ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫШЕТ МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ, ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҰЙЫМДАРДЫҢБАЙҚАУШЫЛАРЫ МЕН ШЕТЕЛДІК БҰҚАРА...
УДК 324ББК 67.400.5Ш 50        Шет мемлекеттердің, халықаралық ұйымдардың байқаушылары менШ 50    шетелдік бұқаралық ақпар...
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ МАҒЛҰМАТТАР     Дерекнама: www.akorda.kz Қазақстан Республикасы Президентініңресми сай...
Мемлекеттік тілі - қазақ тілі, мемлекеттік мекемелерде және жергіліктіөзін-өзі басқару органдарында орыс тілі ресми тіл ре...
«ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ КОНСТИТУцИЯСЫНА ТОЛЫҚТЫРУ   ЕНГІЗУ ТУРАЛЫ» ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 2011 ЖЫЛҒЫ                ...
1-тармақтың екінші бөлігі алып тасталсын;      мынадай мазмұндағы 1-1-тармақпен толықтырылсын:      «1-1. Кезектен тыс сай...
Аккредиттеу үшiн шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар ҚазақстанРеспубликасы Сыртқы iстер министрлiгiне өз байқаушыларын...
6) Қазақстан Республикасының осы Конституциялық заңының жәнеөзге де заңнамасының талаптарын сақтауға мiндеттi.      8. Осы...
Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушыларындаҚазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының аккредиттеу ...
Республикасының әрбiр саяси партиясынан, өзге де қоғамдық бiрлестiгiнен,басқа да коммерциялық емес ұйымдарынан бір-бір өкі...
Бюллетеньдi сайлаушы жасырын дауыс беруге арналған кабинадатолтырады. Бюллетеньді толтыру кезiнде дауыс берушiден басқа кi...
ДАУЫС БЕРУГЕ АРНАЛҒАН ҮЙ-ЖАЙДАН ТЫС ЖЕРДЕ                  ДАУЫС БЕРУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ      Жекелеген сайлаушылар кейбір жағд...
Аумақтық сайлау комиссиясының шешімімен дауыс беруді бастау менаяқтаудың өзге уақыты белгіленген (дауыс беру сағат алтыдан...
Учаскелiк сайлау комиссиясының төрағасы не оның орнындағы комиссиямүшесi санау нәтижелерiн жария етедi және оларды дауыс б...
жағдайда, оның орнына хаттамаға сайлау комиссиясы төрағасыныңорынбасары немесе хатшысы қол қояды.       Дауыс беру нәтижел...
МАЗМҰНЫҚазақстан Республикасы туралы жалпы мағлұматтар ........................................3Қазақстан Республикасының ...
цЕНТРАЛьНАЯ ИЗБИРАТЕЛьНАЯ КОМИССИЯ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН                     ПАМЯТКА ДЛЯ НАБЛюДАТЕЛЕЙ ИНОСТРАННЫХ ГОСУДАРСТ...
ОБЩИЕ СВЕДЕНИЯ О РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН    Источник: Официальный сайт Президента Республики Казахстанwww.akorda.kz     Госуд...
Государственный язык - казахский, в государственных организацияхи органах местного самоуправления наравне с казахским офиц...
ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН ОТ 2 ФЕВРАЛЯ 2011 ГОДА № 403-IV-ЗРК «О ВНЕСЕНИИ ДОПОЛНЕНИЯ В КОНСТИТУцИю РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН» ...
2) в статье 4:     часть вторую пункта 1 исключить;     дополнить пунктом 1-1 следующего содержания:     «1-1. Полномочия ...
2. наблюдатели       иностранных    государств    и    международныхорганизаций аккредитуются при Центральной избирательно...
3) не предпринимать действия, препятствующие работе избирательнойкомиссии;     4) выполнять требования председателя избира...
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
wathcers-manual
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

wathcers-manual

434

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
434
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

wathcers-manual

  1. 1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫШЕТ МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ, ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҰЙЫМДАРДЫҢБАЙҚАУШЫЛАРЫ МЕН ШЕТЕЛДІК БҰҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ ӨКІЛДЕРІНЕ АРНАЛҒАН ЖАДНАМА Астана, 2011
  2. 2. УДК 324ББК 67.400.5Ш 50 Шет мемлекеттердің, халықаралық ұйымдардың байқаушылары менШ 50 шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдеріне арналған жаднама Астана қаласы, 2011 жыл- 48 б. Памятка для наблюдателей иностранных государств, международных организаций и представителей иностранных средств массовой информации город Астана, 2011 год - 48 стр. Handbook for observers of foreign states, international organizations and representatives of foreign mass media City of Astana, 2011 - 48 pages.ISBN 9965-849-33-1 Шет мемлекеттердің, халықаралық ұйымдардың байқаушылары мен шетелдікбұқаралық ақпарат құралдарының өкілдеріне арналған жаднама сайлаулар менреспубликалық референдумды ұйымдастырушылардың кәсіби даярлығын арттыружәне Қазақстан Республикасының азаматтарын құқықтық оқыту жөніндегі негізгі іс-шаралардың жоспарын іске асыру шеңберінде әзірленді. Жаднамада Қазақстан Республикасы туралы қысқаша мәліметтер, шетмемлекеттердің, халықаралық ұйымдардың байқаушылары мен шетелдік БАҚөкілдерінің құқықтық мәртебесі, өкілеттіктері, дауыс беру мен дауыстарды санаурәсімдері қамтылған. Памятка для наблюдателей иностранных государств, международныхорганизаций и представителей иностранных средств массовой информацииподготовлено в рамках реализации плана основных мероприятий по повышениюпрофессиональной подготовки организаторов выборов и республиканскогореферендума и правовому обучению граждан Республики Казахстан. В Памятке содержатся краткие сведения о Республике Казахстан, правовомстатусе и полномочиях наблюдателей иностранных государств, международныхорганизаций и представителей иностранных СМИ, а также изложены процедурыголосования и подсчета голосов. Handbook for observers of foreign states, international organizations andrepresentatives of foreign mass media has been prepared within the framework of the Planof major activities on the training of organizers of elections and republican referendum andon legal education of citizens of the Republic of Kazakhstan. Handbook includes concise information about the Republic of Kazakhstan, legalstatus, authorities of the observers of foreign states, international organizations andrepresentatives of foreign media as well as the voting and vote count procedures. УДК 324 ББК 67.400.5ISBN 9965-849-33-1 © Қазақстан Республикасы Орталық референдум комиссиясы Центральная комиссия референдума Республики Казахстан Central Referendum Commission of the Republic of Kazakhstan 2
