The Gioi Phang

4,228 views
4,128 views

Published on

the world is flat!

Published in: Technology, Education
3 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
4,228
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
46
Actions
Shares
0
Downloads
432
Comments
3
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

The Gioi Phang

  1. 1. Converted to PDF by RED HOT CHILIPEPPERS@ UPDATESOFTS.COM THOMAS L. FRIEDMAN THẾGIỚ LÀ PHẲ I NG Tóm tắLị sử t ch Thế Hai mư i Mố kỉ ơt Farrar, Straus and Gioux / New York 1
  2. 2. Mụ Lụ cc 1. Khi Tôi Còn Đ ang Ngủ ......................................................... 4 2. Mư i Lự làm Phẳ Thế i .......................................... 48 ờc ng giớ LỰC LÀM PHẲ NG # 1: KHI CÁC BỨC TƯ NG Đ XUỐ Ờ Ổ NG VÀ WINDOWS Đ LÊN...................................................... ……48 I LỰC LÀM PHẲ # 2: KHI NETSCAPR LÊN SÀN ............... 56 NG LỰC LÀM PHẲ # 3: PHẦ MỀ WORK FLOW .............. 71 NG N M LỰC LÀM PHẲ # 4: OPEN-SOURCING .............................. 81 NG LỰC LÀM PHẲ # 5: OUTSOURCING................................ 103 NG LỰC LÀM PHẲ # 6: OFFSHORING ................................... 114 NG LỰC LÀM PHẲ # 7: XÂU CHUỖ CUNG .......................... 128 NG I LỰC LÀM PHẲ # 8: INSOURCING.................................... 141 NG LỰC LÀM PHẲ # 9: IN-FORMING .................................... 150 NG LỰC LÀM PHẲ # 10: CÁC STEROID ................................ 159 NG 3. Ba SựHộtụ i ......................................................................... 173 SỰHỘ TỤI ............................................................................... 176 I SỰHỘ TỤII .............................................................................. 177 I SỰHỘ TỤIII............................................................................. 181 I ZIPPIE” TIẾ TRUNG QUỐ NÓI THẾNÀO? ................... 192 NG C VỚ TÌNH YÊU TỪNGA .......................................................... 195 I BA SỰ HỘ TỤKHÁC............................................................... 197 I 4. Sự p xế Vĩ ạ............................................................... 201 Sắ p đi INDIA Đ I LẠ INDIANA:AI BOC LOT AI............................ 205 Ố I CÁC CÔNG TI DỪ VÀ BẮ Đ U ỞĐ NG TẦ ÂU? ...................... 208 TỪ MỆ LỆ & CHỈ NH NH HUY Đ N CỘ TÁC VÀ KẾ NỐ Ế NG T I ..................................................................................................... 212 NHIỀ RỐ LOẠ BẢ SẮ U I N N C................................................... 214 AI SỞHỮ GÌ? .......................................................................... 217 U CÁI CHẾ CỦ NHỮ NGƯ I BÁN HÀNG...................... 219 T A NG Ờ 5. Mĩ Tự Thưng mạ do ơ i.................................................. 225 và Ricardo Vẫ còn Đ n úng? ........................................................ 225 6. Nhữ Tiệ dân................................................................... 237 ng n 7. Cuộ Khủ hoả Thầ lặ c ng ng m ng........................................ 250 BÍ MẬ NHỎKHÓ CHỊ # 1: LỖHỔ SỐLƯ NG .......... 256 T U NG Ợ BÍ MẬ NHỎKHÓ CHỊ # 2: LỖHỔ HOÀI BÃO ........... 260 T U NG BÍ MẬ NHỎKHÓ CHỊ # 3: LỖHỔ GIÁO DỤ ........... 265 T U NG C 2
  3. 3. 8. Đ Không phảlà mộThử i t nghiệ ............................. 276 m ây SỰLÃNH Đ O .......................................................................... 280 Ạ P CƠBẮ ....................................................................................... 284 MỠTỐ Nhữ cái Đ m Đ Giữ i..................................... 293 T: ng ệ áng lạ CHỦNGHĨ TÍCH CỰ XÃ HỘ ............................................ 297 A C I NUÔI DẠ CON CÁI ................................................................ 303 Y 9. Đ c Mẹ ồ Trinh Guadalupe...................................... 309 ứ Đ ng TỰ XEM XÉT ............................................................................. 312 TÔI CÓ THỂBÁN BUÔN CHO BẠ ....................................... 313 N TÔI CHỈ THỂBÁN LẺCHO BẠ ..................................... 316 CÓ N NG: GLOCALIZATION ............... 324 VĂ HOÁ LÀ QUAN TRỌ N NHỮNG Đ U VÔ HÌNH .......................................................... 329 IỀ 10. Các công ti đi phó ra sao............................................... 339 ố QUI TẮ #1: KHI THẾGIỚ TRỞNÊN PHẲ .................... 340 C I NG QUI TẮ #2: VÀ BÉ SẼHÀNH Đ NG LỚ ....................... 345 C Ộ N… QUI TẮ #3: VÀ LỚ SẼHÀNH Đ NG BÉ… ....................... 350 C N Ộ QUI TẮ #4: CÁC CÔNG TY TỐ NHẤ LÀ NHỮ NGƯ I C T T NG Ờ CỘ TÁC TỐ NHẤ ............................................................ 353 NG T T QUI TẮ #5: TRONG MỘ THẾGIỚ PHẲ ..................... 357 C T I NG QUI TẮ #6: CÁC CÔNG TY GIỎ NHẤ OUTSOUCE Đ C I T Ể NG THẮ ....................................................................................... 360 QUI TẮ #7: OUTSOUCING KHÔNG CHỈ C CHO BENEDICT ARNOLDS .................................................................................. 363 11. Thế i không phẳ ...................................................... 371 giớ ng CẤ SÚNG VÀ Đ N THOẠ DI Đ NG ................................ 371 M I Ộ IỆ QUÁ Ố YẾ ............................................................................ 375 M U QUÁ THIẾ QUYỀ ................................................................. 382 U N QUÁ THẤ VỌ .................................................................... 