Where we are going?

749 views

Published on

This book tells where we are going.

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
749
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
18
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Where we are going?

  1. 1. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫އަހަރެމެންނށް މދެވެނ ކޮންތާކަށް‬ ‫ި ީ‬ ‫ަ‬ ‫1‬
  2. 2. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ީ‬ ‫ި ަ ަ‬ ‫ި ަ‬ ‫ތޔ ބޭފުޅާގ ެ އަމއްލ ނފ ްސު ދެނ ކޮންޖަވާބެއްހެއްޔެވ ެ؟‬ ‫މ ސު ވާލުތކަށް،‬ ‫ަ‬ ‫ި‬ ‫- އ ެފ ުރި ކާގ ައި ދ ުވާލ ަކ ު އެތ ައ ް ބަޔ ަކ ު، ކ ާޑުބަލގ ައި މަރުވ ަނީ އ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ނުކޔ ަވ ާ އ ޮއ ްގ ާ އުކަނ ްތި ބ ެ‬ ‫ީ‬ ‫އެތ ައ ް ކ ުދި ންނ ެއ ް މ ަގުމަތ‬ ‫ފަލަސތނުގ ައި‬ ‫ް ީ‬ ‫-‬ ‫ބ ޮޑ ެތި ވ ަނީ އ ެވ ެ.‬ ‫ވި ހ ަ ބޮންތ ަކ ާ ދުންތ ަކ ުގ ެ ތެރޭގ ައި‬ ‫ޢި ރ ާގުގ ައި އެތ ައ ް އަނ ްހެނުންނ ެއ ް ވި ހ ޭގ ެތެރޭ‬ ‫-‬ ‫މަރުވ ަނީ އ ެވ ެ.‬ ‫މި ތަންތަންވ ަނީ އި ންސާނީ ބ ޮޑ ު މ ުސބ ާތ ެއ ްގ ެެތެރޭގ ައ ެވ ެ. ހ ައި ހޫނުކ ަމ ާއި ، ނ ާމާންކ ަމ ުގ ެ‬ ‫ީ‬ ‫2‬
  3. 3. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ތެރޭގ ައ ެވ ެ. ބ ަލި މ ަޑުކ ަމ ާ ގި ލަނ ްވ ެރި ކ ަމ ުގ ެތެރޭގ ައ ެވ ެ. ފަގރުކ ަމ ާއި ގ ޮތ ްހުސްވ ުމ ުގ ެ ތެރޭގ ައ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫އި ނގި ރޭސވި ލ ާތ ާއި‬ ‫ި‬ ‫އެމީހުންނަށ ް ލި ބެނ ްބ ާ ބޯހިޔާވަކކ ަމ ުގ ެ ޙ ައ ްޤުތ ައ ް ކޮބ ައި ހ ެއްޔ ެވ ެ؟‬ ‫ި‬ ‫އެމ ެރި ކ ާއި ނ ް، މި ތަނ ްތ ާނގ ެ ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ އި ންސާނީ ޙ ައ ްޤުތ ަކާމ ެދ ު މ ަސަ އްކ ަތ ް ނ ުކުރަނީ‬ ‫ޢި ރ ާޤ ުގ ެ 91 މި ލި ޔަނ ް އި ންސނުނ ްގ ެ މި ނި ވަންކަނ ް ކޮބ ައި ހ ެއްޔ ެވ ެ؟‬ ‫ާ‬ ‫ކީއ ްވ ެހ ެއްޔ ެވ ެ؟‬ ‫އި ންސާނީ ޙ ައ ްޤުތ ައ ް ކޮބ ައި ހ ެއްޔ ެވ ެ؟ އެންމ ެ ތި ންލ ައްކ ަ ފަންސސ ހާސްވެސ ހަމަނ ުވ ާ،‬ ‫ް‬ ‫ާ ް‬ ‫މި ކުޑ ަކުޑ ަ އި ސްލާމ ދި ވެހ ރ ާއްޖ ެއ ާއި ، ދި ވެހންނާމ ެދ ު މި ހާވަރަކ ަށ ް ހުޅ ަނގ ުގ ެ ބާރުތ ަކުނ ް‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫މި އ ަދ ު މި އ ުޅ ެނީ ކީއ ްވ ެހ ެއްޔ ެވ ެ؟‬ ‫އި ންޓަނ ެޓުނ ް ނަގާފ ައި ވ ާ މި ޗ ާޓުނ ް މި ދ ައްކ ަނީ ރ ާއްޖޭގ ައި ފ ައ ްޅި އަޅަނ ް ކަޑ ައ ެޅި ފ ައި ވ ާ ރަށްރަށ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ފެންނންހުރ ޙަޤޤަތްތއ ް:‬ ‫ީ ަ‬ ‫ަ ި‬ ‫ދި ވެހ ރ ާއްޖޭގ ައި ނަޞރ ާ ފ ައ ްޅި ތ ަކ ެއ ް އަޅ ައި ނަޞރާދނ ް ފ ެތ ުމ ުގ ެ މާސޓ ަރ ޕްލޭނ ް‬ ‫ް‬ ‫ާ ީ‬ ‫ާ‬ ‫ި‬ ‫3‬
  4. 4. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫އ ެކުލަވ ައި ލާފ ައި ވ ަނީ 81 ވަނަ ގަރުނުގ ައ ެވ ެ. މި ޕްލޭނ ް ބުނާގ ޮތުނ ް، 0002ވަނަ އަހަރ ު‬ ‫މި މ ަސަ އްކ ަތުގ ައި އެމީހުނ ް‬ ‫އަންނަ އި ރ ު މި ގ ައ ުމުގ ައި ފ ައ ްޅި ހުންނަނ ް ޖެހޭނ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ބޭނުނ ްކުރ ާ ޝޢާރަކީ، ’‘ ގަސކ ަނޑ ާ ވ ައ ްޓ ާލ ާނީ ގ ަހ ުގ ެ އ ަހ ުލ ުވ ެރި ންލ ައްވ ައ ެވ ެ‘‘ މާނައަކީ،‬ ‫ް‬ ‫ި‬ ‫އި ސްލާމ ގ ައ ުމުތ ައ ް ހ ަލ ާކ ުކުރ ާނީ އެގ ައ ުމުތ ަކ ުގ ެ ރައ ްޔި ތުނ ް ލ ައްވ ައ ެވ ެ. )މާނައަކީ،‬ ‫ީ‬ ‫ފި ތުނަޔ ާއި ، ފ ައި ސާގ ެ އ ެދުންތ ައ ް‬ ‫ވ ެރި ކ ަމާތ ޮޅ ުވ ުމ ާއި ، ޤާނޫނުތ ައ ް ފުރ ޮޅ ުމ ާއި ، ދީނީ‬ ‫ކ ުރި ޔ ަށްނެރ ެ ދާޚލ ހ ަނގުރާމަތ ައ ް އުފަނ ްކުރ ުވުމ ެވ ެ.(‬ ‫ި ީ‬ ‫0791ގ ެ އަހަރުތކުގައ ދވެހރާއްޖ ެ.‬ ‫ަ ި ި ި‬ ‫0791ގ ެ އަހަރުތ ަކުގ ައި އި ނގި ރޭސ ސަ ރ ުކާރ ާއި ، އޭރ ުގ ެ ދި ވެހ ސަ ރ ުކާރާދެމ ެދ ު އ ެއްބަސ‬ ‫ް‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ވުމ ެއ ް ވ ެވުނ ެވ ެ. މި އ ެއްބަސްވ ުމ ުގ ެ ދ ަށުނ ް، އޭރ ު ދި ވެހ ރ ާއްޖ ޭގ ެ އ ަޑުނ ް، ނަޞރާދނ ް‬ ‫ާ ީ‬ ‫ި‬ ‫ހަމ ަ އ ެހެންމ ެ އޭރ ު‬ ‫ފ ަތުރ ާ ޕްރ ޮގްރާމ ެއ ް ފޮނ ުވި ކަނ ް ގި ނަ ދި ވެހނ ް ދަންނާނ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ސނ ްޓްރަލ ް ހޮސޕޓ ަލްގ ައި މ ެޑި ކ ަލ ް ނި ޝނ ެއ ްގ ެ ގ ޮތުނ ް ބޭނުނ ްކުރަމުނ ް އައީ، ރަތ ް‬ ‫ާ‬ ‫ް ި‬ ‫ެ‬ ‫ނަމ ަވެސ އ ަލ ްއުސްތާޛ ު މ ައ ުމޫނ ް ޢ ަބ ްދ ުލްޤ ައ ްޔ ޫމ ު ވ ެރި ކ ަމ ާ ހ ަވ ާލ ުވެވަޑ ައި‬ ‫ް‬ ‫ސޮ ލީބ ެކ ެވ ެ.‬ ‫އި ނގި ރޭސނ ް‬ ‫ީ‬ ‫އ ައ ްޑ ޫ ހުވ ަދޫގ ައި‬ ‫އ ުފ ެއ ްދި ހަމަނުޖ ެހުނ ް‬ ‫ހ ައ ްލ ުކުރ ެއ ްވުމ ަށ ް‬ ‫އޭރ ުގ ެ ސަ ރ ުކާރުނ ް ކ ުރި‬ ‫ދ ަތުރުގ ައި ގެންދ ެވި‬ ‫ބ ައ ެއ ް ޑ ަކްޓަރުނ ް.‬ ‫)މެމަތގ ައި ވ ާ ނި ޝނަށ ް‬ ‫ާ‬ ‫ީ‬ ‫ބ ައްލ ަވާލ ައ ްވ ާ! (‬ ‫4‬
  5. 5. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ގ ަތ ުމ ާއ ެކ ު، މި ކަންކަނ ް ނައ ްތާލ ައްވ ައި އި ޞްލ ާޙ ު ކުރ ެއ ްވި އ ެވ ެ.‬ ‫މައުމޫން ޑކްޓޭޓަރކަށްވުން:‬ ‫ަ‬ ‫ި‬ ‫0002ގ ެ އަހަރުތ ައ ް ކ ައި ރި ވ ަމުނ ް އަންނަނި ކ ޮށ ް ރ ާއްޖޭގ ައި ، ނަޞރާދނ ް ފ ަތުރަނ ް ބޭރ ުގ ެ‬ ‫ާ ީ‬ ‫އ ެ އެންމެނ ް ސަ ރ ުކާރ ުގ ެ ފަރ ާތުނ ް،‬ ‫ބަޔ ަކ ު މ ަސަ އްކ ަތ ްކުރާކަނ ް ހޯދ ައި ގަނ ެވުނ ެވ ެ.‬ ‫ޑީޕ ޯޓ ު ކ ޮށ ްލި އ ެވ ެ. ދުވަހ ަކ ު ވެސ ރ ާއްޖ ެ ނާދެވޭގޮތ ަށ ް އ ުމުރަށ ް ފޮނ ުވ ާލ ެއ ްވި އ ެވ ެ. މި‬ ‫ް‬ ‫ވަރުގަދ ަ ފި ކ ްރީ ހ ަނގުރާމ ައ ެކ ެވ ެ.