1. SE2 0 1 - Алг орит мын үндэс
Компьют ерийн прог рам зохиоход суурь
болох мэдлэг , чадвар олгох зорилгот ой
Лекц №2:
Kомпьютерийн ерөнхий бүтэц

2. ЛЕКЦ №2:
КОМПЬЮТЕРИЙН ЕРӨНХИЙ
БҮТЭЦ
2

3. 1.2 Компьютерийн санах ой (1)
df: Kомпьютер нь мэдээлэл санах, мэдээлэл
боловсруулах, компьютерт мэдээллийг оруулах ба
гаргахад зориулагдсан хэсгүүдээс бүтсэн байдаг
ба энэ хэсгүүдийг компьютерийн төхөөрөмж гэнэ
(units, devices, устройства).
df: Компьютерээр боловсруулах бүх төрлийн
мэдээллийг санаж хадгалах зориулалттай
төхөөрөмжийг компьютерийн санах ой (memory,
память) гэнэ.
 дугаар бүхий хайрцаг -- үүр
 үүрийн дугаар -- хаяг

үүрт байгаа мэдээлэлд хандахад хаягийг ашигладаг.
 програмчилалд хаягийг үг үсгээр тэмдэглэж
түүнийгээ хаягийн оронд хэрэглэнэ.
 үүрт байгаа мэдээллийг үүрийн утга гэнэ.
3

4. Компьютерийн санах ой (2)
 (мэдээллийг бит, байт гэсэн нэгжээр хэмждэг) ийм
мэдээллийг санаж хадгалах санах ойн хэсгийг мөн
харгалзан бит, байт гэж нэрлэнэ.
 үүр бүр нь хоёртын тодорхой n оронтой тоог бичиж
хадгалахад зориулагдсан, ө. х. n тооны битээс
тогтсон байна
 үүрийн урт n= 16, 32 байх микро-компьютер, n= 48, 64
байх дунд, том компьютер
4

5. Компьют ерийн санах ой (3 )
n= 1 6 байх т охиолдол:
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
1 1 1 1 1 0 1 0 0 1 1 1 0 1 1 0
à õ ìà ä îð íû á à é ò
á à ã à îð íû á à é ò
үүрийн утга:
1. 1111 1010 0111 0110B = 65536 –
(1024+256+128+8+1)= 65536 – 1417 = 64119
2. 1111 1010B=H0FA,
0111 0110B = H76
5

6. Компьютерийн санах ой (4)
 Компьютерийн санах ой нь үүрт мэдээлэл ‘бичих’,
үүрийн утгыг ‘унших’ хоёр үйлдлийг биелүүлдэг.
 Бичих үйлдлийн үед
үүрийн хаяг
 үүрт бичих шинэ мэдээлэл
 “бич” команд (тушаал)
 бичих үйлдэл биелэгдэхэд үүрийн хуучин утга
устаж зөвхөн шинэ мэдээлэл хадгалагдаж
үлддэг
 Унших үйлдлийн үед
 үүрийн хаяг хангалттай
 уншихад уг үүрийн утга өөрчлөгдөхгүй үлддэг

6

7. 1.3 Компьютерийн процессор (1)
df:Тодорхой бодлогын шийд буюу үр дүнг гаргаж
авахын тулд бодлогын нөхцөлд өгөгдсөн анхны
өгөгдөл мэдээлэл болон бодолтын явцад гарах
завсрын үр дүн мэдээлэл дээр хийх үйлдлүүдийг
заасан компьютерийн командын дараалалыг
бодлогын програм гэнэ.
def: Kомандын дараалал-програмыг биелүүлдэг
компьютерийн үндсэн төхөөрөмжийг процессор
(process 
processor) гэнэ.
7

8. Компьютерийн процессор (2)
Процессор нь компьютерээр хийгдэх тооцоолох
процессыг удирдаж биелүүлдэг төхөөрөмж юм
 Компьютерийн бусад (санах ой, оруулах-гаргах
г.м.) төхөөрөмжийг удирдах
 Мэдээлэл боловсруулах, ө.х. мэдээлэл дээр
арифметик, логикийн үйлдэл хийх үндсэн үүрэгтэй.
 мэдээллийг (гадаад төхөөрөмжаас) уншиж
компьютерт оруулах
 мэдээллийг компьютертээс (гадаад төхөөрөмж
уруу) гаргах;
 нэмэх, хасах, үржих, хуваах г. м. – арифметик
үйлдэл
 хоёр утгыг жиших г. м. – логикийн үйлдэл
8

9. Компьютерийн процессор (3)
 Команд нь ямар үйлдэл хийхийг заасан үйлдлийн
код; уг үйлдэл хийгдэх мэдээллийн хаягийг
агуулсан байна
 Үйлдэлд орох мэдээллийг операнд гэж нэрлэнэ
 Команд нь үйлдлийн код; уг үйлдэлд орох
операндын хаягийг агуулсан байна
Êîìà íä :
¿_êîä
A1
A2
îïå ð à íä ûí õ à ÿ ã
<A1> ¿_êîä <A2> ⇒ A2
9