391 T NG QUÁ NHIỀ XE TOYOTA ....................................................... 407 U 12. Lí thuyếDell về n ngừ xung đt ......................... 414 t ngă a ộ THỜ XƯA Đ I LẠ KỊ THỜ [Just-in-Time] ........................ 414 I Ố IP I INFOSYS Đ I LẠ AL-QAEDA ............................................... 429 Ố I QUÁ BẤ AN VỀMẶ CÁ NHÂN.......................................... 436 T T 13. 9/11 đi lạ11/9................................................................. 441 ối EBAY .......................................................................................... 453 ẤĐN Ộ......................................................................................... 456 TAI HOẠTỪ DẦ MỎ............................................................. 460 U CHỈ T TẤ GƯƠ TỐ .................................................. 463 MỘ M T NG TỪ CÁC TIỆ DÂN -> Đ I GIA .............................................. 464 N Ạ 3
  4. 4. LỜ CẢ Ơ ..............................................................................471 I MN CHỈ C ................................................................................... 475 MỤ 4
  5. 5. LỜ GIỚ THIỆ I I U Bạ đc cầ trên tay cuố thứmưi ba* củ tủsách SOS2, nọm n ờ a cuố Thế i Phẳ củ Thomas L. Freedman. Cuố sách đ ợ in n giớ ng a n ưc và phát hành lầ đu vào tháng 4-2005. Đ là cuố sách thứtưcủ nầ n a ây Freedman, cuố thứhai, Xe Lexus và Cây Ôliu, vừ đợ Nhà xuấ n a ưc t bả Khoa Họ Xã hộ xuấ bả bằ tiế Việ T. L. Freedman là n c i t n ng ng t. nhà báo nổ tiế củ tờNew York Times, đ nhiề gặ gỡvớ rấ i ng a u, p it i nhiề nhân vậnổtiế vớ con mắhếsứ sắ sả ông trình bày u t i ng, i t t c c o, nhữ vấ đ toàn cầ hoá rấsúc tích và sinh đng, ông trình bày ng n ề u t ộ nhữ vấ đ khô khan, khó hiể mộ cách sáng sủ dí dỏ dùng ng n ề u t a, m, nhiề ẩ dụ un giúp bạ đc lĩ hộvấ đ mộcách dễ n ọ nh i n ề t dàng. Tôi nghĩ n sách rấ bổích cho các nhà chính trịcác nhà cuố t , hoạ đnh chính sách, vì nó trình bày nhữ thách thứ củ thế ch ị ng ca giớ phẳ đi vớ Mĩ i thế i đ phát triể vớ các công ti, i ng ố i , vớ giớ ang n, i nên các loạ đc giảnày sẽcó thểthấ thông tin và ý tư ng củ iộ y ở a Freedman gây kích thích. Các họ giảchắ sẽ c đ ợ cách trình c c họ ư c bày đ n giả nhiề vấ đ phứ tạ Tôi nhiệ thành khuyên giớ ơ n u n ề c p. t i trẻvà các doanh nhân hãy đc cuố sách này, vì nó sẽ ích cho ọ n bổ họ ể đ lạmình trong họ tậ khở nghiệ họ và làm việ đ xác ị inh c p, i p, c c suố đi. Tấnhiên cuố sách cũ bổ cho tấcả ng ai quan tờ t n ng ích t nhữ tâm đn tư ng lai, việ làm, công nghệkhoa họ và sáng tạ ếơ c , c, o. Ngưi dị đ cốhếsứ đ làm cho bả dị đ ợ chính xác ờ ch ã t cể n ch ư c và dễ ọ song do hiể biếcó hạ nên khó thể đc, u t n tránh khỏ sai sót. i Phầ chỉ c nộ dung, ởmỗ mụ chính (và cảởmụ phụnế n mụ i i c c u chúng tôi thấ thuậ ngữcó thể lạ có kèm theo thuậngữtiế y t là ), t ng Các quyể trưc gồ n ớ m: * 1. J. Kornai: Con đ ờ dẫ tớ nề kinh tế trư ng, HộTin họ Việ ư ng n i n thị ờ i c t Nam 2001, Nhà Xuấbả Vă hoá Thông tin (NXB VHTT) 2002. tn n 2. J. Kornai: Hệ ng Xã hộ chủnghĩ NXB Vă hoá Thông tin 2002 thố i a, n 3. J. Kornai- K. Eggleston: Chă sóc sứ khoẻ ng đng, NXB VHTT c cộ ồ m 2002 4. G. Soros: Giảkim thuậtài chính, sắ xuấbả t p tn 5. H. de Soto: Sựbí ẩ củ tưbả sắ xuấbả na n, p tn 6. J. E. Stiglitz: Chủ hĩxã hộđ về âu? sắ xuấbả ng a ii đ p tn 7. F.A. Hayek: Con đờ dẫ tớ chế ộnông nô, sắ xuấbả ưng n i đ p tn 8. G. Soros: Xã hộMởsắ xuấb ả i ,p tn 9. K. Popper: SựKhố cùng củ Chủnghĩlị sửsắ xuấbả n a a ch , p t n. 10. K. Popper: Xã hộmởvà nhữ kẻ ù củ nó, I, Plato i ng th a 11. K. Popper: Xã hộmởvà nhữ kẻ ù củ nó, II, Hegel và Marx i ng th a 12. Thomas S. Kuhn: Cấ trúc củ các cuộ Cách mạ Khoa họ u a c ng c 5
  6. 6. Anh đ bạ đc tiệ tham khả tác giả ểnọ n o; dùng nhiề từ i, mộsố u mớ t từđ ợ đ nguyên bằ tiế Anh, phầ giảthích nghĩcó thể ưc ể ng ng n i a tìm thấ ởChỉ c. y mụ Nhữ ngư i dị cuố sách này gồ Cao Việ Dũ (các ng ờ ch n m: t ng Chư ng 9, 10, 11, 12) và Nguyễ Tiên Phong (Chư ng 13), phầ ơ n ơ n còn lạtôi dị và đm đơ việ hiệ đ chung. Tôi thành thậ i ch ả ư ng c u ính t xin lỗ các cộ sựvì đ soát lạvà sử từ câu củ các chư ng i ng i a ng a ơ ã đ Làm vậ có thểmấ cái hay củ bả dị ban đu, kểcả y t a n ch ầ cách ó. viế chính tả ng đ cho bả dị đợ nhấquán tôi đ sử rấ t như ể n ch ư c t ãat nhiề phầ hay là củ họ các lỗ và thiế sót là củ tôi. Tôi chị u, n a, i u a u trách nhiệ về i lỗ và sai sót củ toàn bộ n dị m mọ i a bả ch. Mọ chú thích củ tác giảđ ợ đ bằ số Tấ cảcác chú i a ư c ánh ng . t thích đ dấ sao (*) ởcuố trang là củ ngưi dị Trong vă ánh u i a ờ ch. n bả đ khi ngư i dị có đ a thêm từhay cụ từđ cho câu đ ợ n ôi ờ ch ư m ể ưc rõ nghĩ phầ đ đợ đt trong dấ [nhưthế a, n ó ưc ặ u này]. Bả dị chắ n ch c còn nhiề thiế sót mong bạ đc thông cả lư ng thứ và chỉ u u nọ m, ợ , bả xin liên hệtheo đ chỉ p chí Tin họ và Đ i số 54 o; ị a Tạ c ờ ng, Hoàng Ngọ Phách Hà Nộ [25/B7 Nam Thành Công], hoặ qua c i c đ n thưthds@hn.vnn.vn hay nqa@netnam.vn iệ 09-2005 Nguyễ Quang A n 6
  7. 7. Thế i giớ thành Phẳ ng Trở nào Thế