‬ ‫ހސާބުނ ް، ދެނ ް ފ ެށ ުނީ ސޔ ާސ ހ ަނގުރާމ ައ ެކ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫މ ައ ުމޫނ ްގ ެ‬ ‫ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ ވި ސނ ުމ ާކ ުޅ ެ ހލ ަތ ާ މަކަރުނ ް ގ ައ ުމ ުގ ެ ހމޭންކަނ ް ނަގ ާލުމ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ް‬ ‫ވ ެރި ކަނ ް ވ ައ ްޓ ާލުމ ަށ ް، ފ ާޅުގ ައި މ ަސަ އްކ ަތ ް ފ ެށ ުނީ މި ހސާބުންނ ެވ ެ. އ ެހެނ ް ޢި ބާރާތ ަކުނ ް‬ ‫ި‬ ‫ދަންނަވާނަމ ަ، މ ައ ުމޫނ ް ޑި ކްޓޭޓަރަކ ަށ ް، ނުވަތ ަ ޚ ުދ ުމ ުޚ ްތާރ ު ވ ެރި ޔަކ ަށްވ މި ކ ަމ ުގ ެ‬ ‫ީ‬ ‫ދި ވެހ‬ ‫ި‬ ‫ސަ ބ ަބުންނ ެވ ެ. ދި ވެހނ ްގ ެ އ ަމި އްލ ައްވަންތ ަ، ބޭރ ުގ ެ އ ަތްގަދ ަ ކުރުމ ެއްނ ެތ ް،‬ ‫ި‬ ‫އި ސްލާމ ބންގ ަލ ެއ ްގ ެ މ ައްޗ ަށ ް މި ގ ައ ުމ ު ބނ ާކުރައްވަނ ް މ ަސަ އްކ ަތ ްޕ ުޅ ު ކުރައ ްވާތީއ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ީ ި‬ ‫ދވެހންގ ެ އެހތެރކަން ހޯދުން:‬ ‫ީ ި‬ ‫ި ި‬ ‫ދި ވެހ ގ ައ ުމ ުގ ެ ޢ ަދ ާވ ާތ ްތ ެރި ނ ްގ ެ މި ހ ަނގުރާމ ަ ކ ާމި ޔ ާބ ު ކުރުމ ަށްޓ ަކ ާ، ދި ވެހނ ްގ ެ ތެރޭނ ް‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ބަޔ ަކ ު ދެނެގ ަތ ެވ ެ. އެމސމީހުނ ްގ ެ ހޫރ ު ކާފ ައި ނ ްފ ެށި ގެނ ް ރ ާއްޖ ޭގ ެ ވ ެރި ކަމ ަށ ް ކ ުރި މ ަތި ލ ައި‬ ‫ީ ް‬ ‫ނ ާކ ާމި ޔ ާބ ު ވެފ ައި ވ ާ އ ާއި ލާތ ަކ ުގ ެ މީހުންނ ާއި ، އ ަދި ކޮންމ ެ ވެސ ކުށ ަކ ާހުރ ެ ޖ ަލުނ ް އަދ ަބ ު‬ ‫ް‬ ‫ލި ބފ ައި ވ ާ މީހުންނ ެއ ެވ ެ. މި ސލަކ ަށ ް ގ ޯގ ޯ ލަތީފ ާއި ، ކެނ ެރީ ގ ޭ އަނ ްނި ފުދ ެއ ެވ ެ. މި‬ ‫ާ‬ ‫ި‬ ‫ފަދ ަ މސމީހުންނަށ ް، ފ ައި ސ ދި ނ ެވ ެ. އި ނގި ރޭސ ވި ލ ާތުނ ް ގެދޮރ ުދި ނ ެވ ެ. އި ނގި ރޭސ‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ާ‬ ‫ީ ް‬ ‫ޕާސްޕ ޯޓ ްވެސ ދި ނ ެވ ެ. ހަމ ައ ެހެންމ ެ، ސަ އްޕ ޭ، ’‘ ބ ެކ ްބޯނ ް މާހރ ު‘‘ ކަހަލ ަ މީހުނ ް‬ ‫ި‬ ‫ް‬ ‫ހމެނ ެއ ެވ ެ. މި މީހުނ ްގ ެ ބ ައި ވ ެރި ވުނ ް ހ ޯދި އ ެވ ެ. އި ނގި ރޭސ ވި ލ ާތ ާއި ، އެމ ެރި ކ ާއ ާއި ،‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ޝްރީ ލަނ ްކާފަދ ަ ގ ައ ުމުތ ަކުގ ައި ، ބ ޮޑ ެތި މަޝވަރ ާ ބ ައްދ ަލ ުވުންތ ައ ް ބ ާއްވަނ ްފ ެށި އ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫5‬
  6. 6. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫މި ކ ަމުގ ައި ކެނ ެރީ ގ ޭ އަނ ްނި އ ާއި ، ޑީއ ޯ ސަ އްޕ ޭއ ާއި ، އި ނގި ރޭސ ވި ލ ާތުގ ައި ދި ރި‬ ‫ި‬ ‫އުޅ ޭ ނަޞރ ާނީ ދނ ުގ ެ ދި ވ ެއްސެއްކ ަމުގ ައި ވ ާ ސަ ބްރ ާ ނޫރައްދނ ާއި ، ޅޮހގ ޭ މާހރ ާއި ،‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ް‬ ‫އ ަދި މަޝްހޫރ ު ކ ުރި ސްޓި އަނ ް މ ާޖި ދ ާއި ، ”ބ ޮނދ ު“ ނަޞރ ާއި ، އ ަހްމ ަދ ު އ ައ ްބ ާހ ާއި ،‬ ‫ީ‬ ‫ޚިޔާނ ާތ ާއި ބ ަދ ު‬ ‫މި ފަދ ަ މީހުންތ ައ ް ބ ައި ވ ެރި ކުރަނ ްފ ެށި އ ެވ ެ.‬ ‫ވ ެލ ްޒި ނީ އ ާއި ، އ ާނި ޔ ާ އ ާ،‬ ‫މި ފަދ ަ‬ ‫އ ަޚ ްލ ާޤ ުގ ެ ސަ ބ ަބުނ ް ސަ ރ ުކާރުނ ް ބޭރުކ ޮށްފ ައި ވ ާ އި ބްރާހީމ ް ހުސނ ް ޒަކީއ ާއި ،‬ ‫ެ‬ ‫މީހުނ ް މީގ ެ ތެރޭގ ައި ހމަނަނ ްފ ެށި އ ެވ ެ. އި ނގި ރޭސ ވި ލ ާތ ުގ ެ މަޝްހޫރ ު ފ ާދި ރީ ، ހ ާޑި މ ް‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ހ ަމ ްއ ާއި ، އެމ ެރި ކ ާގ ެ މި ލި ޔަނަރ، ޖ ޯޖ ު ސޯރޯސމެނ ް މި ކަމ ަށ ް ޚަރަދ ު ކުރަނ ް ވ ަޢ ުދ ުވި އ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫އ ޭގ ެ ބަދ ަލުގ ައި ރ ާއްޖ ެއި ނ ް އެމީހުނ ް ބޭނުނ ްވ ާ ކަންތ ައްތ ައ ް ޝަ ރ ުޠ ު ކުރުމ ަށ ް ފ ަހުގ ައ ެވ ެ.‬ ‫އެމ ް. ޑީ. ޕ ގ ެ ގުޅުން:‬ ‫ީ‬ ‫ޔޫރޕުގ ެ ބއެއ ް ޖަމާޢަތްތކާއި،‬ ‫ަ‬ ‫ަ‬ ‫ަ‬ ‫އަނ ްނި އ ުފ ެއ ްދި ޕާޓއ ަށ ް ޔޫރަޕުނ ް ފ ާޅުގ ައި ތާއީދ ު ކުރަނީ ، އެމީހުނ ްގ ެ ކ ްރި ސްޓި އަނ ް‬ ‫ީ‬ ‫6‬
  7. 7. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ޑި މ ޮކްރ ެޓި ކ ް ޕާޓީއ ެވ ެ. ސނާމގ ައި ހ ާލުގ ައި ޖ ެހުނ ު މީހުންނަށ ް އެހނ ުވުމ ަށ ާއި ، ރ ާއްޖެއ ަށ ް‬ ‫ީ‬ ‫ު ީ‬ ‫ޓ ޫރި ސްޓުނ ް އަޔ ަ ނ ުދި ނުމ ަށ ް ޤަރާރ ެއ ް ފާސްކުރުމ ަށ ް މ ަސަ އްކ ަތ ްކ ުރީ މި ޖ ަމާޢ ަތުންނ ެވ ެ. މީގ ެ‬ ‫އެއ އަނ ްނި އ ަށ ް ރ ާއްޖ ޭގ ެ ވ ެރި ކަނ ް ލި ބިއްޖ ެ‬ ‫ީ‬ ‫އ ެއްބ ައި އެމީހުނ ް ކ ާމި ޔ ާބ ުވެސ ކ ުރި އ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫ނަމ ަ، އެކ ަމ ުގ ެ އ ަގ ެއ ްގ ެ ގ ޮތުނ ް ރ ާއްޖ ޭގ ެ ބިމުނ ް ބޭރ ުގ ެ ފަރ ާތްތަކ ަށ ް ވަކ މި ންވަރ ެއ ް ދޭނ ް‬ ‫ި‬ ‫ޝަ ރ ުޠ ު ކުރުމ ެވ ެ. ޚ ޮދ ު އި ނގި ރޭސ ވި ލ ާތ ުގ ެ ކޮންޒަވ ޭޓި ވ ް ޕާޓީގ ެ އި ސްވ ެރި ނ ް ގޮވ ައި ގެނ ް،‬ ‫ި‬ ‫އި ނގި ރޭސނ ް އ ައ ްޑޫގ ައި ތި ބިއި ރ ު އ ަޅާފ ައި ވ ާ ފ ައ ްޅި.) މި ހާރ ު މި ތާގ ައި ހުންނ ާނީ މި ސކިތ ެކ ެއ ެވ ެ.(‬ ‫ް‬ ‫ި‬ ‫އ ައ ްޑުއ ަށ ް ގޮސް، އި ނގި ރޭސނ ް އ ައ ްޑޫގ ައި ތި ބ އި ރ ު އެމީހުންނަށ ް މި ރ ާއްޖޭނ ް ދފ ައި‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫އ ަނބުރ ާ ދޭނެކަމ ަށ ް އަނ ްނި ވ ަޢ ުދ ުވި އ ެވ ެ.‬ ‫އ ޮތ ް ބންތ ައ ް، އަނ ްނީ ގ ެ ވ ެރި ކަމ ެއްގ ައި‬ ‫ި‬ ‫އެތަނުގ ައި ކ ުރި ނ ް ހ ުރި ފ ައ ްޅި މި ހާރ ު މި ސކތަކ ަށ ް ބަދ ަލ ު ކުރ ެވި ފ ައި ވި ޔަސް، އ ަލުނ ް‬ ‫ް ި‬ ‫އ ެމި ސކިތ ް ބަލަނ ް އަނ ްނި‬ ‫ް‬ ‫އެތަނ ް ކ ުރީ ގ ެ ގޮތ ަށ ް ބަދ ަލ ު ކުރެވޭނެކަމ ަށ ް ބުނ ެހ ެދި އ ެވ ެ.‬ ‫7‬
  8. 8. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫އޭނ ާ ގޮވ ައި ގެނ ް އެތަނަށ ް ދި ޔ ައ ެވ ެ. ދ ާދި ފ ަހުނ ް އ ައ ްޑޫގ ައި އަނ ްނި ދ ެއްކ ވާހަކ ައ ެއްގ ައި‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫އަނ ެއ ް ދި ވެހ ރ ާއްޖެއަކ ކޮބ ައި ތ ޯ މހ ަކ ު ސުވ ާލ ު ކުރ ުމުނ ް އެއ އި ނގި ރޭސނ ް ތި ބ އި ރ ު‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫އ ައ ްޑ ޫ އ ޮތްގ ޮތްކަމ ަށ ް އޭނ ާ ބ ުނި ބ ަހުގ ައި ފޮރ ުވި ފ ައި ވ ާ މާނައަކ މި އ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ވެރކަން ހޯދުމުގައ ކެނެރގ ޭ އާއލ ާ:‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫1- އަނ ްނީ ގ ެ ކާފ ަ)ކެރަފ ާ ޅ ަހ ުއ ްތ ު( މުޙަންމ ަދ ު އަމނ ު އަވ ަހާރަ ކ ޮށްލަނ ް ރޭވި ރޭވުންތ ަކުގ ައި‬ ‫ީ‬ ‫އ ުޅުނ ެވ ެ. މަރުވ ޖ ަލުގ ައި އ ޮވ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫2- އަނ ްނީ ގ ެ ބ ައްޕ ަ، ނ ާޞރ ު އަވ ަހާރަ ކ ޮށްލަނ ްވ ެގެނ ް ފި ސްތޯލ ަ އ ެތެރ ެކ ުރި އ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫3- އަނ ްނީ ގ ެ ޅި ޔަނ ު )ސއްކ ަ މުޙަންމ ަދ ު އި ސްމާޢީލ ު މ ަނި ކ ު( މ ައ ުމޫނ ް އަވ ަހާރަކ ޮށްލަނ ް،‬ ‫ި‬ ‫ލަނ ްކ ާގ ެ ޓެރަރި ސްޓ ް ޖ ަމާޢަތ ަކ ާއ ެކ ު 3 ނޮވ ެމްބަރ ު 8891ގ ައި މ ާލ ެ އަރައި ، 91 ދި ވެހނ ްގ ެ‬ ‫ި‬ ‫ލ ޭ މި ބމ ަށ ް އޮހޮރ ުވ ާލި އ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫4- އަނ ްނި ، ރ ާއްޖޭގ ައި ބ ޭއ ްވުނ ު ފުރަތަމ ަ ސާކ ު ސަ މި ޓުގ ައި ، ސާކ ުގ ެ ފަސްވ ެރި ންނ ާއި ،‬ ‫މ ައ ުމޫނ ު އަވ ަހާރަ ކ ޮށްލަނ ް ދަރ ުބާރުގ ޭ ބިތްދ ޮށުގ ައި ބޮމ ެއ ް ތ ައ ްޔާރުކ ޮށ ް ގ ޮއ ްވާލަނ ް އ ުޅ ެނި ކ ޮށ ް‬ ‫އ ަތުލ ައި ގަނ ެވި ފ ައި ވ ެއ ެވ ެ. މި ކ ަމުގ ައި ޑީއ ޯ ސަ އްޕ ޭ، އ ަދި ޑރ. މުޙަންމ ަދ ު ވަޙީދ ު ހ ަސަ ނ ް‬ ‫މ ަނި ކ ުވެސ އ ަތުލ ައި ގަނ ެވުނ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫ކްރިސް ޓއަންދނާއ ކެނެރީ:‬ ‫ި ީ ި‬ ‫1 - ވ ެރި ކަނ ް ހ ޯދުމ ަށ ް އަނ ްނި ބޭނުނ ްކުރ ާ ކުލައ ަށ ް އި ނގި ރޭސބ ަހުނ ް ކޔ ަނީ ، ކެނ ެރީ‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ޔ ެލ ޯއ ެވ ެ. )މާނައަކ ކުލ ަ ނި ސބ ަތ ް އ ެކުރަނީ ސދ ާ އޭނ ާގ ެ އ ާއި ލާޔ ަށ ެވ ެ.ގ ައުމަކ ަށ ް‬ ‫ީ‬ ‫ް‬ ‫ީ‬ ‫ނޫނ ެވ ެ.(‬ ‫2 - އަނ ްނި ބޭނުނ ްކުރ ާ މަލ ަށ ް އި ނގި ރޭސ ބ ަހުނ ް ކޔ ަނީ ޓ ެމްޕ ަލ ް ފުލ ަރވ ަރ އ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫މާނައަކ ’‘ފ ައްޅީގ ެ މ ަލ ެވ ެ‘‘‬ ‫ީ‬ ‫8‬
