© Editorial Compostela S.A.Edita:Editorial Compostela S.A.c/ Preguntoiro, 2915704 Santiago de CompostelaA Coruña (España)©...
Actas del Foro Unirede 2012: Ámbito cultural.Celebrado en la Facultad de PeriodismoUniversidad de Santiago de CompostelaRe...
Cuando descargues este e-book, piensa en ellos. Te lo agradecerán.
Redes sociales e industrias culturalesEstamos en la era de las Redes Sociales y éstas han revolucionado la historia de la ...
Redes sociales e industrias culturales1. Votando a vista atrásCando comecei profesionalmente o mundo da Internet estabamos...
10Redes sociales e industrias culturalesTecnoloxías das Comunicacións en Vigo , a itinerante TechBusiness Week, os en-cont...
11Redes sociales e industrias culturalesgou para demostrar a elevada demanda que había sobre o chamado Social Media nanosa...
12Redes sociales e industrias culturalesles de financiamento. ¿Como era posible entón que durante o Compostweets variascab...
13Redes sociales e industrias culturales
Redes sociales e industrias culturalesSi volvemos la vista atrás, al no tan lejano año 2000, podremos ver lo que éramos yc...
15Redes sociales e industrias culturales(Tecnologías de la Información y la Comunicación) y su aplicación en los procesosd...
16Redes sociales e industrias culturalesLas cifras hablan por sí solas. En España, según el informe IAB sobre el uso de re...
17Redes sociales e industrias culturalesriencia digital de muchos gestores culturales es limitada y unidireccional, median...
Redes sociales e industrias culturalesA revolución tecnolóxica pillounos de cheo cando se abriu fondo o buratoda crise. Ca...
Capítulo 1 21Redes sociales e industrias culturalesA revolución dixital, a nova identidade dixital para unha pequena edito...
Capítulo 122Redes sociales e industrias culturalesXunto a isto: facebook, twitter e youtube como ferramentas imprescindibl...
23Redes sociales e industrias culturales
Redes sociales e industrias culturalesO oficio das letras nunca foi doado. Ao traballo de escribir e publicar, sempre com-...
Capítulo 2 25Redes sociales e industrias culturalesliteratura galega está aí, agardando, e os escritores podemos achegarno...
Capítulo 226Redes sociales e industrias culturalesNeste espazo era imprescindible falar de dragóns, facer algún apuntament...
Capítulo 2 27Redes sociales e industrias culturalesA páxina da comunidade http://www.facebook.com/dragaliana permíteme unh...
Capítulo 228Redes sociales e industrias culturalesDende logo, o éxito de Dragal (nas redes sociais e no mundo editorial) n...
29Redes sociales e industrias culturales
Redes sociales e industrias culturales1. Nuestros comienzosEl Correo Gallego fue el primer medio de comunicación gallego e...
Capítulo 3 31Redes sociales e industrias culturalesintereses en común) para establecer cauces de diálogo con nuestros lect...
Capítulo 332Redes sociales e industrias culturales2. Nuestras motivacionesDar la oportunidad de participar en la web a nue...
Capítulo 3 33Redes sociales e industrias culturalesOtra fórmula que hemos utilizado para interactuar con nuestros lectores...
Capítulo 334Redes sociales e industrias culturales4. El futuroHasta el momento, las redes sociales nos han ayudado a hacer...
35Redes sociales e industrias culturales
Redes sociales e industrias culturalesMi participación en FORO UNIREDELa verdad es que mi participación en el foro comenzó...
Capítulo 4 37Redes sociales e industrias culturalesuna, sino de una serie de circunstancias que es muy complejo que se vue...
Capítulo 438Redes sociales e industrias culturalesLo que había comenzado como un simple experimento, se había convertido e...
Capítulo 4 39Redes sociales e industrias culturalesPuedo afirmar que pocas veces me he divertido tanto preparando una pone...
Capítulo 440Redes sociales e industrias culturalescasa del herrero...) #unirede@robervigo es que es un crack aunque en twi...
41Redes sociales e industrias culturales
Redes sociales e industrias culturalesVaia por diante o meu agradecemento ao Foro UNIREDE e en concreto a ArantxaSerantes ...
Capítulo 5 43Redes sociales e industrias culturalesNeste momento eu non tiña facebook persoal, e ademais podía encaixar pe...
Capítulo 544Redes sociales e industrias culturalesE desde o meu punto de vista persoal tiven claro desde moi ao comenzo qu...
Capítulo 5 45Redes sociales e industrias culturalesmuro moito máis alta que co programa completo.As reportaxes e entrevist...
Capítulo 546Redes sociales e industrias culturalesOs programas, reportaxes e entrevistas de TV teñen unha nova vida trala ...
47Redes sociales e industrias culturales
Redes sociales e industrias culturales¿COMO TE INICIACHES NAS REDES SOCIAIS? CÓNTANOS O TEUPROXECTOEu comecei nas Redes So...
Capítulo 6 51Redes sociales e industrias culturales¿CALES SON OS TEUS OBXECTIVOS NELAS?Xa dixen antes que para min as rede...
Capítulo 652Redes sociales e industrias culturalescorrixir o desinterese que os medios de comunicación tradicionais amosan...
Capítulo 6 53Redes sociales e industrias culturales¿QUE PODE APORTAR A CULTURA AS REDES SOCIAIS?Contidos, sobre todo, cont...
Capítulo 654Redes sociales e industrias culturalesademais de que responsablemente procuremos contidos de calidade, que emp...
Capítulo 6 55Redes sociales e industrias culturalestamento. O funcionamento interno das empresas, sexan ou non culturais, ...
Capítulo 656Redes sociales e industrias culturalesresponden no seu funcionamento non só, ou non só de todo, aos requirimen...
57Redes sociales e industrias culturales
Redes sociales e industrias culturales¿Como te iniciaches nas redes sociais? ¿Cales son os teus obxectivos ne-las? Cóntano...
Capítulo 7 59Redes sociales e industrias culturalesNa actualidade, o uso que lle dou ás redes sociais céntrase fundamental...
Capítulo 760Redes sociales e industrias culturalestodos os actos que teñen lugar no eido cultural. De feito, dun tempo a e...
Capítulo 7 61Redes sociales e industrias culturalesA cultura trata de abrirse camiño como un puntiño de luz no medio da ma...
Redes sociales e industrias culturalesAgradecementosQuero comezar expresando o meu agradecemento ao Foro Unirede e, concre...
Capítulo 8 63Redes sociales e industrias culturales–nun tempo, por certo, cando xa era un lugar común afirmar que estes xa...
Capítulo 864Redes sociales e industrias culturalesción que significa ou pode significar sentirse lido, ao decatarme que é,...
Capítulo 8 65Redes sociales e industrias culturalesCon todo, son da opinión que no contexto tan crítico, desde un punto de...
Capítulo 866Redes sociales e industrias culturalesCordón, José-Antonio; Alonso-Arévalo, Julio . “Mediación y legitimación ...
67Redes sociales e industrias culturales
Redes sociales e industrias culturales¿Cómo vos iniciáchedes nas redes Sociais? Contádenos o voso proxecto.O noso proxecto...
Capítulo 9 69Redes sociales e industrias culturalesNo comezo este método de traballo axudounos a encontrar moitos autores ...
Capítulo 970Redes sociales e industrias culturalesO feito de poder chegar instantaneamente a miles de persoas, en calquera...
Capítulo 9 71Redes sociales e industrias culturales¿Qué pode aportar a cultura as redes sociais?Pode aportar unha vía de e...
Redes sociales e industrias culturales¿Como hacer una red creativa para Internet?Para estimular un estilo innovador de pen...
Capítulo 10 75Redes sociales e industrias culturalesEs posible satisfacer el desafío que implica el que la página en cada ...
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Redes socialeseindustriasculturales
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Redes socialeseindustriasculturales

918 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Redes socialeseindustriasculturales

  1. 1. © Editorial Compostela S.A.Edita:Editorial Compostela S.A.c/ Preguntoiro, 2915704 Santiago de CompostelaA Coruña (España)© Texto y fotos: Arantxa Serantes© Diseño de portada: PubliwomanPrimera edición: Junio 2013Ebooks El Correo Gallego: www.elcorreogallego.es/ebooksContacto: info@elcorreogallego.esCopyright © Derechos Reservados. Queda rigurosamente prohibida, sin autorización escrita delautor, bajo las sanciones establecidas en las leyes, la reproducción parcial o total mediante cual-quier medio de esta obra.«Cualquier forma de reproducción, distribución, comunicación pública o transformación de estaobra solo puede ser realizada con la autorización de sus titulares, salvo excepción prevista por laley. Diríjase a CEDRO (Centro Español de Derechos Reprográficos, www.cedro.org) si necesitafotocopiar o escanear algún fragmento de esta obra»ISBN: 978-84-8064-225-5Redes sociales eindustrias culturalesArantxa Serantes
  2. 2. Actas del Foro Unirede 2012: Ámbito cultural.Celebrado en la Facultad de PeriodismoUniversidad de Santiago de CompostelaRedes sociales e industrias culturales pág. 7 pág. 9 pág. 14 Capítulo 1 pág. 20 Capítulo 2 pág. 24 Capítulo 3 pág. 30 Capítulo 4 pág. 36 Capítulo 5 pág. 42 Capítulo 6 pág. 50 Capítulo 7 pág. 58 Capítulo 8 pág. 62 Capítulo 9 pág. 68Capítulo 10 pág. 74Capítulo 11 pág. 94Unas palabras de la periodista Viviana FernándezPrólogo por Marcus FernándezIntroducción por Arantxa SerantesArtículos sobre el social media Unha editorial independente entre a revolución tecnolóxica e o burato da crise. Por Quique Alvarellos Tecendo redes para o dragón galego. Por Elena Gallego Abad El Correo Gallego y las redes sociales. Por Juan J. Martínez López La importancia de tu foto y texto de presentación en Linkedin. Por Roberto Pérez Marijuán “Zigzag diario: unha rede cultural”. Por María SolarEntrevistas Redes sociais no sector editorial. Preguntas e respostas. Fran Castro Redes sociais e escritura. Mesa de cultura. Foro Unirede. Ledicia Costas Literatura galega dende a perspectiva dun crítico. Ramón Nicolás Contos extraños no social media Educréate por David de Prado Reportajes de Arantxa Serantes sobre redes sociales en El Correo GallegoIndice
  3. 3. Cuando descargues este e-book, piensa en ellos. Te lo agradecerán.