  8. 8. THẾGIỚ LÀ PHẲ I NG 4 T MỘ Khi Tôi Còn Đang Ngủ Tâu các Hoả tử vớ tưcách nhữ ngư i Công giáo Cơđc, và các ng , i ng ờ ố hoàng tửnhữ ngưi yêu mế và thúc đy niề tin Công giáo linh ng ờ n ẩ m thiêng, và là nhữ kẻ củ họ thuyếMohamet, và củ mọsự ng thù a c t a i sùng bái thầ tư ng và dị nợ giáo, đ quyếđnh cửtôi, Christopher Columbus, tị ã đ đn các miề nói trên củ Ấ Đ , đ xem các hoàng tử nhân dân, và iế n a n ộể , các vùng đt ấ và đ tìm hiể tính khí củ họvà phư ng pháp thích ấ y, ể u a ơ hợ nhằ cả biế họtheo niề tin linh thiêng củ chúng ta; và hơ p mi n m a n nữ đ chỉ n rằ tôi không đ ợ đ bằ đ ờ bộtheo hư ng aã dẫ ng ư c i ng ưng ớ Đ ông, nhưlệ ờ mà bằ đ ờ phía Tây, theo hư ng mà đn nay thư ng, ng ưng ớ ế chúng ta không có bằ chứ chắ chắ nào rằ đ có bấcứai đ ng ng c n ng ã t i. - Từnhậkí củ Christopher Columbus về t a chuyế đ1492 củ ông ni a hẳ ai đ từ chỉ ớ cho tôi nhưthếnày trên mộ sân ng ã ng hư ng t C golf trư c đ “ nhắ vào hoặ Microsoft hay IBM”Tôi ớ ây: Hãy m c . đ ng ởđ m phát bóng đu tiên tạsân golf KGA Golf Club ởkhu ứ iể ầ i Bangalore, miề nam Ấ Đ , khi bạ chơ củ n nộ n ia trung tâm thành phố tôi trỏvào hai cao ố bằ kính-và thép bóng loáng nổ bậ lên ở c ng it đng xa, đ sau thả cỏxanh đu tiên. Cao ố Goldman Sachs ằ úng m ầ c vẫ chư xong; nế không thì anh ta đ có thể vào cái đ nữ và n u trỏ óa a ã biế nó thành bộba. HP và Texas Instrument có vă phòng củ họ n a n ởsau lỗthứchín, dọ theo lỗthứmư i. Đ không phả là tấ cả c ờó i t. Các mố phát bóng là củ Epson, công ti máy in, và mộ trong c a t nhữ ngưi xách gậ củ chúng tôi đi mũ ng ờ ya ộ 3M. Bên ngoài, mộsốt biể hiệ giao thông cũ do Texas Instrument tài trợ và bả n , ng u ng 4
  9. 9. KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ 5 quả cáo Pizza Hut trên đờ trư mộ miế pizza bố hơ ng ư ng t ng c i, ng dư i đu đ “ miế giga đy Hưng vị ớ ầ ề Các ng ầơ !” Không, đy dứ khoát không phảKansas. Thậ chí không có vẻ ất i m giố Ấ Đ . Đ y là Thế i Mớ Thế i Cũhay Thế i tiế ng n ộ ấ giớ i, giớ , giớ p? Tôi đ đn Bangalore, Silicon Valley củ Ấ Đ , bằ hành trình ãế a n ộ ng khám phá củ riêng tôi giố củ Columbus. Columbus đ đ thuyề a ng a n ãi buồ vớ các tàu Niña, Pinta, và Santa María trong mộ nỗlự đ t cể mi khám phá ra mộ đờ ngắ hơ trự tiế hơ đn Ấ Đ bằ t ư ng n n, c p n ế n ộ ng hư ng về ớ phía tây, qua Đ i Tây Dư ng, mà ông cho là đ ờ biể ạ ơ ư ng n khơ đn Đ i ế ông Ấ – hơ là đ xuố phía nam và đ vòng qua n ng n i ông châu Phi, nhưnhữ ngưi khai phá BồĐ Nha thờ ông đ thử ng ờ i ào ã đ Ấ Đ và các Hòn đo Gia Vị ơ Đ nổ tiế mộ thờ i. n ộ ả phư ng ông i ng t i vàng, ngọ đ quý, và tơlụ củ họ- mộ nguồ vậbáu không c, á aa t nt về kể t. Tìm đờ tắqua biể này đn Ấ Đ , ởthờ khi các thế xiế ư ng t n ếnộ i lự Hồ giáo ngày đ đ chặ các đờ bộtừchâu Âu, đ là mộ c i n ư ng t óã ã Columbus và nề quân chủTây Ban Nha trởnên giàu n cách cho cả có và hùng mạ Khi Columbus că buồ hiể nhiên ông đ nh. ng m, n ã cho rằ Trái đt tròn, đ là vì sao ông lạ tin chắ rằ ông có thể ng ấ i c ng ó đn Ấ Đ bằ cách đ về ơ tây. Tuy nhiên, ông đ tính sai ế n ộ ng i phưng ã quãng đờ Ông nghĩ ưng. Trái Đ t là mộ quảcầ nhỏhơ Ông ấ t u n. cũ đ không dựkiế gặ mộ vùng đt rộ trưc khi ông đn np t ấ ng ớ ế ng ã đ ợ Đ Ấ Tuy nhiên, ông đ gọ các thổ ư c ông n. ãi dân mà ông đ gặ ở ãp thế i mớ là các “Indian-dân da đ” giớ i ỏ [nhữ ngư i Ấ Đ ]. Quay ng ờn ộ vềnhà, tuy thếColumbus đ có thểnói cho nhữ ngư i đ đu , ng ờ ỡầ ã ông, Vua Ferdinand và Hoàng hậ Isabella, rằ mặ dù ông không u ng c thấ Ấ Đ , ông có thể nhậ rằ thế i quả c tròn. ynộ xác n ng giớ thự Tôi bắđu đ Ấ Đ theo đ hưng đ tầi n ộ úng ớ ông, qua Frankfurt. Tôi dùng Lufthansa vớ vé hạ thư ng gia. Tôi biếchính xác hư ng i ng ơ t ớ mình đ nhờbả đ GPS hiệ trên màn hình thòi ra từ n củ ghế nồ n ngă a i ngồ trên máy bay. Tôi hạ i cánh an toàn và đ giờ Tôi cũ đ . ng ã úng gặ nhữ ngư i đ ợ gọlà Indian. Tôi cũ đ đ tìm nguồ giàu p ng ờ ưc i n ng ã i có củ Ấ Đ . Columbus đ tìm phầ cứ – các kim loạquý, tơ anộ n ng i ã lụ và gia vị nguồ giàu có trong thờ ông. Tôi đ tìm phầ mề a, n i n m, - ã nă lự trí óc, các thuậgiả phứ tạ các công nhân tri thứ các ng c t i c p, c, call center [trung tâm phụ vụ c khách hàng qua đ n thoạ các giao i], iệ thứ truyề nhữ đt phá về thuậquang họ – các nguồ giàu c n, ng ộ kĩ t c n có củ thờ chúng ta. Columbus đ vui sư ng biế nhữ ngư i a i ớ n ng ờ ã Indian ông gặ thành các nô lệmộquỹ đng chân tay tự p , t lao ộ do. 5
  10. 10. THẾGIỚ LÀ PHẲ I NG 6 Tôi chỉ n hiể vì sao nhữ ngư i Indian tôi gặ lạlấ việ muố u ng ờ piy c làm củ chúng ta, vì sao họtrởthành mộ quỹ a t quan trọ nhưvậ ng y cho outsourcing [thuê làm ngoài] dị vụvà việ làm công nghệ ch c thông tin (CNTT) từ Hoa Kì và các nư c công nghiệ khác. ớ p Columbus có hơ mộ tră ngư i trên ba tàu củ ông; tôi có mộ tm ờ a t n nhóm nhỏtừkênh Discovery Times vừ thoả mái trong hai xe tả a i i dã chiế vớ các lái xe Ấ Đ đ chân trầ Khi că buồ ấ là n, i n ội n. ng m, y nói vậ tôi cũ đ cho rằ thế i là tròn, song cái tôi bắgặ ở y, ng ã ng giớ tp Ấ Đ thậđ hếsứ làm lung lay niề tin củ tôi vào ý niệ đ nộtã t c m a m ó. Columbus tình cờgặ châu Mĩ p mình đ khám phá ra song ông nghĩ ã mộ phầ Ấ Đ . Tôi thự sựthấ Ấ Đ và nghĩ u ngưi tôi t nnộ c ynộ nhiề ờ gặ ởđ là nhữ ngư i MĩMộ sốđ thự sựlấ tên Mĩvà p ó ng ờ. t c y ã , nhữ ngư i khác bắ chư c rấ cừgiọ nói Mĩ các call center ng ờ t ớt ng ở và các kĩ t kinh doanh Mĩ thuậ ởcác phòng thí nghiệ phầ mề m n m. Columbus tâu lên vua và hoàng hậ củ mình rằ thế i tròn ua ng giớ và ông đ đ vào lị sửnhưngư i đu tiên khám phá ra đ u này. ch ờầ ãi iề Tôi quay về và chia sẻ phát hiệ chỉ i vợ và chỉ thầ nhà sự n vớ , thì m. “Em yêu”, tôi thủ , “ nghĩ giớlà phẳ . thỉ anh thế i ng” àm sao tôi đ đ đn kế luậ này? Tôi nghĩ n có thể tấ ãiế t n bạ nói t L cảbắ đu trong phòng họ củ Nadan Nilekani ởcông ti tầ p a Infosys Technologies