  9. 9. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫3 - ޓވީއ ެމ ްގ ެ ސޔ ާސަ ތ ު ޕްރ ޮގްރ ާމުގ ައި ، އަނ ްނި ގ ާތުގ ައި ބ ަނގުރާބ ޮމ ުތ ޯ ސުވ ާލ ު‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ކުރ ުމުނ ް، އެކަމ ަށ ް ނޫނެކ ޭ ނ ުބުންޏ ެވ ެ. ބ ުނީ ތި ސުވ ާލ ުގ ެ ޖ ަވ ާބުގ ައި އ ެއްޗ ެއ ް ބުނަނ ް‬ ‫ބޭނުނ ް ނ ުވާކަމ ަށ ެވ ެ.‬ ‫4 - އަނ ްނި ގ ެ ވ ެރި ކ ަމުގ ައި ދީނީ މި ނި ވަންކަނ ް ރ ާއްޖޭގ ައި އޮންނ ާނީ ކހނ ެއ ްތ ޯ އ ެހ ުމުނ ް،‬ ‫ި ި‬ ‫ބ ުނީ އެކަނ ް އޮންނ ާނީ ދި ވެހނ ް ބޭނުނ ް ގޮތަކ ަށ ް ދޫކ ޮށ ްލާފ ައި ކަމ ަށ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫5 - ވ ެލާނ ާގ ެ ތ ަޅުދ ަނޑި ފ ަތި ވަގ ަށްނ ެގި މ ައ ްސަ ލ ައި ގ ައި އެއ ދ ައުލ ަތ ުގ ެ މުދަލ ަށ ްވާތ‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫އޭނ ާގ ެ މ ައްޗ ަށ ް ހ ައ ްދ ު ޤ ާއި މ ެއ ް ނ ުކުރ ެއ ެވ ެ. ނަމ ަވެސ ވ ައްކަނ ް ކ ުރީ ތީ، ތ ައުޒރ ު‬ ‫ީ‬ ‫ް‬ ‫ކ ުރި އ ެވ ެ. އަރ ުވ ާލި އ ެވ ެ. މި ކ ުށުގ ައި އަނ ްނި އަރ ުވާލީ، ރ. އ ަނގ ޮޅި ތމ ަށ ެވ ެ. އެރަށުގ ައި‬ ‫ީ‬ ‫ރަމަޟންމ ަހ ެއ ް ހޭދ ަކ ުރި އި ރ ު ފަރުޟ ނަމ ާދ ު ނ ުކުރާކަނ ް، ފަރުޟރ ު ރޯދ ަ ނުހިފާކަނ ް‬ ‫ު‬ ‫ު‬ ‫ާ‬ ‫އެރަށ ު ގި ނަ ބަޔ ަކ ު ދަންނާނ ެއ ެވ ެ. ރޯދަމ ަހ ު ދ ުވ ާލ ު ކ ައި ބ ޮއި ހ ެދި ތަނ ް އެރަށ ު ކަތބ ަށ ް‬ ‫ީ‬ ‫ފ ެނި ގެނ ް ސުވ ާލ ު ކުރ ުމުނ ް ބ ުނީ މި އ މަގ ޭ އ ަމި އްލ ަ ކަމ ެއްކ ަމުގ ައ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ސަ އްޕ ޭ:‬ ‫ސަ އްޕ ޭ އަކީ، ކަލ ަކުވ ޮޑި ގެނ ްވާކަނ ްވެސ‬ ‫ް‬ ‫ގ ަބ ޫލ ުކުރ ާ މީހ ެއ ް ނޫނ ެވ ެ. . އި ނދ ެގެނ ް‬ ‫އ ުޅ ެނީ ކ ްރި ސްޓި ޔަނ ް އަނ ްހެނަކ ާއ ެވ ެ.‬ ‫ދ ަރި ންނަށ ް ކޔ ަނީ ނަސރ ާ ނަންނަމ ެވ ެ.‬ ‫ޯ‬ ‫ި‬ ‫،‬ ‫ދި ވެހ އ ޮބްޒ ަރވަރ ުގ ެ ނަމުގ ައި‬ ‫ި‬ ‫ދި ވެހ‬ ‫ި‬ ‫ހަދ ައި ގެނ ް،‬ ‫ވ ެބ ްސަ އި ޓ ެއ ް‬ ‫އުންމ ަތ ުގ ެ އ ަބްރ ާ ޢި އްޒ ަތ ް ލ ޫޓުވ‬ ‫ީ‬ ‫ދި ވެހނ ްގ ެ‬ ‫ި‬ ‫މނ ާއ ެވ ެ. ޚ ޮދ ު ސަ އްޕ ޭ،‬ ‫ީ‬ ‫ތ ަކުރ ުފާނަށ ް‬ ‫މުޙަންމ ަދ ު‬ ‫ބަޠ ަލ ް‬ ‫ކީރި ތި‬ ‫ހ ުތުރ ު ބަސތ ައ ް ގޮވ ައ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫9‬
  10. 10. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ރަސޫލާއ ަށ ާއި ، އ ަދި ﷲ އ ަށ ް ނި ސބ ަތްކ ޮށ ް މ ަލ ާމ ާތ ާއި ފުރައްސރައި ގ ެ ބަސތ ައ ް ބޭނުނ ްކ ުރި‬ ‫ް‬ ‫ާ‬ ‫ް‬ ‫އ ަޑ ު އ ަހާފ ައި ވ ާ ދި ވެހނ ް މި ގ ައ ުމުގ ައި އެބ ަތި އ ްބ ެވ ެ. އޭނ ާ ކޔަވ ައި ދި ނ ް ކ ްލާސތ ަކުގ ައި‬ ‫ް‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫މި ކަނ ް ތ ަޖ ުރި ބ ާކ ުރި ދ ަރި ވަރުނ ްވެސ އެބ ަތި އ ްބ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫3 ނވެމްބރުގ ެ ޢުދުވާނ ޙަމަލ ާ:‬ ‫ީ‬ ‫ޮ ަ‬ ‫3 ނޮވ ެމްބ ަރ 8891ގ ެ ޢ ުދ ުވ ާނީ ޙަމ ަލާއަކީ،‬ ‫ވ ެރި ކަނ ް އ ަތުލ ައި ގ ަތުމ ަށ ް، ކެނ ެރީ ގ ޭ އ ާއި ލ ާއި ނ ް‬ ‫ހނ ްގި އަމ ަލ ެކ ެވ ެ. އެތ ައ ް ދި ވެހންނ ެއ ްގ ެ މ ުދ ާ‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ސންނާފ ަތި ކ ުރި އ ެވ ެ. 91 ދި ވެހނ ްގ ެ ފުރާނަ‬ ‫ި‬ ‫ު‬ ‫އެތ ައ ް ބަޔ ަކ ު ބަލަނ ްތި އ ްބ ާ‬ ‫ދ ުއ ްވ ާލި އ ެވ ެ.‬ ‫މެޔ ަށ ް ބ ަޑި ޖ ަހ ާ ކ ަނޑ ަށ ް އުކިއ ެވ ެ. ޝަ ހީދުނ ްގ ެ‬ ‫ސަ ނ ްދ ޯއްތ ައ ް ހފ ައި ގެނ ް ދި ޔ ައި ރ ު ދި ވެހނ ް‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫އަނ ްނީ ގ ެ ބ ޮޑ ުޅި ޔަނ ު ސއްކ ަ‬ ‫ި‬ ‫01‬
  11. 11. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫11‬
  12. 12. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫21‬
  13. 13. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ތި ބ ބަސްހ ުއ ްޓި ފ ައ ެވ ެ. ލ ޮލުންކަރުނަ ހިލި ފ ައ ެވ ެ. މި ކ ަމުގ ައި އަޑގ ައި ހ ުރީ ، އަނ ްނީ ގ ެ ބ ޮޑ ު‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ޅި ޔަނ ު ސއްކ ައ ެވ ެ. ޚ ޮދ ު އި ބްރާހީމ ް ހުސނ ް ޒަކީވެސ މި ކ ަމ ުގ ެ ރޭވ ުމުގ ައި ހމެނ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ް‬ ‫ެ‬ ‫ި‬ ‫ހަރުގ ެ:‬ ‫ހަރ ުގ ެ މި ނަނ ް އެންމ ެ ފުރަތަމ ަ‬ ‫އ ުފ ެދުނ ު ގ ޮތ ް މި އ ަދ ު ދި ވެހނ ް‬ ‫ި‬ ‫ހ ަނދާނ ް އެބ ަހ ުރި ހ ެއްޔ ެވ ެ؟ މި‬ ‫ދ ައްކ ަނީ އ ޮޑި ހަރުގ ޭގ ެ ވާހަކ ަ އ ެއ ް‬ ‫ނޫނ ެވ ެ. މާލޭގ ައި ، ”ހަރ ުގ ެ ކެފ ޭ‘‘‬ ‫ކިޔ ާ ކެފ ޭއ ެއ ް ހންގ ސަ އްޕ ޭއ ެވ ެ.‬ ‫ި ީ‬ ‫ސޔ ާސ‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫އ ެމްޑޕ އި ނ ް ހ ުޅ ުވި‬ ‫ީ ީ‬ ‫ހަރުގ ޭގ ެ އަސްލ ު އ ުފ ެދި ފ ައި ވ ަނީ މި‬ ‫މި ދުވަސ ވަރ ު،‬ ‫ް‬ ‫ގ ޮތުންނ ެވ ެ.‬ ‫’‘ ދ ަ ގޯޑ ައުނ ް ’‘ ކިޔ ާ ތަނ ެއ ް މާލޭގ ައި ހ ުޅ ުވި އ ެވ ެ. ފުރާވަރ ު އަނ ްހެނ ް ކ ުދި ންނ ާއި ،‬ ‫ފި ރި ހެނ ްކ ުދި ނ ް، މަސްހ ުނި ވ ެ ޑޖ ޭ ނ ެށުންތ ައ ް ބ ާއ ްވ ާ ތަނ ެކ ެވ ެ. މި ތަނ ުގ ެ ނަމަކ ދ ަ ގ ޯ‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ޑ ައުނ ް ކ ަމުގ ައި ހީވި ޔަސ މި ނަމ ުގ ެ އަސލަކީ، ’‘ ދ ަ- ގ ޯޑ ް- އޯނ ް- މި އ ެވ ެ. ތަނ ުގ ެ ނަނ ް‬ ‫ް‬ ‫ް‬ ‫ފަރ ުމ ާ ކ ޮށްފ ައި އޮންނަ ގ ޮތުނ ް ދޭހ ަވާނ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ވލ ާ ފައުންޑ ޭޝަ ން:‬ ‫ި‬ ‫ވި ލާފ ައުންޑ ޭޝަ ނ ް އ ުފ ެއ ްދ ުމުގ ައި ސަ އްޕ ޭ އި ސްވ ެ އ ުޅުނ ެވ ެ. އޭނާއަކ ގ ާސމ ުގ ެ ވި ޔ ަފ ާރީ ގ ެ‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ބ ައި ވ ެރި އ ެކ ެވ ެ. ފ ައުންޑ ޭޝަ ނ ް އ ުފ ެއްދީ، ވ ެރި ކަމ ަށ ް ތާއީދ ު ކުރާނ ެ ބަޔ ަކ ު އ ުފ ެއ ްދުމ ަށ ެވ ެ. މި‬ ‫ފ ައުންޑ ޭޝަ ނ ް ހ ުޅ ުވ ުމ ުގ ެ ރަސްމި އ ްޔ ާތުގ ައި ، ގ ާސމ ު ދ ެއްކ ވާހަކ ަ ލި ޔ ެދި ނީ ސަ އްޕ ޭއ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫31‬
