วจีวิภาค
โครงร่ างเนือหาสาระ
้
• โครงสร้ างทังหมดของวจีวภาค ซึ่งรวมถึง นาม, อัพพยศัพท์ , อาขยาต,
้
ิ
กิตก์ , สมาส และ ตัทธิต
• ความหมายขององค์ ประกอบต่ างๆในวจีวิภาค และโครงสร้ างย่ อยของ
แต่ ละองค์ ประกอบ
บาลีไวยกรณ์
วจีวภาค
ิ

อักขรวิธี

นาม

สมัญญาภิธาน

อัพพยยศัพท์

สนธิ

อาขยาต
กิตก์
สมาส
ตัทธิต

วากยสัมพันธ์

ฉันทลักษณ์
วจีวภาค
ิ
นาม

อัพพยย
ศัพท์

อาขยาต

กิตก์

สมาส

ตัทธิต
นาม ๗
• นามศัพท์ ประกอบด้ วย นามนาม (คน, สัตว์ , สิ่งของ), คุณนาม
(แสดงลักษณะของนาม) และ สัพพนาม (คาแทนชื่อนาม)
• ลิงค์ (คาที่บ่งถึงเพศของนามนาม)
• วจนะ (คาบอกจานวนนามนาม)
• วิภตติ (คาแจกรู ปนามศัพท์ เพื่อให้ ทราบถึงลิงค์ และ วจนะ)
ั
• การั นต์ (สระที่สุดศัพท์ ใช้ ในการแจกนามศัพท์ ด้วยวิภัตติ)
• สังขยา (คานับจานวนนามนาม)
• สัพพนาม (คาแทนชื่อนาม หรื อบอกว่ าใกล้ หรื อไกล)
วจีวภาค
ิ
นาม
นามศัพท์
ลิงค์
วจนะ

วิภตติ
ั
การันต์
สังขยา
สัพพนาม

อัพพยยศัพท์

อาขยาต

กิตก์

สมาส

ตัทธิต
อัพพยศัพท์ ๓
อัพพยศัพท์ คือ ศัพท์ ท่ ีแจกด้ วยวิภัตติเหมือนนามนามไม่ ได้ คงรู ปอยู่
อย่ างเดิม มี ๓ ประเภทดังนี ้

• อุปสัค ใช้ นาหน้ านามนามและกิริยา ให้ วเศษยิ่งขึน
ิ
้
• นิบาต ใช้ ลงในนาม หรื อกิริยา บอกอาลปนะ, กาล, ที่, ปริจเฉท,
อุปไมย, ปฏิเสธ, ความได้ ยนเล่ าลือ, ความปริกัป, ความถาม, ความรั บ,
ิ
ความเตือน เป็ นต้ น
• ปั จจัย ใช้ ลงท้ ายนามศัพท์ เป็ นวิภัตติบ้าง ลงท้ ายธาตุเป็ นกิริยาบ้ าง
วจีวภาค
ิ
นาม

อัพพยยศัพท์

นามศัพท์

อุปสัค

ลิงค์

นิบาต

วจนะ

ปั จจัย

วิภตติ
ั
การันต์
สังขยา
สัพพนาม

อาขยาต

กิตก์

สมาส

ตัทธิต
อาขยาต ๘
อาขยาต คือ ศัพท์ กล่ าวกิริยา ประกอบด้ วย
• วิภตติ เครื่ องหมายให้ ร้ ู กาล, บท, วจนะ, บุรุษ มี ๑๒ วิภัตติ
ั
• กาล เวลาการกระทาของกิริยานันๆ
้
• บท ฝ่ าย หรื อส่ วนแห่ งวิภัตติ
• วจนะ วิภัตติบอกจานวนนามนามที่เป็ นประธาน
• บุรุษ ชันของกิริยาอาขยาต เล็งถึงบุรุษสัพพนาม
้
• ธาตุ วิภัตติท่ บอกกาล, บท, วจนะ, บุรุษ และปั จจัยที่บอกวาจก
ี
• ปั จจัย ใช้ ประกอบวาจก ๕
• วาจก ธาตุท่ ีประกอบด้ วย วิภัตติ, กาล, บท, วจนะ, บุรุษ, ปั จจัย
วจีวภาค
ิ
นาม

อัพพยยศัพท์

อาขยาต

นามศัพท์

อุปสัค

วิภตติ
ั

ลิงค์

นิบาต

กาล

วจนะ

ปั จจัย

บท

วิภตติ
ั

วจนะ

การันต์

บุรุษ

สังขยา

ธาตุ

สัพพนาม

ปั จจัย
วาจก

กิตก์

สมาส

ตัทธิต
กิตก์
กิริยากิตก์

นามกิตก์

(ใช้ ในพากย์ เหมือนกิริยาอาขยาต)