Limited. Infosys là mộ trong các báu vậcủ t ta thếgiớ CNTT Ấ Đ , và Nilekani, CEO [Tổ đ u hành] củ i nộ ng iề a công ti, mộ trong nhữ thuyề trư ng chín chắ và đợ kính t ng n ở n ưc trọ nhấ củ nề công nghiệ Ấ Đ . Tôi đ xe vớ nhóm ng tan pnộ i i Discovery Times đn khu Infosys, khoả bố mư i phút từtrung ế ng n ơ tâm Bangalore, đ thă cơsởvà phỏ vấ Nilekani. Đ n khu ểm ng n ế Infosys bằ con đ ờ sứ sẹ vớ các chú bò linh thiêng, các xe ng ư ng t o, i ngự kéo, và các xe kéo có đng cơtấcả a ộ t cùng chen lấ sát cạ xe n nh chúng tôi. Tuy nhiên, mộ khi bư c vào cổ Infosys bạ ởtrong t ớ ng n mộ thếgiớ khác. Mộ bểbơ lớ cỡkhu nghỉ t i t in mát nép mình gữ a các tả đ mòn và nhữ dả cỏđợ cắ tỉ sát kềmộ bãi cỏ ng á ng i ư c t a, t khổ lồnhư t sân golf nhỏ Có vô số ng . quán ă và mộ câu lạ bộ n t c mộ sứ khoẻtuyệ vờ Các cao ố kính-và-thép dưng nhưmọ lên c t i. c ờ c giố cỏdạ mỗ tuầ Trong mộ sốcao ố đ các nhân viên ng i i n. t c ó, Infosys đ viế các chưng trình phầ mề cụthể ang t ơ n m cho các công ti Mĩ châu Âu; trong các cao ố khác, họ c hiệ nhữ công hay c thự n ng 6
  11. 11. KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ 7 việ hậ trư ng củ các công ti siêu quố gia lớ đt cơsởởMĩ cuờ a c nặ và châu Âu - mọ thứtừbả trì máy tính đn các đ án nghiên cứ cụ i o ế ề u thểđn trảlờ các cuộ gọ củ khách hàng từkhắ nơ trên thế ế i cia pi giớ An ninh là chặ các camera theo dõi các cử và nế anh làm i. t, a, u việ cho American Express, anh không thểđ vào cao ố quả lí c i c n các dị vụvà nghiên cứ cho General Electric. Các kĩ ch u sưẤ Đ nộ trẻ nam và nữ đ nhanh nhẹ từcao ố này sang cao ố kia, lủ , ,i n c c ng lẳ các thẻID [nhậ dạ Mộ ngư i có vẻnhưcó thể các ng n ng]. t ờ lo khoả thuế a tôi. Ngưi khác có vẻ n củ ờ nhưcô có thể tháo rờ máy i tính củ tôi. Và ngư i thứba có vẻ cô ta đ thiếkế a ờ như t nó! ã Sau khi ngồ cho mộ cuộ phỏ vấ Nilekani đ dẫ nhóm TV i t c ng n, ãn chúng tôi dạ quanh trung tâm hộ nghị o i toàn cầ củ Infosys- tầ ua ng zero củ công nghiệ outsourcing Ấ Đ . Nó là mộ phòng sâu a p nộ t thẳ lát ván ô gỗnhìn giố mộ phòng họ đ ợ xế thành dãy từ m ng t c ưc p mộ trư ng luậIvy League. Ở mộ đu có mộ màn hình đ sộcỡ tờ t tầ t ồ bứ tư ng và ởtrên cao có các camera trên trầ cho hộ nghị xa. cờ n i từ “Đ là phòng hộ nghị a chúng tôi, đ có lẽlà màn hình lớ i củ ây n ây nhấ châu Á - gồ bố mư i màn hình số[gộ lạ Nilekani tự t mn ơ p i],” hào giả thích, chỉ màn hình TV lớ nhấ tôi đ từ thấ i lên n t ã ng y. Infosys, ông nói, có thểtổchứ mộ cuộ hộ nghị o củ nhữ c t ci ảa ng ngư i chơ chủchố củ toàn bộchuỗ cung ứ toàn cầ củ nó ờ ta i ng ua i cho bấcứdựán nào vào bấ cứlúc nào trên màn hình siêu cỡđ t t ó. Nhưthếcác nhà thiế kếMĩ a họcó thểnói chuyệ trên màn t củ n hình vớ các nhà viếphầ mề Ấ Đ và các nhà sả xuấÁ châu i t n mnộ n t củ họcùng mộ lúc. “ a t Chúng tôi có thể i ởđ ai đ từNew ngồ ây, ó York, London, Boston, San Francisco, tấcả ề trự tiế [live]. Và t đu c p có thểviệ thự hiệ là ởSingapore, cho nên ngư i ởSingapore c c n ờ cũ có thểtrự tiế ởđ ng cp ây… Đ là toàn cầ hoá,”Nilekani nói. ó u Phía trên màn hình có tám chiế đng hồtóm tắrấkhéo ngày làm cồ tt việ củ Infosys: 24/7/365 [24 giờmộ ngày; 7 ngày mộ tuầ 365 ca t t n; ngày mộ nă Các đng hồđ ợ gắ nhãn Tây MĩĐ t m]. ồ ưc n , ông Mĩ , GMT, Ấ Đ , Singapore, Hong Kong, NhậBả Úc. nộ t n, “Outsourcing chỉ mộ chiề củ mộ thứcơbả hơ nhiề là t ua t n u n đ xả ra hiệ nay trên thế i,” ang y n giớ Nilekani giảthích. “ xả ra i Cái y [vài] nă vừ qua là đ có mộ sựđu tưồạvào công nghệ đc ma t ầ t ,ặ ã biệ trong thờ đi bong bóng, khi hàng tră triệ dollar đợ đu t iạ u ưc ầ m tưđ thiếlậ kếnố khắ nơ trên thế i, cáp biể và tấcả ểtpti pi giớ n, t các thứđ . Đ ng thờ ông nói thêm, máy tính đ trởnên rẻ n và ó” ồ i, hơ ã 7
  12. 12. THẾGIỚ LÀ PHẲ I NG 8 phân tán khắ thế i, và đ có mộ sựbùng nổ phầ mề – e- p giớ t về n m ã mail, các phư ng tiệ tìm kiế nhưGoogle, và phầ mề sởhữ ơ n m n m u riêng, có thể bấcứcông việ nào và gử mộphầ đn Boston, chẻ t c i t nế mộ phầ đn Bangalore, và mộ phầ đn Bắ Kinh, tạ dễ t nế t nế c o dàng cho bấ cứai đ phát triể từxa. Khi tấcảcác thứnày đt nhiên t ể n t ộ xả ra cùng lúc vào khoả nă 2000, Nilekani nói thêm, chúng y ng m “đ tạ ra mộ nề nơ việ làm tri thứ vố trí tuệcó thểđ ợ ão tni c c, n , ưc giao từbấcứđ Nó có thể ư c chia nhỏ giao, phân phố sả t âu. đợ , i, n xuấ và ráp lạ cùng nhau lầ nữ – và đ u này đ cho cách làm t i na iề ã việ củ chúng ta mộ đ tự hoàn toàn mớ đc biệviệ làm có ca t ộ do i, ặ t c tính chấtrí tuệ Và cái mà anh đ nhìn thấ tạBangalore ngày t … yi ang nay thự sự đ đ m củ tấcả ng đ u trên kếhợ lạ c là ỉ iể a t nhữ iề nh t p i.” Chúng tôi ngồ trên đ vă bên ngoài vă phòng củ Nilekani, i a i ng n đi đi TV dự các camera. Tạmộđ m, tóm tắcác ẩ ý củ tấ ợộ ng i t iể t n at cả iề này, Nilekani đ thố ra mộ cụ từcứlả vả trong đu đu t tm ng ng ầ ã tôi. Ông nói vớ tôi, “ i Tom, sân chơ đ đợ san phẳ . Ý ông i ang ư c ng” muố nói là các nư c nhưẤ Đ bây giờcó khả ng cạ tranh vì n ớ nộ nă nh lao đng tri thứ toàn cầ nhưchư từ bao giờcó - và rằ Mĩ ộ c u a ng ng tố hơ hãy sẵ sàng cho đ u này. Mĩ thách thứ như ông tn n bị c, iề ng, nhấ mạ sựthách thứ sẽ tốcho Mĩ i vì chúng ta luôn sung n nh, c là t bở sứ nhấkhi bị c t thách thứ Khi tôi rờ khu Infosys về c. i Bangalore tố i hôm ấ và bị y xóc suố dọ đờ ổgà, tôi cứngẫ nghĩ về t c ư ng m mãi cụ từđ “ chơđ đ ợ san phẳ . m ó: Sân i ang ư c ng” Cái Nandan nói, tôi nghĩlà sân chơ đ đợ san phẳ i ang ưc