  14. 14. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ސަ އްޕ ޭ ލންޑަނުގައި:‬ ‫ަ‬ ‫މ ަސަ އްކ ަތ ް ވަކ ހސބަކ ަށ ް‬ ‫ި ި ާ‬ ‫މި‬ ‫ދި ޔ ުމުނ ް މ ާފުށ ޖ ަލުގ ައި ހިނގި‬ ‫ީ‬ ‫ހ ާދި ސއ ަށްފ ަހ ު ސަ އްޕ ޭ ލަންޑަނަށ ް‬ ‫ާ‬ ‫ފ ައ ްޅި ތ ަކ ުގ ެ‬ ‫އ ެތ ާނގ ެ‬ ‫ދި ޔ ައ ެވ ެ.‬ ‫މ ަތި ނ ް،‬ ‫ރޭވ ުމ ުގ ެ‬ ‫އި ސްވ ެރި ނ ްގ ެ‬ ‫ވ ެރި ކަނ ް ވ ައ ްޓ ާލ ުމ ުގ ެ ޕްލޭންތ ައ ް ކުރަނ ްފ ެށި އ ެވ ެ. ގ ުޅި ފ ައި ވ ަނީ އަނ ްނި އ ާއި ، ސަ އްޕ ޭއ ާއި ،‬ ‫ބ ޮނދުނަސރ ެވ ެ. އެންމ ެ އަޑގ ައި‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ސޮ ބްރ ާ ނޫރައްދނ ާއި ، ގ ާސމ ެވ ެ. ގ ޯގޯލަތީފ ާއި‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫41‬
  15. 15. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ފ ާދި ރީ ންތ ަކ ެވ ެ.‬ ‫ދނ ޢލްމާއ ވލާފައުންޑ ޭޝަ ން:‬ ‫ީ ީ ި ި ި‬ ‫ވި ލާފ ައުންޑ ޭޝަ ނ ް އ ުފ ެދ ުމ ާ ގ ުޅި ގެނ ް، ދީނީ ގ ޮތުނ ް ޘާނަވ ނި ނ ްމާފ ައި ވ ާ ބ ައ ެއ ް ދ ަރި ވަރުނ ް‬ ‫ީ‬ ‫މަތތ ަޢުލީމ ުގ ެ ފުރ ުޞަ ތ ަށ ް އ ެދި ، ހުށ ަހ ެޅި އ ެވ ެ. ނަމ ަވެސ އޭރ ު ވި ލ ާ ފ ައުންޑ ޭޝަ ނުނ ް ދ ޭ‬ ‫ް‬ ‫ީ‬ ‫ޖ ަވާބަކީ، އެކަނ ް އެގޮތ ަށ ް ހަމަޖެހފ ައި ނ ެތ ް ކަމ ަށ ެވ ެ. އ ެހެންނަމ ަވެސ ފ ަހުނ ް، އ ަދާލ ަތ ު‬ ‫ް‬ ‫ި‬ ‫ޕާޓ އ ުފ ެދި ، ވ ެރި ކަނ ް ވ ައ ްޓ ާލ ުމ ުގ ެ ޙަރަކާތ ަށ ް އެމީހުނ ްގ ެ ބޭނުނ ް ޖ ެހ ުމުނ ް، އ ެޕާޓީގ ެ އި ސ‬ ‫ް‬ ‫ީ‬ ‫ހަތަރ ުވ ެރި ނ ް ސދާކ ޮށްނ ާ ނ ުސދާކ ޮށ ް ގެންފ ައި ވ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ޑޮކްޓަރ މަޖދ ު:‬ ‫ީ‬ ‫ޑރ. މަޖީދ ު ހިއްސާވ ާ ރި ޒޯޓ ެއ ް ބ. އަތ ޮޅުގ ައި‬ ‫އ ޮވ ެއ ެވ ެ. ކ ުރީ ގ ެ މަޝްހޫރ ު ދ ުނި ކ ޮޅ ެވ ެ. މި ހާރ ު‬ ‫މަޖީދ ުގ ެ ފި ރި ހެނ ް ދ ަރި ފ ުޅ ު ފި ރާޝ‬ ‫ް‬ ‫ޑރ.‬ ‫ބުރ ުމ ާ ގ ާސމ ްގ ެ އެހގ ައ ެވ ެ. ހ ުރީ‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ކޔަވ ަނީ‬ ‫ި‬ ‫މެލ ޭޝޔާގ ައ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ޙ ުސަ އންރަޝދ ު އަޙްމަދ ު:‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ޙ ުސަ އި ނ ް ރަޝދ ު އ ަޙްމ ަދ ުގ ެ އަނ ްހެނ ް‬ ‫ީ‬ ‫ދ ަރި ފ ުޅ ު އ ާއި ސަ ތ ު ހުސނ ް ރަސދ ަށ ްވެސް،‬ ‫ީ‬ ‫ެ‬ ‫51‬
  16. 16. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫މި ހާރ ު ގ ާސމ ް ވ ަނީ ކޔ ެވ ުމ ުގ ެ ފުރ ުސަ ތ ު ދފ ައ ެވ ެ. މަޖީދ ުގ ެ ފި ރި ހެނ ް ދ ަރި ފ ުޅ ާއި ޙ ުސަ އި ނ ްގ ެ‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫އަނ ްހެނ ް ދ ަރި ފ ުޅ ާއި މި ދ ެކ ުދި ނ ް މެލ ޭޝޔާގ ައި ތި ބ ެގެނ ް މި ހާރ ު ކ ައި ވ ެނި ވެސ ކ ޮށ ްފި އ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫ި‬ ‫ޝަ އޚ ް އލްޔ ާސް :‬ ‫ި ި‬ ‫މނ ާ ވެސ‬ ‫ް‬ ‫ީ‬ ‫މނ ާ ވި ދ ާޅ ުވ ާ ގ ޮތުންނަމ ަ،‬ ‫ީ‬ ‫ދުވަހ ަކ ުވެސ މހަކ ަށ ްނ ުވި ކޭނ ެއ ެވ ެ. ފ ައި ސޔަކ ަށ ް‬ ‫ާ‬ ‫ް ީ‬ ‫ނ ުވި ކޭނ ެއ ެވ ެ. މނ ާގ ެ ދ ަރި ފުޅ ަށ ް މެލ ޭޝޔ ާއި ނ ް‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ކޔ ެވ ުމ ުގ ެ ފުރ ުޞަ ތ ު ހަމަޖެހނ ްގެނ ް ފުރަނ ް‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ތ ައ ްޔާރ ު ވެފ ައި އ ޮތްކަމ ަށ ް މ ުޢުތަބަރ ު ގ ޮތ ެއްގ ައި‬ ‫ޚަބަރ ު ލި ބފ ައި ވ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ޝަ އޚ ް އމްރާނާއި، ޝަ އިޚ ު ޝަ ހމ ު:‬ ‫ީ‬ ‫ި ި‬ ‫ޢ ަދާލ ަތ ު ޕާޓގ ައި އެންމ ެ އި ސްވ ެ ޙަރަކ ާތ ްތ ެރި ވ ާ ދ ެ ޒ ުވާނުންނަކ‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫މި އ ެވ ެ. މި ދެމީހުނ ް މެލ ޭޝޔާގ ައި ކޔ ެވ ުމ ުގ ެ ކަންތ ައ ް ގ ާސމ ް‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ހަމަޖ ައ ްސަ އި ދފ ައި ވ ެއ ެވ ެ. ޝަ ހމ ަށ ް ސަ އި ކ ަލ ެއ ް ގެންދފ ައި ވ ަނީ‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫އަނ ްނި ބަފ ައި ކަލ ޭގ ެ އަލ ޢ ަބ ްދ ުﷲ އ ެވ ެ. ޝަ ހީމ ު ހުންނާނ ެ‬ ‫ީ‬ ‫ތަނ ާއި ، އ ާއި ލ ާގ ެ ބޭސފަރ ުވާއ ަށ ް ދަންދެނ ް ބަލަހ ައްޓ ައި ދ ެނީ‬ ‫ް‬ ‫ގ ާސމ ެވ ެ. ޝަ ހީމ ުގ ެވެސ ޢި މްރާނ ުގ ެ ވެސ ދީނީ ތ ަޢުލީމ ުގ ެ‬ ‫ް‬ ‫ް‬ ‫ި‬ ‫ދ ައުރ ު ފ ެށި ފ ައި ވ ަނީ ، އެކ ަކ ު ޢަރަބިއ ްޔ ާއި ންނ ެވ ެ. އަނެކ ަކ ު‬ ‫މ ަޢުހ ަދުންނ ެވ ެ. އ ެހެންވީމ ާ ބނ ްގ ާ އ ެޅ ުއްވ މ ައ ުމޫނ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫61‬
  17. 17. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ވިސް ނާލންޖެހ ޭ ވަރށް ޚާއ ްޞަ ނުކުތާއެއ ް:‬ ‫ަ‬ ‫ަ‬ ‫ރަނގ ަޅ ު‬ ‫ޙަޤޤ ަތުގ ައި‬ ‫ީ‬ ‫ތ ަޢުލީމ ު‬ ‫ފެންވަރަށ ް ދީނީ‬ ‫ޙ ާ ޞ ލ ް ކ ޮ ށ ް ފ ަ އި ވ ާ‬ ‫ި‬ ‫ފ ައި ސޔ ަށ ް‬ ‫ާ‬ ‫ޢި ލ ްމ ުވ ެރި ޔ ަކ ު،‬ ‫ވި ކިދާނ ެހ ެއްޔ ެވ ެ؟ އ ާޚުރަތ ުގ ެ‬ ‫ދ ުނި ޔ ެ‬ ‫ބަދ ަލުގ ައި‬ ‫ހ ެއްޔ ެވ ެ؟‬ ‫ވި އ ްކ ާލ ާފާނ ެ‬ ‫ކ ުރި މަތގ ައި‬ ‫ީ‬ ‫އެންމެނ ްގ ެ‬ ‫އ ަގ ުވ ެއ ްޓި އ ަބުރ ު ވ ެއްޔ ެއ ްޔ ާ‬ ‫މ ޮޑ ެވި ގެނ ްދި ޔުނ ް ހެޔޮކ ަމުގ ައި‬ ‫ހަދ ައި ފާނ ެހ ެއްޔ ެވ ެ؟ އ ަޅުގ ަނޑުމެނ ްގ ެ ދި ރާސާގ ެ އަލގ ައި ދަންނަވަންޖ ެހ ެނީ ، ފަހަރ ެއްގ ައި‬ ‫ީ‬ ‫މހަކ ަށ ް އ ެހެނ ް އެގޮތ ަށ ް ވކ ަމުގ ައި ވި ޔަސް، ރ ާއްޖޭގ ައި މި ހިނގ ައި ދ ާ ސޔ ާސ އ ޮއި ވަރުގ ައި‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫އި ލ ްމ ުވ ެރި ނ ްގ ެ ހާލ ަތ ު ތ ަފ ާތ ު ކަމ ަށ ެވ ެ. އ ަޅުގ ަނޑުމެންނަށ ް ބޮޑ ަށ ް ބުރަވ ެވ ެނީ ، ނަޞރ ާއި ނ ްގ ެ‬ ‫ާ‬ ‫މި ނުބ ައި ރޭވުންތ ައ ް އެބ ޭފ ުޅުންނަށ ް އ ަދި އ ެނގި ވަޑ ައި ނުގަންނަވ ަނީ ކަމ ަށ ެވ ެ! އ ެހެންވީމ ާ‬ ‫އެގޮތ ައ ް ކަންތ ައ ް ކުރ ެއ ްވ ެނީ އ ެވ ެ؟‬ ‫ޢލްމުވެރންގ ެ އަގުވައްޓާލާގޮތް- 1‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ނަޞާ ރާއން އިސް ލާމްދނުގ ެ‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ދީނީ ޢި ލ ްމ ުވ ެރި ނ ްގ ެ އ ަގ ުވ ެއ ްޓުމަކ ދނ ުގ ެ އ ަގ ުވ ެއ ްޓުމ ެވ ެ. ދނ ުގ ެ އ ަގ ުވ ެއ ްޓުމަކީ، އ ެހެނ ް‬ ‫ީ‬ ‫ީ ީ‬ ‫ދންތ ަކ ާ ފ ަލ ްސަ ފާތަކ ަށ ް ދޮރ ުހ ުޅ ުވުމ ެވ ެ. މި ކަނ ް ކ ާމި ޔ ާބ ު ކުރުމ ަށްޓ ަކ ާ ނަޞރ ާއި ނ ް‬ ‫ާ‬ ‫ީ‬ ‫ހ ަދާގޮތަކީ، ބޮޑ ަށ ް ދނަށ ް ލޯބ ހުންނަ މީހުނ ްގ ެ ޖ ަޒ ުބ ާތުތ ަކ ާ ކ ުޅ ެނީ އ ެވ ެ. މ ުޖުތަމ ަޢުގ ައި‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫71‬