10. Êîìïüþòåðèéí ïðîöåññîð (4)
 Процессор нь санах ойд байгаа програмыг 1
секундэд хэдэн зуун мянгаас хэдэн сая үйлдэл
хийх хурдтай автоматаар шууд биелүүлдэг.
 Процессор хурдан ажиллахаас гадна найдвартай
ажиллах чанараараа хүнтэй зүйрлэхийн аргагүй
илүү байна.
 Компьютерийн техникийн хөгжлийн эхний үед програмыг
командаар (машины хэлээр) бичиж түүнийг санах ойд
ачааллах, ажиллуулж эхлүүлэх процессийг хүн удирдаж
хийдэг байсан
 Орчин үед програмыг програм бичихэд зориулан зохиосон
хэлээр (програмчлалын хэлээр) бичиж түүнийг машины
хэлрүү хөрвүүлэх, биелүүлэх ажлыг (хүний удирдлагаар)
Програм хангамжийн Систем хийдэг болсон.
10

11. 1.4 Оруулах – гаргах төхөөрөмж
 програмаар боловсруулах анхны өгөгдөл
мэдээллийг компьютерт оруулж улмаар санах ойд
бичих боломжийг хангасан оруулах төхөөрөмж

гар (keyboard), сканер (scaner), микрофон, видео
камер, дижитал камер
 програмын үр дүн мэдээллийг хүнд ойлгомжтой
хэлбэрээр дүрсэлж гаргахад зориулагдсан гаргах
төхөөрөмж

дисплей (display), принтер, яригч (speaker), плотер
 оруулах-г арг ах т өхөөрөмж (input / output devices)
11

12. 1.5 Õàäãàëàõ òºõººðºìæ (1)
 Ïðîöåññîð, ñàíàõ îé - êîìïüþòåðèéí ¿íäñýí áàéãóóëàìæ áºãºº ýíý õî¸ðûí àæèëëàõ õóðäààð
êîìïüþòåðèéí õóðä òîäîðõîéëîãääîã
 àæëûí ïðîãðàì, ò¿¿ãýýð áîëîâñðóóëàõ ìýäýýëëèéã
ñàíàæ áàéõ ñàíàõ îéã êîìïüþòåðèéí ä îò îîä ñà íà õ îé ,
ø ó ó ð õ à é ñà íà õ îé ãýäýã
 øóóðõàé ñàíàõ îéä áàéãàà ìýäýýëýë íü øèíý ìýäýýëýë
áè÷èõ ¿åä óñòàæ ººð÷ëºãääºã, êîìïüþòåðèéã
óíòðààæ àñààõàä ñàíàõ îéí òºëºâ ººð÷ëºãäºæ òýíä
áàéãàà ìýäýýëýë óñòàäàã
12

13. Õàäãàëàõ òºõººðºìæ (2)
 èõ õýìæýýíèé ìýäýýëëèéã áàãòààæ óäààí
õóãàöààòàé õàäãàëàõàä çîðèóëàãäñàí ñàíàõ îé
êîìïüþòåðò çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé áîëäîã
df: èõ õýìæýýíèé ìýäýýëëèéã ñîðîíçîí äèñê, ëåíò ã.ì.
ãàäàðãóó äýýð áè÷èæ õàäãàëàõàä çîðèóëàãäñàí
ñàíàõ îéã ã à ä à à ä ñà íà õ îé ãýíý

õàòóó, óÿí, êîìïàêò (CD), ôëàø (flash disk) äèñê
df: ãàäààä ñàíàõ îéä áè÷èõ, óíøèõ àæëûã õèéäýã
òºõººðºìæèéã ã à ä à à ä õ à ä ã à ë à õ ò º õ º º ð º ìæ ãýíý.
13

14. Õàäãàëàõ òºõººðºìæ (3)
 Ãàäààä ñàíàõ îéä õàäãàëàãäñàí ìýäýýëëëèéã
áîëîâñðóóëàõûí òóëä:
 õýðýãòýé ìýäýýëëèéã õàéæ îëîõ
 îëñîí ìýäýýëëèéã ñàíàõ îéä óíøèæ à÷ààëàõ
õýðýãòýé
ìýäýýëëèéã áè÷èæ ñàíàõûí òóëä
 äèñêýí äýýð ÷ºëººòýé àøèãëàãäààã¿é áàéãàà ñóë
çàéã îëîõ
 ñàíàõ îéãîîñ áè÷èõ ¿éëäëèéã õèéäýã
 õàðüöàíã¿é õóðä áàãàòàé
 áàãòààìæ èõòýé ãàäààä ñàíàõ îéã õýðýãëýñíýýð
êîìïüþòåðèéí áîëîìæèéã ìàø èõýýð ºðãºòãºäºã áàéíà
14

15. 1.6 Ñóâàã
 êîìïüþòåðèéí ¿íäñýí òºõººðºìæóóä íü õîîðîíäîî ñó â à ã
ãýæ íýðëýãääýã õîëáîîñ øóãàìààð õîëáîãäîæ íýã
ñèñòåìèéã ¿¿ñãýíý
 ñóâàã íü òºõººðºìæóóäûí õîîðîíä õàÿã, óäèðäàõ êîìàíä,
ºãºãäºë ìýäýýëýë äàìæóóëàõ ¿íäñýí ¿¿ðýãòýé
15