Dijital Koruma Kültürü

1,191 views
1,097 views

Published on

Published in: Technology, Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,191
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
41
Actions
Shares
0
Downloads
14
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Dijital Koruma Kültürü

  1. 1. Dijital Koruma Kültürü Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 1
  2. 2. Plan • Kültür tanımı • Dijital Koruma - Tanımlar • Dijital Koruma yaklaşımları • Açık Arşiv Bilgi Sistemi (OAIS) Referans Modeli (ISO standardı – 2002) • Dijital Koruma Politikası Çerçevesi • Sonuç 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 2
  3. 3. Kültür • Yaptığımız her şey (entellektüel ve sanatsal eserler, performanslar, vs. ); geçici, zamanla unutuluyor • Kayıtlı kültür – ürettiğimiz nesneler; daha uzun ömürlü ama eskiyor Lyman ve Kahle (1998) 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 3
  4. 4. Web kültürü “Web’in ortaya çıkardığı temel sorun; tüm kültür tarihinin süzgeçlerin kurulmasından ibaret olduğudur. Kültür belleği iletiyor, ama tüm belleği değil –süzerek iletiyor. İyi süzebilir, kötü süzebilir, ama toplumsal olarak etkileşmemize olanak veren bir şey varsa o da hepimizin aşağı yukarı aynı süzgeçlere sahip olmamızdır.” Umberto Eco 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 4
  5. 5. Dijital belgeler / nesneler • Sonradan olma dijital belgeler – Kitap, gazete, dergi, teknik rapor, ders notları, resimler, vs. • Anadan doğma dijital belgeler – Web, benzetim yazılımı (SimCity), görselleştirme ve senaryo yazılımları, sanal topluluklar, vs. – Kopyalanması, dağıtımı, işlenmesi kolay 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 5
  6. 6. Tanımlar I Dijitalleştirme - dijital olmayan (analog) formdaki materyalleri dijital forma dönüştürme Dijital arşivleme – dijital bilgiyi depolama (ör., kurumsal/dijital bir arşiv yaratma) Dijital koruma –uzun süre bit ve bayt’ları güvenli ve değiştirmeden saklama Dijital arkeoloji - Sistematik arşivleme yapılmadığı durumlarda depolanan dijital bilgilerin nasıl okunacağını ve bu bilgilerin ne anlama geldiğini anlamaya çalışmak 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 6
  7. 7. Tanımlar II Yenileme - bir dijital nesneyi işletim sistemi ve donanım çevresi aynı kalmak suretiyle aynı depolama ortamının yeni bir türüne aktarma Göç - bir programın belli bir sürümü, işletim sistemi ya da donanımı üzerinde çalışan bir dijital ürünü zamanla başka bir donanıma/yazılıma aktarma Yakalama - kaynakta yapılan değişiklikleri kopyalayarak arşiv sürümüne yansıtma Öykünme (emulation) - gerçekte eski donanım ve yazılımı kullanmadan eski donanım ve yazılım çevresini yeniden yaratarak eski ürünleri çalıştırma 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 7
  8. 8. Geleneksel koruma – Dijital koruma • Geleneksel bilgi taşıyan nesneyi ve çevresini korumak entellektüel içeriği korumak ve bu içeriğe erişimi garantilemek demek • Dijital nesnelerin ömrü kısa • Dijital içerik teknolojiyle birlikte “bohçalanıyor” • Hem içeriğin hem teknolojinin korunması gerekli • Dijital bilginin korunması kopyalamaya dayalı 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 8
  9. 9. Modern medya (bilgi kayıt ortamı) ikilemi 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 9
  10. 10. Modern medya (bilgi kayıt ortamı) ikilemi 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 10
  11. 11. Dijital koruma yaklaşımları • Donanım / yazılım müzesi – Eski sistemleri, tüm modelleri, platformları ve işletim sistemlerini koruma • Dijital arkeoloji – Kazançlı bir iş olabilir • Yenileme / İkileme – Verileri ve üstverileri yeni ortamlara kopyalama, aralarındaki ilişkileri koruma • Öykünme – Veri ve yazılımı saklayıp, bir işletim sistemi ve donanım öykünücüsü üzerinde çalıştırma • Göç – Eski donanım/yazılım ile yazılmış olan belgelerin zaman geçtikçe eskimesi ve erişilmez olması – Potansiyel veri kaybı 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 11
  12. 12. Neler kayıp? • 1960 ABD nüfus sayımı sonuçları (sonradan kurtarıldı) • Amerikan Havacılık ve Uzay Ajansı’nın (NASA) ilk dijital fotoğrafları – Mars’ın ilk fotoğrafları – Dünyanın Uzaydan çekilen ilk fotoğrafları • İlk elektronik posta mesajı • Brezilya’nın 1970’lerdeki uydu gözlemleri 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 12