  18. 18. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ހުންނަ ނޭދ ޭ ކަންތ ައްތ ައ ް ދ ައްކ ައި ގެންނ ެވ ެ. ފާޙޝޢަމ ަލ ްތ ެކ ެވ ެ. މަސްތ ުވާތ ަކެތީގެވ ަބ ާއ ެވ ެ.‬ ‫ި ް‬ ‫މި ފަދ ަ ކަންކަނ ް ފ ެތުރ ެނީ ސަ ރ ުކާރ ުގ ެ ދ ޯދި ޔާކ ަމ ުގ ެ ސަ ބ ަބުންކަމ ަށ ް ވި ސނައި ދ ެނީ އ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫ނަތީޖާއަކީ، ދީނީ ޢި ލ ްމ ުވ ެރި ނ ްގ ެ ދީނީ ޣރަތ ްތ ެރި ކަނ ް އ ުތ ުރި އެރުމ ެވ ެ. އ ެއ ްވެސ‬ ‫ް‬ ‫ީ‬ ‫ބަލ ައި ލުމ ެއްނ ެތި ، ވި ސނ ާލުމ ެއްނ ެތި ، ހިތ ުހ ުރި ގޮތަކ ަށ ް ވ ައ ުޒ ު ބުނަނ ްފ ެށުމ ެވ ެ. މި ފަދ ަ‬ ‫ް‬ ‫ވ ަގ ުތުގ ައި ހިތްވަރ ު ދި ނ ުމ ުގ ެ ގ ޮތުނ ް މ ާއްދ ބ ައ ެއ ް އެހތ ައ ް ވެދ ެއ ެވ ެ. ވަކ ހސބ ަކުނ ް‬ ‫ި ި ާ‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ވާގޮތަކީ، އެފަދ ަ ޢި ލ ްމ ުވ ެރި ންނަށ ް ދ ެއ ްކެވ ޭ ވާހަކ ައި ގ ެ ބާވ ަތުންނ ާއި ، ވާހަކ ައި ގ ެ ރ ާގުނ ް‬ ‫އެބ ޭފ ުޅުނ ްގ ެ ޝަ ޚ ްޞއްޔ ަތ ު ގ ެއ ްލ ެނީ އ ެވ ެ. އާނ ްމުނ ްގ ެ ކ ުރި މަތގ ައި އި ތ ުބާރ ުގ ެއ ްލ ެނީ އ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫އ ަގ ުވ ެއްޓ ެނީ އ ެވ ެ. އެހސާބުނ ް އެބ ޭފ ުޅުނ ް ދ ެއ ްވ ާ ނަޞޭ ހ ަތްތ ަކ ާ ފ ަތ ުވާތަކ ަށ ް މީހުނ ްގ ެ‬ ‫ި‬ ‫އި ތ ުބާރ ު ގ ެއ ްލި ދ ެއ ެވ ެ. ދނ ުގ ެ ޙުރުމ ަތ ް މސތ ަކުނ ްގ ެ ހިތްތ ަކުނ ް ފ ޮހ ެލުމ ަށ ް ނަޞރ ާއި ނ ް‬ ‫ާ‬ ‫ީ ް‬ ‫ީ‬ ‫ގެނ ްގުޅ ޭ އ ެއ ް އ ުކުޅަކ މި އ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ނަޞާ ރާއން ދނ ޢލްމުވެރންގ ެ އަގުވައްޓާލާގޮތް- 2‬ ‫ި‬ ‫ީ ީ ި‬ ‫ި‬ ‫އި ސްލ ާމްދނ ުގ ެ ޢި ލ ްމ ުވ ެރި ނ ްގ ެ އ ަގުވ ައ ްޓ ާލުމ ަށ ް ނަޞރ ާއި ނ ް، ގެނ ްގުޅ ޭ ދެވަނަ އުސލަކީ،‬ ‫ޫ‬ ‫ާ‬ ‫ީ‬ ‫ކ ުރި ނ ް ދަންނަވ ާލި ގޯސ އެބ ޭފ ުޅުންލ ައްވ ައި ހ ެއ ްދުމ ަށްފ ަހ ު، އެބ ޭފ ުޅުންނަށ ް ކޮންމ ެވެސ‬ ‫ް‬ ‫ް‬ ‫މި ންވަރ ެއ ްގ ެ ބާރ ެއ ް ދި ނުމ ެވ ެ. އެއ ކ ުރި ނ ް އެބ ޭފ ުޅުންނަށ ް ދފ ައި ވ ާ އުންމީދުތ ަކ ެއ ްގ ެ‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ތެރޭންނ ެވ ެ. މި ސލަކ ަށ ް އި ސްލ ާމްދނ ާ ބެހ ޭ ކަންކ ަމ ުގ ެ މި ނި ސޓަރުކަނ ް ދޭނަމ ޭ ބުނުންކަހަލ ަ‬ ‫ް‬ ‫ީ‬ ‫ާ‬ ‫އުންމީދުތ ަކ ެވ ެ. އ ެހެނ ް ނަމ ަވެސް، އާޚރ ު ނަތީޖާގ ައި ހ ަދ ާ ގޮތަކީ، ވަކ ހސބ ަކުނ ް‬ ‫ި ި ާ‬ ‫ި‬ ‫ސޔ ާސ މީހުންނަށ ް ބާރ ު ލި ބ ުމުނ ް ދީނީ މީހުނ ް އ ެއްފަރ ާތްކ ޮށްލ ައ ެވ ެ. ’‘ރޭރ ު‘‘ ކ ޮށްލ ައ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ވަރަށ ް މ ާތ ް ނި ޔ ަތުގ ައި އެމީހުންނ ާ‬ ‫މި ސލަކ ަށ ް އ ެމްޑ ޕީގ ެ ދީނީ ގ ޮފި ފުދ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ާ‬ ‫ގ ުޅި ވަޑ ައި ގ ަތ ް އ ަލ ްއުސްތާޛ ު އާދ ަމ ް ނަސމ ާއި ، ޝަ އި ޚ ް ފ ަރީ ދުމެނ ް ކަހަލ ަ ދނަށ ް ލޯބިހ ުރި‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ބ ޭފ ުޅުނ ް މި އ ަދ ު ކޮބ ައި ހ ެއްޔ ެވ ެ؟ އެބ ޭފ ުޅުނ ްގ ެ ދ ައުރ ު މި އ ަދ ު ކޮބ ައި ހ ެއްޔ ެވ ެ؟ ދީނީ ގޮފީގ ެ‬ ‫ތެރޭނ ް އ ެމ ް ޑ ޕ ޙ ާސލ ް ކ ުރީ ކޮނ ް ކަމ ެއ ްހ ެއްޔ ެވ ެ؟ ގެނައ ކޮނ ެ ް ހެޔ ޮ ބަދ ަލ ެއ ް‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ީ ީ‬ ‫ހ ެއްޔ ެވ ެ؟‬ ‫81‬
  19. 19. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ސުވ ާލުތ ަކުނ ް‬ ‫ވި ސނ ާ މހަކ ަށ ް މި‬ ‫ީ‬ ‫ް‬ ‫ޖ ަވ ާބ ު ލި ބޭނ ެއ ެވ ެ. މި އ ަދ ު އެމީހުނ ްގ ެ‬ ‫މ ަގ ުބ ޫލ ު އ ެއްކަލ ަ ދ ެ ޝޭ ޚުނ ް އ ެތި ބީ،‬ ‫ރި ހަޔ ަށ ްލ ާ ރ ާނބާފ ަތ ްބ ުރި ޔ ަށ ް ވާގ ޮތ ް‬ ‫ނި މ ުނީ މ ާ‬ ‫ރި ހަކ ައްކ ައި‬ ‫ވެފ ައ ެވ ެ.‬ ‫ކާނ ް‬ ‫ނ ެތ ެވ ެ.‬ ‫ބޭނުމ ެއ ް‬ ‫ފ ަތ ުގ ެ‬ ‫ކ ަމުނ ުދި ޔ ަތ ާނގ ައި ތަށީގ ެ އ ެއްފަރ ާތުގ ައި‬ ‫އެންމ ެ ފ ަހުނ ް‬ ‫ވެސ ނުބ ޭއ ްވި އ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫މ ޭޒުމ ަތި ނ ް، ތ ަޅުންމ ައްޗ ަށ ް އ ެއ ްލާލީއ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ް‬ ‫ވި ސނ ާ ބަޔަކ ަށ ް މި ހަގގ ަތްތ ަކ ުގ ެ ކ ުރި މަތގ ައި‬ ‫އި ސްތި އ ުފާދފ ައި އ ެތި އ ްބެވ ގޭގ ައ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ޢި ބްރަތްތ ަކ ެއ ް ނުވ ޭހ ެއްޔ ެވ ެ؟‬ ‫އިސް ލާމްދން ފޮހެލުމުގ ެ ހަނގުރާމ ަ- ކުރޔށް ގެންދޔ ގޮތް:‬ ‫ި ަ‬ ‫ި ަ‬ ‫ީ‬ ‫އި ނގި ރޭސނ ްގ ެ‬ ‫ީ‬ ‫އި ސްވ ެ މި ދަންނަވ ާލ ެވ ުނީ ،‬ ‫މ ަހުޖަނުންނ ާއި ، ފ ައ ްޅި ތ ަކ ުގ ެ ފ ާދި ރީ ނ ް، ދި ވެހނ ްގ ެ‬ ‫ި‬ ‫މި‬ ‫އ ުފ ެއ ްދި ގ ޮތ ާއި ،‬ ‫ގ ުޅުންތ ައ ް‬ ‫މީހުންނ ާއި ،‬ ‫އި ހާނ ެތި ހ ަނގުރާމަޔ ަށ ް ތ ައ ްޔާރ ުވި ގ ޮތ ެވ ެ. ދެނ ްމި‬ ‫ދަންނަވާލ ަނީ ، މި ކ ަމުގ ައި ، ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ ވި ސނ ުމ ާ‬ ‫ް‬ ‫ކ ުޅުމ ަށ ް، އެމީހުނ ް ކަންކަނ ް ރޭވި ގ ޮތ ެވ ެ.‬ ‫ކ ޮށ ްލުމ ަށ ް ތ ެދ ުވި‬ ‫ދި ވެހ ރ ާއްޖ ެ ސންނާފ ަތި‬ ‫ު‬ ‫ި‬ ‫ބޭނުނ ްކުރާނ ެ އ ުކ ުޅުތ ައ ް‬ ‫މީހުނ ް، އ ެ ކަމ ަށްޓަކ ައި‬ ‫ލި ޔެފ ައި ވ ަނީ ރަޝޔ ާގ ެ ލި ޔުނ ްތ ެރި އ ެއްކ ަމުގ ައި ވ ާ‬ ‫ި‬ ‫”ގެނެޝާޕ ް“ ލި ޔެފ ައި ވ ާ ފ ޮތ ެއްގ ަ އ ެވ ެ. ވ ެރި ކަމ ެއ ް‬ ‫91‬