  4. 4. Redes sociales e industrias culturalesEstamos en la era de las Redes Sociales y éstas han revolucionado la historia de la co-municación para toda la humanidad. Lo que esto implica no se puede definir hoy por-que ya mañana, dentro de instantes, tendrá un alcance y significado aún más extenso.Las redes han dado voz a todos alrededor del mundo, inclusive a las personas con dis-capacidad. Aunque nada podrá reemplazar el contacto humano, las redes han servidoy continuarán sirviendo como medio para difundir, informar, conectarnos, sensibili-zar y también, si lo deseamos, para lograr la diferencia. Las redes son la herramientamás poderosa que ha tenido el ser humano a su alcance y solo nosotros podemosdecidir con qué fin las usaremos.La coordinadora de este e-book, Arantxa Serantes, ha decido compartir sus conoci-mientos sobre las redes para nuestro bien y el de las personas con síndrome de Down.Los invito a que desglosen cada página virtual del mismo, y que inviten a otros a ha-cer lo mismo. Con toda certeza, cada click, los sumergirá en mayores conocimientos,y los llevará a beneficiar la intrínseca humanidad de las personas con síndrome deDown.PrólogoPor Viviana FernándezConsultora multimediaBlogger en El Correo Gallego
  5. 5. Redes sociales e industrias culturales1. Votando a vista atrásCando comecei profesionalmente o mundo da Internet estabamos en plena burbullatecnolóxica, con moita ilusión posta na Rede e no sector tecnolóxico en xeral, o queen España foi especialmente visible no caso do portal web Terra, que chegou a coti-zar no mercado bolsista a 157,65 euros en febreiro de 2000 para caer gradualmenteata os 2,75 euros no outono de 2005 (cando a compañía foi reabsovida por Telefó-nica). A burbulla esbourou a nivel mundial, e paradoxalmente en Galicia vivimos asconsecuencias desta caída pese a que non puidemos beneficiarnos dos seus grandesmomentos.Pouco a pouco foron caendo os proxectos galegos na Internet, como os buscadoresEnxebre e Xanela ou o portal U-lo, que buscaban replicar a nivel galego as tenden-cias no mercado español e mundial, quedando como un dos poucos expoñentes daInternet galego a web informativa Vieiros, que cesou a súa hai 2 anos, deixando enevidencia a fraxilidade dun sector tan dinámico, así como a fugacidade das moitasiniciativas que poucas veces superan o lustro de actividade.A decadencia de plataformas en liña en Galicia tamén tiña o seu reflexo no mundoreal, e así como ao redor do ano 2000 eran moitos os encontros sectoriais espalladospola nosa xeografía (o MITE en Silleda, o COMERX en A Coruña, o Salón de NovasPrólogoAproveitar o cicloPor Marcus FernándezWebmaster da revista de tecnoloxía Código Cero
  6. 6. 10Redes sociales e industrias culturalesTecnoloxías das Comunicacións en Vigo , a itinerante TechBusiness Week, os en-contros Last Friday...) que pouco a pouco foron atopando perdendo o respaldo dopúblico e/ou dos seus patrocinadores, para levar a unha situación de seca que, curio-samente, comezou a corrixirse nos últimos anos, no que os indicadores económicosson negativos, e o sector das Tecnoloxías da Información e da Comunicación (TIC)parece o mellor camiños para saír do túnel.2. Novas oportunidadesNa conxuntura económica actual a busca de traballo é case unha odisea, o que levoua moitos mozos (e non tan mozos) galegos a desenvolver proxectos empresariais deseu, de xeito que pasamos de ter milleiros de aspirantes a funcionarios ou a traballa-dores en grandes empresas a que a figura de moda sexa o emprendedor, nacido máisda necesidade que da vontade.Dado que emprender en sectores tradicionais parece un risco para os neófitos, quetemen entrar en nichos sobre explotados, dar o salto a contornos relativamente no-vos como a Internet, as redes sociais e os desenvolvementos móbiles semella unhaopción moi atractiva, e iso abre tamén unha porta á formación nestes ámbitos e aoestablecemento de relacións con outros profesionais e emprendedores, para compar-tir experiencias e dar pé a sinerxías que permitan desenvolver proxectos con recursoslimitados.Este novo panorama levou a un rexurdir dos encontros do sector TIC, con numero-sas iniciativas como Iniciador Galicia, a informal LaconNetwork, o coruñés B-web,encontros profesionais organizados polos Colexios e polas Asociacións do sector (or-ganismos que se reproduciron de xeito notable na última década) e incluso eventoscentrados na formación e na divulgación das redes sociais.3. O Foro UniredeDentro desta tendencia puiden asistir a encontros como o Compostweets, que che-
  7. 7. 11Redes sociales e industrias culturalesgou para demostrar a elevada demanda que había sobre o chamado Social Media nanosa comunidade, pero máis adiante tivemos outro evento dun corte semellante, quechegaba cun nome un tanto ambiguo, o Foro Unirede, que destacou por un formatobastante arriscado, no que varias das súas actividades transcorrían de xeito paralelo,para poder xuntar contidos moi diversos baixo o mesmo paraugas.O congreso combinou relatorios moi ilustrativos (nos que os presentes podían ache-garse ás distintas plataformas de redes sociais, ás estratexias de Social Media dentro efóra da Rede, ao uso das plataformas sociais dende dispositivos móbiles...) coa postaen coñecemento dunha serie de proxectos nacidos en Galicia e con varios obradoirose relatorios nos que cadaquén podía recorrer ao foro que considerase máis próximoaos seus intereses. A edición en liña, o marketing móbil, a educación creativa, o tu-rismo, a gastronomía, a industria cultural e a comunicación foron temas tan diversoscomo interesantes, do que cada un podía tomar as súas propias conclusións, poisnalgún caso podiamos ver pareceres totalmente opostos, o que resulta moi coherentedentro dun encontro auto definido coma foro.4. ConclusiónsTiven a honra de participar na mesa redonda sobre Comunicación e Tecnoloxía, naque participaban algúns dos profesionais que meses antes interviñeran no Compost-weets falando de temas semellantes, e puiden ver unha evolución que, no logo prazo,resulta un tanto rechamante. Explicareime.Alá polo 2004, cando os blogs eran o fenómeno de moda, puiden asistir ao CongresoIberoamericano de Periodismo Digital que tivo lugar en Compostela, onde numero-sos profesionais resistíanse á dixitalización do xornalismo, e mantiñan debates esté-riles sobre a integración de redaccións ou o xornalismo cidadán, discusións que xaquedaran diluídas na xornada sobre O Impacto das TIC no Exercicio do Xornalis-mo que organizou o Colexio Profesional de Enxeñeiros en Informática de Galicia en2008, no que expertos da Comunicación coincidían en que os diarios en papel tiñanos días contados e había que facer unha forte aposta pola Rede e explorar novas can-
  8. 8. 12Redes sociales e industrias culturalesles de financiamento. ¿Como era posible entón que durante o Compostweets variascabeceiras de prensa galegas recoñecesen abertamente non ter unha estratexia defi-nida para as redes sociais? Considerar que non compensa destinar recursos ás aíndaemerxentes plataformas sociais resultaba totalmente oposto aos auspicios do sector.Xa no Foro Unirede, os representantes da prensa compostelá parecía ter reflexio-nado sobre o tema, pero mantendo unhas posicións que poderiamos considerar re-trógradas, ou sexa, que unha Industria cun porvir incerto preferiu volver a posturasanteriores, un novo ciclo que é de esperar que siga a avanzar, polo que nos vindeirosmeses/anos poderemos ser testemuña dunha agardada evolución dos medios de co-municación.A roda xira, e seguimos avanzando. Temos agora que aproveitar este momento ac-tual, no que os encontros profesionais para analizar o futuro da nosa sociedade, osmodelos de negocio que virán e as redes que tecerán a nosa comunicación están nunpunto álxido, permitíndonos aprender, relacionarnos e, en definitiva, prepararnospara o mañá.
  9. 9. 13Redes sociales e industrias culturales
  10. 10. Redes sociales e industrias culturalesSi volvemos la vista atrás, al no tan lejano año 2000, podremos ver lo que éramos ycompararnos con lo que somos, en lo que nos hemos convertido de la mano de las TIC(Tecnologías de la Información y la Comunicación) y su aplicación en los procesosde interacción social. Mientras los agoreros pronosticaban el fin del mundo para ese31 de diciembre de 1999 y los ciudadanos de a pie nos preocupábamos por el temido“efecto 2000” que dejaría fritos nuestros ordenadores el mundo se preparaba para ladécada de la revolución social sin saberlo.Ninguno de los dos augurios se cumplieron. La Tierra no explotó en mil pedazos y losordenadores se encendieron con normalidad el primer día de la nueva década. Sinembargo, el mundo había entrado en el decenio de la redes sociales, en los años delcambio de modelo de comunicación donde las conversaciones pasaron de ser asimé-tricas -con emisores dominantes y receptores dominados- a ser, en muchos casos, si-métricas -donde las personas se comunican de igual a igual- en buena medida graciasa la irrupción de las redes sociales.Si volvemos la vista atrás, al no tan lejano año 2000, podremos ver lo que éramos ycompararnos con lo que somos, en lo que nos hemos convertido de la mano de las TICIntroducciónRedes sociales e industriasculturales1Por Arantxa SerantesResponsable de la sección de cultura del Foro Unirede1. Originalmente escrito para El Correo Gallego en colaboración con Carlos Toural,al cual la autora le agradece su aportación.
  11. 11. 15Redes sociales e industrias culturales(Tecnologías de la Información y la Comunicación) y su aplicación en los procesosde interacción social. Mientras los agoreros pronosticaban el fin del mundo para ese31 de diciembre de 1999 y los ciudadanos de a pie nos preocupábamos por el temido“efecto 2000” que dejaría fritos nuestros ordenadores el mundo se preparaba para ladécada de la revolución social sin saberlo.Ninguno de los dos augurios se cumplieron. La Tierra no explotó en mil pedazos y losordenadores se encendieron con normalidad el primer día de la nueva década. Sinembargo, el mundo había entrado en el decenio de la redes sociales, en los años delcambio de modelo de comunicación donde las conversaciones pasaron de ser asimé-tricas -con emisores dominantes y receptores dominados- a ser, en muchos casos, si-métricas -donde las personas se comunican de igual a igual- en buena medida graciasa la irrupción de las redes sociales.Cuando Duncan Watts recogió, en su libro publicado en 2003 Six Degrees: The Scien-ce of a Connected Age, la vieja hipótesis formulada a principios del siglo XX por elescritor húngaro Frigyes Karinthy de que cualquiera puede estar conectado con cual-quiera persona del planeta usando una cadena de conocidos que no tiene más decinco intermediarios -usando solamente seis relaciones- nada hacía presagiar que to-dos nosotros pudiéramos comprobarlo con un solo clic de ratón a través de las redessociales. En ese año 2003 no existía Facebook (creada en 2006), ni Twitter (tambiénnacida en 2006), ni siquiera Youtube (su nacimiento data del año 2005), las grandesredes dominadoras del panorama mundial de las relaciones interpersonales en estosmomentos.A día de hoy, podemos comprobar cómo, a través de un amigo, de un amigo de miamigo, de otro amigo del amigo de mi amigo... y así hasta cinco veces, somos capacesde estirar la relación hasta encontrarnos de bruces con el mismísimo Barack Obama,con Lady Gaga o con el vecino del octavo izquierda, ese piso que creíamos desocu-pado y en el que, en realidad, vive un buen amigo de nuestro mejor amigo. Los seisgrados de separación hacen que, como siempre nos dijeron nuestros abuelos y la vidase empeña en demostrarnos día a día, hoy más que nunca el mundo sea un pañuelo.