  3. 3. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ МАҒЛҰМАТТАР Дерекнама: www.akorda.kz Қазақстан Республикасы Президентініңресми сайтыҚазақстан Республикасының Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы Мемлекеттік Елтаңбасы География. Қазақстан Орталық Азияда, Еуразия құрылығының орталықбөлiгiнде орналасқан. Қазақстанда 48000 үлкен және кіші көлдері, 8500 үлкенжәне кіші өзендер бар. Қазақстан аумағының 26% дала алып жатыр. Шөл (44%) және шөлейт(14%)- 167 млн га, ормандар - 21 млн га құрайды. Аумағы - 2.724.900 шаршы шақырым.(1.049.150. sq. miles). Қазақстанауданы бойынша әлемде Ресей, Қытай, АҚШ, Аргентина, Бразилия, Канада,Үндістан мен Австралиядан кейін - 9 орында, ТМД елдерінің арасында - екіншіорында. Қазақстанның аумағы Еуропалық Одақтың 12 елінен де үлкен. Табиғи-ресурстық әлеует. Қазақстан әр түрлі пайдалы қазбаларға ие.Қазақстанның жер қойнауында Менделееев кестесінің 105 элементінің 99-ытабылған, 70-і бойынша қорлар барланған, 60-тан астам элемент өндірістеқолданылады. Қазіргі уақытта минералдық шикізаттың 1225 түрін қамтитын 493 кенорны белгілі. Қазақстан әлемде мырыштың, вольфрамның және бариттыңбарланған қорлары бойынша - бірінші, күміс, қорғасын және хромиттердіңбарланған қорлары бойынша - екінші, мыс пен флюорит бойынша - үшінші,молибден бойынша - төртінші, алтын бойынша алтыншы орында тұр. Қазақстан республиканы әлемнің ірі мұнай өндіретін мемлекеттерініңқатарына жатқызуға мүмкіндік беретін, батыс өңірінде шоғырланған мұнаймен газдың айтарлықтай қорларына ие. Оңтүстік Торғай ойпатының аумағындажаңа мұнайлы ауданның ашылуы Республиканың мұнай өндіруді одан әрідамыту перспективасын кеңейтіп отыр. Республиканың аумағында - сүтқоректілердің 155 түрі, құстардың – 480,балықтардың - 150, дәрілік өсімдіктердің 250 түрі бар. Халқы - 16,43 млн. адам. Халықтың тығыздығы: 1 шаршы километрге5,88 адам. Ел халқының саны 2010 жылғы 1 қаңтарда нақтыланған деректербойынша 16433,8 мың адам, соның ішінде қала халқы - 8975,5 мың (54,6%),ауыл халқы – 7458,3 мың адам (45,4%). Астанасы - Астана қаласы (1998 жылғы 6 мамырға дейін - Ақмола)1997 жылғы 10 желтоқсаннан бастап Қазақстан Республикасы Президентінің1997 жылғы 20 қазандағы Жарлығымен және Қазақстан РеспубликасыПарламентінің мақұлдауымен Қазақстан Республикасының астанасы болыпжарияланды. Астана халқы - 684,0 мың адам. Астана 5-ші сағаттық белдеудеорналасқан. Жергілікті уақыт нөлдік меридианға қарай GMT +06.00 саналады. 3
  4. 4. Мемлекеттік тілі - қазақ тілі, мемлекеттік мекемелерде және жергіліктіөзін-өзі басқару органдарында орыс тілі ресми тіл ретінде қазақ тілімен теңқолданылады. Ұлттық мереке - 16 желтоқсан – Тәуелсіздік Күні. Ақша бірлігі – теңге, 1 теңге = 100 тиын. 1993 жылғы 15 қарашадаенгізілген. Әкiмшiлiк-аумақтық құрылысы. Қазақстанда 14 облыс, 86 қала, оның41-і – республикалық және облыстық бағыныстағы, 175 аудан, 35 кент, 34кенттік және 2468 ауылдық (селолық) әкімшілік бар. 1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданғанҚазақстан Республикасының Конституциясы өзiн демократиялық,зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретiнде орнықтыратын тәуелсізҚазақстанның мемлекеттік органдарын реформалаудың маңызды кезеңінаяқтады. Мемлекеттік құрылым. Қазақстан Республикасы — президенттiкбасқару нысанындағы бiртұтас мемлекет. Мемлекеттік биліктің бірден - бірбастауы - халық. Мемлекет басшысы - Президент Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев. 2010 жылғы 14 маусымда Қазақстан Республикасының «ҚазақстанРеспубликасының кейбір Конституциялық заңдарына Қазақстан РеспубликасыТұңғыш Президентінің – Елбасының қызметін қамтамасыз ету саласындазаңнаманы жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізутуралы» №289-IV Конституциялық заңы күшіне енді. Қазақстанда мемлекеттік билік бiртұтас және өзіне заң шығарушы биліктіжүзеге асыратын Парламентті; атқарушы билікті жүзеге асыратын, құрамына орталық органдар(министрліктер мен агенттіктер) мен жергілікті органдар (әкімдіктер) кіретінҮкіметті; сот билігін жүзеге асыратын мемлекеттік соттарды (Жоғарғы Сот пенжергілікті соттарды) қамтиды. Республика қызметiнiң түбегейлi принциптерi: қоғамдық татулықпен саяси тұрақтылық, бүкiл халықтың игiлiгiн көздейтiн экономикалық даму;қазақстандық патриотизм; мемлекет өмiрiнiң аса маңызды мәселелерiндемократиялық әдiстермен, оның iшiнде республикалық референдумданемесе Парламентте дауыс беру арқылы шешу. Қазақстан Республикасында мемлекеттiк меншiк пен жеке меншiктанылады және бiрдей қорғалады. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫHЫҢ ПРЕЗИДЕНТІН САЙЛАУ ТУРАЛЫ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЗАҢНАМАСЫ Сайлау туралы заңнамаға мыналар жатады: Қазақстан Республикасының Конституциясы; «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» ҚазақстанРеспубликасының Конституциялық заңы; Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының нормативтiксипаты бар актiлерi. 4
  5. 5. «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ КОНСТИТУцИЯСЫНА ТОЛЫҚТЫРУ ЕНГІЗУ ТУРАЛЫ» ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 2011 ЖЫЛҒЫ 2 АҚПАНДАҒЫ № 403-IV-ҚРЗ ЗАҢЫ 1-бап. 1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумдақабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясына мынадайтолықтыру енгізілсін: 41-бап мынадай мазмұндағы 3-1-тармақпен толықтырылсын: «3-1. Президенттің кезектен тыс сайлауы Республика Президентініңшешімімен тағайындалады және конституциялық заңда белгіленген тәртіп пенмерзімде өткізіледі.». 2-бап. Осы Заң алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқаенгізіледі. «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ КЕЙБІР КОНСТИТУцИЯЛЫҚ ЗАҢДАРЫНА ТОЛЫҚТЫРУЛАР МЕН ӨЗГЕРІСТЕР ЕНГІЗУ ТУРАЛЫ» ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 2011 ЖЫЛҒЫ 3 АҚПАНДАҒЫ № 404-IV-ҚРЗ КОНСТИТУцИЯЛЫҚ ЗАҢЫ 1-бап. Қазақстан Республикасының мына конституциялық заңдарынатолықтырулар мен өзгерістер енгізілсін: 1. «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» 1995 жылғы 28қыркүйектегі Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына: 1) мынадай мазмұндағы 51-1-баппен толықтырылсын: «51-1-бап. Республика Президентінің кезектен тыс сайлауы 1. Президенттің кезектен тыс сайлауы Республика Президентініңшешімімен тағайындалады және тағайындалған күнінен бастап екі ай ішіндеөткізіледі. 2. Кезектен тыс сайлаудан кейінгі Президенттің кезекті сайлауы бес жылөткен соң осы Конституциялық заңда белгіленген мерзімде жарияланады.»; 2) мынадай мазмұндағы 66-1-баппен толықтырылсын: «66-1-бап. Республика Президентінің кезектен тыс сайлауын өткізу Президенттің кезектен тыс сайлауы осы Конституциялық заңдаПрезиденттің кезекті сайлауы үшін белгіленген қағидаларға сәйкесөткізіледі. Сайлау іс-шараларын өткізу мерзімін Орталық сайлау комиссиясыайқындайды.». 2. «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» 1995 жылғы 26желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына: 1) 3-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Ант беру қаңтардың екінші сәрсенбісінде өткізіледі. Президент кезектен тыс сайлауда сайланған жағдайда не Конституцияның48-бабында көзделген жағдайда Президент өкілеттігін қабылдағанда, ант берупрезиденттік сайлау қорытындысы жарияланған не Республика Президентініңөкілеттігін қабылдаған күннен бастап бір ай ішінде өткізіледі. Бұл жағдайлардаант беру күнін Республиканың Орталық сайлау комиссиясы айқындайды. Ант беру салтанатты жағдайда Парламент депутаттарының,Конституциялық Кеңес мүшелерінің, Жоғарғы Сот судьяларының, сондай-ақРеспубликаның барлық бұрынғы Президенттерінің қатысуымен өткізіледі.»; 2) 4-бапта: 5