  20. 20. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫އ ަތުލ ައި ގ ަތުމ ަށ ް ނި ކުންނަ ބަޔ ަކ ު، އެކ ަމުގ ައި ގެނ ްގ ުޅެނ ްވި ހލ ަތ ްތ ެރި އ ުކ ުޅުތ ައ ް އެފ ޮތުގ ައި‬ ‫ީ‬ ‫ލި ޔެފ ައި ވ ެއ ެވ ެ. މި ތ ާނގ ައި ފާހަގ ަ ކ ޮށްލަނ ް ޖެހ ޭ އ ެހެނ ް ނ ުކ ުތ ާއ ެއ ް އެބ ަ އ ޮތ ެވ ެ. މި ފޮތަކީ،‬ ‫ޔޫރަޕ ްގ ެ އި ންސފ ަށ ް ލޯބިކުރ ާ ބ ައ ެއ ް އި ލ ްމ ުވ ެރި ނ ްވެސ އ ެ ފ ޮތާމ ެދ ު ފ ާޑ ު ވި ދ ާޅ ުވ ާ ފ ޮތ ެކ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫ާ‬ ‫އެއ އޭގ ައި ދފ ައި ވ ާ ނުބ ައި ނުލ ަފ ާ ޚިޔ ާލުތ ަކ ުގ ެ ސަ ބ ަބުންނ ެވ ެ. އެފ ޮތުގ ައި ބުނެފ ައި ވ ާ ގޮތ ަށ ް‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ގ ައުމ ެއްގ ައި ބަޔ ަކ ު ކަންތ ައްތ ައ ް ކުރަނ ް ފަށ ައި ފި ނަމ ަ ދުވަހ ަކ ު އަރައި ނުގަނެވޭނ ެ ފި ތުނައ ާއި‬ ‫ފަސދ ައި ގ ެ ފުންވ ަޅުގ ަނޑަކ ަށ ް އެގ ައުމ ެއ ް ވ ެއ ްޓި އި ނ ްދި ރާސްވާނެތީއ ެވ ެ. އ ެހެންކ ަމުނ ް‬ ‫ާ‬ ‫ބ ައ ެއ ް ލި ޔުނ ްތ ެރި ނ ް މި ފ ޮތ ުގ ެ ނުބ ައި ޚިޔ ާލުތ ަކ ުގ ެ ނުރައ ްކ ާތ ެރި ކަނ ް ބ ަޔާނ ް ކުރައްވ ައި‬ ‫ވި ދ ާޅުވ ަނީ ، އ ެ ފޮތަކީ، އ ޭޝޔ ާގ ެ ތަރައްޤވ ަމުނ ް އަންނަ ގ ައ ުމ ު ތ ަކ ުގ ެ ހ ަލާކ ަށ ް ޓަކ ައި‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫މި‬ ‫ހ ަދާފ ައި ވ ާ ނި އ ުކ ުލި ޔ ަރ ބޮމ ެއްކ ަމުގ ައ ެވ ެ. ކޮންމެޔަކަސް، ދި ވެހނ ްގ ެ އ ަދ ާވ ާތ ްތ ެރި ނ ް،‬ ‫ި‬ ‫ފ ޮތުގ ައި ބުނެފ ައި ވ ާ ގޮތ ަށ ް ކަންތ ައްތ ައ ް ކުރަނ ްފ ެށި އ ެވ ެ.‬ ‫3 ނޮވ ެމްބ ަރ 6002ގ ައި އި ންފޮމ ޭޝަ ނ ް މި ނި ސޓަރ ު އ ަލ ްއުސްތާޛ ު މުޙަންމ ަދ ު ނަޝދ ު‬ ‫ީ‬ ‫ް‬ ‫ގ ައ ުމ ާ މ ުޚާޠ ަބ ުކުރައ ްވ ާ ދ ެއ ްވި 02 މި ނި ޓ ުގ ެ އ ަސަ ރުގަދ ަ ތ ަޤ ުރީ ރުގ ައި މި ފ ޮތ ާބެހ ޭ ވަރަށ ް‬ ‫އެފ ޮތުގ ައި ހަދަނ ް ބުނެދފ ައި ވ ާ ވަރަށ ް ގި ނަ‬ ‫ީ‬ ‫ގި ނަ ތ ަފ ްޞލުތ ައ ް ހމަނ ުއ ްވާފ ައި ވ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫އ ޭގ ެތެރޭގ ައި ހމެނ ެނީ ، ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ ހިތްތ ަކ ާ‬ ‫ި‬ ‫މަކަރުތ ަކ ުގ ެ ތ ަފ ުސލ ު ކިޔާދ ެއ ްވި އ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ކ ުޅެނ ް މ ަސަ އްކ ަތ ް ކުރާނެގ ޮތ ެވ ެ. ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ އި ޙްސސތ ައ ް ބަދ ަލ ު ކުރާނ ެ ގ ޮތ ެވ ެ.‬ ‫ާ ް‬ ‫ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ ވި ސނުނ ް ތަޣ ައްޔަރ ު ކުރާނ ެ ގ ޮތ ެވ ެ. މ ާހެޔ ޮ އެދޭބ ައ ެއްކ ަމުގ ައި ވ ެގެނ ް‬ ‫ް‬ ‫ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ ގާތ ަށ ް ގޮސ ބުރަކަށގ ައި ފި ރ ުމ ާ، އެމީހުންނަށ ް ނ ުވ ެ ހުންނަ ކަންކ ަމާމ ެދ ު‬ ‫ީ‬ ‫ް‬ ‫އި ނ ްތި ހާޔ ަށ ް ދެރަވާކަމ ަށ ް ބުނ ެ ހިތާމ ަވ ެރި މޫނ ު ދ ެއ ްކ ުމ ާއި ، އ ަދި އެކަންކަމ ަށ ް ސަ ރ ުކާރ ު‬ ‫އި ހ ްމ ާލ ުވާކަމ ަށ ް ބުނ ެ، ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ ޝުޢޫރުތ ައ ް ކ ައ ްކ ާލުމ ެވ ެ. މި ގ ޮތުނ ް އެފ ޮތުގ ައި ބ ަޔާނ ް‬ ‫ކ ޮށްފ ައި ވ ާ މަކަރ ުވ ެރި ބ ައ ެއ ް އ ުކ ުޅުތ ައ ް މި ތ ާނގ ައި ނ ޯޓ ު ކ ޮށ ްލާނަމ ެވ ެ.‬ ‫ހ- ސަ ރ ުކާރުގ ައި ހ ުރި އ ުނި ވި ދުތ ައ ް ހޯދ ައި ގެނ ް އެތަންތަނ ް ބޮޑ ެތި ބާގ ަނޑ ުގ ެ ގ ޮތުގ ައި‬ ‫ރައ ްޔި ތުންނަށ ް ދ ެއ ްކުނ ް. )މި ސާލުފ ަޅ ުގ ެ ދ ަތި ކަނ ް ހ ުރި ބ ައ ެއ ް ރަށްރަށ ުގ ެ ވާހަކ ަ‬ ‫02‬
  21. 21. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ދ ެއ ްކުނ ް(‬ ‫އ ަނި ޔ ާއ ާއި ކަރުނަޔ ާއި ލ ެއި ނ ް ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ ޖ ަޒ ުބ ާތުތ ަކ ާކ ުޅުނ ް. )މި ސާލ ު ބ ައ ެއ ް‬ ‫ށ-‬ ‫މަޖ ައ ްލާތ ަކުގ ައި ޝާއި ޢ ުކުރ ާ ބ ައ ެއ ް ފ ޮޓޯތ ައ ް(‬ ‫ނ- ރައ ްޔި ތުންނަށ ް ބޭނުންޖެހފ ައި ވ ާ ބ ައ ެއްކަންތ ައްތ ައ ް ސަ ރ ުކާރުނ ް ކ ޮށްދެވ ޭތ ޯ މ ަސަ އްކ ަތ ް‬ ‫ި‬ ‫ކ ުރި ޔަސް، އ ަޑި އ ަޑި ނ ް ބ ައ ެއ ް ކަހަލ ަ ފި ތުނަތ ައ ް އުފ ައްދ ައި ގެނ ް، އެކަނ ް ވި ޔ ަ ނުދފ ައި ،‬ ‫ީ‬ ‫އެކަނ ް އ ެ ނުވީ، ސަ ރ ުކާރ ު ފ ޭލި ވެފ ައި ވާތކ ަމުގ ައި ރައ ްޔި ތުންނަށ ް ދ ައްކ ައި އެގޮތ ަށ ް‬ ‫ީ‬ ‫) މި ސާލ ު: ސނާމގ ައި ހ ާލުގ ައި ޖ ެހުނ ު މީހުނ ްގ ެ ހާލ ަތ ު. ކ ޮޅ ުފ ުށި‬ ‫ު ީ‬ ‫ވި ސނައި ދި ނުނ ް.‬ ‫ް‬ ‫ފަދ ަ ރަށްރަށ ުގ ެ ޕްރޮޖ ެކ ްޓްތ ައ ް ހ ުއ ްޓުވ ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ ތެރޭނ ް ބަޔަކ ަށ ް ބ ައ ެއްކަހަލ ަ ނުބ ައި‬ ‫ީ‬ ‫ވި ސނުންތ ައ ް ފޯރުކ ޮށްދީގެނ ް އެމީހުނ ް ނި ކުމ ެ ހަރަކ ާތ ްތ ެރި ވ ެގެނ ް. ބޭނުމަކ ސނާމ އަރ ާ‬ ‫ީ ު ީ‬ ‫ް‬ ‫މި ހ ާ ދުވަސވީއި ރ ުވެސ ބޯހިޔާވަހ ކަމ ެއްނ ެތި އެމީހުނ ް އުޅ ޭހ ާލ ު ނި ކަނ ް ދ ެކެބ ަލާށ ޭ،‬ ‫ި‬ ‫ް‬ ‫ް‬ ‫ސަ ރ ުކާރަށ ް އ ަސަ ރ ެއ ްވެސ ނ ުކުރެޔ ޭ، މި ކަހަލ ަ ވާހަކ ަ ދ ައްކ ައި ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ ހިތުގ ައި‬ ‫ް‬ ‫ނަފުރަތ ު އ ުފ ެއ ްދުނ ް(‬ ‫މުއ ައ ްސަ ސތަކ ަށ ް އ ައި ބ ު، ހ ުތުރ ު ނަންތ ައ ް ބޭނުނ ް‬ ‫ާ‬ ‫ރ- ގ ައ ުމ ުގ ެ ސަ ލާމ ަތ ާބެހ ޭ‬ ‫ކުރަނ ްފ ެށުނ ް. )ބޭނުމަކީ، ކ ުށ ްކުރުނ ް އި ތުރުކ ޮށ ް ރައ ްޔި ތުންނަށ ް އ ަމާންކ ަމ ާއި ، ސަ ލާމ ަތްކަނ ް‬ ‫ހޯދ ައި ދި ނ ުމުގ ައި ސަ ރ ުކާރ ު ފ ޭލ ްވެފ ައި ވާކަނ ް ރައ ްޔި ތުންނަށ ް ވި ސނައި ދި ނުނ ް(‬ ‫ް‬ ‫ބ- ވ ެރި ނ ްގ ެ ހ ައި ބ ަތ ާއި ޤަދަރ ު ކ ަނޑ ުވ ާލުނ ް. )ބޭނުމަކީ، އ ޭގ ެ ސަ ބ ަބުނ ް، ޤާނޫނ ާއި‬ ‫އުސޫލުތ ައ ް މ ުގުރ ާ ރައ ްޔި ތ ެއ ް އ ުފ ެދި ، ލ ަދ ުވ ެތި ކ ަމ ާއި ، ރީ ތި އ ަޚ ްލ ާޤ ުގ ެ ސފަތ ައ ް ނ ެތި ގޮސް،‬ ‫ި‬ ‫މ ުޅި ގ ައ ުމ ު ފި ތުނައި ގ ެ ހަލަބ ޮލި ކަމ ެއ ްގ ެ ތެރެޔ ަށ ް ވ ައ ްޓ ާލުނ ް. ކޮންމ ެ ފަދ ަ ކަމ ެއ ްވެސ‬ ‫ް‬ ‫ކ ޮށ ްފާނ ެ ފަދ ަ ރަޙ ްމ ު ކުޑަބަޔަކ ަށ ް ރައ ްޔި ތުނ ް ހ ެދުނ ް(‬ ‫12‬
  22. 22. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ޅ- ގ ައ ުމ ުގ ެ އި ޖ ުތި މާޢ އ ަގުތ ަކ ާއި ގ ައުމ ރަމ ްޒުތ ަކ ުގ ެ ކަރ ާމ ާތ ް ވ ެއ ްޔ ާ މޮޑ ެލުނ ް. )މި‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ސާލ ު: ރީ ތި ބ ަހުނ ް ވާހަކ ަ ދ ެއ ްކ ުމ ުގ ެ ބަދ ަލުގ ައި ހ ަޑި ހ ުތުރ ު ބ ަހުނ ް ވާހަކ ަ ދ ެއ ްކުނ ް/ ގ ައުމ‬ ‫ީ‬ ‫ސަ ލ ާމ ް/ގ ައުމ ދި ދ ަ/ ރައސުލ ްޖ ުމ ްހ ޫރި އ ްޔ ާގ ެ އޮފސ ފަދ ަ ތަންތަނ ުގ ެ ހ ައި ބ ަތ ު ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ‬ ‫ީ ް‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫ހިތްތ ަކުނ ް ފ ުހ ެލުނ ް(‬ ‫ކ- ”އ ަނި ޔ ާވ ެރި “ ”ޚ ުދ ުމ ުޚ ުތާރ ު“ ފަދ ަ ނަންތ ައ ް ގި ނަގި ނައި ނ ް ބޭނުންކ ޮށ ް ރައ ްޔި ތުނ ްގ ެ‬ ‫ހިތްތ ަކުގ ައި ވ ެރި ންނާމ ެދ ު ނަފުރަތ ުގ ެ އ ަލި ފާނ ް ރ ޯކުރުނ ް. )ބޭނުމަކީ، ވ ެރި ނ ް ދ ައްކ ަވ ާ ވާހަކ ަ‬ ‫އަހަނ ް ބޭނުނ ްވ ާ ބަޔަކ ަށ ް ރައ ްޔި ތުނ ް ވި ޔ ަ ނ ުދި ނުނ ް/ ވ ެރި ންނަކ ރައ ްޔި ތުންނަށ ް އ ެއ ްވެސ‬ ‫ް‬ ‫ީ‬ ‫ހ ެވ ެއ ް އެދޭނ ެ ބ ައ ެއ ް ނޫންކަމ ަށ ް ވި ސނައި ދީ، ހ ުރި ހ ާ ހ ެވ ެއ ް ހ ުރި ހ ާ އި ޚ ްލާޞްތ ެރި ކަމ ެއ ް‬ ‫ް‬ ‫އޮތީ، ތި މާމެނ ްގ ެ ކބ ައި ގ ައި ކަނ ް، ރައ ްޔި ތުންނަށ ް ތ ަޞަ އ ްވުރ ު ކ ޮށ ްދި ނުނ ް( މި ކަންކަނ ް ކ ުރީ‬ ‫ި‬ ‫މި ދެންނ ެވި ފ ޮތުގ ައި ލި ޔ ެވި ފ ައި ހ ުރި މ ަގުނ ް ތަރުތީބުންނ ެވ ެ.‬ ‫ހަރުކަށކަމާއ ގަދަބދަވކަން ކުރޔށްނެރުން:‬ ‫ި ަ‬ ‫ަ ި‬ ‫ި ި‬ ‫މި ފަދ ަ ކަންކަނ ް ކ ުރި ޔ ަށ ް ދ ާއި ރ ު، މި ކ ަމ ާ ހިތްހަމ ަ ނުޖެހ ޭ ރައ ްޔި ތުނ ްވެސ އެމީހުނ ްގ ެ ޚިޔ ާލ ު‬ ‫ް‬ ‫ބޭނުނ ްވާނ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ފ ާޅުކ ޮށްލަނ ް‬ ‫ފި ރި މީހ ާ އަކ ފ ުލުހަކ ަށ ް ވާނަމ ަ‬ ‫ީ‬ ‫އޭނ ާ އ ަށ ް އ ަނބދ ަރި ނ ް ގާތ ަށ ް‬ ‫ި‬ ‫ފަނ ްސަ ވސ‬ ‫ީ ް‬ ‫ވި ހ‬ ‫ި‬ ‫ނާދ ެވި‬ ‫ފ ާއި ތ ުވ ެގެނ ް ދ ާއި ރ ު،‬ ‫ދުވަސ‬ ‫ް‬ ‫އެކ ަމ ާ ކަންބ ޮޑ ުވ ާ ޅަދ ަރީ ންނ ާއި‬ ‫އ ަނބނ ް ތި ބޭނ ެއ ެވ ެ. އެމީހުނ ްގ ެ‬ ‫ި‬ ‫ޝުޢޫރުތ ަކ ެއ ް ހުންނާނ ެއ ެވ ެ.‬ ‫22‬