  13. 13. Alexa Internet 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 13
  14. 14. Internet Archive 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 14
  15. 15. Internet Archive 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 15
  16. 16. ULAKBİM - 1996 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 16
  17. 17. ULAKBİM - 1997 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 17
  18. 18. ULAKBİM - 1997 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 18
  19. 19. Özel ULAK 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 19
  20. 20. Özel ULAK 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 20
  21. 21. KÜTÜP-L tartışma listesi, 1991- 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 21
  22. 22. Millî Kütüphane - 1996 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 22
  23. 23. Millî Kütüphane - 2000 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 23
  24. 24. Millî Kütüphane - 2004 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 24
  25. 25. Açık Arşiv Bilgi Sistemi (OAIS) Referans Modeli Preservation Planning 4-1.2 P Descriptive Data Descriptive C R Info Management Info O O queries N D S Ingest result sets U Access U C SIP Archival orders M E Storage E AIP AIP R DIP R Administration MANAGEMENT SIP – Submission Information Packet (what is submitted or acquired from the producer) AIP – Archival Information Packet (the object that is archived) DIP – Dissemination Information Packet (the object that is distributed based on access requests) Descriptive Info – metadata 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 25
  26. 26. OAIS Referans Modelinin bileşenleri • Elektronik bilginin üretilmesi ve yaratılması • Sağlama ve derme geliştirme (Ingest) • Veri yönetimi – koruma üst verisi (metadata) • Arşivsel depolama – koruma formatları • Koruma planlama – göç ve öykünme • Erişim – Erişim mekanizmaları – Hakların yönetimi ve güvenlik gerekirlikleri 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 26
  27. 27. Örnekler • NEDLIB (Networked European Digital Library) • ERPANET (Electronic Resources Preservation and Access Network) • DPC (Digital Preservation Coalition) • NINCH (National Initiative for Networked Cultural Heritage) • CALIMERA (Cultural Applications: Local Institutions Mediating Electronic Resources) • DIAS (Digital Information Archive System) • PANDAS (PANDORA Digital Archiving System) • LOCKSS (Lots of Copies Keep Stuff Safe) • CEDARS (CURL Exemplars in Digital Archives) 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 27
  28. 28. Yönelimler ve sorunlar • Pratik dijital arşivleme uygulamaları • İşbirliği • Dijital bilgiyle ilgili entellektüel mülkiyet hakkı yasaları • Dijital arşivlemenin faturasını kim yüklenecek? – Teknolojik değişme, dijital nesne türlerinin çeşitliliği, nesne türlerinde standart olmaması, neyin önemli/önemsiz olduğuna karar verilmesi 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 28
  29. 29. Dijital koruma politikası çerçevesi • Seçim ölçütleri – neyi atıp neyi saklayacağız? • Desteklenecek dosya formatları • Üst veri • Mimari • Tarihi değer • Birden fazla kopya 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 29
  30. 30. Ne yapılmalı? I • Alt yapı teknolojileri geliştirilmeli – Dijital kütüphane, arşiv ve müzelere karşı hoşgörülü yasal bir alt yapı geliştirme – Hızlı bir veri ağı geliştirme • Dijital yayın teknolojileri • Dijital kütüphane, arşiv ve müze teknolojileri – Toplama, depolama, veri madenciliği, hizmete sunma, düşük fiyatlı-uzun dönemli depolama • Zaman kapsülü teknolojileri 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 30
  31. 31. Ne yapılmalı? II KURUMSAL ARŞİV • Kurumsal arşivler kurulmalı – Bir ya da daha çok üniversite topluluğunun entellektüel çıktısını yakalayan ve koruyan dijital derme 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 31
  32. 32. Dijital Koruma Kültürü Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html 41. Kütüphane Haftası, Ankara 28 Mart – 3 Nisan 2005 - 32

×