  6. 6. 1-тармақтың екінші бөлігі алып тасталсын; мынадай мазмұндағы 1-1-тармақпен толықтырылсын: «1-1. Кезектен тыс сайлауда сайланған Республика Президентініңөкілеттігі кезектен тыс сайлаудан кейін бес жылдан соң желтоқсанныңбірінші жексенбісінде өткізілуге тиіс кезекті сайлауда сайланған РеспубликаПрезиденті лауазымына кіріскенге дейін жүзеге асырылады.». 2-бап. Осы Конституциялық заң алғашқы ресми жарияланған күніненбастап қолданысқа енгізіледі. «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ КЕЗЕКТЕН ТЫС САЙЛАУЫН ТАҒАЙЫНДАУ ТУРАЛЫ» ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ 2011 ЖЫЛҒЫ 4 АҚПАНДАҒЫ №1149 ЖАРЛЫҒЫ Қазақстан Республикасы Конституциясының 41-бабының 3-1-тармағынасәйкес ҚАУлы ЕТЕМін: 1. Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауы2011 жылдың 3 сәуіріне тағайындалсын. 2. Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы кезектентыс президенттік сайлауды ұйымдастыру мен өткізуді қамтамасыз етсін. 3. Қазақстан Республикасының Үкіметі кезектен тыс президенттіксайлауды ұйымдастырушылық, материалдық-техникалық және қаржылыққамтамасыз ету жөніндегі тиісті шараларды қабылдасын. 4. Облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдері сайлауқұқығы бар азаматтардың тізімін дер кезінде жасауды және дұрыстығынқамтамасыз етсін, Орталық, аумақтық және учаскелік сайлау комиссияларынакезектен тыс президенттік сайлауды ұйымдастыру мен өткізу мәселелеріншешуде жан-жақты көмек көрсетсін. 5. Осы Жарлық алғаш ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқаенгізіледі. «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САЙЛАУ ТУРАЛЫ» ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ КОНСТИТУцИЯЛЫҚ ЗАҢЫНАН ҮЗІНДІЛЕР 20-2-бап. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушылары, шетелдiк бұқаралық ақпарат құралдарының өкiлдерi 1. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдарға ҚазақстанРеспубликасындағы сайлауды байқауға қатысуға шақыруды ҚазақстанРеспубликасы Орталық сайлау комиссиясының төрағасы, Сыртқы iстерминистрi жiбере алады. Шақыру Қазақстан Республикасының Сыртқы iстер министрлiгi арқылыжiберiледi. Шақыруда миссия саны мен құрамына, сондай-ақ миссияда гендерлiкбалансты, елдiк өкiлдiктi қамтамасыз етуге қатысты тiлектер қамтылуы мүмкiн. 2. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушыларыҚазақстан Республикасы Сыртқы iстер министрлiгiнiң ұсынуы бойыншаОрталық сайлау комиссиясының жанында аккредиттеледi. 6
  7. 7. Аккредиттеу үшiн шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар ҚазақстанРеспубликасы Сыртқы iстер министрлiгiне өз байқаушыларының, өкiлдерiнiңтiзiмiн ұсынады. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушылары болыптабылмайтын жеке тұлғалар аккредиттеуге жатпайды. Қазақстан Республикасында саяси, экономикалық немесе басқамүдделерi бар не Қазақстан Республикасының, шет мемлекеттiң заңнамасыннемесе халықаралық құқықтың жалпы жұрт таныған нормаларын бұзғаныүшiн олардың аккредиттелуi керi қайтарып алынған (күшi жойылған) неаккредиттеуге өтiнiм бергенге дейiнгi бес жыл iшiнде қылмыстық iс, сыбайласжемқорлық құқық бұзушылық немесе сайлау кезеңiнде заңсыз қызмет жасаудакiнәлi деп танылған адамдар аккредиттелмейдi. 3. Шет мемлекеттердiң, халықаралық ұйымдардың байқаушыларынаккредиттеу мерзiмiн Орталық сайлау комиссиясы белгiлейдi. 4. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың аккредиттелгенбайқаушыларына олардың сайлау науқанын өткiзу кезеңiндегi қызметi үшiннегiз болып табылатын, Орталық сайлау комиссиясы белгiлеген үлгiдегi куәлiкберiледi. Аккредиттеудi жүргiзу дауыс беру күнiнен бес күн бұрын аяқталады. 5. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар байқаушыларының,шетелдiк бұқаралық ақпарат құралдары өкiлдерiнiң өз мәртебесiн ҚазақстанРеспубликасындағы сайлауды байқауға қатысы жоқ қызметтi жүзеге асыруүшiн пайдалануға құқығы жоқ. 6. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар байқаушыларының,шетелдiк бұқаралық ақпарат құралдары өкiлдерiнiң: 1) сайлау процесiнiң барлық кезеңдерiне қатысуға; 2) сайлау комиссияларында сайлау науқанының барысы туралыақпарат алуға; 3) дауыс берудi өткiзу және дауыстарды санау кезiнде сайлауучаскелерiне кiруге; 4) сайлау процесiне қатысушылармен кездесуге; 5) өздерiнiң байқағандары, анықталған заң бұзушылықтар туралысайлау комиссияларының мүшелерiн хабардар етуге, ұсынымдар енгiзуге; 6) жария мәлiмдемелер жасауға; 7) дауыс беру нәтижелерi туралы хаттамаларды жоғары тұрған сайлаукомиссияларына беру рәсiмiн байқауға құқығы бар. 7. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушылары,шетелдiк бұқаралық ақпарат құралдарының өкiлдерi: 1) жеке басын және аккредиттелгенiн куәландыратын құжаттарынөздерiмен бiрге алып жүруге; 2) сайлау процесiне, сайлау комиссиясының дауыстарды санау жәнешешiмдер қабылдау рәсiмiне араласпауға; 3) сайлау комиссиясының жұмысына кедергi келтiретiн iс-әрекеттержасамауға; 4) сайлау учаскесiнде сайлау комиссиясы төрағасының тиiстi сайлаукомиссиясы белгiлеген тәртiп ережелерiн сақтау жөнiндегi талаптарынорындауға; 5) алаламауға, нақты кандидатқа, саяси партияға артықшылықбермеуге; 7
  8. 8. 6) Қазақстан Республикасының осы Конституциялық заңының жәнеөзге де заңнамасының талаптарын сақтауға мiндеттi. 8. Осы Конституциялық заңда көзделген жағдайларда Орталық сайлаукомиссиясы шет мемлекет, халықаралық ұйым байқаушысының аккредиттелуiнкерi қайтарып алуға құқылы. 9. Байқаушылар Қазақстан Республикасының заңнамасын немесехалықаралық құқықтың жалпыжұрт таныған нормаларын бұзған жағдайда,тиiстi сайлау комиссиясы Орталық сайлау комиссиясына шет мемлекет,халықаралық ұйым байқаушысының аккредиттелуiн керi қайтарып алу туралыұсыныс енгiзуге құқылы. 39-бап. Дауыс беруге арналған үй-жай 2. Дауыс беруге арналған үй-жайдағы адамдар дауыс берудi өткiзужөнiндегi сайлау комиссиясы белгiлеген ережелердi қатаң сақтауға мiндеттi.Тиiстi сайлау комиссиясының төрағасы бiр мезгiлде дауыс беруге арналғанүй-жайдағы сайлаушылардың санын реттейдi; тәртiпке жауапты болады жәнеосы Конституциялық заңның ережелерiн бұзып, дауыс берудi өткiзуге кедергiкелтiрген кез келген адамның ол жерден кетуiн талап етуге хақылы. Дауысберу күнi дауыс беруге арналған үй-жайда сайлау процесiне қатысы жоқ бөгдеадамдардың болуына тыйым салынады. 3. Дауыс беруге арналған үй-жайларда тәртiптi қамтамасыз ету iшкiiстер органдарына жүктеледi. Iшкi iстер органдарының қызметкерлерi дауысберуге арналған үй-жайда комиссия төрағасының шақыруымен ғана болуғатиiс және тәртiп қалпына келтiрiлгеннен кейiн не комиссия төрағасының өтiнiшiбойынша ол жерден дереу кетуге мiндеттi. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АЗАМАТЫНЫҢ ЖЕКЕ БАСЫН КУӘЛАНДЫРАТЫН ҚҰЖАТТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ТҮРЛЕРІ Сайлауға қатысуға құқығы бар азаматтың жеке басын куәландыратынқұжаттары мыналар болып табылады: жеке куәлік; уақытша жеке куәлік; Қазақстан Республикасы азаматының төлқұжаты; шақыру бойынша әскери қызмет өткеріп жүрген әскери қызметшілер үшінәскери билет.ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ САЙЛАУЫНЫҢ ӘЗІРЛЕНУІ МЕН ӨТКІЗІЛУІН БАЙҚАУДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ ҚҰҚЫҒЫ БАР АДАМДАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ҚЫЗМЕТІ ҮШІН НЕГІЗ БОЛЫП ТАБЫЛАТЫН ҚҰЖАТТАР Халықаралық байқаушылар Халықаралық байқаушылар мен шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарыөкілдерінің сайлау процесінің барлық кезеңдеріне қатысуға, ҚазақстанРеспубликасы Орталық, аумақтық, учаскелiк, сайлау комиссияларыныңотырыстарында болуға құқығы бар. 8