  23. 23. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ދ ަރި ފުޅަކީ، ސފ ައި ނ ްގ ެ މހަކ ަށ ްވާނަމ ަ، އޭނ ާގ ެ އ ަބްރަށ ް ޢި އްޒަތ ަށ ް އަރައި ، ބޮޑ ެތި‬ ‫ީ‬ ‫ި‬ ‫ހ ާނީ އްކަތ ަށ ް ކުރ ާއި ރ ު، ލަގ ޮނޑި އ ަށ ް ކ ެތްނ ުވ ާ މ ައި ންބަފ ައި ނ ް ތި ބޭނ ެ އ ެވ ެ.‬ ‫ރ ޯ ހ ުތުރ ު އ ައި ބ ު‬ ‫އ ަބުރަހ ަތ ު ގ ެފ ުޅ ު މ ުގުރަނ ް މ ައ ްކާޔ ަށ ް އ ެރި ހެނ ް، ހ ަތި ޔާރ ާ ބާރ ާއ ެކ ު،‬ ‫ބަސތ ައ ް ގޮވ ަމުނ ް، ޅ. ނައި ފަރަށ ާއި ، ރ ާއްޖ ޭގ ެ އ ެހ ެނި ހެނ ް ބ ައ ެއ ް ރަށްރަށ ަށ ް އަރައި ގެނ ް‬ ‫ް‬ ‫ދި ޔ ައި ރ ު، އ ެ ފަދ ަ އ ަނި ޔ ާވ ެރި އުސޫލުތ ައ ް ދ ެކެނ ް ބޭނުންނ ުވ ާ ބަޔ ަކ ު ތި ބޭނ ެއ ެވ ެެ.‬ ‫އެކަމ ަކ ު ވ ެރި ކަނ ް ނި ގުޅ ައި ގ ަތުމ ަށްޓަކ ައި ހނ ްގ ެމުނ ް މި ދ ާ ޙަރަކ ާތުގ ައި މި ފަދ ަ އ ަޚ ުލާޤ ެއ ް ހ ުރި‬ ‫ި‬ ‫ހަމ ަ ކޮންމ ެ މހަކ ަށ ް ޖ ެހ ެނީ ހ ައ ްޕ ު ކޔ ައި ގެނ ް ހުންނ ާށ ެވ ެ. އ ެ ފަދ ަ މީހުންނަށ ް ވ ަނީ ފަހ ަށ ް‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ޖ ެހެނ ް މ ަޖ ުބޫރ ު ކ ޮށްފ ައ ެވ ެ. ކ ުރި ޔ ަށ ް ނެރެފ ައި ވ ަނީ ، ކަޓަރ ާ ވ ަޅި އ ެވ ެ. ދަގ ަނޑ ާ ލ ަޓި ބ ުރި އ ެވ ެ.‬ ‫ގަދ ަ އ ަޑ ާއި ، ގ ޮތ ެއ ް ފ ޮތ ެއ ް ނ ެތުމ ެވ ެ. ބ ައ ެއ ް މި ސާލ ު ބ ައްލަވ ައި ލ ައ ްވ ާށ ެވ ެ!‬ ‫04އ ަށ ްވުރ ެ ގި ނަ ފ ުލ ުހުންނަށ ް ޖި ސްމ ާނީ ގ ޮތުނ ް ބ ޮޑ ެތި އ ަނި ޔާތ ައ ް ދފ ައި ވ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ހ-‬ ‫އެތ ައ ް ސފ ައި ންނ ެއ ްގ ެ ގުނަންތ ައ ް ބންދ ައި ، ލ ޭ އޮހޮރާފ ައި ވ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ށ-‬ ‫ނ- ޅ. ނައި ފަރަށ ް ވ ަޅި ޔ ާއި ކަޓަރ ު ހފ ައި ގެނ ް ގަދަކ ަމުނ ް އަރާފ ައި ވ ެެއ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ރ- އއ. ތ ޮއ ްޑ ޫގ ެ ކަރ ާ ނުގ ަތުމ ަށ ް އ ެމްޑ ޕީގ ެ ހަރ ުގ ެ ތ ަކުގ ައި ރަސމކ ޮށ ް އި ޢ ުލާނުކ ޮށ ް‬ ‫ް ީ‬ ‫ީ‬ ‫އަނ ްނި އ ާ‬ ‫އެކަމ ަށ ް ކ ެމްޕޭނުކ ޮށްފ ައި ވ ެއ ެވ ެ. )ތ ޮއ ްޑ ޫ ހ ޮޅުއަށގ ައި އި ނ ް މުސްކ ުޅި ޔ ަކ ު،‬ ‫ީ‬ ‫ދި މާޔ ަށ ް އ ެއްޗ ެއ ް ބުނ ެގެންނ ެވ ެ.‬ ‫32‬
  24. 24. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫42‬
  25. 25. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ރއްޔތުން އޙ ްސާ ސް ކުރާނ ެ މައ ްސަ ލތއ ް އުފެއްދުން:‬ ‫ަ ަ‬ ‫ި‬ ‫ަ ި‬ ‫މި އީވެސ ވަރަށ ް ބާރަށ ް ކ ުރި ޔ ަށ ް ގެނ ްދާނ ެ ކަމ ެކ ެވ ެ. މި ކަނ ްކުރ ާ ގޮތަކީ، ސަ ރ ުކާރަށ ް‬ ‫ް‬ ‫ފ ުއްދ ައި ނުދެވ ޭ އަސާސ ކަންތ ައްތ ަކ ެެއ ް ހ ުރި ކަނ ް ރައ ްޔި ތުންނަށ ް ދ ެއ ްކުމ ަށްޓަކ ައި ، އެފަދ ަ‬ ‫ީ‬ ‫މ ައ ްސަ ލަތ ަކ ެއ ް ފެންމ ަތި ކުރަނީ އ ެވ ެ. ނުވަތ ަ ސަ ރ ުކާރުނ ް ހ ައ ްލުކ ޮށްދޭނ ް މ ަސަ އްކ ަތ ްކުރ ާ‬ ‫އެފަދ ަ މ ައ ްސަ ލަތަކ ަށ ް އެކ ގ ޮތްގ ޮތުނ ް ހުރަސ އަޅ ަނީ އ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫ި‬ ‫52‬
  26. 26. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫1- ހުރ މައ ްސަ ލތއ ް ހައްލުވޔ ނުދނުން:‬ ‫ި‬ ‫ި ަ‬ ‫ަ ަ‬ ‫ި‬ ‫މި ސލަކ ަށ ް، ސނާމގ ައި ހ ާލުގ ައި ޖ ެހުނ ު މ. ކ ޮޅ ުފުށީގ ެ ރައ ްޔި ތުނ ް ފުދ ެއ ެވ ެ. އެރަށ ް‬ ‫ު ީ‬ ‫ާ‬ ‫ބނ ާކުރުމ ަށ ް ސަ ރ ުކާރުނ ް ވަރަށ ް އަވަސ ގ ޮތ ެއްގ ައި ޕްލޭނ ެއ ް އ ެކުލަވ ައި ލި އ ެވ ެ. ބޭރ ުގ ެ‬ ‫ް‬ ‫ި‬ ‫ބަޔ ަކ ާ މ ަސަ އްކ ަތ ް ހ ަވ ާލ ު ކ ުރި އ ެވ ެ. ނަމ ަވެސް، ރަށ ުގ ެ ވަރަށ ް މ ަދ ު އަދަދ ެއ ްގ ެ ބ ައ ެއ ްގ ެ‬ ‫ވި ސނ ުމ ާ ކ ުޅ ެ އެމީހުނ ް ކ ުރި ޔ ަށ ް ނެރ ެގެނ ް މ ަސަ އްކ ަތ ް ހ ުއ ްޓ ުވ ާލި އ ެވ ެ. ބޭނުމަކީ، މި ހ ުރި ހ ާ‬ ‫ް‬ ‫ދުވަސވ އި ރ ުވެސ އ ެނި ކަމ ެތި ރައ ްޔި ތުންނާމ ެދ ު ސަ ރ ުކާރުނ ް ވި ސނާފ ައ ެއ ް ނެތ ޭބުނ ެ‬ ‫ް‬ ‫ް‬ ‫ް ީ‬ ‫އެމީހުނ ްގ ެ ޖ ަޒ ުބ ާތުތ ަކ ާކ ުޅުމ ެވ ެ. މި ޝުޢޫރުތ ަކ ުގ ެ އެހގ ައި އެމީހުނ ްގ ެ ވ ޯޓ ު ތި މާމެންނަށ ް‬ ‫ީ‬ ‫ވޭނ ާއި ހިތ ް ނުތަނަވަސކަންމަތ ރައ ްޔި ތުނ ް ގި ނަ ދުވ ަހ ު ބ ައި ތި އ ްބުމ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ް‬ ‫ހ ޯދުމ ެވ ެ.‬ ‫ކ ަނދ ޮޅ ުދ ޫގ ެ ރައ ްޔި ތުންނާމ ެދުގ ައި ވެސ މި ހ ާ މަކަރ ުވ ެރި ރޭވުންތ ައ ް ހނ ްގާފ ައި ވ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ި‬ ‫ް‬ ‫62‬
  27. 27. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫2- މައ ްސަ ލ އުފެއްދުން:‬ ‫ަ‬ ‫ދ ުނި ޔ ޭގ ެ ބ ާޒާރުގ ައި ތ ެލ ުގ ެ އ ަގ ު އ ުފ ުލި ގެނ ް ދި ޔ ަ ވ ަގ ުތ ެވ ެ. ނި ސބ ަތުނ ް މި ސަ ރަހ ައ ްދުގ ައި‬ ‫ް‬ ‫އޭރ ުވެސ ތ ެލ ުގ ެ އ ަގ ު އެންމ ެ ހެވ ދި ވެހ ރ ާއްޖޭގ ައ ެވ ެ. އެކަމ ަކ ު، ތ ެލ ުގ ެ އ ަގ ު ދ ަށްކ ޮށްދޭށ ޭ‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ް‬ ‫ތ ެލ ުގ ެ އ ަގ ު ދ ަށ ް‬ ‫ބުނ ެ ކާރ ު ދ ުއ ްވ ާ ބ ައ ެއ ް މީހުނ ް ލ ައްވ ައި މ ުޒާހަރ ާއ ެއ ް ކުރ ުވި އ ެވ ެ.‬ ‫ނ ުކުރެވޭނ ެ ކަނ ް މި ކަންކަނ ް އ ަޑި އ ަޑި ނ ް ރ ާވ ާ މީހުނ ް ދަންނާނ ެއ ެވ ެ. ނަމ ަވެސ ކާރ ު ދ ުއ ްވ ާ‬ ‫ް‬ ‫މީހުނ ް ރ ުޅި އަރ ުވ ާލ ެވި އްޖ ެއ ްޔ ާ އ ެހ ާސލްވ މި ކަންރޭވި މީހުނ ްގ ެ ހަގގ މ ަގ ުސަ ދ ެވ ެ.