Ang dokumento ay naglalarawan ng mga barayti ng wika na nakaapekto sa pagkakaiba-iba ng wika batay sa heograpiya, lipunan, edukasyon, edad, at iba pang salik. Kabilang dito ang dayalekto, sosyolek, jargon, etnolek, idyolek, ekolek, pidgin, creole, at register na may kani-kaniyang katangian at halimbawa. Ang bawat barayti ay nag-aambag sa pagkakaiba ng estilo at gamit ng wika sa iba't ibang konteksto.

1. BArayti
ng wika
Aralin 2

2. Ano ang
Barayti ng
Wika?
Ito ay ang pagkakaroon ng
pagkakaiba depende sa
istilo, punto, at iba pang
salik ng wika na ginagamit
sa isang lugar.

3. Bakit nagkakaron
ng Barayti?
Ito ay sanhi ng pagkakaiba ng uri ng
lipunan na ating ginagalawan,
heograpiya, antas ng edukasyon,
trabaho, edad at kasarian at uri ng
pangkat- etniko na ating kinabibilangan.
Dahil sa pagkakaroon ng heterogenous
na wika, tayo ay nagkaroon ng iba’t
ibang baryasyon nito, at dito nag-ugat
ang mga barayti ng wika, ayon sa
pagkakaiba ng mga indibidwal.

4. DAyalekto
Ito ay barayti ng wika na nalililkha ng dimensiyong
heograpiko. Ito ang salitang
gamit ng mga tao ayon sa partikular na rehiyon o
lalawigan na kanilang kinabibilangan. Tayo
ay may iba’t ibang uri ng wikang panrehiyon na
kung tawagin ay wikain.
HAL.
Tagalog = Bakit? Bataan = Bakit ah?
Batangas = Bakit ga? Ilocos = Bakit ngay?
Pangasinan = Bakit ei?

5. sosyolek
Na minsan ay tinatawag na “sosyalek” ito ay
pansamantalang barayti lamang. Ang
sosyolek ay may kinalaman sa uri ng wika na
ginagamit ng isang partikular na grupo tulad
sa katayuang sosyo-ekonomiko at kasarian ng
indibidwal na gumagamit ng mga naturang
salita.
HAL:
• Repapips, ala na ako datung eh. (Pare, wala na
akong pera)
• Oh my God! It’s so mainit naman dito. (Naku,
ang init naman dito!)
• Wa facelak girlash mo. (walang mukha o itsura
ang gelpren mo o kaya ay pangit ng gelpren
mo?

6. Jargon
Ang jargon ay mga tanging bokabularyo ng isang partikular na
pangkat o
gawain.
HAL.
ABOGADO
hearing exhibit court pleading fiscal
ACCOUNTANCY
account balance net income revenue asset
MEDISINA
diagnosis therapy prognosis ward prescription

7. ETnolek
Isang uri ng barayti ng wika na nadebelop mula sa salita
ng mga etnolinggwistang
grupo. Dahil sa pagkakaroon ng maraming pangkat-
etniko, sumibol ang iba’t ibang uri ng
etnolek. Taglay nito ang mga wikang naging bahagi nang
pagkakakilanlan ng bawat pangkat
etniko.
HAL.
• vakuul – tumutukoy sa mga gamit ng mga Ivatan na
pantakip sa kanilang
ulo tuwing panahon ng tag-init at tag-ulan
• bulanim – salitang naglalarawan sa pagkahugis buo
ng buwan
• laylaydek sika – salitang “iniirog kita” ng mga grupo ng
Kankanaey ng
Mountain Province

8. Idyolek
Bawat indibidwal ay may sariling istilo
ng pamamahayag at pananalita na
naiiba sa
bawat isa. Gaya ng pagkakaroon ng
personal na paggamit ng wika na
nagsisilbing
simbolismo o tatak ng kanilang
pagkatao. Ito ay mga salitang
namumukod-tangi at unique.
Hal:
Todo na’to! - Ruffa Mae Quinto
Magandang Gabi Bayan! - Noli De Castro

9. Ekolek
Barayti ng wika na kadalasang ginagamit sa loob ng
ating tahanan. Ito ang mga
salitang madalas na namumutawi sa bibig ng mga bata
at mga nakatatanda, malimit itong
ginagamit sa pang-araw-araw na pakikipagtalastasan.
HAL.
• palikuran – banyo o kubeta
• pamingganan – lalagyan ng plato
• silid tulugan o pahingahan – kuwarto
• pappy – ama/tatay

10. Pidgin
Ito ay barayti ng wika na walang pormal na estraktura.
Ito ay binansagang “nobody’s
native language” ng mga dayuhan. Ito ay ginagamit ng
dalawang indibidwal na nag-uusap
na may dalawa ring magkaibang wika. Sila ay walang
komong wikang ginagamit. Umaasa
lamang sila sa mga “make-shift” na salita o mga
pansamantalang wika lamang.
HAL.
• Ako kita ganda babae. (Nakakita ako ng magandang
babae.)
• Kayo bili alak akin. (Kayo na ang bumili ng alak para sa
akin.)
• Ako tinda damit maganda. (Ang panindang damit ay
maganda.)

11. creole
Mga barayti ng wika na nadebelop dahil sa
mga pinaghalo-halong salita ng
indibidwal, mula sa magkaibang lugar
hanggang sa ito ay naging pangunahing wika
ng
partikular na lugar.

12. Register
Minsan sinusulat na “rejister”, ito ay barayti
ng wikang espesyalisadong ginagamit
ng isang partikular na domeyn. Ito ay may
tatlong uri ng dimensyon.
• field o larangan – ang layunin at paksa
nito ay naayon sa larangan ng mga taong
gumagamit nito.
• mode o modo – paraan kung paano
isinasagawa ang uri ng komunikasyon.
3. tenor – ito ay naayon sa relasyon ng mga
nag-uusap