ng… , Đ ợ san phẳ Đ ợ san phẳ Trờ ơ ông ta nói vớ tôi thế ưc ng? ư c ng? i i, i giớ là phẳ i ng!” Tôi ởđ ởBangalore – hơ 500 nă sau khi Columbus vư t ây, ợ n m qua đờ chân trờ dùng công nghệ ư ng i, hàng hảthô sơcủ thờ ông, i a i và trởvề toàn đ chứ minh dứ khoát rằ thế i tròn – và an ể ng t ng giớ mộ trong nhữ kĩ t ng sưtinh nhanh nhấẤ Đ , đ ợ đ tạ tạhọ t n ộ ư c ào o i c việ kĩ t hàng đu củ Ấ Đ và đ ợ hỗtrợbở công nghệ n thuậ ầanộ ưc i hiệ đi nhấ hiệ nay, vềcơbả đ nói vớ tôi là thếgiớ này nạ t n nã i i phẳ phẳ nhưmàn hình mà trên đ ông ta có thể ng, ng chủtrì cuộ c ó họ toàn bộchuỗ cung ứ toàn cầ củ mình. Thậ chí lí thú p i ng ua m hơ ông biể dư ng sựphát triể này nhưmộ đ u tố nhưcộ uơ n t iề t, t n, mố mớ trong sựphát triể củ loài ngư i và mộ cơhộ lớ cho c i na ờ t in Ấ Đ và thế i – mộsự c đ khiế thế i chúng ta phẳ nộ giớ t thự ã n giớ ng! 8
  13. 13. KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ 9 Ngồ đng sau chiế xe đ tôi đ viếvộ vàng bố từđ vào sổ iằ c ó, ãti n ó tay củ mình: “Thế i là phẳ . Ngay khi viếchúng, tôi nhậ ra a giớ ng” t n rằ đy là thông đ p cơbả củ mọ thứtôi đ thấ và đ nghe ở ng ấ na i ãy iệ ã Bangalore trong hai tuầ làm phim. Sân chơ cạ tranh toàn cầ n i nh u đ ợ san bằ Thế i đợ san phẳ ưc ng. giớ ư c ng. Khi tôi nhậ rõ đ u này, cả ng khởvà sựkinh hãi tràn đy tôi. n hứ i ầ iề Nhà báo trong tôi hứ khở khi đ tìm thấ mộkhung khổ ể u ng i y t đ hiể ã kĩ n các tin chính buổ sáng và đ giảthích cái xả ra trên thế i ểi y hơ giớ ngày nay. Rõ ràng, hiệ nay là có thể nhiề ngư i hơ bao i n cho u ờn giờhế đ hợ tác và cạ tranh trong thờ gian thự vớ nhiề tểp nh i ci u ngư i hơ vềnhiề loạ việ làm khác nhau hơ từnhiề ngõ ờn u i c u n ngách củ hành tinh hơ và trên cơsởbình đng hơ bấ cứthờ a ẳ nt i n gian nào trư c đ trong lị sửloài ngư i – dùng máy tính, e- ớ ây ch ờ mail, mạ hộnghị xa, và phầ mề mớ nă đng. Đ là cái ng, i từ n m i ng ộ ó Nandan đ nói cho tôi. Đ là cái tôi đ khám phá ra trong hành ã ó ã trình củ tôi đn Ấ Đ và xa hơ Và đ là cái cuố sách này nói a ếnộ n n. ó vềKhi bạ bắ đu nghĩ thế i nhưlà phẳ rấnhiề thứcó . n tầ về giớ ng, t u ý nghĩ theo nhữ cách chúng không có trư c đ Như đ a ng ớ ây. ng ích thân tôi cũ hứ khở bở vì sựsan phẳ thế i có nghĩ là ng ng i, i ng giớ a chúng ta đ kếnố tấ cả trung tâm tri thứ trên hành ang t i t các c bây giờ tinh lạ thành mộ mạ toàn cầ đ n nhấ mà - nế hoạ đng i t ng uơ t, u tộ chính trị chủnghĩ khủ bốkhông cả đờ – thì sẽ thể và a ng n ư ng có mởra mộ kỉ t nguyên thị vư ng và đi mớ gây sử số nh ợ ổi ng t. Như suy ngẫ thế i phẳ cũ làm tôi tràn đy kinh hãi, m giớ ng ng ầ ng về t nghề mặ nghiệ và cá nhân. Sựkinh sợriêng củ tôi xuấ phát p a t từsựthự hiể nhiên rằ không chỉ ng ngư i viếphầ mề c n ng nhữ ờt n m và các geek [các tay cựphách về máy tính đ ợ trao quyề đ ] ưc nể cộ tác trong công việ ởmộthế i phẳ Nó cũ là al-Qaeda ng c t giớ ng. ng và các mạ lư i khủ bốkhác. Sân chơ không đ ợ san bằ ng ớ ng ưc ng i theo cách thu hút và siêu trao quyề mộ nhóm hoàn toàn mớ n t i chỉ củ nhữ ngư i đi mớ sáng tạ Nó đợ san bằ theo cách lôi a ng ờổ i o. ưc ng kéo và siêu trao quyề mộ nhóm hoàn toàn mớ củ nhữ ngư i n t ia ng ờ đ ông và đ bà giậ dữnả chí, và bị nhụ n,n làm c. àn àn nghề nghiệ sựnhậ ra thế i là phẳ làm că thẳ thầ p, n giớ ng ng n Về ng kinh vì tôi nhậ ra rằ sựsan bằ này đ xả ra khi tôi còn đ n ng ng ãy ang ngủ và tôi đ bỏ , quên nó. Tôi thự sựkhông ngủ mà đ bậ việ c , ãn c ã khác. Trư c 11 tháng 9 (11/9), tôi đ tậ trung theo dõi toàn cầ ớ ãp u hoá và khai thác sựcă thẳ giữ các lự “ ng ng a c Lexus”củ sựhộ a i 9
  14. 14. THẾGIỚ LÀ PHẲ I NG 10 nhậ kinh tế các lự “ Ô liu” a bả sắ và chủnghĩ dân p và c Cây củ n c a tộ – do đ cuố Xe Lexus và Cây Ô liu củ tôi ra đ i 1999. Song c n a ờ ó sau 11/9, các cuộ chiế tranh cây ô liu đ ám ả tôi hoàn toàn. c n nh ã Tôi dành hầ hế thờ gian củ mình chu du trong các thế i Ả ut i a giớ Rậ và Hồ giáo. Vào các nă đ tôi đ mấdấ vếtoàn cầ hoá. p i ãtut u mó Tôi đ lạ tìm thấ vế đ trên hành trình củ tôi đn Bangalore ãi y tó a ế tháng 2 nă 2004. Mộ khi đ tìm thấ tôi nhậ ra rằ có cái gì t y, n ng m ã đ thậsựquan trọ đ xả ra trong khi tôi gắ bó vớ các lùm cây t ng ã y n i ó ô liu củ Kabul và Baghdad. Toàn cầ hoá đ đ đn mộmứ mớ a u ãiế t c i hoàn toàn. Nế bạ đt cuố Xe Lexus và Cây Ô liu và cuố sách u nặ n n này lạvớ nhau, bạ sẽ i đn kếluậ lí lẽ ch sửkhái quát là đ ii n đế t n lị ã nguyên lớ củ toàn cầ hoá. Thờ đi đu kéo dài từ na u i ạầ có ba kỉ 1492- khi Columbus dư ng buồ mởra sựgiao thư ng giữ Thế ơ m, ơ a giớ Cũvà Thế i Mớ – cho đn khoả 1800. Tôi sẽgọ thờ i giớ i ế ng i i đi này là Toàn cầ hoá 1.0. Nó đ làm thế i co lạ từmộ kích ạ u giớ i t ã thư c lớ thành cỡtrung bình. Toàn cầ hoá 1.0 là về nư c và ớn u các ớ sứ mạ cơ p. Tứ là, trong Toàn cầ hoá 1.0 tác nhân then chố c nh c u t bắ củ sự a thay đi, đng lự thúc đy quá trình hộnhậ toàn cầ đ là ổộ ẩ i p uã c nư c bạ có bao nhiêu cơbắ – bao nhiêu sứ cơbắ bao nghiêu ớn p c p, sứ ngự sứ gió, hay, muộ hơ sứ hơ nư c – và bạ đ có thể c a, c n n, c i ớ nã triể khai nó sáng tạ đn thế n oế nào. Trong kỉ nguyên này, các nư c ớ và các chính phủ(thư ng đ ợ tôn giáo hay chủ ờ ưc nghĩđ quố hay aế c sựkếhợ củ cả xúi giụ đ dẫ đ ờ phá bỏ bứ tư ng t p a hai c) ã n ư ng các c ờ và nố chặ thếgiớ lạ vớ nhau, thúc đy sựhộ nhậ toàn cầ i t ii i ẩ i p u. Trong Toàn cầ hoá 1.0, các câu hỏ chủyế là: Nư c tôi hợ vớ u i u ớ pi sựcạ tranh và các cơ i toàn cầ ởchỗ nh u nào? Làm sao tôi