  9. 9. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушыларындаҚазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының аккредиттеу туралыкуәлігі болуға тиіс. Шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдерінде ҚазақстанРеспубликасы Сыртқы істер министрлігінің тұрақты немесе уақытшааккредиттеу туралы куәлігі болуға тиіс. Шет мемлекеттің, халықаралық ұйымның байқаушысы мен шетелдікбұқаралық ақпарат құралының өкіліне (бұдан әрі – халықаралық байқаушылар)аудармашының жеке басын куәландыратын құжатты көрсеткен кезде біраудармашы ілесіп жүре алады. Қазақстан Республикасының байқаушылары Қазақстан Республикасының саяси партиялары, өзге де қоғамдықбiрлестiктерi, коммерциялық емес ұйымдары байқаушысының өкiлеттiктерiоның тегi, аты, әкесiнiң аты көрсетiлiп, жазбаша нысанда куәландырылуғатиiс. Бұл құжат байқаушыны жiберген ұйымның мөрiмен расталады және олбайқаушының жеке басын куәландыратын құжатты көрсеткен кезде жарамдыболады. Қазақстан Республикасының БАҚ өкілдерінде қызметтік куәлік пенредакцияның тапсырмасы болуға тиіс. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ САЙЛАУЫ ӨТКІЗІЛЕТІН КҮНІ ДАУЫС БЕРУ УАҚЫТЫ Дауыс берудi бастайтын және аяқтайтын басқа уақыт белгіленгенсайлау учаскелерін қоспағанда, дауыс беру жергiлiктi уақытпен сағат жетiденжиырмаға дейiн өткiзiледi. Бұл орайда дауыс берудi сағат алтыдан ертебастап, сағат жиырма екiден кеш аяқтауға болмайды. Қазақстан Республикасының иелiгiндегi және сайлау өткізілетін күнiжүзуде жүрген кемелерде, әскер бөлiмдерiнде, шалғайдағы және қатынасуқиын аудандарда, алыстағы мал шаруашылығы учаскелерiнде, демалысүйлерiнде, санаторийлерде, тұрақты емдеу-профилактикалық мекемелерiнде,тергеу изоляторлары мен уақытша ұстау изоляторларында, сондай-ақ шетмемлекеттердегi Қазақстан Республикасының өкiлдiктерi жанынан құрылғандауыс беру учаскелерiнде, егер тiзiмге енгiзiлген, сайлаушылардың бәрi дауысберсе, учаскелiк сайлау комиссиясы дауыс берудi кез келген уақытта аяқталдыдеп жариялай алады. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ САЙЛАУЫ ӨТКІЗІЛЕТІН КҮНІ САЙЛАУ УчАСКЕЛЕРІНДЕ БАЙҚАУДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ Сайлау өткізілетін күні сайлау учаскесi ашылған кезден бастап жәнесайлаушылардың дауыстарын санау кезiнде дауыс беру нәтижелерiанықталғанға дейiн сайлау учаскесiнде бiр мезгiлде: 1) қызметтiк куәлiгi мен редакцияның тапсырмасы болған кездеәрбiр бұқаралық ақпарат құралынан бiр-бiр өкiлден және Қазақстан 9
  10. 10. Республикасының әрбiр саяси партиясынан, өзге де қоғамдық бiрлестiгiнен,басқа да коммерциялық емес ұйымдарынан бір-бір өкілден; 2) шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушыларыжәне оларға ілесіп жүретін аудармашылар; 3) шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері және оларғаілесіп жүретін аудармашылар қатысуға құқылы. I. ДАУЫС БЕРУДI АШУ Учаскелік сайлау комиссиясы дауыс берудін басталуына бiр сағатқалғанда сайлау учаскесiн аша бастайды. Учаскелік сайлау комиссиясының төрағасы комиссия мүшелерінтаныстырады және комиссия мүшелерінің біріне дауыс беруге арналған үй-жайға келген байқаушыларды, сенім білдірген адамдар мен БАҚ өкілдерінжурналда тіркеуді тапсырады. Байқаушыларды, сенім білдірген адамдар мен БАҚ өкілдерін тіркеуолардың сайлау учаскесіне келуіне орай, дауыс берудің бүкіл кезеңі бойыдауыс беруге арналған үй-жайға келу уақытын журналда көрсете отырып,жүргізіледі. Төраға мөрленген сейфті (металл шкафты) ашады, одан бюллетеньдердіалып, санайды және алынған бюллетеньдердің санын жария етеді. Учаскелік сайлау комиссиясының төрағасы: дауыс беру басталардан отыз минут бұрын комиссия мүшелерiнiңқатысуымен сайлау жәшiктерiнде бюллетеньдердiң бар немесе жоқ екендiгін,жәшiктердiң бүтiндiгiн тексередi, дауыс беруге арналған жәшiктерге пломбасалады немесе мөр басады; бюллетеньдердi беруге комиссияның жауапты мүшелерiн белгiлейдi(Сайлау туралы Конституциялық заңның 40-б.). Сайлау жәшiктерiне мөр басқанда, оларға байқаушылар мен кандидаттыңсенім білдірген адамдары қол қоюға құқылы. Сайлау учаскесінің ашылғаны туралы комиссияның хаттамасытолтырылады. ІІ. ДАУЫС БЕРУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ Әрбір сайлаушы өзi дауыс бередi. Сайлауда дауыс құқығын басқа бiреугеберуге және сол сияқты басқа адам үшiн дауыс беруге жол берiлмейдi. Дауыс беруге арналған бюллетень сайлаушыға сайлаушылардыңтiзiмдерi негiзiнде оның жеке басын куәландыратын құжатты көрсетуi бойыншаберiледi. Сайлаушы сайлаушылардың тiзiміне бюллетеньдi алғандығы туралы қолқояды. Комиссияның бюллетеньдi берген мүшесi оған өзiнiң қолын қояды,сондай-ақ бюллетеньдi алған сайлаушының тiзiмдегi тегiнiң тұсына қол қояды(Сайлау туралы Конституциялық заңның 41-б.). Учаскелік сайлау комиссиясының төрағасы мен хатшысының бюлле-теньдер бepуге құқығы жоқ (Сайлау туралы Конституциялық заңның 41-б. 5-т.). 10
  11. 11. Бюллетеньдi сайлаушы жасырын дауыс беруге арналған кабинадатолтырады. Бюллетеньді толтыру кезiнде дауыс берушiден басқа кiмнiң болсада кiрiп тұруына тыйым салынады. Бюллетеньдi өз бетiнше толтыруға мүмкiндiгi жоқ сайлаушы өзi сенетiнадамның көмегiн пайдалануға хақылы, оның аты-жөнi дауыс бергеннен кейiнтiзiмге тiркелiп, тұсына сайлаушының бюллетень алғандығы жөнiнде қолықойылады. Мыналар ондай адам болуға тиiс емес: сайлау комиссиясының мүшесi; жергiлiктi өкiлдi немесе атқарушы органның лауазымды адамы; кандидаттың сенім білдірген адамы; бұқаралық ақпарат құралдарының өкiлi-журналист; учаскелік сайлау комиссиясында тiркелген байқаушы. Сайлаушы өзi дауыс беретiн кандидат тегiнiң оң жағындағы босшаршының iшiне кез келген белгi қояды. Бюллетеньге қарындашпен белгi қоюға, сондай-ақ оған қандай да болсынтүзету енгiзуге жол берiлмейдi. Толтырылған бюллетеньдердi сайлаушы дауыс беруге арналған жәшiккесалады. ЕСЕПТЕН ШЫҒАРУ КУӘЛІКТЕРІ БОЙЫНША ДАУЫС БЕРУ Комиссия мүшесі дауыс беру құқығын беретін есептен шығару куәлігінкөрсетуі бойынша сайлаушыны сайлаушылардың тізіміне соңғы реттікнөмірден кейінгі нөмірмен: Т.А.Ә., туған күнін; жеке басын куәландыратын құжаттың берілген күні мен нөмірін, оныберген органның атауын; сайлаушының тұрғылықты жері тіркелген мекен-жайды, сайлаушытұрғылықты жері бойынша сайлаушылардың тізіміне енгізілген сайлауучаскесінің нөмірін; есептен шығару куәлігінің сериялық нөмірін, оның берілген күнін көрсетеотырып, енгізеді. Содан кейін дауыс беру рәсімі Сайлау туралы Конституциялық заңдабелгіленген тәртіппен өткізіледі. БҮЛІНГЕН БюЛЛЕТЕНьДЕР Сайлаушы бюллетеньді толтыру кезінде қате жібердім деп есептегенжағдайда, бүлінген бюллетеньнің орнына жаңасын беру туралы өтінішпенөзіне бюллетеньді берген комиссия мүшесіне жүгінуге құқылы. Учаскелік сайлау комиссиясының мүшесі бүлінген бюллетеньдіалысымен, сайлаушыға жаңа бюллетень береді, оған өз қолын қояды жәнесайлаушылардың тізімінде қате жіберген сайлаушы тегінің тұсына: («Бүлінгенбюллетеньнің орнына берілді») деген белгі қояды. Бүлінген бюллетеньдер пайдаланылмаған болып есептеледі жәнепайдаланылмаған бюллетеньдердің қаттамасына қосылады. 11