  12. 12. 16Redes sociales e industrias culturalesLas cifras hablan por sí solas. En España, según el informe IAB sobre el uso de redessociales en España, durante el 2010 se confirma que un 70% de la población las con-sulta varias veces a lo largo de la jornada, una media de dos horas al día, siendo lamás popular Facebook (98%), Youtube (85%), Tuenti (86%) y Twitter (78%). El sec-tor empresarial cada vez recurre más a ellas para fidelizar a sus clientes, tener mayorpresencia y acercarse a los gustos y preferencias de sus potenciales consumidores.La voracidad con la que internet, el sector de la comunicación y las industrias cultura-les producen nuevos modelos de negocio hace que los diez trabajos más demandadosen el año 2010 ni tan siquiera existieran en el año 2000. Las generaciones de hoy endía deben prepararse para ser capaces de trabajar con tecnologías aún no inventadasy realizar labores todavía no definidas. Este es el caso de los community managers,figura profesional reciente que se podría erigir en gestores de un modelo innovadorde comunicación e incluso abrir un nuevo campo de profesionalización en el ámbitode las relaciones públicas.Hay algunos sectores, como el de la comunicación cultural, que merecen una pro-funda reflexión. El impacto de las tecnologías web 2.0 -blogs, podcasts, wikis, etc-ha transformado nuestros hábitos así como la jerarquización e interpretación de loscontenidos que visualizamos. Sin embargo, la proliferación de blogs y páginas websobre los temas más variopintos hacen necesaria una capacidad crítica para estable-cer un criterio cualitativo que potencie la visibilidad y el correcto posicionamiento enlos principales buscadores de las instituciones más relevantes, así como de aquellosotros usuarios que actualizan y mantienen viva su idea de cultura mediante la difu-sión de eventos, el asociacionismo o la recomendación.Existe una clara proliferación de fuentes informativas: 8000 millones de páginasweb, 170 millones de usuarios en Youtube, 6 millones de artículos en Wikipedia sonuna muestra de la dificultad que puede tener un lector para gestionar la informaciónrecibida, coherentemente. Esta ingente cantidad de contenidos provoca que deter-minadas entidades culturales tengan baja visibilidad en Internet, de ahí la necesidadde crear webs de un marcado carácter semántico y ofrecer sindicación de contenidosmediante RSS o servicios similares, algo que sólo utiliza el 8% del sector. La expe-
  13. 13. 17Redes sociales e industrias culturalesriencia digital de muchos gestores culturales es limitada y unidireccional, mediantelos medios de comunicación tradicionales y el correo electrónico. Este modelo estádejando de ser eficaz para editoriales, librerías, fundaciones...que no advierten en susplanes de promoción cultural, la implicación y necesidad de las nuevas tecnologíaspara comunicarse de forma colaborativa.Internet es un instrumento clave para los potenciales visitantes, a la hora de planifi-car una visita a un museo o fundación -por ejemplo-. Que se decanten por una opciónu otra depende de lo que podamos ofrecerles. La mayoría de entidades culturales de-dican grandes esfuerzos económicos y humanos a las ruedas de prensa, envíos de ca-tálogos o entrevistas sin tener en cuenta que una sala de prensa virtual con imágenes,notas de prensa o la descarga de catálogos, agilizaría la labor informativa, además deser herramientas útiles para la investigación y generación de artículos. Sin embargo,y a modo de ejemplo, sólo un 11% publican reseñas obtenidas de los medios de comu-nicación y un 9% permite descargar archivos sonoros mediante podcasts.Las industrias culturales deben subirse al carro de las redes sociales, aprovechar elmomento, ofrecer contenidos, aumentar la circulación en las redes sociales de susproductos e interactuar con los usuarios de manera que su imagen, su reputación yla importancia relativa de la industria para los miembros del sector, así como para elpúblico interesado, aumente de forma exponencial de la mano de las herramientascon las que las TIC, internet y las redes sociales proveen al sector.
  14. 14. Redes sociales e industrias culturalesA revolución tecnolóxica pillounos de cheo cando se abriu fondo o buratoda crise. Cando estabamos traballando niso que denominamos “identidade dixital”da nosa empresa, é dicir: cando estabamos concebindo unha nova forma de presentarao mundo os nosos contidos e un novo xeito de comercializalos. Para esa nova iden-tidade, a dixital, cómpre preparar axeitadamente eses novos contidos. Investigar,aprender formatos, distintas estratexias de mercado ás empregadas ata agora. Non ésuprimir, por suposto, o papel, senón abrir esta nova liña de difusión.Con todo isto estabamos, como digo, e veu o sunami económico. Ese que axiña, den-de mediados de 2011 a mediados de 2012 barreu un 30% do noso mercado e un90% das axudas públicas ou de organismos públicos ou semipúblicos: adminis-tracións, fundacións, etc. Moitos dos que permitían a difusión da lectura e da cultura,que afirmaban investir nisto como eixo principal da súa promoción. Ese investimentofuxiu como levado polo demo ante a crise. É xa puro gasto superfluo, para moitosdaqueles promotores.Artículos sobre el social mediaUnha editorialindependente entre arevolución tecnolóxica e oburato da crisePor Quique AlvarellosEditor e xornalistaDirector de Alvarellos Editora
  15. 15. Capítulo 1 21Redes sociales e industrias culturalesA revolución dixital, a nova identidade dixital para unha pequena editorial que publi-que en Galicia, require investimento. Non só ideas. Algo que sería viable en calqueraoutra época, pois entraría como unha aposta de negocio máis, agora, en troques, faisedifícil.Houbo que establecer entón o que chamamos unha “economía de guerra”. Co-mún supoño a moitos outros negocios e tamén, claro, a moitas economías familiares.Esta “economía de guerra” se resume en:- Reducción drásticas de custes- Baixón da produción, dos títulos editados (nós publicamos 11 títulos enpapel en 2011 á parte de montar unha exposición por toda España). Onoso plan editorial de 2012 foi literalmente a metade.- Exploración do Outlet para os libros- Asociarnos a nivel local: Editores de Compostela- Difusión/promoción –sen custes– a través das redes sociais.O resumo das tres crises nunha:1. A revolución dixital2. A crise económica3. A cacharrofilia vs lecturafobia. Somos o estado de Europa que máis ca-charros tecnolóxicos merca e o que ten os índices de lectura máis baixos.Alvarellos Editora 2004-2012Eu son responsable dunha editorial que naceu en 1977. Vivín todo isto dende neno.Cando se deseñaban as portadas con letras-set, por exemplo. Fíxenme cargo daempresa cando faleceu o seu fundador, meu pai, en 2004. Ese mesmo ano puxenen marcha unha tenda on line e axiña fomos subindo á web propostas de contidosdixitais: basicamente pdfs tipo flash con avances ou capítulos enteiros de obras, dedescarga gratuíta, algúns booktrailers, entrevistas con autores, etc. É dicir, uso datecnoloxía non como negocio directo senón como promoción do contido que logo sevende analóxico, en papel.
  16. 16. Capítulo 122Redes sociales e industrias culturalesXunto a isto: facebook, twitter e youtube como ferramentas imprescindibles de difu-sión.Levamos dende finais de 2011 pensando como enfocar o negocio dixital. Ou diríamáis ben cómo facer negocio co dixital, pois cónstanos que, ata agora, os librosdixitais son unha ferramenta moi útil de comunicación pero un negocio inexistente.Os pequenos editores, eu, polo menos, quixemos agardar a que se confundisen osgrandes para logo nos botarnos á auga.Dos 100 títulos que actualmente temos activos no noso catálogo temos 20 prepara-dos para lanzar como ebook ou libro dixital, cousa que faremos ao longo de 2013-14.Quero finalizar cunha reflexión sobre a lectura en base a tres opinións:1ª A do xornalista Nicolas Carr, que escribiu un libro do ano 2011 titulado Qué estáhaciendo internet con nuestras mentes?. Di: “A rede dispersa a nosa atención. Cen-trámonos intensamente no medio, na pantalla, pero logo distráenos o fogo graneadode mensaxes e estímulos que compiten entre si para atraer a nosa atención”.2ª A de Maryanne Wolf, psicóloga experta en lectura e autora de Cómo aprende-mos a leer publicado en 2010: “A min preocúpame que todos queiramos lecturas máisbreves e sinxelas —dicía ao suplemento Babelia de El País en setembro de 2010— .Perdemos a paciencia para esa lectura que favorece pensamentos pausados e que nostransporta a niveles de significado máis fondos”.3ª Conclúo con outra que vén a conto polo seguinte: moita xente pregunta cómo sigoeditando libros se xa está todo na internet, no Google. Eu tento dar unha explicaciónrápida dicindo que unha cousa é o dato, a información puntual sobre un feito, e outraé a lectura. Antonio Basanta, director da Fundación Germán Sánchez Ruiperez,e que acaba de inaugurar en Madrid, no Matadero, en outubro de 2012, a chamadaCasa del Lector, dicía en setembro na revista dixital Leonoticias.com: “A través doexercicio lector, a información pode transformarse en coñecemento”.
  17. 17. 23Redes sociales e industrias culturales
  18. 18. Redes sociales e industrias culturalesO oficio das letras nunca foi doado. Ao traballo de escribir e publicar, sempre com-plexo, os autores galegos (sen distinción de xénero) sumamos a xesta de chegar aolector. Se facemos unha comparativa con produtos comercializados noutras linguas,a literatura galega semella invisible nos andeis de librarías e centros comerciais e olabor de promoción editorial non abonda para que atope o lugar axeitado.É preciso tecer redes. Hoxe temos unha oportunidade única para compartir e difun-dir a nosa obra, uníndonos a ese “inimigo” que moitos ven na internet. Porque, malque nos pese, o noso futuro está na nube. Mozos e adultos, os amantes da lecturapasan cada vez máis tempo fronte á pantalla. Daquela, teremos que achegármonos através da web.Trátase de abandonar o recuncho xeográfico e as tecnoloxías permiten que o lectorda web social descubra os nosos libros. Os escritores galegos, case todos con outraprofesión para chegar a fin de mes, non podemos percorrer o país na procura de lec-tores. Mais as redes sociais facilítannos unha comunicación fluída con eles, xa esteanno último lugar de Galicia ou noutro punto do planeta.Hoxe as conversas e recomendacións ocupan máis do 15% do tráfico da web 2.0,utilizada en boa parte por usuarios de entre 25 e 40 anos. O público obxectivo daArtículos sobre el social mediaTecendo redes para odragón galegoPor Elena Gallego AbadEscritora e xornalista
  19. 19. Capítulo 2 25Redes sociales e industrias culturalesliteratura galega está aí, agardando, e os escritores podemos achegarnos a través dasredes sociais. Tecer redes pode axudarnos a manter a nosa identidade e perdurar notempo, convertendo a web nun andel universal dende o que facer visible o invisible.1. Unha marca persoalNun momento marcado pola evolución das novas tecnoloxías e as redes sociais, cal-quera escritor ou escritora que pretenda ter presenza nos andeis das librarías e che-gar aos lectores debe crear a súa propia “marca persoal”. Porque o noso público, so-bre todo o máis novo, xa non se conforma con ler o libro.Cando o dragón galego cobrou forma nas páxinas de “Dragal, a herdanza do dragón”,a escritora Elena Gallego Abad tivo que decidirse. Ata onde queres chegar?Cando queremos “coñecer” a alguén, o primeiro que facemos é informarnos a travésdos buscadores de internet. Dragal e a súa autora tiñan que estar presentes na rede.Isto levoume a crear unha páxina web e contas nas principais redes sociais. Facebook(neste intre a miña favorita), Twitter, Linkedin, Google + e tamén temáticas como agalega Redelibros.Se o obxectivo era conseguir a visibilización da miña obra literaria, que pretendíapublicar como triloxía (a primeira en lingua galega), o primeiro paso era crear unhaweb propia*, www.dragal.eu
  20. 20. Capítulo 226Redes sociales e industrias culturalesNeste espazo era imprescindible falar de dragóns, facer algún apuntamento dos dis-tintos libros (que se foron incorporando ano tras ano, ata completar a triloxía) e faci-litar o acceso a pequenos retallos dos seus capítulos. Un booktrailer, unha galería defotos e outra de prensa multimedia, unha experiencia de Bookcroosing entre Europae Asia e un apartado de páxinas amigas eran outros contidos que podían facer a webde Dragal máis atractiva.A páxina, deseñada e mantida por min, foise actualizando coa aparición de novostítulos da saga Dragal. Pero unha web estática, por moito que se actualice, non re-sulta abondo. Había que ter presenza nas redes sociais, hoxe fundamentais para apromoción dun libro ou dun escritor. Ademais de servir como potente ferramentade marketing, estas permiten que manteñamos un contacto directo cos lectores, ataagora nunca imaxinado.En Facefook creei un perfil persoal, que actualizo a diario con comentarios e imaxesdas actividades relacionadas co meu labor profesional, como escritora, viaxes e afec-cións. http://www.facebook.com/elena.gallegoabadAo remate da triloxía, cando se editaron os tres libros, tamén abrín unha Fan Page deDragal.
