Folleto sobre la diabetes infantiol en euskera y castellano.

1. duten haurrekin jarduteko
oinarrizko arauak
1. Haur normalak bezala tratatu, halakoak baitira. Beraz, adin bereko beste
haurrek egiten dituzten gauza berak egin ditzakete eta egin behar dituzte. Alde
bakarra da horrelako haurrek oreka zaindu behar dutela ematen zaien intsulinaren,
egiten duten ariketa fisikoaren eta jaten dituzten karbohidratoen artean.
2. Nolanahi ere, beti ez da erraza izaten oreka hori lortzea, eragina duten beste
faktore batzuk ere bai baitaude; esate baterako, beroa, estres emozionala eta
hormona-aldaketak. Beraz, ezinbestekoa da ikasleen jarrera bitxiei adi egotea,
hipogluzemia-sintoma bat izan litezke eta.
3. Garrantzitsua da hipogluzemia-sintoma izan litezkeenak identifikatzea.
Adibidez:
Nekea edo ahuldadea
Logura
Gosea
Buruko mina
Gehiegizko izerdia eta /edo azala
hotz izatea
Oldarkortasuna, kasketak edo
haserrealdiak
Bat-bateko humore txarra
Zurbiltasuna
Nahasmen mentala
Dardara, takikardia
Azkenik, hipogluzemia larria bada,
KONORTEA GALTZEA ere gerta liteke
4. Aipatutako sintometakoren bat sumatuz gero, ezinbestekoa da gluzemia
zenbatekoa den jakitea (odoleko glukosa-kontzentrazioa) metodo azkar eta erraz
baten bidez. Haur gehienek jakiten dute beren kasa neurtzen. Txikienei norbaitek
lagundu behar izaten die.
Gluzemia 60 mg/dl-ra iristen ez bada eta beren kordean
badaude, zukua edo azukrea, glucosport, kola-freskagarri arrunta,
jogurt azukreduna… hartu behar dute berehala.Gozokiak ere eman
dakizkieke, baina eraginkorragoak dira aipatutako beste metodoak.
Glukometrorik eskura izan ezean, haurrak hipogluzemia duela
susmatuz gero, eman azukrea beti.
Hipogluzemia badute, ez dute ariketa fisikorik egin behar beren
onera etorri arte.
Konortea galduz gero:
EZ eman ezer ahotik
Injektatu glukagoia edozein tokitan (ikastetxeko hozkailuan
eduki behar da).
Jarri familiarekin harremanetan eta deitu 112ra.

2. Kontuan izan beharrekoak…
Oso garrantzitsua da ikasturtea hasi aurretik haurraren familiarekin
harremana izatea haren egoeraren berri jakiteko. Orobat da garrantzitsua
harremanetan izatea ikasturtean zehar, bereziki, jateko ordutegien aldaketa
puntualak, ikasgelako festak, txangoak, gonbitoak... badira, eta, oro har,
haurraren gluzemiari eragin diezaiokeen edozein gorabehera gertatzen bada.
Ikaslearekin egongo diren irakasle guztiei eman behar zaie informazio hau.
Haurrak behar badu, utzi egin behar zaio ikasgelan jaten.
Dagokionean (goiz-erdian edo arratsalde-erdian) zerbait jan behar du. Ahaztu
zaiolako edo galdu duelako jatekorik ez badu, hobe da azukrea duen zerbait
ematea ezer jan gabe uztea baino.
Beharrezkoa denerako, familiak emandako produktuak izan behar dira gelan
(zukuak, azukre-koskorrak eta gailetak).
Behar duen guztietan komunera joaten eta ura edaten utzi behar zaio;
izan ere, gluzemia-maila altuak horrelako beharrak maizago izatea eragiten
du.
Hipogluzemia badu edo hipogluzemia duela badirudi, ez du bakarrik egon
behar harik eta bere onera itzuli arte. Halakoetan ez zaie utzi behar ariketa
fisikorik egiten.
Proba edo azterketa bat egiten ari dela hipogluzemia badu, baliteke minutu
batzuk behar izatea azukrea janez egoera gainditzeko eta lasaitzeko, berriz
kontzentratu ahal izateko. Halakoetan, haurraren osasunerako eta
kontzentraziorako onena hipogluzemia gainditzea da; beraz, komenigarria
litzateke denbora gehiago ematea proba amaitzeko.
Araututa dago zer elikadura behar duten, eta inoiz ez dute gutxiago jan
behar; hori dela eta, saihestu egin behar dira jatekoarekin, postreekin eta
abarrekin lotutako "zigorrak".
Gorputz-hezkuntzako eskoletan, ikaskideek egiten dituzten gauza berak egin
behar dituzte, baina, hipogluzemia izateko arrisku handiagoa dutenez,
arreta handiagoa jarri behar die irakasleak. Beharrezkoa bada, produktu
azukredunak eman behar zaizkie. Oso garrantzitsua da Gorputz-hezkuntzako
irakasleen eta familiaren arteko harremana erraztea.