‬ ‫ީ ީ‬ ‫ި ީ‬ ‫މުދ ައ ްރި ސނ ްގ ެ މުސރައި ގ ެ ހ ަޅ ުތާލަކީވެސ އެފަދ ަ ކަމ ެކ ެވ ެ. ވަޒރުނ ްގ ެ މ ަޖި ލީހުނ ް އެކަނ ް‬ ‫ީ‬ ‫ް‬ ‫ާ‬ ‫ު‬ ‫އޮތ ވަކ ގޮތަކ ަށ ް ނި ންމ ަވާފ ައ ެވ ެ. އެނޫނ ް ފަރ ާތްތ ަކުނ ް ވެސ އެގޮތ ަށ ެވ ެ. ނަމ ަވެސ‬ ‫ް‬ ‫ް‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ފި ނޭންސ މި ނި ސޓަރަކ ަށ ް ހުންނ ެވި ބ ޭފ ުޅ ެއ ްގ ެ އ ަތ ްޕުޅ ަށ ް މ ުގ ޫ އެރ ުމ ާ ހސާބުނ ް ދެނ ް‬ ‫ި‬ ‫ް‬ ‫ް‬ ‫ކަންވ ގ ޮތ ް އ ަޅުގ ަނޑުމެނ ް އެންމެނ ްވެސ ދަންނަމ ުއ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫ީ‬ ‫ކ ުޅ ުދ ުއ ްފުށ ނަރުދ ަމ ާގ ެ މ ައ ްސަ ލ ަވެސ ހަމ ަ މި ފަދ ައ ެވ ެ. ވީމ ާ، މި ފަދ ަ އ ަޑި ނުބ ައި އެތ ައ ް‬ ‫ް‬ ‫ީ‬ ‫ރޭވުންތ ަކ ެއ ްގ ެ އ ޮއި ވަރުގ ައި ބ ައ ެއ ް ރައ ްޔި ތުންޖެހި، މ ުޅި ގ ައ ުމ ު ފަސދ ަވ ެ ހ ަލ ާކުވ ަނީ އ ެވ ެ.‬ ‫ާ‬ ‫ގ ާސމ ު ބުނުއްވ ބޔކ ު ވިސް ނއދނ ކަމަށް:‬ ‫ަ ި ި ީ‬ ‫ީ ަ ަ‬ ‫ި‬ ‫މި ފ ޮތ ް މި ހާތަނަށ ް ވި ދ ާޅ ުވި ކޮންމ ެ ބ ޭފުޅަކ ަށ ްވެސ އ ެނގި ވަޑ ައި ގަންނަވާނ ެ އ ެވ ެ. މި‬ ‫ް‬ ‫ރޭވުންތަކަކ ދުރ ު ރޭވުންތ ަކ ެކ ެވ ެ. ފުނ ް ރޭވުނ ް ތ ަކ ެކ ެވ ެ. އި ޔ ަހ ޫދި ރޭވުންތ ަކ ެކ ެވ ެ. ގ ާސމ ު‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ބ ުނީ އޭނ ާ ގ ައ ުުމ ުގ ެ ވ ެރި ކަނ ް ބަދ ަލ ު ކުރަނ ް ތ ެދުވ ބަޔ ަކ ު ބުނ ެގެންކ ަމުގ ައ ެވ ެ. އޭނ ާ ގާތ ަށ ް‬ ‫ީ‬ ‫ދި ޔަމީހުނ ް އި ސްވ ެ ދެންނ ެވި އްޖ ެއ ެވ ެ. ޚ ާއ ްޞަ ކ ޮށ ް މަޝްހޫރ ު ޑ އ ޯ ސަ އްޕ ޭއ ެވ ެ. އ ަދި ވ ެލ ް‬ ‫ީ‬ ‫ޒި ނީ އ ެވ ެ. ފ ަހުނ ް ސަ އްޕ ޭ ލަންޑަނުގ ައި ހ ުރީ ވެސް، ގ ާސމ ު މަހ ަކ ު 04 ހ ާހ ުގ ެ މުސރައ ެއ ް‬ ‫ާ‬ ‫ި‬ ‫72‬
  28. 28. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫ދީގެންނ ެވ ެ. ހަމ ަ އެކ ަނި ވ ެރި ކަނ ް އ ަތުލ ައި ގ ަތ ުމ ުގ ެ މ ަސަ އްކ ަތ ް ކުރުމ ަށ ެވ ެ. މީގ ެ ފަހ ަތުގ ައި‬ ‫ފޮރ ުވި ފ ައި ވ ާ ލާދީނީ އެޖެނ ްޑ ާ ގ ާސމ ަށ ްވެސް، އ ަދާލ ަތ ުގ ެ އި ސްވ ެރި ންނަށ ްވެސ ނޭނގ ެނީ‬ ‫ް‬ ‫ި‬ ‫ނޫންނަމ ަ، ދެނ ް އެމީހުންނަށ ް ވެފ ައި މި ތި ބ ަ‬ ‫ކަމ ަށ ް ވަރަށ ް ބޮޑ ަށ ް ބުރަވ ެވ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ގ ޮތ ާއި ، ހިތ ުގ ެ ނި ޔ ަތ ާއި ، މ ެދ ު އ ަޅުގ ަނޑުމެނ ް ވަކ އ ެއްޗ ެއ ް ނުދަންނަވ ާ ތި ބަބ ޭފ ުޅުންނަށ ް‬ ‫ި‬ ‫ދޫކ ޮށްލަމ ެވ ެ......!!؟؟‬ ‫ޖާހލ ު ވެރޔކ ު ގެނއުމުގ ެ ބޭނުން:‬ ‫ަ‬ ‫ި ަ‬ ‫ި‬ ‫ހުޅ ަނގ ުގ ެ އ ެޑެނ ްޑާގ ައި ދނ ާ ދުރ ުހ ެލި ، ޖާހިލ ު ވ ެރި ޔ ަކ ު، ގ ައުމ ެއ ްގ ެ ވ ެރި ކަމ ަށ ް ގެނައ ުމ ުގ ެ‬ ‫ީ‬ ‫ބޭނުމަކީ، އެމީހ ެއ ްގ ެ ބޮލ ަށ ް ވަދ ެގެނ ް ބޭނުނ ް ގޮތަކ ަށ ް ގާނޫނުތ ަކ ާ އުސޫލުތ ައ ް ބަދ ަލ ު‬ ‫ކުރުމ ެވ ެ. އެމީހުނ ް ބޭނުނ ް ފި ކުރުތ ަކ ާއި ދންތ ަކ ާއި ސަ ގާފ ަތްތ ައ ް އެތަނ ެއްގ ައި ފ ަތުރަައި ،‬ ‫ީ‬ ‫މަޞލަޙ ަތ ު ނަގ ާލުމ ެވ ެ. ރައ ްޔި ތުނ ް ބކ ަ ހ ާލުގ ައި ޖ ެއްސމ ެވ ެ. ޚ ާއ ްޞަ ކ ޮށ ް އި ސްލ ާމ ް ދނ ް‬ ‫ީ‬ ‫ު‬ ‫ި‬ ‫ް‬ ‫އ ޮތ ް ގ ައުމ ެއްގ ައި ނަމ ަ މި ކަހަލ ަ ބަދ ަލ ު ތަކ ަށްފ ަހ ު ދެނ ް އ ުފެދ ެނީ ޓެރަރި ސްޓ ް ހަމ ަލާތ ަކ ެވ ެ.‬ ‫ނަތީޖާއަކ ގ ައ ުމ ު ފަގރ ުވ ެ ރައ ްޔި ތުނ ް ބކ ަހ ާލުގ ައި ޖ ެހުމ ެވ ެ. ޢި ރ ާޤ ު، އ ަފ ްޣާނ ް މި ސލަކ ަށ ް‬ ‫ާ‬ ‫ި‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫މި ހާރ ު ހ ެއްޔ ެވ ެ؟‬ ‫ފުދ ެއ ެވ ެ. އެތަންތަނުގ ައި މި ނި ވަންކަނ ް އޮތ ކ ުރީ ގ ައި ހ ެއްޔ ެވ ެ؟‬ ‫ީ‬ ‫82‬
  29. 29. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫މިސު ވާލުތއ ް ނުއުފެދޭތަ؟‬ ‫ަ‬ ‫އި ބްރާއަކީ، އ ެއ ްވެސ ވަޒީފ ާއ ެއ ް އ ަދ ާ ނ ުކުރ ާ، އ ަދި ޚ ާއ ްޞަ އެހީތ ެރި ކަމ ަށ ް ބޭނުނ ްވ ާ ވަކނ ް‬ ‫ި‬ ‫ް‬ ‫ހ ުރި ހަމ ަ އެންމ ެ ފަރުދ ެކ ެވ ެ. އެކ ަނި މ ާއެކ ަނި ހ ުރި މީހ ެކ ެވ ެ. ފ ުރި ހަމ ަ އި ންސނ ެއ ްގ ެ‬ ‫ާ‬ ‫ބ ައި ކުޅަބ ައ ެވ ެ.‬ ‫ޑރ. ހ ަސަ ނ ް ސަ އދަކީ، ވެސ ވި ޔ ަފ ާރި ވ ެރި އ ެއ ް ނޫނ ެވ ެ.‬ ‫ް‬ ‫ީ‬ ‫އަނ ްނި އަކީ، ތަންކ ޮޅ ެއ ް ކ ުރި ނ ް ރި ޒ ޯޓ ް ވި ޔ ަފ ާރި ކ ޮށ ް އ ުޅުނ ު މީހ ެކ ެވ ެ. ބ ޮޑ ު ހިތި ،‬ ‫ކުޑ ަ ހިތި ، އ ެއްލ ައި ދ ޫ ކަހަލ ަ ރި ޒ ޯޓ ު ތ ަކ ެވ ެ. އެކަމ ަކ ު މި އ ަދ ު އޭނާއަކީވެސ ހަމ ަ އެކ ަނި‬ ‫ް‬ ‫މ ަގުމަތގ ައި ދުވަނ ް ނި ކުމ ެ ހ ުރި މީހ ެކ ެވ ެ. ސުވާލަކީ، މި ކަހަލ ަ ބަޔ ަކ ު، އ ެއ ްދުވ ަހ ު،‬ ‫ީ‬ ‫އި ނގި ރޭސ ވި ލ ާތ ު ލަންޑަނުގ ައި ، އަނ ެއ ް ދުވ ަހ ު އެމ ެރި ކ ާގ ެ ވ ޮޝންޓަނުގ ައި ، ނ ޫނީ‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫އޮސްޓްރޭލި ޔ ާގ ެ ސޑ ްނީ ގ ައި ، އަނ ެއ ް ދުވ ަހ ު އ ައ ްޑޫގ ައި ، ހުވ ަދޫގ ައި ، އ ުދ ުހ ެމުނ ް އެދ ަނީ‬ ‫ި‬ ‫ކޮނ ްތ ާކުނ ް ހ ޯދ ާ ފ ައި ސތ ަކ ެއ ްހ ެއްޔ ެވ ެ؟ މި ސުވ ާލ ު ދި ވެހ ރައ ްޔި ތުނ ް ނ ުކުރަމ ު ހ ެއްޔ ެވ ެ؟‬ ‫ި‬ ‫ާ‬ ‫ކުރަންޖ ެހ ެއ ެވ ެ.‬ ‫92‬
  30. 30. ‫އަހަރެމެންނަށ ް މި ދ ެވ ެނީ ކޮނ ްތާކ ަށ ް‬ ‫04 މލޔން ޕައުންޑްގ ެ ވޔފާރީ:‬ ‫ި ަ‬ ‫ި ި ަ‬ ‫އި ނގި ރޭސ‬ ‫ި‬ ‫ގ ޮތުގ ައި ،‬ ‫އ ެނގި ފ ައި ވ ާ‬ ‫މި ހާތަނަށ ް‬ ‫ފ ައ ްޅި ތ ަކުނ ް އ ެމްޑ ޕއ ަށ ް 04 މި ލި ޔަނ ް ޕ ައުނ ްޑ ު‬ ‫ީ ީ‬ ‫ކ ަނޑައ ަޅާފ ައި ވ ެއ ެވ ެ.‬ ‫އި ބްރާއ ަށ ް 0081 މި ލި ޔަނ ް ޔ ޫރ ޯ ދފ ައި ވ ެއ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫ހ ަނދުމ ަފ ުޅ ު ހުންނާނ ެ ފަދ ައި ނ ް، ރ ާއްޖޭގ ައި ބ ައި ބ ަލ ް‬ ‫ދި ވެހ ބަހ ަށ ް ތަރުޖ ަމ ާ ކ ުރީ ބޯގަނ ްވި ލާގޭގ ައ ެވ ެ. މި‬ ‫ި‬ ‫މ ައ ްސަ ލ ައި ގ ައި އި ބްރ ާގ ެ ކ ޮއްކ ޮ ދ ައުލ ަތ ުގ ެ ކ ަމ ާބެހ ޭ‬ ‫ފަރާތ ަށ ް ހ ާޒި ރުކ ޮށ ް ފި ޔަވ ަޅ ު އ ެޅުނ ެވ ެ.‬ ‫މަޝްހޫރ ު ކ ުރި ސްޓި އަނ ެއްކ ަމުގ ައި ވ ާ ގ ެރީ ސްޓ ްރީ ޓ ަރ‬ ‫ވ ަނީ 7002 ކ ުރީ ކ ޮޅ ު ރ ާއްޖެއ ަށ ް ޒި ޔާރަތްކ ޮށްފ ައ ެވ ެ.‬ ‫އ ެމ ް.ޑީ.ޕީއ ާއި އ ެކ ު ބ ައްދ ަލ ުވުންތ ަކ ެއ ް ބ ާއްވ ަވާފ ައ ެވ ެ.‬ ‫ބުނ ާ‬ ‫ކަމ ަށ ް‬ ‫ި‬ ‫ތި ބ‬ ‫ތެރޭގ ައި‬ ‫އ ެމ ް.ޑީ.ޕީގ ެ‬ ‫އ ަދި‬ ‫ނަޞރާދނަށ ް ލޯބިކުރ ާ ދި ވެހންކޮޅ ަކ ާއި ވަރަށ ް ސއްރުނ ް‬ ‫ި‬ ‫ި‬ ‫ޯ ީ‬ ‫ގ.ކެނ ެރީ ގޭގ ައި ގ ެރީ ބ ައްދ ަލ ުކ ުރި އ ެވ ެ. ރ ާއްޖޭގ ައި ނަޞރ ާއި ނ ްގ ެ ފ ައ ްޅި އ ެއ ް އ ެޅެނ ް‬ ‫ޯ‬ ‫އަންނަނީ އެންމ ެ ގޮތ ަކުންނ ެވ ެ. އެގޮތަކ އ ެމ ް.ޑީ.ޕއ ަށ ް ވ ެރި ކަނ ް ލި ބުމ ެވ ެ. އ ެމ ް.ޑީ.ޕީގ ެ‬ ‫ީ‬ ‫ީ‬ ‫އެމީހުންނަށ ް ހީވެފ ައި ވ ަނީ‬ ‫ޢާނ ްމ ު މެންބަރުންނަށ ް މި ކަނ ް ރޭކ ާވެސ ނުލ ަނީ ތ ޯއްޗ ެކ ެވ ެ؟‬ ‫ް‬ ‫އ ެމ ް.ޑީ.ޕީގ ެ އެޖެނ ްޑާއަކ އ ަދ ުގ ެ ސަ ރ ުކާރ ު ޒި ނ ްމ ާދާރ ުކުރ ުވުންކަމ ަށ ެވ ެ.‬ ‫ީ‬ ‫03‬

×