  21. 21. Capítulo 2 27Redes sociales e industrias culturalesA páxina da comunidade http://www.facebook.com/dragaliana permíteme unha ac-tualización constante das noticias que van xurdindo en relación coa coa triloxía. Crí-ticas literarias, informacións xornalísticas e tamén as actividades que Dragal xeneraen bibliotecas, centros escolares, clubs de lectura...Como escritora tamén dispoño dun perfil en Twitter, @elenagallegoab, que utilizosobre todo para a publicación de pequenos flashes da actividade dragaliana ao tem-po que en Linkedin. Esta rede profesional e outra gran ferramenta para abrir novoscampos de traballo e traspasar fronteiras.2. Dragal, un caso de éxitoAínda que moitos escritores aínda se resistan a utilizar as redes sociais e fuxan destetipo de promoción, hai un feito evidente: Ata os libros dos escritores máis coñecidosprecisan dunha boa campaña promocional para acadar o éxito. O que non se coñecenon se vende, e nomes que non se repiten dun xeito continuado, esquécense.Moitos dos mozos que teñen que escoller a súa lectura entre varios títulos queren terinformación de cada libro antes de mercalo, por iso é tan importante a presenza deDragal na internet. Os seus lectores buscan na rede social información dos escritorese libros nos que están interesados, así que é preciso que nos atopen aí.Internet é hoxe unha gran ferramenta para a promoción e difusión da nosa literatura.Tamén o profesorado está a incorporar as novas tecnoloxías ao seu labor docente. Anova metodoloxía didáctica pasa por conxugar redes sociales e literatura. Dragal estáhoxe presente en numerosos blogs e páxinas webs, ademais de protagonizar fantás-ticas guías didácticas elaboradas por docentes en todo o país. Como autora, valoromoito estes contidos, que procuro d ifundir e compartir a través das redes sociais nasque estou presente, dentro da miña particular “estratexia de medios dixitais”.
  22. 22. Capítulo 228Redes sociales e industrias culturalesDende logo, o éxito de Dragal (nas redes sociais e no mundo editorial) non sería po-sible sen a intervención de todas e cada unha das persoas que, dun xeito ou doutro,están a crer no soño do dragón.Debería comezar pola miña editorial. O labor de Edicións Xerais, que se atreveu aeditar a primeira triloxía fantástica galega escrita por unha absoluta descoñecida, e apromocionala polas súas canles comerciais, tamén as dixitais e redes, foi imprescin-dible para que o dragón galego se botase a voar nas preto de mil páxinas de Dragal.Podería destacar o labor de todos os xornalistas que, en prensa escrita, radio e tele-visión, dedicaron tempo e espazo a difundir a existencia do dragón galego. Moitasdesas informacións poden hoxe consultarse na rede (dende a web oficial da triloxíae facebook). Tamén a opinión dalgúns dos críticos literarios máis recoñecidos, quevaloraron esta triloxía dun xeito unánime. Ao tempo, a Asociación de Escritores eEscritoras en Lingua Galega (Galipedia) e Galix traballan na visibilización da obraliteraria dos seus autores.Mais, por riba de todo o traballo de promoción e difusión que podamos facer dunhaobra literaria, non podemos esquecer que o verdadeiro protagonista ten que ser onoso libro. As mesmas ferramentas que un autor utiliza para a súa promoción podenservir para afundilo se o produto final non está coidado e ben escrito, como os nososlectores se merecen.Dragal é maxia. Así o entenderon os lectores que concederon o premio Frei MartínSarmiento á primeira novela, no pasado 2012, os seus profesores e centros de ensinoque están a recomendar a súa lectura. Tamén os moitos adultos que se están suman-do á Fraternidade do dragón a través das páxinas da triloxía. O éxito de Dragal é queo dragón sexa quen de voar no maxín dos seus lectores. E así, as redes sociais podenespallar a súa máxia ata os confíns do mundo coñecido.
  23. 23. 29Redes sociales e industrias culturales
  24. 24. Redes sociales e industrias culturales1. Nuestros comienzosEl Correo Gallego fue el primer medio de comunicación gallego en contar con unapágina web. En 1995 pusimos en marcha www.elcorreogallego.es. Desde entonceshemos ido evolucionando y hoy nuestro portal de internet cuenta con seis páginasweb, una para cada uno de los cinco medios del grupo y otra para la consultora AnovaMulticonsulting. Las direcciones son las siguientes:www.elcorreogallego.eswww.galiciahoxe.comwww.terrasdesantiago.comwww.radioobradoiro.comwww.correotv.eswww.anovamulticonsulting.esEn el año 2003 decidimos permitir a todos nuestros lectores participar activamenteen nuestra web dándoles la oportunidad de comentar todas las noticias. Fue nuestraprimera experiencia de red social (entendiendo las redes sociales como la oportu-nidad o herramientas que permiten ponerse en contacto a diferentes personas conArtículos sobre el social mediaEl Correo Gallego y lasredes socialesPor Juan J. Martínez LópezResponsable Edición Digital Grupo Correo GallegoCoordinador General Marketing Corporativo
  25. 25. Capítulo 3 31Redes sociales e industrias culturalesintereses en común) para establecer cauces de diálogo con nuestros lectores. Con eltiempo hemos comprobado como muchas de las personas que participan activamen-te con sus comentarios han llegado a establecer vínculos personales entre ellas.La actividad de los 13.108 usuarios registrados en nuestra web a septiembre 2011se traduce en que la media de comentarios supera al número de noticia publicadas,como se puede ver en el siguiente cuadro.Enero 2011 Septiembre 2011Noticias publicadas 5.444 4.946Comentarios publicados 7.099 6.080Total usuarios registrados: 13.108En el año 2005 creamos el primer portal móvil de la prensa gallega, una aplica-ción desarrollada por Loroestudio y que llevó numerosos premios, entre ellos el se-gundo premio en el Movilforum de Madrid de ese año.Nuestra presencia en las redes sociales más conocidas hoy día se produjo el 23 deabril de 2010 con nuestra primera cuenta en twitter, la general de @elcorreoga-llego y @galiciahoxe. Durante el 2011 éstas se complementaron con cuentas propiasde diferentes secciones de la web: @santiagoecg, @comarcasecg, @galiciaecg; @ten-denciasecg; @deportesecg, @galiciabasket (la cuenta que utilizamos para la retrans-misión de los partidos del Blusens Monbús Obradoiro). El 30 de septiembre de2010 inauguramos nuestras cuentas de Facebook, red en las que estamos presentescon El Correo Gallego, Galicia Hoxe, Radio Obradoiro y Correo TVEn noviembre de 2010 renovamos nuestros portal móvil, creando una aplicaciónque permite leer El Correo Gallego y Galicia Hoxe a través de cualquier móvil con ac-ceso a internet en las direcciones http://m.elcorreogallego.es y http://m.galiciahoxe.com De forma paralela estamos trabajando en el desarrollo de una aplicación de ElCorreo Gallego para los terminales de Apple. [la versión 2.0 de la app de El CorreoGallego se puede descargar en AppStore desde el 22 de noviembre de 2011]
  26. 26. Capítulo 332Redes sociales e industrias culturales2. Nuestras motivacionesDar la oportunidad de participar en la web a nuestros lectores fue una de las motiva-ciones que, en 2003, nos llevó a abrir todas las noticias a la valoración de los intern-autas. Esto nos permitió también conocer sus opiniones y poder interactuar con ellos.Con la llegada de las redes sociales, tal como las conocemos hoy, nos hemos sumadoa ellas para seguir con el mismo principio que ya aplicamos hace ocho años y que nospermite tener acceso a otras fuentes de información, conocer la opinión e interactuarcon más lectores y ampliar nuestro radio de influencia a la vez que abrimos nuevoscanales para difundir la información local que se genera, principalmente en Santiagoy también en el resto de Galicia.Recientemente hemos podido comprobar los beneficios de las redes sociales paragestionar situaciones de crisis. Cuando el pasado 27 de junio la empresa decidió ce-rrar la edición en papel de Galicia Hoxe, www.elcorreogallego.es y www.galiciahoxe.com fueron los primeros medios en dar la noticia, que difundimos también a travésde nuestras cuentas en las redes sociales. Esta decisión nos ha permitido tomar lainiciativa y poder trasladar información de primera mano, sin necesidad de tenerque desmentir o aclarar manifestaciones de terceros. Creo que, en este caso, ser losprimeros en reaccionar nos ha permitido gestionar adecuadamente una situación de-licada sin ocultar información. Durante el 27 de junio, el hashtag #galiciahoxe fueuno de los temas del día de twitter en España.Además de contribuir a la difusión de nuestras noticias, la presencia en redes socia-les de nuestros medios también nos permite mejorar nuestra imagen de marca comogrupo de comunicación dinámico e interactuar con los internautas.La presencia de www.elcorreogallego.es y los demás medios del Grupo Correo Galle-go en las redes sociales tiene su retorno en la aportación de tráfico a nuestro portal deinternet. Actualmente, un 6% del tráfico registrado por Google Analytics procede delas redes sociales, como se aprecia en el siguiente cuadro.
  27. 27. Capítulo 3 33Redes sociales e industrias culturalesOtra fórmula que hemos utilizado para interactuar con nuestros lectores han sidolos encuentros digitales, en los que los internautas son los que formulan las pre-guntas a la persona que participa en el encuentro como protagonista. Aquí hemoscomprobado que los deportistas, sobre todo los entrenadores y jugadores del BlusensMonbús Obradoiro (de la liga ACB) y del Lobelle de fútbol sala, despiertan muchomás interés que los políticos. Hasta el punto de que a los primeros han llegado a for-mularles hasta el cuádruple de preguntas.3. Iniciativas que no han funcionadoHe contado algunas de las iniciativas que durante estos años nos han funcionado yque recibido el beneplácito de los lectores e internautas. Pero ha habido otras que nohan dado los resultados esperados y que hemos abandonado.Intentando atraer la atención de nuestros lectores llegamos a poner en marcha forosde participación sobre diferentes temas, y en su momento potenciamos el llamadoperiodismo ciudadano, para que los lectores contasen o narrasen algún hechonoticioso, pero hemos comprobado que los comentarios y la posibilidad de que todoel mundo pueda opinar sobre una noticia concreta, enriquiéndola enormemente enalgunos casos, ha resultado más atractivos para los internautas.. La participaciónen ambas iniciativas ha sido tan escasas que hemos optado por descartar seguir conestas líneas.