có thể hộ đtoàn cầ và cộ tác vớ nhữ ngư i khác thông qua nư c tôi? u ng i ng ờ ớ i nguyên lớ thứhai, Toàn cầ hoá 2.0, kéo dài từ1800 đn n u ế Kỉ gián đ n bở Đ i Khủ hoả và Chiế tranh Thế i I oạ i ạ ng ng n giớ 2000, bị và II. Thờ đi này làm thế i co từcỡtrung bình xuố cỡnhỏ iạ giớ ng . Trong Toàn cầ hoá 2.0, nhân tốthen chố củ thay đi, đng lự u ta ổộ c thúc đy hộ nhậ toàn cầ đ là các công ti đ quố gia. Các công ẩi p u, ã c a ti đ quố gia này tiế hành toàn cầ hoá vì thị ờ và lao đng, c n u trưng ộ a đu tiên do sự ầ bành trưng củ các công ti cổ n Hà Lan và Anh ớ a phầ và Cách mạ Công nghiệ làm mũ nhọ Trong nử đu củ thờ ng p i n. aầ a i đi này, hộ nhậ toàn cầ đợ cấ lự bở sựsụ giả chi phí ạ i p u ưc p c i t m chuyên chở nhờđng cơhơ nư c và đ ờ sắ và trong nử sau , ộ iớ ư ng t, a bở sựsụ giả các chi phí liên lạ - nhờsựphổbiế củ đ n tín, i t m c n a iệ 10
  15. 15. KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ 11 đ n thoạ PC, vệ i, tinh, cáp quang, và phiên bả ban đu củ World n ầa iệ Wide Web (WWW). Chính trong thờ đi này mà chúng ta thự sự iạ c thấ sựra đi và trưng thành củ mộ nề kinh tế y ờ ở a tn toàn cầ theo u, nghĩ rằ đ có sựdị chuyể đ củ hàng hoá và thông tin từ a ng ã ch nủa lụ đ này sang lụ đ khác đ ởđ có mộ thị ờ toàn cầ cị a cị a ểó t trư ng u, vớ sựchênh lệ giá về sả phẩ và lao đng. Các đng lự ở i ch các n m ộ ộ c đng sau kỉ ằ nguyên toàn cầ hoá này là các đt phá về n cứ - u ộ phầ ng từtàu hơ nư c và đờ sắlúc ban đu đn đ n thoạvà các máy iớ ư ng t ầ ế iệ i tính lớ vào lúc cuố Và câu hỏ lớ trong thờ đi này đ là: Công n i. in iạ ã ti tôi hợ vớ nề kinh tế pin toàn cầ ởchỗnào? Nó tậ dụ các cơ u n ng hộ thế i nào? Làm sao tôi có thể i toàn cầ và cộ tác vớ nhữ đ u ng i ng ngư i khác qua công ti củ tôi? Cuố Xe Lexus và Cây Ô liu chủ ờ a n yế là về ỉ đ m củ kỉ u đnh iể a nguyên này, mộ thờ đi khi các bứ t iạ c tư ng bắđu sụ đ trên khắ thế i, và sựhộnhậ và sựphả ờ tầ pổ p giớ i p, n ứ dữdộvớ nó, lên mộ mứ mớ hoàn toàn. Như ngay cả ng ii t c i khi ng các bứ tư ng sụ đ, vẫ còn nhiề rào cả đi vớ sựhộ nhậ cờ pổ n u nố i i p toàn cầ suôn sẻ Hãy nhớ khi Bill Clinton đ ợ bầ làm tổ u . , ưc u ng thố nă 1992, hầ như ng m u không ai ngoài chính phủ giớ hàn lâm và i t có e-mail, và khi tôi viếXe Lexus và Cây Ô liu nă 1998, Internet m và thư ng mạđ n tửvừ mớ cấcánh. ơ i iệ a it Phả chúng đ cấ cánh – cùng vớ nhiề thứkhác nữ đ cùng i, ãt i u aã đn trong khi tôi ngủ Và đ là lí do vì sao tôi lí lẽ ế . trong cuố sáchn ó này rằ vào khoả nă 2000 chúng ta đ bư c vào mộ kỉ ng ng m ớ t ã nguyên mớ hoàn toàn: Toàn cầ hoá 3.0. Toàn cầ hoá 3.0 làm thế i u u giớ co từcỡ i nhỏ ng cỡ tí và đng thờ san bằ sân chơ Và xuố bé ồ i ng i. trong khi đng lự trong Toàn cầ hoá 1.0 là các nư c tiế hành ộ c u ớn toàn cầ hoá và đng lự trong Toàn cầ hoá 2.0 là các công ti tiế u ộ c u n hành toàn cầ hoá, đng lự trong Toàn cầ hoá 3.0 - thứcho nó u ộ c u đc trư đc nhấ vô nhị là nă lự mớ tìm thấ cho các cá ặ ng ộ t ng c i y - nhân đ cộ tác và cạ tranh toàn cầ Và cái đ bẩ cho phép ể ng nh u. òn y các cá nhân và các nhóm đ toàn cầ dễ ế vậ và suôn sẻ ế vậ u đn y đn y i không phảlà sứ ngự không phảlà phầ cứ mà là phầ mề i c a, i n ng, n m- tấ cảcác loạứ dụ mớ – cùng chung vớ sựsáng tạ ra mộ t i ng ng i i o t mạ cáp quang toàn cầ biế tấ cả ng u n t chúng ta thành láng giề sát ng vách. Bây giờcác cá nhân phả và có thểhỏ Tôi hợ vớ cạ i, , i, p i nh tranh và các cơhộ toàn cầ ngày nay ởchỗnào, và làm sao tôi có i u thểtựmình, cộ tác vớ nhữ ngư i khác mộ cách toàn cầ , ng i ng ờ t u? 11
  16. 16. THẾGIỚ LÀ PHẲ I NG 12 Song Toàn cầ hoá 3.0 không chỉ u khác các kỉ nguyên trư c ởchỗ ớ nó làm thế i co lạvà phẳ thế và nó trao quyề cho các cá giớ i ng n nào nhân ra sao. Nó khác ởchỗ Toàn cầ hoá 1.0 và Toàn cầ hoá 2.0 u u chủyế do các cá nhân và doanh nghiệ Âu Mĩ n dắ Tuy Trung u p dẫ t. Quố thự sựlà nề kinh tế n nhấthế i trong thế mư i tám, c c n lớ t giớ kỉ ờ chính các nư c, các công ti, nhữ ngư i thă dò phư ng Tây tiế ớ ng ờm ơ n hành phầ lớ việ toàn cầ hoá và đ hình hệ ng. Như về nn c u ị nh thố ng sau này, đ u này sẽ ngày càng ít đ hơ Bở vì nó làm thế i i giớ iề úng n. co lạvà phẳ Toàn cầ hoá 3.0 ngày càng nhiề sẽ ư c dẫ dắ i ng, u u đợ n t không chỉ i các cá nhân mà cũ bở các nhóm cá nhân – phi bở ng i Tây phư ng, không da trắ – đ dạ hơ nhiề Các cá nhân từ ơ ng a ng n u. mọ nơ củ thế i phẳ đu đ ợ trao quyề Toàn cầ hoá 3.0 iia giớ ng ề ư c n. u biế thành có thểcho rấ nhiề ngư i đ cắ và chơ [plug and n t u ờểm i play], và bạ sẽ y mọsắ cầ vồ con ngư i tham gia. n thấ i c u ng ờ (Trong khi sựtrao quyề cho các cá nhân đ hành đng toàn cầ n ể ộ u là đc tính mớ quan trọ nhấcủ Toàn cầ hoá 3.0, các công ti- ặ i ng ta u to và nhỏ cũ đợ trao quyề mộcách mớ nữ trong kỉ - ng ư c n t ia nguyên này. Tôi thả luậ chi tiếcả muộ hơ trong cuố sách này). o n t hai nn n Không cầ phảnói, tôi đ chỉ sựđ giá lờ nhấvề t cả n i có ánh mờ t tấ ã đ u này khi tôi rờ vă phòng củ Nandan ngày ấ ởBangalore. in a y iề Như khi tôi ngồ suy ngẫ nhữ thay đi này ởban công củ i m ng ổ a ng phòng khách sạ củ tôi tố hôm đ tôi đ biếmộ thứ tôi muố na i ó, t t : n ã bỏ i thứ viếmộ cuố sách có thể phép tôi hiể quá trình mọ và t t n cho u làm phẳ này đ diễ ra thế ng n nào và các hệ củ nó có thể gì luỵ a là ã đi vớcác nư c, các công ti, và các cá nhân. Cho nên tôi nhấ đ n ối ớ c iệ thoạ gọ cho vợtôi, Ann, và bả cô, “ sẽviế mộ cuố sách ii o anh t t n nhan đ Thế i là Phẳ ề giớ ng”. Cô vừ buồ cưi vừ tò mò - ờ có a nờa , thểbuồ cư i hơ là tò mò! Cuố cùng, tôi đ có khảnă thuyế nờn i ng t ã phụ đ ợ cô, và tôi hi vọ sẽ khả ng làm thế i bạ bạ c ưc ng có nă vớ n, n đc thân mế Hãy đ tôi đa bạ quay về đu củ hành trình ọ n. ể ưn lúc ầ a củ tôi đn Ấ Đ , và các đ m phư ng đ khác, và chia sẻ i a ếnộ ơ ông vớ iể bạ mộ sốcuộ gặ tình cờđ dẫ tôi đn kế luậ rằ thế i n t cp ãn ết n ng giớ ng. không còn tròn – mà phẳ aithirth “Jerry” Rao là mộ trong nhữ ngư i đu tiên tôi gặ ở t ng ờầ p J Bangalore- và tôi gặ anh chư hơ vài phút ởkhách sạ Leela p n an Palace trư c khi anh bả tôi rằ anh có thể lí các tờkhai thuế ớ o ng xử 12