  12. 12. ДАУЫС БЕРУГЕ АРНАЛҒАН ҮЙ-ЖАЙДАН ТЫС ЖЕРДЕ ДАУЫС БЕРУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ Жекелеген сайлаушылар кейбір жағдайларға байланысты, атап айтқанда: 1. денсаулық жағдайына; 2. отбасының сырқат мүшесiне күтiм жасау себебiне; 3. сондай-ақ сайлау учаскелерi құрылмаған шалғайдағы және қатынасуқиын аудандарда болуына байланысты сайлау учаскесіне келе алмағанжағдайда, комиссия олардың 18 наурыздан бастап әрі 3 сәуір күні жергiлiктiуақыт бойынша сағат он екiден кешiктiрілмей берiле алатын жазбаша өтінішібойынша осы сайлаушылардың тұрған жерiнде дауыс берудi ұйымдастырады. Өтiнiш келiп түскен жағдайда учаскелік сайлау комиссиясының төрағасыөтiнiш берген сайлаушының оайлаушылар тiзiмiнде көрсетiлген аты-жөнiнiңтұсына тиiстi белгi қояды. Учаскелік сайлау комиссиясының мүшелері байқаушыларды, сенімбілдірілген адамдарды және бұқаралық ақпарат құралдары өкiлдерiн дауысберуге арналған үй-жайдан тыс жерде дауыс берiлетіні туралы хабардар етугеміндетті. Учаскелік сайлау комиссиясының төрағасы сайлау учаскедегібайқаушыларды және БАҚ өкiлдерiн дауыс беруге арналған үй-жайдан тысжерде дауыс беруi ұйымдастыратын комиссия мүшелеріне ілесіп жүругешақырады. Дауыс беруге арналған үй-жайдан тыс жерде дауыс берудi ұйымдастырғанкезде тасымалданатын жәшiктердi учаскелік сайлау комиссиясының екi мүшесiалып жүредi. Сайлау учаскелік комиссияның екі мүшесi шығатын автомашинада(автомашинадағы бос орындарға қарай) байқаушы не БАҚ өкiлi болуға құқылы. Өзге байқаушылар мен БАҚ өкiлдерi комиссияның мүшелері отырғанавтомашинаға өз көліктерімен ілесіп жүруге құқылы. Дауыс беруге арналған үй-жайдан тыс жерде дауыс берудi ұйымдастырукезiнде учаскелік сайлау комиссияның мүшелерi, бюллетеньдердiң бүлiнуiмүмкiн екендiгi ескерiле отырып, олардың қажеттi мөлшерiмен қамтамасызетiлуге тиiс. Дауыс беруге арналған үй-жайлардан тыс жерлерде дауыс берiлгенжағдайда бюллетень сайлаушыға дауыс беруге арналған үй-жайдан тыс жердедауыс беру туралы өтiнiштiң негiзiнде берiледi, ол бұл туралы өтiнiшiне қолқояды. Бюллетень берген учаскелік сайлау комиссия мүшесi оған өз қолынқояды, сондай-ақ дауыс беруге арналған үй-жайдан тыс жерде дауыс берутуралы өтiнiшке де қол қояды. III. CАЙЛАУ УчАСКЕСІНДЕ ДАУЫСТАРДЫ САНАУ Учаскелік сайлау комиссиясының төрағасы жергiлiктi уақыт бойыншасағат 20:00-де дауыс беру аяқталғанын жариялайды. Дауыс берудің аяқталғаны жарияланған соң дауыс беруге арналған үй-жайға ешкім кіргізілмейді. Дауыс берудің аяқталғаны жарияланған сәтте дауыс беруге арналған үй-жайда болған сайлаушылар дауыс беруге құқылы. 12
  13. 13. Аумақтық сайлау комиссиясының шешімімен дауыс беруді бастау менаяқтаудың өзге уақыты белгіленген (дауыс беру сағат алтыдан ерте басталмайтынжәне сағат жиырма екіден кеш аяқталмайтын) сайлау учаскелерінде дауыстардысанау жергiлiктi уақыт бойынша сағат 22:00-де басталады. Дауыс беру аяқталғанға дейiн жәшiктердi ашуға тыйым салынады. Дауыс беруге арналған үй-жайда дауыс беруге арналған жәшiктер, дауысберуге арналған кабиналар, дауыстарды санау жүргiзiлетiн столдар комиссиямүшелерiнiң iс-әрекетiн үй-жайдағы қатысушы барлық адамдардың көрiпотыруы қамтамасыз етiлетiндей етiп орналастырылады. Бұл ретте дауыс беругеарналған тұрақты жәшiктердің қойылуы дауыс беретiн адамдар оларға жасырындауыс беруге арналған кабиналар арқылы өтiп келетiндей болуға тиiс. Дауыстарды санау кезiнде қатысатын байқаушылар, БАҚ өкілдерідауыстарды санауды бюллетеньдердегi белгiлердiң көрiнiп тұруы қамтамасызетiлетiндей қашықтық пен жағдайда байқап тұрады. Дауыстарды санауды сайлау комиссиясының мүшелерi дауыс беруқорытындысы анықталғанға дейiн үзiлiссiз жүргiзедi, қорытындылардауыстарды санау кезiнде қатысатын адамдардың назарына жеткiзiлуге тиiс.Дауыс беру учаскесiнде дауыстарды санау уақыты санау басталған кезденбастап он екi сағаттан аспауға тиiс. Дауыс беру учаскесіндегі сайлаушылар түгел дауыс берген соңпайдаланылмаған және бүлінген бюллетеньдер саналады. Санау нәтижелерiдауыс беру нәтижелерi туралы хаттамаға енгiзіледi. Барлық пайдаланылмаған және бүлінген бюллетеньдер жойылады.Бюллетеньді жою үшін оның кез келген бұрышы кесіледі немесе тесіледі. Пайдаланылмаған және бүлінген бюллетеньдер сыртында тиісті жазужазылған пакетке (конвертке, қапшыққа) салынады, ол мөрленеді, комиссиятөрағасының және хатшысының қолдарымен әрі комиссияның мөріменрасталады. Учаскелік сайлау комиссия сайлаушылардың тiзiмi бойынша: 1) сайлау учаскесіндегi сайлаушылардың жалпы санын; 2) бюллетеньдер алған сайлаушылар санын; 3) комиссияның әрбір мүшесі берген бюллетеньдер санын анықтайды. Учаскелік сайлау комиссияның төрағасы комиссия жоғары тұрғансайлау комиссиясынан алған дауыс беру құқығын беретін есептен шығарукуәліктерінің саны мен пайдаланылмағандары және сайлау өткізілетін күнніңалдындағы күні сағат 18-ден кейін жойылғандарының санын жариялайды. Сайлау учаскесінде азаматтар ұсынған дауыс беру құқығын беретін есептеншығару куәліктері саналады және куәліктер жеке-жеке қатталып жиналады. Бiрiншi және екінші тасымалданатын жәшiктегі бойыншасайлаушылардың тұрған жерінде дауыс беру мүмкiндiгiн жасау туралыжазбаша өтiнiштер саналады және өтініштер жеке-жеке қатталып жиналады. Пломбасының немесе мөрінің бүтіндігі тексеріледі де бiрiншiтасымалданатын жәшiк ашылады. Дауыстарды санау әрбiр кандидат бойынша жеке-жеке жүргiзiледi.Сайлау бюллетеньдерiн санау кезiнде комиссия төрағасы немесекомиссияның белгiлi бiр мүшесi қатысушыларға сайлау бюллетенiн көрсетедiжәне сайлаушының ерiк бiлдiруiн жариялайды. Бұл ретте бюллетеньдер әрбiр кандидат және жарамсыз бюллетеньдербойынша жеке-жеке қатталып жиналады. 13
  14. 14. Учаскелiк сайлау комиссиясының төрағасы не оның орнындағы комиссиямүшесi санау нәтижелерiн жария етедi және оларды дауыс беру нәтижелерiтуралы хаттамаға енгiзедi. Дауыс беруге арналған тасымалданатын жәшiктер ашылғаннан кейiнтұрақты жәшiктер ашылады. Дауыстарды санау тасымалданатын жәшiктерсияқты тәртіппен жүргізіледі. Тұрақты және тасымалданатын жәшiктердi ашқаннан кейiн сайлаукомиссиясы бюллетеньдердiң саны бойынша: 1. учаскедегі сайлаушылардың жалпы санын; 2. учаскелiк сайлау комиссиясы алған бюллетеньдер санын; 3. сайлау бюллетеньдер алған сайлаушылардың санын; 4. комиссияның әрбiр мүшесi берген сайлау бюллетеньдерінің санын; 5. дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың жалпы санын, соныңішінде: 5а) дауыс беру құқығын беретін есептен шығару куәліктері бойыншадауыс берген сайлаушылардың санын; 5б) дауыс беруге арналған үй-жайдан тыс жерде дауыс бергенсайлаушылардың санын; 6. әрбiр кандидат үшiн берiлген дауыстар санын; 7. жарамсыз ден танылған бюллетеньдер санын; 8. жойылған (пайдаланылмаған және бүлінген) сайлаубюллетеньдерінің санын анықтайды. Мынадай бюллетеньдер: 1) белгiленбеген үлгiдегi; 2) тиiстi сайлау комиссиясы мүшесiнiң қолы қойылмаған; 3) мәслихаттардан басқа, өзге де жергiлiктi өзiн-өзi басқаруоргандарының мүшелерiн сайлау кезiнде дауыс берудi қоспағанда, бiркандидаттан артық, бiр саяси партиядан артық белгiленген; 4) белгi қарындашпен қойылған, түзету немесе өзге де бұрмалауiздерi бар, сондай-ақ сайлаушылардың ерiк бiлдiруiн анықтау мүмкiн емесбюллетеньдер жарамсыз деп танылады. Бюллетеньдердiң жарамсыз деп танылуына байланысты келiспеушiлiктерпайда болған жағдайда, мәселенi комиссия дауыс беру жолымен шешедi.