  28. 28. Capítulo 334Redes sociales e industrias culturales4. El futuroHasta el momento, las redes sociales nos han ayudado a hacer modificaciones y ac-tualizaciones en el portal para ofrecer servicios o herramientas que resulten atracti-vas a los lectores; han contribuido enormemente a enriquecer muchas informacionescon los comentarios aportados y son consideradas, en ocasiones, fuentes de informa-ción y origen de noticias.El auge y la importancia que están cobrando las redes sociales nos presentan un futu-ro lleno de incógnitas para todos los que trabajamos en los medios de comunicación.Incluso, y en cierto modo, podrían considerarse como competencia de los mediostradiconales.Todos somos conscientes de que son una fuente de información que no podemos ig-norar y un canal de difusión para nuestras noticias, sobre todo con la proliferación delos Smartphones y las tabletas, pero nos presenta la gran incógnita de qué hacer pararentabilizar la inversión que supone estar presente en las redes sociales (sobre todoen medios humanos) y el desarrollo tecnológico que los medios estamos asumien-do para ofrecer unas webs actualizadas y con innumerables servicios. La arraigadacreencia, al menos en nuestro país, de que en internet todo es gratis no contribuyea hallar una solución fácil, como tampoco lo es la todavía escasa incidencia que lafacturación de las divisiones de internet tienen en las cuentas de explotación de losgrupos de comunicación españoles.Entretando, seguimos buscando respuestas planteando nuevas iniciativas, con la es-peranza de poder encontrar el camino adecuado, en un momento en el que esta-mos en un claro cambio de ciclo o de época en lo que a los medios de comunicaciónrespecta. En esta línea, en el Grupo Correo Gallego hemos decidido diferenciar loscontenidos que ofrecemos en la web y los de la edición en papel del periódico. Segui-remos innovando y probando nuevas cosas para no quedarnos atrás.
  29. 29. 35Redes sociales e industrias culturales
  30. 30. Redes sociales e industrias culturalesMi participación en FORO UNIREDELa verdad es que mi participación en el foro comenzó un poco por casualidad, se es-taban buscando algunos casos de éxito en Galicia relacionados con internet y la web2.0 y al ser mi empresa Visual Publinet una decana en el desarrollo de proyectos web(desde 1996) se pensó que podría aportar algo.Como habitualmente pasa en estos casos, lo primero que hice fue revisar los casosde éxito de nuestros clientes y realizar un primer filtro, pero sobre todo pensar en lalimitación que suponía tener solamente 15 minutos para exponer el caso.Tras este primer análisis y haber seleccionado tres casos sobre los que podría tra-bajar, comencé a reflexionar sobre que aportarían cada uno de ellos al público queasistiría al foro, y sobre todo que podrían tener de diferente con respecto a los otrosdiez casos que allí se presentarían.Despues de darle bastantes vueltas a este tema, llegue a la conclusión de que la mayorparte de los casos de éxito difícilmente son replicables por parte de otras empresas oincluso en otros sectores, ya que habitualmente son consecuencia, no solamente deArtículos sobre el social mediaLa importancia de tu fotoy texto de presentación enLinkedinPor Roberto Pérez MarijuánSocio Consultor – VISUAL PUBLINET
  31. 31. Capítulo 4 37Redes sociales e industrias culturalesuna, sino de una serie de circunstancias que es muy complejo que se vuelvan a dar,desde el momento, hasta la implicación de todos los que intervienen en el proyecto,desde el público al que se dirige, hasta la política de comunicación y el marketing.Una vez en este punto, me di cuenta de que no tenía nada en lo que realmente creye-se y que pudiese convertirse en algo memorable, que es algo a lo que personalmentesiempre aspiro cuando tengo que intervenir en público. Hacer algo que interese, mo-tive y si es posible divierta.En este momento fue cuando realmente se me iluminó la bombilla. Hacía unas sema-nas había estado grabando una serie de programas de radio sobre algunas tendenciasque quienes habitamos internet damos por conocidas, pero que sin embargo aún songrandes desconocidas entre la mayor parte de la población. Una de ellas era el “Cro-dwsourcing” o como una pequeña aportación de muchos puede generar proyectosasombrosos.Mientras estaba preparando el contenido de este programa, se me ocurrio que podríaser una buena idea poner en práctica la teoría, y aprovechando LINKEDIN que es unared social que utilizo frecuentemente, planteé un experimento.Envié un mensaje a todos mis contactos (unos 490 en aquel momento) pidiéndolesque me dijesen como utilizaban habitualmente esta red social y que era lo que másresultado les daba en Linkedin.Les decía que era para realizar un estudio y que a los que participasen les enviaría eldocumento resultante que supuestamente tendría las claves de como sacar más par-tido a Linkedin.Incauto de mi, pensé que recibiría 10 o 12 respuestas. Lo cierto es que a la hora dehaber enviado el mensaje, tenía en mi buzon más de 70 respuestas y en las 36 horassiguientes, llegaron a mi correo 286 mensajes contestando a mi pregunta.
  32. 32. Capítulo 438Redes sociales e industrias culturalesLo que había comenzado como un simple experimento, se había convertido en unverdadero desafío, había comprobado que el Crowdsourcing funcionaba de verdad yahora tenía la obligación de digerir toda la información recibida y extraer las conclu-siones.Pasé muchas horas trabajando para diferenciar los principales usos que las personashacían de Linkedin y que básicamente eran los siguientes:1. Como Curriculum Online, para buscar trabajo o encontrar nuevas opor-tunidades2. Para encontrar o contratar perfiles adecuados a un puesto de trabajo3. Para investigar sobre personas con las que nos vamos a reunir o detec-tar oportunidades comerciales4. Para crear marca personal o participar en foros o debates de temas quenos interesen.5. Para mantener o ampliar su red de contactos (Networking)Después de terminar el informe, y es aquí donde entra en escena el tema quenos ocupa, hubo algunas cosas que me llamaron la atención, pero una que lo hizo deforma especial y que resultó ser la elegida para exponer en el Foro Unirede. Y lo fuesolamente porque es algo que nos afecta a todos y que tendría un impacto duraderoen los asistentes.Tras revisar centenares de perfiles en Linkedin, me di cuenta que lo único que teníaen cuenta para acceder o no a la información que había en una ficha personal erandos cosas, la foto utilizada en el perfil y las dos líneas que bajo el nombre escribe cadapersona para definirse profesionalmente.Y tras revisar estos cientos de fotos, concluí que había un patrón, algo que me podíapermitir clasificar de alguna forma la imagen que cualquiera se podría hacer de unapersona solamente con ver su foto de perfil.
  33. 33. Capítulo 4 39Redes sociales e industrias culturalesPuedo afirmar que pocas veces me he divertido tanto preparando una ponencia pues-to que el desconocimiento que la mayor parte de los usuarios tienen de las redes so-ciales hace que no se planteén cual es la finalidad de su presencia en cada una, paraque sirven y quien las visitará.Partiendo de la base de que Linkedin es una red social profesional y que basicamen-te equivale a tu curriculum online. Encontré fotos de muchas personas que no erancapaces de destacar entre los competidores, pero también otras muchas de gente consus mascotas, con sus amigos, practicando su deporte favorito, en poses insinuantes,durante sus vacaciones, en salto de cama, escaneadas de una foto de fotomatón, des-pués de una tremenda fiesta, tras una estupenda borrachera, o incluso como si fuesendetenidos y fotografiados por la policía.Puesto de relieve esto, mostré algunas de las fotografías (no lo hubiese podido hacersin la inestimable ayuda del increíble fotógrafo 2.0 Manu Dibuja) que pueden ayudara transmitir la imagen que deseamos y contribuir a que cualquiera consiga en Linke-din el que debería ser primero de sus objetivos que es que un visitante entre en suficha para ampliar la información o incluso contactar o añadirlo a su red.En definitiva, la ponencia resultó un completo éxito, que pude medir por algo tansencillo, como que cuando llegué al Foro Unirede tenía una cuenta de Twitter que noutilizaba y al día siguiente tenía 53 seguidores ;))Como muestra algunos de los tuits.@robervigo consiguió que muchas personas se replantearan si sus fotos deperfil de LinkedIn son las más adecuadas. Una ponencia genial!Me quedo con @serantes y la mesa de @robervigo (linkedin) llenas de ga-nas y corazón y se nota. #unirede@robervigo Esa sonrisa y esa botella de vino en la foto de perfil ;-)))) (“en
  34. 34. Capítulo 440Redes sociales e industrias culturalescasa del herrero...) #unirede@robervigo es que es un crack aunque en twitter no para mucho por des-gracia ;) #uniredeHasidoverlapresentaciónde@robervigoen#Uniredeyyasoymuuuuuuuyfan!!! Un crack!!! A seguirle!!!Buenas recomendaciones sobre cómo gestionar el perfil de LinkedIn a car-go de @robervigo en #forounirede. Muy importante! #unirede@robervigo ha conseguido el objetivo de un buen ponente: que la gente lerecuerde incitándolos hacer algo.Toda una demostración #uniredeMenos mal, una presentación que engancha! #uniredePor mi parte, la participación en el Foro Unirede ha sido un verdadero placer, ungran nivel de ponencias una fantástica organización y un público muy participativo ydinámico.Estoy esperando con muchas ganas la próxima edición.http://es.linkedin.com/in/robertoperez67@robervigo et al. Título publicación; 12, 1998: 123-125
  35. 35. 41Redes sociales e industrias culturales
  36. 36. Redes sociales e industrias culturalesVaia por diante o meu agradecemento ao Foro UNIREDE e en concreto a ArantxaSerantes primeiro pola organización un ano máis desta xuntanza entorno á rede etamén polo convite a participar nel.A miña relación coas redes sociais naceu vencellada ao traballo e a divulgación cul-tural. En xaneiro de 2010 naceu na Televisión de Galicia o primeiro programa diariocultural, o Zigzag Diario, que desde entón presento e coordino. É un programa cul-tural con intención de chegar por suposto ao público interesado na cultura e á propiaxente da cultura, pero tamén é un programa con intención de conseguir un públicoxeneralista, que non busca a cultura pero que a atopa no seu televisor. E a esta últi-ma intención axuda moito o ter un horario de tarde e noite, con emisión na TVG2 ás16:30h e reemisión ás 21h, cada día, de luns a venres.Pero desde o inicio nos decatamos que pese aos bos horarios de emisión, que por cer-to ainda ten dúas reemisións máis unha de madrugada e outra moi cedo na mañá naTVG, no entanto eran moitos os que optaban por ver o programa na rede através dapáxina web da CRTVG onde se pode atopar cada Zigzag unha vez emitido.Precisamente con intención de aproveitar as redes como plataforma de difusión cul-tural e en concreto como canle de expansión da información sobre os contidos doprograma a CRTVG decidiu crear unha páxina en facebook para o Zigzag Diario quese puxo en marcha en marzo de 2011.Artículos sobre el social mediaZigzag diario: unha redeculturalPor María Solar
  37. 37. Capítulo 5 43Redes sociales e industrias culturalesNeste momento eu non tiña facebook persoal, e ademais podía encaixar perfecta-mente nese grupo de persoas que non senten ningún interés polas redes e que llesparece un patio de veciños e rexoubeos. Pero a propia CRTVG creoume unha páxinaco meu nome para poder administrar desde ela o facebook do programa, no que haitamén outros administradores do equipo.Aí comezou un furacán que me arrastrou en moi pouco tempo. Cada día na páxina defacebook do Zigzag informamos dos contidos que conforman o programa do dia. Easi fomos xuntando seguidores que decidían seguir a páxina. Ao tempo no meu face-book “persoal” fun compartindo diariamente eses contidos do programa e poñendoalgún post no muro relacionado coas miñas actividades. Pero ao pouco decateime deque diariamente recibía ducias de peticións de amizade, moita de xente da cultura,algún amigo/a e moitos perfectos descoñecidos/as.Deste xeito entendín en breve que a miña páxina persoal, non era tal, e para a xenteera o face da xornalista e presentadora María Solar, ata o punto de que a día de hoxea páxina do Zigzag conta con preto de 900 seguidores e o meu facebook persoal concase 5000. Isto leva inmediatamente a varias reflexións: a primeira que a xente bus-ca nas redes sociais ás persoas non aos programas como ente despersonalizado, asegunda que o facebook nos resultaba de unha utilidade brutal ao programa e a minmesma.Cando nos demos de conta tiñamos no face a case calquera persoa da cultura en Gali-cia (e tamén de fóra), de xeito que en moitas ocasións é via de contacto con eles parapedirlles teléfonos ou datos; ao tempo toda esa xente fainos chegar moito materiale difunde as súas novas usando este medio por mensaxes privadas, convidándonosa eventos, através do noso muro ou citándonos para que vexamos as reseñas no seumuro.Por tanto abrimos unha vía de doble sentido na que nos informar e buscar informa-ción e eles ofrecérnola.