(กิตก์ ท่ ีเป็ นนามนาม, คุณนาม)

• กาล เวลาการกระทาของกิริยา
กิตก์ นันๆ
้
• ปั จจัย เป็ นเครื่ องหมายกาล,
วาจก
• วาจก วาจกกิริยากิตก์ ๕

• สาธนะ ศัพท์ ท่ ีสาเร็จมาแต่ รูป
วิเคราะห์
• ปั จจัย มี ๓ หมวด ๑๔ ตัว
• วิเคราะห์ ตังวิเคราะห์ แปล
้
วิเคราะห์
วจีวภาค
ิ
นาม

อัพพยย
ศัพท์

อาขยาต

นามศัพท์

อุปสัค

วิภตติ
ั

กิริยากิตก์

นามกิตก์

ลิงค์

นิบาต

กาล

กาล

สาธนะ

วจนะ

ปั จจัย

บท

ปั จจัย

ปั จจัย

วิภตติ
ั

วจนะ

วาจก

วิเคราะห์

การันต์

บุรุษ

สังขยา

ธาตุ

สัพพนาม

ปั จจัย
วาจก

กิตก์

สมาส

ตัทธิต
สมาส ๗
สมาส คือ นามศัพท์ ตังแต่ ๒ ขึนไป ย่ อเข้ าเป็ นบทเดียวกัน
้
้
• กัมมธารยสมาส ๖ นามนามเป็ นประธาน คุณนามเป็ นวิเสสนะ
• ทิคุสมาส ๒ สังขยานาหน้ ากัมมธารยสมาส
• ตัปปุริสสมาส ๖ นามศัพท์ มี อ วิภัตติ ย่ อเข้ าบทเบืองปลาย
้
• ทวันทวสมาส ๒ นามนาม ๒ ศัพท์ ย่อเข้ าเป็ นบทเดียว
• เอกเสสสมาส ๒ ทวันทวสมาสหลายๆศัพท์ ย่อเข้ ากัน
• อัพยยีภาวสมาส ๒ สมาสที่มีอุปสัค หรื อนิบาตอยู่หน้ า
• พหุพพิหสมาส ๕ สมาสอย่ างหนึ่งมีบทอื่นเป็ นประธาน
ั
วจีวภาค
ิ
นาม

อัพพยย
ศัพท์

อาขยา
ต

นาม
ศัพท์

อุปสัค

วิภตติ
ั

กิริยากิตก์

นามกิตก์

นิบาต

กาล

กาล

สาธนะ

ปั จจัย

บท

ปั จจัย

ปั จจัย

วจนะ

วาจก

วิเคราะห์

ลิงค์

วจนะ
วิภตติ
ั
การันต์

สังขยา
สัพ
พนาม

บุรุษ

ธาตุ
ปั จจัย
วาจก

กิตก์

สมาส
กัมมาธารย
สมาส
ทิคุสมาส

ตัปปุริสสมาส
ทวันทวสมาส
เอกเสสสมาส

อัพพยีภาวสมาส
พหุพพิหสมาส
ิ

ตัทธิต
ตัทธิต ๓
ตัทธิต คือ ปั จจัยหมู่หนึ่ง ใช้ แทนศัพท์ เพื่อเป็ นประโยชน์ เกือกูลแก่
้
เนือความย่ อ
้
• สามัญญตัทธิต ๑๓
• ภาวตัทธิต
• อัพพยตัทธิต
วจีวภาค
ิ
นาม
นาม
ศัพท์
ลิงค์
วจนะ
วิภตติ
ั
การันต์
สังขยา
สัพ
พนาม

อัพพย
ศัพท์

อา
ขยาต

อุปสัค

วิภตติ
ั

นิบาต

กาล

ปั จจัย

บท
วจนะ
บุรุษ
ธาตุ
ปั จจัย
วาจก

กิตก์

สมาส

ตัทธิต
สามัญญ
ตัทธิต

กิริยา
กิตก์

นามกิตก์

กาล

สาธนะ

กัมมาธารย
สมาส
ทิคุสมาส

ปั จจัย

ปั จจัย

ตัปปุริสสมาส

วาจก

วิเคราะห์

ทวันทวสมาส
เอกเสสสมาส
อัพพยีภาวส
มาส
พหุพพิหสมาส
ิ

ภาวตัทธิต
อัพพย
ตัทธิต
ศึกษาภาษาบาลีเพิ่มเติม ได้ ท่ ี
www.buddhabucha.net/pali

ภาษาบาลี ชุดที่ ๒ โครงสร้างวจีวิภาค