Бұл ретте шешiм комиссия мүшелерiнiң жалпы санының жартысынан астамыдаусымен қабылданады. Дауыстарды тiкелей санау кезiнде жарамсыз сайлау бюллетеньдерiдауыс беруге қатысқан сайлаушылардың бюллетеньдерi қатарынан алыптасталады. Жарамсыз деп танылған бюллетеньдер сыртында тиісті жазу жазылғанпакетке салынады, ол мөрленеді, комиссия төрағасының және хатшысыныңқолдарымен әрі комиссияның мөрімен расталады. Учаскелiк сайлау комиссиясы сенiм бiлдiрiлген адамның талап етуібойынша дауыстарды қайта санауды белгiленген мерзiмде бiр рет қанажүргiзедi және негізгі санаумен бірге жалпы он екі сағаттан аспау керек. Дауыстарды санау нәтижелерi туралы хаттама үш бірінші данадажасалады, бір парақта екі жағынан басылады, оған сайлау комиссиясыныңтөрағасы мен мүшелерi қол қояды. Сайлау комиссияның төрағасы болмаған 14
  15. 15. жағдайда, оның орнына хаттамаға сайлау комиссиясы төрағасыныңорынбасары немесе хатшысы қол қояды. Дауыс беру нәтижелерi туралы хаттамаларды қарындашпен және әртүстi сиялармен толтыруға, сондай-ақ оларға қандай да бiр түзетулер енгiзугежол берiлмейдi. Бұл ретте дауыс беру нәтижелерiнiң сандық мәнi сөзбенжазылып қайталануы тиiс. Хаттаманың көшiрмесi жалпыжұрттың танысуы үшiн сайлау учаскесiнiңүй-жайындағы арнайы белгiленген орынға дереу iлiнедi және үй-жайда екi күнбойы тұрады. Комиссия мүшелері әрбір кандидат бойынша бюллетеньдерді сыртындатиісті жазу жазылған пакетке жеке салады, ол мөрленеді, комиссия төрағасыныңжәне хатшысының қолдарымен әрі комиссияның мөрімен расталады. Учаскелік сайлау комиссиясы дереу аумақтық сайлау комиссиясынадауыстарды санау нәтижелері туралы учаскелік сайлау комиссиясыныңхаттамасын (екі бірінші даналарын), сайлау бюллетеньдерін, сайлаушылартізімін, сайлау өткізілген күні сайлау учаскелеріндегі дауыс беруге арналған үй-жайларда болған Қазақстан Республикасының байқаушылары, БАҚ өкілдері,шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушылары, сондай-ақшетелдік БАҚ өкілдері туралы мәліметтерді, жеке және заңды тұлғалардыңҚазақстан Республикасының Президентін сайлауды әзірлеу мен өткізужөніндегі өтініштерін қарау туралы мәліметтерді, басқа құжаттарды жеткізеді. Жоғарыда көрсетілген құжаттар салынған пакеттер буылады әрімөрленеді. Төраға сайлау учаскесіндегі байқаушыларды және БАҚ өкiлдерiн өзі менхатшы аумақтық сайлау комиссиясына барғанда ілесіп жүруге шақырады. Учаскелік сайлау комиссиясының төрағасы мен хатшысы құжаттар менматериалдарды алып жүретін автомашинада (онда бос орындардың болуынақарай) байқаушы немесе БАҚ өкiлi болуға құқылы. Өзге байқаушылар мен БАҚ өкiлдерi учаскелік сайлау комиссиясыныңавтомашинасына өз көліктерімен ілесіп жүруге құқылы. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІН САЙЛАУДЫН ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ЖАРИЯЛАУ Тиісті аумақтық сайлау комиссиялары учаскелік сайлау комиссияларынандауыстарды санау нәтижелері туралы хаттамаларды алады, тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің аумағы бойынша дауыстарды санау қорытындыларыншығарады. Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы аумақтық сайлаукомиссиясы хаттамаларының негiзiнде сайлаудан кейiн жетi күндiк мерзiмненкешiктiрмей Президент сайлауының қорытындыларын анықтайды және тиiстiқаулы қабылдайды. Дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың елу процентiнен астамыныңдауысын алған кандидат сайланған Республика Президентi болып саналады. Орталық сайлау комиссиясы аумақтық сайлау комиссияларыныңхаттамалары негiзiнде сайлау өткізілгеннен кейiн жетi күндiк мерзiмдесайланған Республика Президентiн тiркейдi. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫ 15
  16. 16. МАЗМҰНЫҚазақстан Республикасы туралы жалпы мағлұматтар ........................................3Қазақстан Республикасының Президентін сайлау туралы ҚазақстанРеспубликасының заңнамасы................................................................................4«Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» ҚазақстанРеспубликасының Конституциялық заңынан үзінділер .......................................6Қазақстан Республикасы азаматының жеке басын куәландыратынқұжаттары және олардың түрлері ..........................................................................8Қазақстан Республикасының Президенті сайлауының әзірленуі менөткізілуін байқау құқығы бар адамдар және олардың қызметі үшіннегіз болып табылатын құжаттар ...........................................................................8Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауы өткізілетін күні дауысберу уақыты.............................................................................................................9Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауы өткізілетін күнісайлау учаскелерінде байқауды жүзеге асыру .....................................................9I. Дауыс берудi ашу ...............................................................................................10II. Дауыс беруді ұйымдастыру..............................................................................10Есептен шығару куәлiктерi бойынша дауыс беру ..............................................11Бүлінген бюллетеньдер ........................................................................................11Дауыс беруге арналған үй-жайдан тыс жерлерде дауыс берудіұйымдастыру .........................................................................................................12III. Сайлау учаскесiнде дауыстарды санау .........................................................12Қазақстан Республикасы Президенті сайлауының қорытындыларынанықтау және жариялау .......................................................................................15 16
  17. 17. цЕНТРАЛьНАЯ ИЗБИРАТЕЛьНАЯ КОМИССИЯ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН ПАМЯТКА ДЛЯ НАБЛюДАТЕЛЕЙ ИНОСТРАННЫХ ГОСУДАРСТВ,МЕЖДУНАРОДНЫХ ОРГАНИЗАцИЙ И ПРЕДСТАВИТЕЛЕЙ ИНОСТРАННЫХ СРЕДСТВ МАССОВОЙ ИНФОРМАцИИ Астана, 2011