  38. 38. Capítulo 544Redes sociales e industrias culturalesE desde o meu punto de vista persoal tiven claro desde moi ao comenzo que o meufacebook non é realmente persoal, por tanto emprégoo a diario para as funcións queveño de relatar con relación ao programa, e a través del tamén divulgo as miñas acti-vidades públicas e relacionadas coa escritura, todo o que ten que ver cos meus libros,noticias, entrevistas sobre eles, actos públicos, presentacións, etc. sempre os divulgoen facebook e twitter, e teño atopado que é un excelente medio para facelo. As redesofrecen tamén ao escritor unha ocasión marabillosa de contactar cos seus lectores ede que estes teñan un retorno e poidan dicir publicamente e ao escritor o que lle pare-ceu a obra. Asemade en practicamente todas as presentacións de libros que teño rea-lizado neste tempo ten asitido alguén que me dixo: “eu son amiga túa no facebook” .Nese sentido as redes crean unha relación de proximidade e cariño coas persoas pú-blicas, no meu caso como presentadora dun programa de TV, xornalista e escritora.A xente accede a eses personaxes que deixan de ser distantes. É sen dúbida un com-poñente de cariño que se evidencia sobre todo cando fago público algunha cousa im-portante para min. Foi o caso de cando nos deron o Premio Mestre Mateo ao mellorprograma de TV, ata o día aínda ningún post meu superou as cifras de seguidores quetiveron as fotos da entrega do premio e o comunicado da noticia, o mesmo aconteceucando sacamos fotos no decorado e se ofrece a outra cara do programa, ou candoamoso un libro por primeira vez e podes compartir coa xente a túa felicidade por esesmomentos.Outro evento importante e a destacar na miña relación coas redes en relación á di-vulgación cultural foi cando trala mellora da web da CRTVG se ofreceu nela o servizode CORTE A CORTE que consiste en colgar ademáis do programa completo, que secontinua ofrecendo, algunhas entrevistas e reportaxes do programa de maneira illa-da, de feito que un non ten que ver todo o programa senon que pode ir ao concreto.Este servizo de CORTE A CORTE tivo unha excelente acollida pola xente das redes,da cultura e os espectadores. Deste xeito Cada día ademáis de colgar na páxina doZigzag os contidos que vai ter o programa desa xornada, colgamos tamén varias re-portaxes e entrevistas de toda a semana que tamén lle enviamos en moitas ocasiónsaos protagonistas. Deste xeito iniciase unha expasión do CORTE A CORTE muro a
  39. 39. Capítulo 5 45Redes sociales e industrias culturalesmuro moito máis alta que co programa completo.As reportaxes e entrevistas do programa adquiren unha nova vida na rede trala súaemisión pola TVG que é moito máis longa no tempo e que ás veces chega a moitisimaxente a través das compartidas e das visitas nos muros.E afondando nesa capacidade multiplicadora as redes globais permiten a televidentesque seguen a TVG desde todas partes do mundo, boa parte deles emigrantes, ou fillos,ou netos deles, contactar directamente cos prpgramas que lles gustan.E como non todo son ventaxas tamén nos atopamos con algúns problemas coas re-des. En concreto o meu facebook con tal cantidade de amigos fai que perda post e nondea visto moita información, mesmo as mensaxes privadas ás veces son tantas quenon as dou atendido. E por suposto hai tamén entre tantos seguidores problemas deauténtico acoso, ou persoas desagradables que hai que borrar.Noutra orde de cousas, unha vez que se demostra que as redes sociais son taméninstrumento de traballo e comunicación no cultural, é dicir no ámbito no que nosmovemos, utilizámolas a diario para o programa e cada día abrimos o facebook aochegar como un instrumento máis de traballo. Ben é certo que o tempo que se precisapara sacarlle partido deberiase tamén ter en conta e considerar traballo, porque malque nos pese moitos aínda pensan que as redes sociais son só un entretemento e queun perde o tempo nelas, cando é uns instrumento de traballo, de información, de di-fusión, de creación e enriquecemento, de atopar novas sinerxias laborais e persoais, emesmo de dar unha imaxe profesional dun mesmo, e de devolverlle cariño aos segui-dores do xornalismo ou da escrita.En conclusión:É unha evidencia que as redes sociais teñen un enorme potencial na difusión culturale fixa referentes nos que o Zigzag quere estar como unha páxina de consulta en con-tidos culturais.
  40. 40. Capítulo 546Redes sociales e industrias culturalesOs programas, reportaxes e entrevistas de TV teñen unha nova vida trala súa emisióna través das redes, que dura moito máis tempo que unha emisión puntual.A rede presta á televisión, a escrita, a música e a moitas outras facetas da cultura dununico sentido a interactividade coa que poder establecer contacto e escoitar ao teureceptor final.As redes ofrecen ao público especializado unha ocasión magnífica para crearse unentorno de intereses que multiplique sinerxias para todos.É unha evidencia tamén que as redes son máis para as “persoas”, os seguidores bus-can á persoa, ao presentador, ao escritor e prefíreno á páxina do programa, ou outrosforos.Da mesma maneira na rede funcionan os contidos concretos, ir ao gran, deste xeitoprefiren ver unha reportaxe de interese ou unha entrevista concreta, ao programaconcreto.No caso da escrita, como noutros eventos culturais, a rede é un excelente dinamiza-dor de eventos.A rede aporta tamén ás persoas da cultura: músicos, actores, escritores, etc...unhaproximidade á xente que crea filias e seguidores.
  41. 41. 47Redes sociales e industrias culturales
  42. 42. Redes sociales e industrias culturales¿COMO TE INICIACHES NAS REDES SOCIAIS? CÓNTANOS O TEUPROXECTOEu comecei nas Redes Sociais cando fixeron a súa aparición hai xa ben de tempo,tanto, que parece que falamos de séculos e que levamos toda a vida aí. Sen embargo,non foi hai tanto que todo isto comezou e, por incrible que pareza, houbo un tempo,hai nada, que vivíamos sen internet, sen estar pendente de se nos retuitean, de segusta ou non a nosa actualización no muro, de se hai ou non comentarios naqueloque un chisco impulsivamente opinamos... Si, inicieime cando todo se iniciou, pordicilo graficamente. Por iso sempre digo que fun un dos primeiros escritores en terun blog ( a primeira anotación no meu blog, A CANCIÓN DO NÁUFRAGO -sigueactivo, toda unha fazaña nestes tempos fugaces onde todo é efémero- é do 3 de maiode 2005). Lembro que cando dicía aquilo de “teño un blog” a xente pregaba o celloe dicíame: “Vaia, espero que teña cura!” Algúns chegaban incluso a apertarme paraamosar a súa solidariedade diante da miña fatalidade e os seus bos desexos de cura-ción e pronto restablecemento da miña doenza. Logo, cando apareceron facebook etwitter, lanceime tamén de cabeza e sen o dubidar a explorar o excitante universo daWeb 2.0 ou Internet Social. E o meu proxecto, con eles (igual que co blog) sempre foiutilizalos como aquilo que nun primeiro momento son: un medio de comunicación.EntrevistaRedes sociais no sectoreditorial. Preguntas erespostasFrancisco CastroEscritor e blogueiro
  43. 43. Capítulo 6 51Redes sociales e industrias culturales¿CALES SON OS TEUS OBXECTIVOS NELAS?Xa dixen antes que para min as redes sociais son, sobre todo (aínda que tamén son unpatio de veciños, un grande escaparate comercial, o paraíso dos exhibicionistas, uncentro de ligoteo...) un grandísimo medio de comunicación. Neste senso, coido quegarda unha gran similitude coa literatura, na medida en que para min a literatura esó iso, un xeito de me comunicar, unha ferramenta para poñer o meu eu con un vósposible. E onde digo literatura digo escritura nun senso moi xeral. Escribimos paranos comunicar, sexa dende unha intencionalidade literaria ou non. A fin de contas,as palabras só serven para iso, para contactar co outro. Se a natureza evoluíu caraaí, se nos dotou da capacidade de falar, de elaborar conceptos simbólicos, e porqueentendeu que tiña que atopar o xeito de poñer a dous animais (neste caso dous pre-homo sapiens) en contacto dalgunha maneira útil. E debeu de ser que como o bechohumano escoita, daquela o cerebro decidiu que o mellor seria a emisión de sons queviaxaran dun cerebro a outro (a pronuncia é só a expresión en ondas sonoras dunpensamento que antes foi mente). E así naceu a palabra pronunciada. E despois esapalabra converteuse en memoria, nalgo fixo, a través da escritura. Hoxe, é un vídeono youtube para suliñar o texto poético que poño case que todas as mañas na miñaMusica Naufraga do facebook, ou unha ligazón a un blog, a unha nova do xornal, ouas miñas fotos do móbil no twittpic. Agora as palabras son esas. Xa non só hai pala-bras como unión de fonemas que descodificados polo receptor provocan o nacementodun significado. Agora, os fonemas, son unha nube de etiquetas. Por iso falamos denovas formas de lectura. Pero como ese non é o tema que hoxe nos ocupa, aínda queé un asunto interesantísimo, volvo á cuestión planteada e á resposta que xa avancei:que o meu obxectivo, como cando escribo literatura, e comunicarme (a través dundiscurso tradicional de palabras, cun vídeo, cunha foto, ligando enlaces doutros...) Evendo a cantidade de comentarios que algunhas das miñas ciberintervencións produ-cen, vendo como se comparten e se replican e se reproducen e se comparten algunhasdas miñas propostas nas distintas redes sociais, tendo a pensar que esa comunicaciónsi que se consigue. No caso da editorial, os obxectivos pasan por xerar contidos co-municativos referidos a actividade da propia editorial e que entendemos que son deinterese para o publico lector, en especial, para o público lector galego. Ademais, ouso que lle damos ao blog, ou as redes sociais nas que estamos presentes, conseguen
  44. 44. Capítulo 652Redes sociales e industrias culturalescorrixir o desinterese que os medios de comunicación tradicionais amosan por caseque todo o que teña que ver coa cultura galega. Así, por exemplo, a nosa editorial, quexera unha vida cultural moi intensa, pode, a diario, soltar a rede cinco ou seis postque informan, xeran debate e, a fin de contas, visibilizan a nosa produción editorial,tan invisible, por desgraza, nos medios de comunicación de masas.¿EN QUE MEDIDA TE AXUDARON NA TUA PROFESIÓN? PAGA A PENAINVETIR TEMPO NELAS?Incuestionablemente si. O uso das redes sociais permítelle a un autor comunicarsedirectamente co seu publico real ou potencial. Cando eu saco un libro novo á venda,informo dende todas esas plataformas e ao pouco sabeo moitísima xente. Ou se colgoun capitulo de lectura de balde dunha nova obra ao pouco constato que son centos asdescargas co cal a promoción que está a ter esa obra é moitísima máis da que sería deseguir as canles habituais. Outro tanto cando informo de que vou impartir un obra-doiro literario. A matricula, polo xeral,complétase en poucos días e por xente que osoubo por estas vías.¿CAL É A TÚA VISIÓN DAS REDES SOCIAIS FUTURAS NO EIDO CUL-TURAL?A miña visión, como será doado de colixir despois de todo o comentado, é unha mira-da esperanzada. As editoriais estamos descubrindo as posibilidades, como elementopromocional, case que infinitas que ten a rede. E por iso xa incorporamos con totalaxilidade os seus usos máis comúns. O que veña a partir de agora, sexa o que sexa,será incorporado e usado, de certo, co máximo aproveitamento. En calquera caso edeixando os entusiasmos a parte, é moi difícil de facer prospeccións de futuro porqueisto, como xa sinalei ao comezo, non fixo mais que empezar e por moito que nos es-trañe, aínda está en cueiros.