  17. 17. KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ 13 củ tôi và các yêu cầ kế a u toán khác tôi cầ - từBangalore. Không, n cả ơ tôi đ có mộ kếtoán viên rồ ởChicago. Jerry chỉ m m n, t i mỉ ã cư i. Anh ta quá lị sựđ nói - rằ anh ta có thể kế ờ ch ể ng là toán viên củ tôi rồ hay đ hơ kế a i, úng n toán viên củ củ kế aa toán viên củ tôi, a nhờ bùng nổ outsourcing việ chuẩ bị . sự về c n thuế “Đ u này xả ra nhưchúng ta nói”, Rao bả anh quê ở y o, Mumbai, iề trư c là Bombay, hãng củ anh, MphasiS, có mộ đi các kếtoán ớ a tộ viên Ấ Đ có khả ng làm công việ kế nộ nă c toán đợ outsource từ ưc bấcứbang nào củ Mĩ chính phủ t a và liên bang. “Chúng tôi liên kế t vớ nhiề hãng CPA [kiể toán viên (công) có chứ chỉcỡnhỏ i u m ng ] và vừ ởMĩ a ”. “Ý anh nói giố kế ng toán viên củ tôi?” hỏ “ a tôi i. Vâng, giố kế ng toán viên củ anh”Rao nói vớ mộ nụ ờ Công ti củ Rao đ đ a , i t cư i. a ãi tiên phong về t phầ mề work flow [luồ công việ vớ mộ mộ n m ng c] i t đ dạ chuẩ làm cho outsourcing khai thuế và dễ Toàn bộ ị nh ng n rẻ . quá trình bắ đu, Jerry giảthích, vớ mộ kế tầ i i t toán viên ởHoa Kì quét các tờkhai thuế m ngoái củ tôi, cộ vớ các bả kê khai nă a ng i n W-2, W-4, 1099, tiề thư ng, cổphiế củ tôi- mọ thứ vào mộ n ở ua i t - máy chủ đt ởCalifornia hay Texas. “Bây giờkếtoán viên củ ,ặ a anh, nế anh ta xửlí thuế a anh ởhả ngoạ biếrằ anh thích u củ i i, t ng không cho (ai đ ởngoài nư c) biếhọ(tên) hay số sinh Xã hộ ớ t An i ó củ anh, thì anh ta có thể n giữkín thông tin đ , Rao nói. “ a chọ ó” Các toán viên ởẤ Đ [dùng mậ khẩ gọ tấcả nộ t u] i t thông tin thô mộ t kế cách trự tiế từmáy chủ Mĩ họ cp ở , và hoàn tấcác tờkhai thuế a t củ anh, vớ việ anh vẫ giấ tên. Tấ cả i c n u t các sốliệ không ra ngoài u Hoa Kì đ tuân thủcác quy chế ể riêng tư Chúng tôi coi việ bả co … vệ liệ và sựriêng tưrấnghiêm túc. Kế dữ u t toán viên ởẤ Đ có nộ thểnhìn thấ sốliệ trên màn hình củ mình, như anh ta không y u a ng thểtả nó xuố hay in nó ra – chư ng trình củ chúng tôi không i ng ơ a cho phép việ đ Nhiề nhấanh ta có thểlàm là thửnhớnó, giả c ó. u t nhưanh ta có ý đ xấ nào đ Các kếtoán viên không đ ợ ịnh u ưc ó. phép mang thậ chí giấ và bút vào trong phòng khi họlàm việ m y c khai thuế. ” trên các tờ tò chính làm thế dạ tiên tiế này củ dị vụ nào ng n a ch Tôi bị mò về outsourcing đ trởthành. “Chúng tôi làm nhiề ngàn tờ u khai”Rao , ã nói. Hơ nữ “ n a, CPA củ anh ởMĩ a không cầ thậ chí ởvă phòng n m n củ họHọ thể i trên mộbãi biể ởCalifornia và e-mail cho a. có ngồ t n chúng tôi và nói, ‘Jerry, cậ làm các tờkhai thuế u Bang New York 13
  18. 18. THẾGIỚ LÀ PHẲ I NG 14 thậ cừ vì thếcậ làm các tờkhai củ Tom. Và Sonia, cậ và đi t, u a u ộ củ cậ ởDelhi làm các tờkhai Washington và Florida’. Tiệ thể au n , Sonia làm việ từnhà cô ởẤ Đ , [công ti không phả trả chi phí c nộ i] chung. ‘Và các việ khác này, chúng thự sựphứ tạ cho nên tôi c c c p, tựlàm chúng’.” Nă 2003, khoả 25.000 tờkhai thuếMĩ ư c làm ởẤ Đ . ng đợ nộ m Nă 2004 con số 100.000. Nă 2005, dựkiế là 400.000. Trong là n m m mộ thậ niên, anh sẽ t p cho rằ kế ng toán viên củ anh outsource việ a c chuẩ bị n cơbả củ các tờ na khai thuế a anh - nế không hơ nữ củ u n a. “Anh đ vào nghề thế này nào?” tôi hỏRao. i ã “Bạ tôi Jeroen Tas, mộ ngư i Hà Lan, và tôi đu đ làm cho n t ờ ềã Citigroup ởCalifornia” Rao giả thích. “ là sế củ anh ta và , i Tôi pa mộ hôm chúng tôi cùng trởvề New York trên mộ chuyế bay t từ t n và tôi nói mình có kế ch thôi việ và anh ta bả ‘ cũ thế hoạ c o, Tôi ng ’ . Cảhai chúng tôi đu nói, ‘ sao chúng ta lạ không khở đng ề Vì i iộ doanh nghiệ riêng củ chúng ta?’ thế nă 1997-98, chúng p a Vì vào m tôi cùng nhau đ a ra mộ kế ch kinh doanh đ cung cấ các giả ư t hoạ ể p i pháp Internet cao cấ cho các công ti lớ … Hai nă trư c, tuy p n m ớ vậ tôi đ đ dựmộ hộ nghị y, ti công nghệởLas Vegas và mộ số t ãi toán [Mĩcỡtrung bình đ tiế cậ tôi, và họ rằ họ ] ãpn nói ng hãng kế không thểđ sứ đ đa ra các hoạ đng outsourcing lớ vềthuế ủ c ểư tộ n đn Ấ Đ , như các gã [công ti] lớ có thểvà [nhữ gã vừ ếnộ n , ng a] ng muố vư t họVì lẽ ó chúng tôi đ phát triể mộ sả phẩ phầ nợ. đ n tn m n ã mề gọ là VTR – Virtual Tax Room: Buồ ThuếẢ đ cho mi ng o- ể toán cỡ a này dễ vừ dàng outsource khai thuế .” phép các hãng kế Các hãng cỡvừ này “có đợ mộ sân chơ bằ phẳ hơ mà a ưc t i ng ng n, trư c đ họbị chố Jerry nói. “ ộ nhiên họcó thể p cậ ớ ây từ i,” Đt tiế n đn cùng các lợthế quy mô mà các gã lớ hơ đ luôn có.” ế i về n nã Có phả thông đ p cho nhữ ngư i Mĩ“ đ ng đ các con i iệ ng ờ , Má, ừ ể má lớ lên đlàm kế n toán viên?” Tôi hỏ i. i Không thậvậ Rao nói. “ mà chúng tôi làm là làm công việ t y, Cái c tạ nhạ Anh biế cầ cái gì đ chuẩ bị t tờkhai thuế Việ p p. tn ể n mộ ? c làm rấít sáng tạ Đ y là cái sẽ t o. ấ chuyể ra hảngoạ . n i i” “Cái gì sẽ lạMĩ Tôi hỏ ở i ?” i. toán viên muố ởlạtrong nghề i Mĩ là ngư i tậ trung n i tạ sẽ ờp “Kế vào nghĩ các chiế lư c sáng tạ phứ hợ nhưtránh thuế ra nợ o c p, hay né tránh thuế quả lí các quan hệkhách hàng”, Rao nói. Anh hay , n chị sẽ o các khách hàng củ mình, ‘Tôi đ khiế công việ tạ ta bả a n cp ã 14