  18. 18. ОБЩИЕ СВЕДЕНИЯ О РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН Источник: Официальный сайт Президента Республики Казахстанwww.akorda.kz Государственный Флаг Государственный Герб Республики Казахстан Республики Казахстан География. Казахстан находится в Центральной Азии, в глубинеЕвразийского материка. В Казахстане насчитывается 48000 больших и малыхозер, 8500 - больших и малых рек. 26% территории Казахстана занимают степи. 167 млн. га составляютпустыни (44%) и полупустыни (14%), леса - 21 млн.га. Территория - 2.724.900 кв.км.(1.049.150. sq. miles). По площади Казахстанзанимает 9-е место в мире, уступая России, Китаю, США, Аргентине, Бразилии,Канаде, Индии и Австралии; второе место по территории среди государствСнГ. Территория Казахстана больше, чем 12 стран Европейского Союза. Природно-ресурсный потенциал. Казахстан обладает разнообразнымиполезными ископаемыми. Из 105 элементов таблицы Менделеева в недрахКазахстана выявлено 99, разведаны запасы по 70, вовлечено в производствоболее 60 элементов. В настоящее время известно 493 месторождения, содержащие 1225видов минерального сырья. Казахстан занимает первое место в мире поразведанным запасам цинка, вольфрама и барита, второе – серебра, свинца ихромитов, третье – меди и флюорита, четвертое – молибдена, шестое – золота. Казахстан располагает значительными запасами нефти и газа,сосредоточенными в западном регионе, позволяющими отнести республикук разряду крупнейших нефтедобывающих государств мира. Открытие новогонефтеносного района в пределах Южно-Тургайской впадины расширяетперспективы дальнейшего развития нефтедобычи республики. на территории республики встречаются 155 видов млекопитающих, 480 -птиц, 150 - рыб, насчитывается 250 видов лекарственных растений. Население – 16,43 млн. чел. Плотность населения: 5,88 чел. на 1 кв.км.Численность населения страны на 1 января 2011 года по уточненным даннымсоставила 16433,8 тыс. человек, в том числе городского - 8975,5 тыс. (54,6%),сельского - 7458,3 тыс. человек (45,4%). Столица – Астана (до 6 мая 1998 года - Акмола) объявлена столицейРеспублики Казахстан с 10 декабря 1997 года Указом Президента РеспубликиКазахстан от 20 октября 1997 года и с одобрения Парламента РеспубликиКазахстан. население Астаны 684,0 тысяч человек. Астана находится в 5-омчасовом поясе. Местное время по отношению к нулевому меридиануисчисляется GMT + 06.00. 18
  19. 19. Государственный язык - казахский, в государственных организацияхи органах местного самоуправления наравне с казахским официальноупотребляется русский язык. Национальный праздник - 16 декабря - День независимости. Денежная единица - тенге, 1 тенге = 100 тыинов. Введена 15 ноября1993 года. Административно-территориальное устройство. В Казахстане 14областей, 86 городов, из них 41 - республиканского и областного подчинения,175 районов, 35 поселков, 34 поселковых и 2468 аульных (сельских)администрации. Конституция Республики Казахстан, принятая 30 августа 1995 года нареспубликанском референдуме, завершила важный период реформированиягосударственных органов независимого Казахстана, утверждающего себядемократическим, светским, правовым и социальным государством. Государственное устройство. Республика Казахстан являетсяунитарным государством с президентской формой правления. Единственнымисточником государственной власти является народ. Глава государства – Президент Нурсултан Абишевич Назарбаев. 14 июня 2010 года вступил в силу Конституционный ЗаконРеспублики Казахстан № 289-IV «О внесении изменений и дополнений внекоторые конституционные законы Республики Казахстан по вопросамсовершенствования законодательства в сфере обеспечения деятельностиПервого Президента Республики Казахстан - лидера нации». Государственная власть в Казахстане едина и включает законодательнуювласть, осуществляемую Парламентом; исполнительную власть, осуществляемую Правительством, котороесостоит из центральных органов (министерств, ведомств и агентств) и местныхорганов (акиматов); судебную власть, осуществляемую государственными судами(Верховным судом и местными судами). Основополагающими принципами деятельности республикиявляются общественное согласие и политическая стабильность, экономическоеразвитие на благо всего народа, патриотизм, решение наиболее важныхвопросов государственной жизни демократическими методами, включаяголосование на республиканском референдуме или в Парламенте. В Республике Казахстан признаются и равным образом защищаютсягосударственная и частная собственность. ЗАКОНОДАТЕЛьСТВО РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН О ВЫБОРАХ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН К законодательству о выборах относятся: Конституция Республики Казахстан; Конституционный закон Республики Казахстан «О выборах в РеспубликеКазахстан»; акты Центральной избирательной комиссии Республики Казахстан,носящие нормативный характер. 19
  20. 20. ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН ОТ 2 ФЕВРАЛЯ 2011 ГОДА № 403-IV-ЗРК «О ВНЕСЕНИИ ДОПОЛНЕНИЯ В КОНСТИТУцИю РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН» Статья 1. Внести в Конституцию Республики Казахстан, принятую нареспубликанском референдуме 30 августа 1995 года следующее дополнение: статью 41 дополнить пунктом 3-1 следующего содержания: «3-1. Внеочередные президентские выборы назначаются решениемПрезидента Республики и проводятся в порядке и сроки, установленныеконституционным законом.». Статья 2. настоящий Закон вводится в действие со дня его первогоофициального опубликования.КОНСТИТУцИОННЫЙ ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН ОТ 3 ФЕВРАЛЯ 2011 ГОДА № 404-IV – ЗРК «О ВНЕСЕНИИ ДОПОЛНЕНИЙ И ИЗМЕНЕНИЙ В НЕКОТОРЫЕ КОНСТИТУцИОННЫЕ ЗАКОНЫ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН» Статья 1. Внести дополнения и изменения в следующие конституционныезаконы Республики Казахстан: 1. В Конституционный закон Республики Казахстан от 28 сентября1995 года «О выборах в Республике Казахстан»: 1) дополнить статьей 51-1 следующего содержания: «Статья 51-1. Внеочередные выборы Президента Республики 1. Внеочередные президентские выборы назначаются решениемПрезидента Республики и проводятся в течение двух месяцев со дня ихназначения. 2. Последующие вслед за внеочередными очередные выборыПрезидента объявляются через пять лет в сроки, установленные настоящимКонституционным законом.»; 2) дополнить статьей 66-1 следующего содержания: «Статья 66-1. Проведение внеочередных выборов ПрезидентаРеспублики Внеочередные президентские выборы проводятся в соответствиис правилами, установленными настоящим Конституционным закономдля очередных выборов Президента. Сроки проведения избирательныхмероприятий определяются Центральной избирательной комиссией». 2. В Конституционный закон Республики Казахстан от 26 декабря 1995года «О Президенте Республики Казахстан: 1) пункт 2 статьи 3 изложить в следующей редакции: «2. Присяга приносится во вторую среду января. В случае избрания Президента на внеочередных выборах либо принятияполномочий Президента в случае, предусмотренном статьей 48 Конституции,присяга приносится в течение месяца со дня опубликования итоговпрезидентских выборов либо принятия полномочий Президента Республики.В этих случаях день принесения присяги определяется Центральнойизбирательной комиссией Республики. Присяга приносится в торжественной обстановке в присутствиидепутатов Парламента, членов Конституционного Совета, судей ВерховногоСуда, а также всех бывших Президентов Республики»; 20