  45. 45. Capítulo 6 53Redes sociales e industrias culturales¿QUE PODE APORTAR A CULTURA AS REDES SOCIAIS?Contidos, sobre todo, contidos culturais. É mais:ou nos facemos (os axentes cultu-rais) responsables da emisión de contidos culturais de calidade ou estamos perdidosporque van ser as telefónicas quen o fagan. Teñen máis tempo, máis cartos e, sobretodo, teñen máis que clarísimo o obxectivo de se converter no monopolio do tránsi-to, na pasarela obrigatoria pola que haxa que pasar para chegar a calquera parte (oexemplo paradigmático é Amazon, o sitio web total, xigantesco zoco paraíso merca-dotécnico que non ofrece máis que posibilidades ata o infindo de consumo, pero senmáis nada. Para min é urxente que o internauta, pase por onde pase, consuma, si,pero algo máis que consumibles). Ou apostamos por contidos (non necesariamenteacadémicos nin “elevados”: eu comparto fotos artísticas, poemas que constrúo comoprólogos a cancións, gravo a miña voz recitando...) ou as redes sociais serán unhaluminosa e interactiva versión de Dónde estás corazón ou La Noria: lercheo máis oumenos elaborado, máis ou menos interesante, máis ou menos disfrazado. De feito,sempre se di -eu aturo este discurso case que todas as semanas- que o facebook, otwitter, etc., so serven para rexoubar. E si, en parte si. Hai quen ten ou moito tempolibre ou moitas ganas de contar naderias, e así, todos sabemos de moitos e de moitasque nos van retransmitindo as súas vidas con pelos e sinais... como se fosen impor-tantes ou interesantes as súas vidas, os seus pelos, e os seus sinais. Aínda que benmirado, en realidade si que deben de ser importantes e interesantes, porque se euconto calquera cousa, por exemplo, “probando a lasaña do COREN”, por dicir algoque fixen hoxe mesmo, e de súpeto hai unha morea enorme de xente que opina, quedi que lle gusta, que comparte a miña ligazón, etcétera, daquela, é que é importante einteresante, e a grande ciberacollida demostra, autoxustifica e autolexitima ese inte-rese e esa importancia que eu hai só un par de frases atrevíame a poñer en dúbida...ou sexa, que estamos diante da carioca que morde na cola. O malo de todo isto éque remata proliferando unha especie de ruído banal, superfluo e prescindible, ondedestaca o leve, o rápido, o superficial; ese tipo de balbordo característico, por outrabanda, da sociedade de consumo e entretemento na que vivimos, tan dada a distraera nosa atención decote e sen pausa con naderías. Por iso, faise urxente e necesario,
  46. 46. Capítulo 654Redes sociales e industrias culturalesademais de que responsablemente procuremos contidos de calidade, que empecemosa aplicar algunha clase de filtro (os famosos círculos de google + por exemplo, agoraimitados por facebook), como única garantía de que a finalidade que eu dixen que lleoutorgaba ás redes sociais (gran medio de comunicación e, xa que logo, de informa-ción) siga en pé e non caia polo peso da futilidade. E creo tanto nisto que non dubidode que en 140 carácteres se poden dicir moitísimas cousas e todas elas interesantes...Entendo que unha empresa cultural ten que se esforzar en que o que comunique através das redes sociais estea a altura do seu discurso na vida física real. E así, ade-mais de emitir información empresarialmente interesante ou comercialmente nece-sario visibilizar, temos que ir perfilando canda vez mais o noso tuittcomportamentopara que os que nos seguen vexan que o que lles damos sexan contidos de calidadeque, por suposto, nos retratan como empresa, nos perfilan, nunca mellor dito.CONCLUSIÓNSA importancia das redes sociais nas empresas da industria cultural cada vez vai sermaior na medida en que a presenza das redes sociais no conxunto dos consumidoresculturais é cada vez e maior. Para non estenderme ata o infinito e, sobre todo, paranon repetirme, direi só unha cousa:A presenza das empresas culturais nas redes sociais contribúen a poñer de manifes-to, dalgunha maneira, a súa transparencia, na medida en que, en moitas ocasións,estamos contando que é o que estamos pensando como empresa, como entidade cor-porativa. Dalgún xeito, cando divulgamos segundo que cousas, cando avisamos deque queremos lanzar tal ou taloutra colección, cando celebramos que tal ou taloutracousa nos parece ben e nos alegramos (ou todo o contrario, cando botamos a man ácabeza diante doutros asuntos que nos amolan ou parecen intolerables) o que esta-mos é a espir o noso, chamareino, cerebro creativo, co que estamos dalgunha ma-neira democratizando o funcionamento interno a algúns niveis. A interactividade,os comentarios do público, o que eles nos demanden ou como reaccionen en funcióndo que lles digamos que imos facer condicionarán, a cada día máis, o noso compor-
  47. 47. Capítulo 6 55Redes sociales e industrias culturalestamento. O funcionamento interno das empresas, sexan ou non culturais, é, de feito,cada vez máis democrático, transparente e participativo, cada vez máis atento e, xaque logo, sensible, ao sentir social que xa se expresa, case que máis que na rúa ouno mercado de toda a vida (para o caso, na librería), nas redes sociais. Esa presenzado público que di cousas sobre o que a túa empresa está facendo, eses seguidores,amigos, membros do círculo, tanto ten como lles queiramos chamar, tamén teñenopinión e cousas que dicir. Desta maneira, quizais a intención que por unha bandateña a empresa pode ser esta, pero a xente finalmente decide que o que importa falar,do que hai que debater, o que hai que compartir e retuitear vai ser outra cousa. Pui-dera ser que eu non lle dou moita importancia a tal autor, sen embargo, a súa fichaénchese de comentarios positivos, son moreas os que opinan sobre a súa novela... oque a eles preocupa, o que eles apoian, o que eles magnifican a través da rede será oque a eles preocupe, o que eles apoien ou o que eles decidan magnificar. Nese sen-so, o cidadán ten a palabra. Ou o cibercidadán. En calquera caso, é un exemplo doque chamo “democratización” dos contidos que se patentiza no feito de que de cadavez empresas e consumidores estamos, grazas ás redes sociais, máis e máis cercapois agora todos residimos nunha grandísima praza pública global onde está todo omundo. E os clientes, os cidadáns, deixan de ser pasivas testemuñas aceptadoras ounon do que se lles ofrece dende os emisores (empresas, partidos políticos, medios decomunicación tradicionais) para se converter en activos axentes de actuación e pro-vocadores de cambio. De espectadores pasaron a actores. E se algo non lles convence,reaccionan (e iso explica, en parte, a crise da prensa escrita de toda a vida. O xornalé agora algo anacrónico, de feito, non é moi habitual ver xente menor de trinta anospola rúa cun xornal –agás os xornais deportivos- Lembro cando cheguei a Composte-la, aos meus dezasete anos, e ía mercar El País como quen participa dun rito de pasoá vida adulta, e marchar con el á facultade. Mercar o xornal era un símbolo de madu-rez na medida en que nos permitía estar no mesmo mundo que o resto dos adultos.Agora, a xeración de inmigrantes dixitais –entre os que me acho- e, dende logo, a quevén por detrás, xa nativos, non aturan un produto de papel que non lles permite faceralgo: compartir, comentar, incluso, redactar…). Sen embargo, coido que non todasas empresas van ser igual de condicionadas pola interacción dos clientes a través daweb social porque, entre outras cousas, algunhas empresas, como é o caso de Galaxia,
  48. 48. Capítulo 656Redes sociales e industrias culturalesresponden no seu funcionamento non só, ou non só de todo, aos requirimentos domercado, é dicir, aos requirimentos dos consumidores ou potenciais clientes. É claroque moitas empresas van depender a cada día máis do que se lles demande dende apraza pública. Sen embargo, Galaxia pretende seguir sendo fiel ao proxecto de divul-gación e de resistencia da cultura galega á que se debe dende a súa fundación o 25de xullo de 1950 e, nese senso, semella claro que vai ser e está obrigada a ser menospermeable a internáuticas influenzas coma outras.