Integratzen eta normalizatzen lagundu behar zaie. Haurraren denborak
errespetatu behar dira, eta ez da behartu behar gluzemia gainerakoen
aurrean neurtzera edo ikasgelatik kanpo neurtzera; haurrak berak erabaki
behar du une oro zenbateko pribatutasuna nahi duen.
Jan aurretik intsulina hartzeko toki egoki bat izan behar da. Intsulinak eta
beharrezko gainerako materialak jangelan edo alboko gelaren batean egon
behar dute (sekula ez komunean), 25 ºC-tik behera, behar bezala
kontserbatzeko. Glukagoiak hozkailuan egon behar du, irakasle guztien
eskura.

3. 1RUPDV EiVLFDV GH DFWXDFLyQ DQWH
QLxRV QLxDV FRQ
7UDWDUOHV FRPR OR TXH VRQ QLxRV QLxDV QRUPDOHV 3RU WDQWR SXHGHQ GHEHQ
KDFHU OR PLVPR TXH RWURV QLxRV QLxDV GH VX HGDG /D GLIHUHQFLD HV TXH HOORV
QHFHVLWDQ XQ HTXLOLEULR HQWUH OD LQVXOLQD TXH VH OHV DGPLQLVWUD OD FDQWLGDG GH
HMHUFLFLR TXH KDJDQ HO DSRUWH GH KLGUDWRV GH FDUERQR TXH WRPHQ
6LQ HPEDUJR QR VLHPSUH HV IiFLO ORJUDU HVWH HTXLOLEULR D TXH H[LVWHQ RWURV
IDFWRUHV TXH LQIOXHQ WDOHV FRPR FRPR HO FDORU TXH KDJD HO HVWUpV HPRFLRQDO ORV
FDPELRV KRUPRQDOHV HWF 3RU WDQWR HV QHFHVDULR HVWDU DWHQWRV D SRVLEOHV
FRPSRUWDPLHQWRV H[WUDxRV GHO DOXPQR D D TXH SXHGHQ VHU XQ VtQWRPD GH
KLSRJOXFHPLD
(V LPSRUWDQWH VDEHU LGHQWLILFDU HVWRV SRVLEOHV VtQWRPDV GH KLSRJOXFHPLD TXH
SRGUtDQ VHU FXDOTXLHUD GH ORV VLJXLHQWHV
&DQVDQFLR R GHFDLPLHQWR
$GRUPHFLPLHQWR
+DPEUH
'RORU GH FDEH]D
6XGRU H[FHVLYR R SLHO IUtD
$JUHVLYLGDG UDELHWDV R HQIDGRV
0DO KXPRU UHSHQWLQR
3DOLGH]
&RQIXVLyQ PHQWDO
7HPEORUHV WDTXLFDUGLD
(Q ~OWLPR FDVR VL OD KLSRJOXFHPLD
HV VHYHUD VH SXHGH OOHJDU D XQD
3e5','$ '(/ &212&,0,(172
$QWH FXDOTXLHUD GH ORV VtQWRPDV DQWHULRUHV HV QHFHVDULR FRQRFHU OD JOXFHPLD
FRQFHQWUDFLyQ GH JOXFRVD HQ VDQJUH FRQ XQ UiSLGR VHQFLOOR PpWRGR /D PDRUtD GH
ORV QLxRV QLxDV VDEHQ KDFHUOR SRU Vt PLVPRV (Q HO FDVR GH ODV ORV PiV SHTXHxRV
DOTXLHQ GHEH DXGDUOHV
6L OD JOXFHPLD HV LQIHULRU D PJ GO HVWiQ FRQVFLHQWHV GHEHQ
WRPDU LQPHGLDWDPHQWH ]XPR R D]~FDU JOXFRVSRUW UHIUHVFR GH FROD
QRUPDO RJXU FRQ D]~FDU« 7DPELpQ SXHGHQ VHUYLU ORV FDUDPHORV SHUR
VRQ PiV HILFDFHV FXDOTXLHUD GH ORV RWURV PpWRGRV
(Q FDVR GH QR WHQHU XQ JOXFyPHWUR FHUFD VL VH VRVSHFKD
KLSRJOXFHPLD GDU D]~FDU VLHPSUH
6L HVWiQ HQ KLSRJOXFHPLD QR GHEHQ KDFHU HMHUFLFLR ItVLFR KDVWD
TXH pVWD UHPLWD
(Q FDVR GH SpUGLGD GH FRQRFLPLHQWR
12 GDU QDGD SRU ERFD
,QHFWDU *OXFDJyQ HQ FXDOTXLHU VLWLR GHEH PDQWHQHUVH HQ OD
QHYHUD GHO FHQWUR
3RQHUVH HQ FRQWDFWR FRQ OD IDPLOLD OODPDU DO

4. $ WHQHU HQ FXHQWD«
(O FRQWDFWR FRQ OD IDPLOLD GHO QLxR D DQWHV GHO FRPLHQ]R GHO FXUVR SDUD FRQRFHU