  21. 21. 2) в статье 4: часть вторую пункта 1 исключить; дополнить пунктом 1-1 следующего содержания: «1-1. Полномочия Президента Республики, избранного на внеочередныхвыборах, осуществляются до вступления в должность Президента Республики,избранного на очередных выборах, которые должны быть проведены черезпять лет после внеочередных выборов в первое воскресенье декабря». Статья 2. настоящий Конституционный закон вводится в действие содня его первого официального опубликования.УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН ОТ 4 ФЕВРАЛЯ 2011 ГОДА № 1149 «О НАЗНАчЕНИИ ВНЕОчЕРЕДНЫХ ВЫБОРОВ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН» В соответствии с пунктом 3-1 статьи 41 Конституции РеспубликиКазахстан ПОСТАнОВлЯЮ: 1. назначить внеочередные выборы Президента Республики Казахстанна 3 апреля 2011 года. 2. Центральной избирательной комиссии Республики Казахстанобеспечить организацию и проведение внеочередных президентских выборов. 3. Правительству Республики Казахстан принять необходимыемеры по организационному, материально-техническому и финансовомуобеспечению внеочередных президентских выборов. 4. Акимам областей, городов Астаны и Алматы обеспечитьсвоевременное составление и достоверность списков граждан, обладающихизбирательным правом, оказывать всемерное содействие Центральной,территориальным и участковым избирательным комиссиям в решениивопросов организации и проведения внеочередных президентских выборов. 5. настоящий Указ вводится в действие со дня его первогоофициального опубликования. ИЗВЛЕчЕНИЯ ИЗ КОНСТИТУцИОННОГО ЗАКОНА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН «О ВЫБОРАХ В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН» Статья 20- 2. Наблюдатели иностранных государств и международныхорганизаций, представители иностранных средств массовой информации 1. Приглашения иностранным государствам и международныморганизациям участвовать в наблюдении за выборами в Республике Казахстанмогут быть направлены Председателем Центральной избирательнойкомиссии, Министром иностранных дел Республики Казахстан. Приглашения направляются через Министерство иностранных делРеспублики Казахстан. В приглашении могут содержаться пожелания к численности и составумиссии, а также к обеспечению в миссии гендерного баланса, страновогопредставительства. 21
  22. 22. 2. наблюдатели иностранных государств и международныхорганизаций аккредитуются при Центральной избирательной комиссии попредставлению Министерства иностранных дел Республики Казахстан. Для аккредитации иностранные государства и международныеорганизации представляют в Министерство иностранных дел РеспубликиКазахстан список своих наблюдателей, представителей. Частные лица, не являющиеся наблюдателями иностранных государстви международных организаций, аккредитации не подлежат. не аккредитуются лица, имеющие политические, экономические илидругие интересы в Республике Казахстан либо аккредитация которых быларанее отозвана (отменена) за нарушение законодательства РеспубликиКазахстан, иностранного государства или общепризнанных норммеждународного права, либо признанные виновными в совершении уголовногопреступления, коррупционного правонарушения или незаконной деятельностив избирательный период за пять лет до подачи заявки на аккредитацию. 3. Срок аккредитации наблюдателей иностранных государств,международных организаций устанавливается Центральной избирательнойкомиссией. 4. Аккредитованным наблюдателям иностранных государств имеждународных организаций выдается удостоверение установленногоЦентральной избирательной комиссией образца, являющееся основанием дляих деятельности в период проведения избирательной кампании. Проведениеаккредитации заканчивается за пять дней до дня голосования. 5. наблюдатели иностранных государств и международныхорганизаций, представители иностранных средств массовой информациине вправе использовать свой статус для осуществления деятельности, несвязанной с наблюдением за выборами в Республике Казахстан. 6. наблюдатели иностранных государств и международныхорганизаций, представители иностранных средств массовой информацииимеют право: 1) присутствовать на всех стадиях избирательного процесса; 2) получать в избирательных комиссиях информацию о ходеизбирательной кампании; 3) доступа на избирательные участки во время проведенияголосования и подсчета голосов; 4) встречаться с участниками избирательного процесса; 5) информировать членов избирательных комиссий о своихнаблюдениях, выявленных нарушениях, вносить рекомендации; 6) делать публичные заявления; 7) наблюдать процедуру передачи протоколов о результатахголосования вышестоящим избирательным комиссиям. 7. наблюдатели иностранных государств и международныхорганизаций, представители иностранных средств массовой информацииобязаны: 1) иметь при себе документы, удостоверяющие их личность иаккредитацию; 2) не вмешиваться в избирательный процесс, в процедуру подсчетаголосов и принятия решений избирательной комиссией; 22
  23. 23. 3) не предпринимать действия, препятствующие работе избирательнойкомиссии; 4) выполнять требования председателя избирательной комиссии пособлюдению правил поведения на избирательном участке, установленныхсоответствующей избирательной комиссией; 5) сохранять непредвзятость, не выражать предпочтение конкретномукандидату, политической партии; 6) соблюдать требования настоящего Конституционного закона и иногозаконодательства Республики Казахстан. 8. В случаях, предусмотренных настоящим Конституционным законом,Центральная избирательная комиссия вправе отозвать аккредитациюнаблюдателя иностранного государства, международной организации. 9. В случае нарушения наблюдателями законодательства РеспубликиКазахстан или общепризнанных норм международного права соответствующаяизбирательная комиссия вправе внести в Центральную избирательнуюкомиссию представление об отзыве аккредитации наблюдателя иностранногогосударства, международной организации. Статья 39. Помещение для голосования 2. находящиеся в помещении для голосования лица обязаныстрого соблюдать правила, установленные участковой избирательнойкомиссией. Председатель соответствующей участковой избирательнойкомиссии регулирует количество избирателей, находящихся в помещениидля голосования одновременно; ответственен за порядок и имеет правопотребовать от любого, кто нарушает положения настоящего Конституционногозакона и препятствует проведению голосования, покинуть помещение. Вдень голосования запрещается присутствие в помещении для голосованияпосторонних лиц, не связанных с избирательным процессом. 3. Обеспечение порядка в помещениях для голосования возлагаетсяна органы внутренних дел. Сотрудники органов внутренних дел должнынаходиться в помещении для голосования только по приглашениюпредседателя комиссии и обязаны покинуть его немедленно послевосстановления порядка либо по просьбе председателя комиссии. ДОКУМЕНТЫ, УДОСТОВЕРЯюЩИЕ ЛИчНОСТь ГРАЖДАНИНА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН И ИХ ВИДЫ Документами, удостоверяющими личность гражданина, имеющего правона участие в выборах, являются: удостоверение личности; временное удостоверение личности; паспорт гражданина Республики Казахстан; военный билет для военнослужащих, проходящих воинскую службу попризыву. 23

×