  19. 19. KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ 15 nhạ đợ làm rấ hiệ quảBây giờhãy nói về p ưc tu . làm thế chúng nào tôi quả lí tài sả củ anh và anh sẽ n na làm gì cho lũtrẻ a anh. Anh củ có muố đ mộ sốtiề nào đ trong các quỹ n thác [trust] củ nể t n quả a ó mình?’ Nó có nghĩ là có các thả luậ chấ lư ng-thờ gian vớ o n tợ i i a các khách hàng hơ là chạ vòng quanh giố nhữ con gà vớ y ng ng i n đu bị t đt từtháng Hai đn tháng Tư và thư ng đ đn xin gia ầ cắ ứ ế ờ ệơ , hạ đn tháng Tám, bở vì họ ã không có chấlư ng thờ gian vớ nế i đ tợ i i các khách hàng.” Đ ánh giá từmộ tiể luậ trong tạ chí Accounting Today (7 tu n p tháng Bả 2004), quảthự đ u này có vẻlà tư ng lai. L. Gary y, c, iề ơ Boomer, mộ CPA và CEO củ Boomer Consulting ởManhattan, t a Kansas, đ viế “ t, Mùa [thuế vừ rồ đ tạ ra hơ 100.000 tờkhai ] a iã o ã n thuế[đợ outsource] và bây giờđợ mởrộ ngoài các tờkhai ưc ưc ng thuế nhân sang các quỹ n thác, các hộbuôn và các công ti… cá quả i Lí do chủ u khiế ngành kinh doanh đ có khả ng tă quy mô yế n nă ng ã nhanh nhưnó đ có ba nă qua là do đu tư các công ti [đt cơ ầ mà ặ ã m sởởnư c ngoài] này đ tiế hành vào hệ ng, quy trình và đ ớ ãn thố ào tạ Có khoả bả mư i ngàn ngư i tốnghiệ đi họ ngành kế o.” ng y ơ ờt pạ c toán ởẤ Đ mỗnă ông nói thêm, nhiề trong số ó đ làm cho n ộ i m, u đi các hãng đa phưng Ấ Đ khở đu vớ 100 $ mộ tháng. Vớ sự ị ơ nộ iầ i t i giúp đ củ truyề thông tố đ cao, đ tạ nghiêm ngặ và các ỡa n cộ ào o t, mẫ biể chuẩ hoá, nhữ ngưi Ấ Đ trẻ u u n ng ờ n ộ này có thểđợ cả ưc i biế thành các kế n toán viên phư ng Tây cơbả khá nhanh vớ phầ ơ n i n nhỏchi phí. Mộ sốhãng kế t toán Ấ Đ thậ chí bắđu tiế thị nộm tầ p chính họcho các hãng Mĩ hộ nghị xa và bỏqua i từ qua việ đ lạc i i. Boomer kế luậ “ t n, Nghềkếtoán hiệ nay đ biế đi. Nhữ n ang nổ ng ngư i bấ víu vào quá khứvà chố lạ sựthay đi sẽ buộ dấ ờu ng i ổ bị c n sâu hơ vào sựhàng hoá hoá (commoditization). Nhữ ngưi có ng ờ n thểtạ ra giá trị o thông qua sựlãnh đo, các mố quan hệvà sứ ạ i c sáng tạ sẽ o làm biế đi ngành kinh doanh, cũ nhưtă cư ng nổ ng ờ ng các mố quan hệ i các khách hàng hiệ có củ họ i vớ n a .” Cái anh đ nói cho tôi, tôi bả Rao, là bấkể o t nghề a bạ là gì củ n ang – bác sĩluậsư kiế trúc sư kế , t, n toán viên - nế bạ là mộ ngư i un t ờ , Mĩtố hơ bạ hãy giỏ ởthứdị vụnhạ cả bở vì bấcứthứ ,tnn i ch y m, i t gì có thể ư c số đợ hoá có thể ư c outsource cho nhà sả xuấhoặ đợ n t c khéo nhấhoặ rẻnhấ hoặ cả t c t, c hai. Rao trảlờ “ i ngư i phả i, Mỗ ờ i tậ trung vào cái chính xác là giá trị tă củ mình.” p gia ng a 15
  20. 20. THẾGIỚ LÀ PHẲ I NG 16 Như nế tôi chỉ mộ kế ng u là t toán viên trung bình thì sao? Tôi đ ã đ họ ở t đi họ nhà nư c. Tôi có kếquả i c mộ ạ c ớ t trung bình B+. Cuố i cùng tôi có bằ CPA. Tôi làm việ ởmộ hãng kếtoán lớ làm ng c t n, nhiề việ thông thư ng. Tôi hiế khi gặ khách hàng. Họ tôi u c ờ m p giữ ởđng sau. Như đ là mộ sinh kế tế về ằ t tử và cơbả hãng vừ n a ng ó lòng vớ tôi. Cái gì sẽ y ra vớ tôi trong hệ ng này? i xả i thố “Đ là mộ câu hỏ hay,”Rao nói. “ t i Chúng ta phả chân thậ về i t ó nó. Chúng ta đ ởgiữ mộ sựthay đi công nghệ lớ và khi a t ổ to n, ang bạ số trong mộ xã hộ ởđ củ sựthay đi đ [nhưMĩ khó n ng t i ỉnh a ổó ], đ tiên đ ể tiên đ cho ai đ số ởẤ Đ . Trong mư i ó ng nộ ờ oán. Dễ oán nă chúng tôi sẽlàm nhiề thứđ đ ợ làm ởMĩ u ang ư c ngày nay. m Chúng tôi có thể đ tư ng lai củ mình. Như chúng tôi ở dự oán ơ a ng sau các bạ Các bạ xác đ tư ng lai. Mĩ n. n ịơnh luôn luôn ởtrên đ ỉ nh củ làn sóng sáng tạ mớ Cho nên là khó đ nhìn vào mắ kế a o i… ể t toán viên đ và nói đ là cái sẽlà. Chúng ta không đợ tầ ưc m ó ây thư ng hoá đ u đ Chúng ta phả xửlí nó và nói về mộ cách ờ iề ó. i nó t chân thậ … Bấ cứhoạ đng nào mà chúng ta có thể hoá và t t tộ số phân li chuỗ giá trịvà di chuyể công việ đ đ đ sẽ ư c di i , n c i ó ây, đợ chuyể đ Ai đ sẽ n i. ó nói, ‘ như anh không thể c vụtôi mộ Ừ, phụ t ng miế thịnư ng’Đ ng t ớ . úng, như tôi có thể làm việ đt trư c bàn cặ ớ ng củ anh ngồ ởbấcứđ trên thế i, nế quán ă không có mộ i t âu giớ u n t a ngư i phụtrách. Chúng tôi có thể ờ nói, ‘ Vâng, ông Friedman, chúng tôi có thểdành cho ông mộ bàn gầ cử sổ. Nói cách khác, có t na’ nhữ phầ củ việ đ ă cơ hiệ mà chúng ta có thể ng na cin m u phân li và outsource. Nế bạ quay lạvà đc các sách giáo khoa kinh tế c un i ọ họ cơbả chúng sẽ o: Các hàng hoá đợ trao đi, còn các dị vụ n, bả ưc ổ ch đ ợ tiêu thụvà sả xuấởcùng chỗVà bạ không thể t khẩ ưc n t . n xuấ u việ cắ tóc. Song chúng ta đ đn gầ việ xuấ khẩ cắ tóc, ct ang ế n c t ut phầ việ hẹ Bạ muố cắ kiể tóc gì? Bạ muố thợcắnào? n c n. n nt u n n t Tấcả thứ ó có thể sẽ ư c mộcall center ở t xa làm.” t các đ và đ ợ t rấ Khi chúng tôi kếthúc cuộ nói chuyệ tôi hỏ Rao tiế theo anh t c n, i p làm gì. Anh ta tràn đy sinh lự Anh bả tôi anh đ nói chuyệ ầ c. o n sẽ ã vớ mộ công ti Israel có nhữ bư c tiế lớ về i t ng ớ n n công nghệ cho nén phép truyề các hình quét CAT (Computer Assisted Tomography) n tố hơ và dễhơ qua Internet cho nên bạ có thể tn n mau chóng có n mộ ý kiế thứhai từ t bác sĩ t n mộ cách xa nử vòng trái đt. a ấ 16

×