VX VLWXDFLyQ HV IXQGDPHQWDO $VLPLVPR HV LPSRUWDQWH PDQWHQHU HO FRQWDFWR D OR
ODUJR GHO FXUVR HVFRODU HVSHFLDOPHQWH DQWH FDPELRV SXQWXDOHV HQ KRUDULRV GH
FRPLGD ILHVWDV HQ HO DXOD VDOLGDV HVFRODUHV YyPLWRV HQ JHQHUDO DQWHV
FXDOTXLHU FLUFXQVWDQFLD TXH SXHGD DIHFWDU D VX JOXFHPLD
(V QHFHVDULR WUDQVPLWLU HVWD LQIRUPDFLyQ D WRGR HO SURIHVRUDGR TXH YDD D HVWDU
HQ FRQWDFWR FRQ HO DOXPQR D
6L HO DOXPQR D OR QHFHVLWD VH OH GHEH SHUPLWLU FRPHU HQ FODVH
'HEH FRPHU DOJR FXDQGR OH FRUUHVSRQGD D PHGLD PDxDQD R D PHGLD WDUGH 6L SRU
ROYLGR R SpUGLGD HVWR QR IXHUD SRVLEOH HV PHMRU IDFLOLWDUOH DOJR FRQ D]~FDU TXH
GHMDUOH VLQ FRPHU
3RU VL IXHUD SUHFLVR HQ HO DXOD VH GLVSRQGUi GH SURGXFWRV ]XPRV D]XFDULOORV
JDOOHWDV IDFLOLWDGRV SRU OD IDPLOLD
6H OH SRVLELOLWDUi DFXGLU DO DVHR R EHEHU DJXD FXDQGR OR SUHFLVH D TXH XQ
HOHYDGR QLYHO GH JOXFHPLD SXHGH JHQHUDU HVWDV QHFHVLGDGHV FRQ PDRU
IUHFXHQFLD GH OR QRUPDO
6L HVWi R SDUHFH HVWDU HQ KLSRJOXFHPLD GHEH SHUPDQHFHU DFRPSDxDGR KDVWD TXH
VH KDD UHSXHVWR (Q HVWRV FDVRV QR VH OHV GHEH SHUPLWLU KDFHU HMHUFLFLR ItVLFR
6L HVWi HQ KLSRJOXFHPLD GXUDQWH XQD SUXHED R H[iPHQ HV SRVLEOH TXH QHFHVLWH
XQRV PLQXWRV SDUD VDOLU GH OD KLSRJOXFHPLD WRPDQGR D]~FDU UHODMiQGRVH SDUD
YROYHU D FRQFHQWUDUVH (Q HVRV PRPHQWRV OR PiV LPSRUWDQWH SDUD VX VDOXG SDUD
VX FRQFHQWUDFLyQ HV VDOLU GH OD KLSRJOXFHPLD SRU OR TXH VHUtD GHVHDEOH RWRUJDU
PiV WLHPSR SDUD UHDOL]DU OD SUXHED
/D DOLPHQWDFLyQ TXH QHFHVLWDQ HVWi SDXWDGD QXQFD GHEHQ FRPHU PHQRV SRU OR
TXH VH GHEHQ HYLWDU ´FDVWLJRVµ UHODFLRQDGRV FRQ FRPLGDV SRVWUHV HWF
(Q ODV FODVHV GH (GXFDFLyQ )tVLFD GHEHQ KDFHU OR PLVPR TXH HO UHVWR GHO
DOXPQDGR DXQTXH GHELGR DO PDRU ULHVJR GH KLSRJOXFHPLD SUHFLVH XQD PDRU
DWHQFLyQ SRU SDUWH GHO SURIHVRU D 6L HV QHFHVDULR VH OH IDFLOLWDUi OD LQJHVWD GH
SURGXFWRV FRQ D]~FDU (V PX LPSRUWDQWH IDFLOLWDU HO FRQWDFWR HQWUH HO
SURIHVRUDGR GH GH (GXFDFLyQ )tVLFD OD IDPLOLD
&RQWULEXLU D VX LQWHJUDFLyQ QRUPDOL]DFLyQ (Q HVH VHQWLGR UHVSHWDU VXV
WLHPSRV QR LPSRQHUOH TXH VH KDJD OD JOXFHPLD HQ SUHVHQFLD GH ORV GHPiV R TXH
VDOJD IXHUD GHO DXOD SDUD KDFpUVHOD GHEH VHU HO QLxR R QLxD HO TXH GHFLGD HQ FDGD
PRPHQWR HO QLYHO GH SULYDFLGDG TXH GHVHD
'LVSRQHU GH XQ OXJDU DGHFXDGR SDUD DGPLQLVWUDU OD LQVXOLQD DQWHV GH FRPHU /D
LQVXOLQD HO UHVWR GHO PDWHULDO QHFHVDULR GHEHQ HVWDU HQ HO FRPHGRU R HQ XQD
HVWDQFLD FHUFDQD QXQFD HQ HO DVHR D XQD WHPSHUDWXUD LQIHULRU D ž& SDUD
JDUDQWL]DU VX FRQVHUYDFLyQ (O *OXFDJyQ GHEHUi JXDUGDUVH HQ XQD QHYHUD
DFFHVLEOH D WRGR HO SURIHVRUDGR