  49. 49. 57Redes sociales e industrias culturales
  50. 50. Redes sociales e industrias culturales¿Como te iniciaches nas redes sociais? ¿Cales son os teus obxectivos ne-las? Cóntanos o teu proxecto.O meu unicio nas redes sociais naceu de xeito natural. Foi unha especie de procesolóxico: decateime de que o mundo cultural galego empezaba a eclosionar nas diferen-tes redes, que había informacións de certo calado que bulían en foros como facebookou twitter e decidín unirme a ese proceso. Eu quería formar parte dese novo ciclo queempezaba a abrirse no mundo cultural. Porque, para min, a apertura da cultura ásredes sociais é o inicio dun novo ciclo, dun sistema de comunicación absolutamenterupturista.A mediados de 2008 ou 2009, os distintos representantes do panorama cultural em-pezaban a colgar novidades nas redes, artigos de opinión, convites a actos etc. Coacarreira que leva o mundo cultural galego na rede e co impacto que provocan as en-tradas nas redes sociais, se non estás disposta a formar parte deste proceso quedasá marxe de gran parte das informacións, nunha especie de limbo. Sendo conscientedeste feito, creei un perfil en distintas redes sociais coa intención de formar partedesa roda que foi medrando máis e máis.EntrevistaRedes sociais e escritura.Mesa de cultura. ForoUniredeLedicia CostasEscritora. Community Manager – GÁLIX (Asociación Galega do libroinfantil e xuvenil)
  51. 51. Capítulo 7 59Redes sociales e industrias culturalesNa actualidade, o uso que lle dou ás redes sociais céntrase fundamentalmente en di-fundir eventos, promocionar novas obras e estar, en definitiva, en contacto co mun-do. E para cumprir eses obxectivos traballo en catro proxectos paralelos que adoito adefender nas redes en igual medida:1.-Gálix: Como Community Manager da asociación, ademais de actualizar o blog condiferentes novas de calado neste eido e de publicar e difundir as novidades que vanpublicando as diferentes editoriais galegas, tamén aproveito o perfil de facebook parachegar a un número maior de lectores e lectoras. Comprobei que número de visitasao blog da asociación multiplicábase exponencialmente cada vez que colgaba unhaentrada no facebook. Por iso decidín tomalo como norma: todo aquilo que se publicano blog, espállase tamén na rede a través das redes sociais.2.-Pereledi: Este é un tándem literario do que formo parte xunto ao autor Pere To-baruela. Grazas ás redes sociais, temos a posibilidade de dar a coñecer as novidadeseditoriais que imos publicando, os book-trailers das nosas obras, presentación delibros, etc.3.-Poetas da Hostia: Como poeta integrante deste colectivo poético, puiden compro-bar que a presenza dos poetas da hostia nas redes sociais era o vehículo idóneo parafacernos publicidade gratis e darnos a coñecer. Conseguimos crear expectación pormedio do facebook e do twitter colgando as crónicas e os eventos dos nosos recitais.4.-Ledicia Costas: Tamén me movo polas redes sociais publicitando a miña obra indi-vidual. E tamén, de cando en vez, comento asuntos que considero importantes, colgoartigos, comparto a música que adoito escoitar… E definitiva, mostro unha pequenaparte de min.¿En que medida me axudaron na miña profesión? ¿Paga a pena investirtempo nelas?Eu non concibo a día de hoxe a difusión á marxe das redes sociais. Os medios decomunicación tradicionais non están servindo como soporte nin como difusión de
  52. 52. Capítulo 760Redes sociales e industrias culturalestodos os actos que teñen lugar no eido cultural. De feito, dun tempo a esta parte, estásendo notoria a escasa presenza deses medios nos distintos actos. Aos integrantes domundo cultural galego, as redes sociais preséntansenos como unha alternativa quecobre as nosas expectativas: visibilidade, presenza e difusión.O facebook e twitter son un bo sistema de “automárketing” onde podes facer publi-cidade a medida. Ti escolles o xeito de te publicitar.A nivel de community manager, o meu emprego das redes sociais baséase fundamen-talmente en conseguir a visibilización de Gálix. O papel desta asociación é defendere promover o uso da lingua e a cultura galega a través da literatura infantil e xuvenil.Eu, fiel a ese principio que sustenta a Asociación, emprego as redes sociais como ve-hículo. Fago visibles as diferentes actualizacións do Blog de Gálix ou novas de certocalado no eido da LIX, e fágoo baixo un criterio de regularidade (unha media de 3 ou4 veces por semana). Considero que é fundamental converter o perfil de Gálix comoalgo cotián para os usuarios das redes. Deste xeito consegues unha certa fidelización:usuarios e usuarias que te seguen periodicamente.Nese sentido, as redes sociais están a funcionar tamén como unha axenda cultural.Grazas a súa capacidade de difusión, no colectivo poetas da hostia conseguimos reu-nir máis de 200 persoas en varios recitais. Iso sería impensable hai 4 anos.¿Cal é a túa visión das redes sociais futuras no mundo cultural? ¿Quépode aportar cultura ás redes sociais?Creo as redes socias futuras pasarán por un proceso de especialización previo. Defeito, xa están nacendo proxectos como Redelibros, instrumento centrado no eidocultural. Actualmente existe nas redes sociais unha especialización a nivel individual:cada usuario e usuaria elixen o grupo de amizades que consideran. Pero todo tende aque, nun futuro, existirá unha especialización a outro nivel máis amplo: redes sociaistemáticas onde poder interactuar con persoas que teñan as mesmas inquedanzas cati.
  53. 53. Capítulo 7 61Redes sociales e industrias culturalesA cultura trata de abrirse camiño como un puntiño de luz no medio da marea. E, a díade hoxe, está sacando a cabeza nas redes sociais, multiplicando a súa presenza. Paramin, a cultura é unha táboa de salvación. Unha rede social sen cultura é un desertode silencio.
  54. 54. Redes sociales e industrias culturalesAgradecementosQuero comezar expresando o meu agradecemento ao Foro Unirede e, concretamente,a Arantxa Serantes, quen tivo a ben convidarme para compartir desde aquí algunhasreflexións ao fío do meu traballo como crítico literario e mais a súa proxección no ám-bito das redes sociais, respecto das que, por diversas razóns, sempre me amosei untanto receoso, por causa de certas prevencións orientadas á privacidade, como logoterei ocasión de explicar.¿Como te iniciaches nas redes sociais? Cóntanos o teu proxecto.A chegada ás redes sociais, no meu caso, vén derivada de dous alicerces básicos doque se pode entender como a miña actividade ensaística. O primeiro sería o do exer-cicio da crítica literaria no seo da que, con maior ou menor sorte, veño traballandodesde hai xa máis de vinte anos, fundamentalmente en diversos soportes xornalísti-cos que eran e son, por tanto, extraordinariamente efémeros, fóra de que esas colabo-racións alongasen un tanto a súa vida e se salvasen dese destino tan pouco duradoirode compilárense en forma de libro ou solucións semellantes.O segundo atinxe a unha decisión que me levou ben de tempo madurar, de novocertas prevencións a asomárense como se ve, como foi a de botar a andar un blogueEntrevistaLiteratura galega dende aperspectiva dun críticoRamón NicolásCrítico literario, tradutor e ensaísta
  55. 55. Capítulo 8 63Redes sociales e industrias culturales–nun tempo, por certo, cando xa era un lugar común afirmar que estes xa non esta-ban de moda e que non os lía (case) ninguén- no que puidese verter unha parte subs-tancial dese traballo crítico, vinculado case en exclusiva coa literatura galega e a súaproxección na actualidade. Esta última escolla persoal, na que tomei con referenciaoutra bitácora que xa levaba funcionando na rede desde había algún tempo como eraaferraduraentránsito de X.M. Eyré, foi a que, dun xeito natural, me inspirou na posi-bilidade de crear unha plataforma virtual centrada no exercicio e práctica da crítica elogo, dun xeito que entendo case como natural, a asomarme ás redes sociais, nomea-damente a twitter e mais facebook, que son as que emprego cunha maior recorrencia.Tanto do blogue, como do vincallo que sostén coas redes sociais teño que afirmar quepara unha persoa coma min, con certa tendencia natural á desorganización, o feitode dispor dun espazo, e ademais compartilo cos lectores, no que poder arquivar todoaquilo que escribo, supón un valor engadido que estimo enormemente.¿Cales son os teus obxectivos nelas?Neste sentido admito que talvez desaproveite outro tipo de posibilidades que permi-ten as redes sociais pero, polo de agora, o principal obxectivo que deposito ou persigotanto en twitter coma en facebook é o de ofrecer, para aqueles e aquelas internautasinteresados en visitar un repositorio de información e valoración referida á libros enlingua galega, mais tamén por veces outra información que considero de interese. Endefinitiva, que teñan acceso a un click a posibilidade de ler o que escribo.¿En que medida te axudaron na túa profesión? ¿Paga a pena investir otempo nelas?Neste momento éme díficil calibrar se as redes sociais me axudaron ou non. De feito apregunta cumpriría modificala na medida en que o exercicio da crítica literaria non é,para min, nin para ninguén do sistema literario galego que eu saiba, unha profesión,máis ben é unha afección que se converte nalgúns casos coma o meu nunha necesida-de de comunicación. Dito isto, dicía que a axuda pode orientarse máis cara á satisfac-
  56. 56. Capítulo 864Redes sociales e industrias culturalesción que significa ou pode significar sentirse lido, ao decatarme que é, precisamente,a través das redes sociais como os internautas, que talvez antes non me lían porquemaioritariamente escribo en soportes tradicionais en papel, ou porque non seguenou seguían as cabeceiras nas que colaboraba ou colaboro, agora poden facelo. E aíndaengadiría un dato máis relevante como é a posibilidade da interactuación cos lecto-res, isto é, ese diálogo, que eu entendo sempre desde as instancias da cordialidade ea cortesía, desde o intercambio razoado de puntos de vista, nunca desde a crispaciónnin a descualificación gratuíta, prodúcese a través, xustamente, das redes sociais, enon desde as posibilidades máis directas que ofrece o blogue a xeito de comentarios,nos que a presenza de textos escritores por lectores é moito menor. Non teño datosrespecto dos meus lectores das críticas en papel, pero si no que atinxe ao lectoradodixital. Ao meu xuízo, por volta de 40.000 entradas en menos de un ano é algo queeu nunca chegara a pensar que se podería producir e que, loxicamente, me sorprendegratamente, pois ademais a maior parte das lecturas que se producen no meu bloguevén destas fontes de redes sociais que utilizo. Só por isto, loxicamente, paga a pena,e moito.E engadiría unha última consideración, tanto o blogue como as redes sociais, influí-ron dalgún xeito na miña propia maneira de entender a crítica nestes tempos. Ex-plícome: a prioridade que persigo é a da construción dun discurso que sexa fluídoe áxil, que permita mesmo unha lectura rápida, incluso diagonal, porqué non, naque a referencia á información opcional que se encerran nos links axude a conseguirunha co-referencialidade expansiva que caracteriza este soporte. Por outro lado, esediscurso máis áxil, máis fluído, determina que o blogue non sexa só un repositorio detextos xa publicados, senón que en ocasións incorpore nel textos ad hoc, polo xeralmáis breves, máis concentrados, máis directos e nunha liña por veces máis próximaá información de xorne literario que a crítica en si.¿Cal é a túa visión das redes sociais futuras no eido cultural?Como todas para todas as persoas que seguiron a miña intervención até o de agora éevidente que neste universo da redes sociais eu me considero case un recén chegado.
  57. 57. Capítulo 8 65Redes sociales e industrias culturalesCon todo, son da opinión que no contexto tan crítico, desde un punto de vista social eeconómico, que vivimos, a presenza da cultura na rede e nas redes sociais, será unharealidade, como o vén sendo, de xeito cada vez máis palpable e nunha progresión queentendo exponencial. Ocórreseme compartir algúns datos:a. A práctica totalidade que o alumnado dos nosos centros de ensino, que son osfuturos usuarios das redes sociais, xa empregan plataformas como tuenti e outrascomo algo natural, case diría como consubstancial á súa propia maneira de ser, decomunicarse, de estar no mundo..., e aí a cultura, a información cultural tamén, nondebería faltar.b. Hai pouco, o 2-7-2011, recollíase unha información publicada no xornal dixitallainformación.com que en resumo, insiste no feito de que os grandes grupos españoisdepositan na blogosfera parte da estratexia de comunicación por mor da escaseza deespazo que a prensa tradicional dedica aos libros. Estratexia, por outro lado, que xaas pequenas editoriais empregan desde hai algún tempo pois entenden as posibilida-des do boca – orella difundido en Internet.¿Que pode aportar a cultura ás redes sociais?Se cultura, ou o discurso cultural, é o que nos diferencia e singulariza, a súa presenzanas redes sociais ten que ser unha realidade porque forma parte de nós mesmos, decomo somos, das nosas inquedanzas e intereses. entendernos como seres humanos.Sen cultura, de calquera tipo, non exclusivamente literaria, os camiños están defini-tivamente pechados.Sobre todo o discurso cultural literario está, ao meu ver, en twitter. Un informe quese pode consultar na rede xa recolle o crecente uso do twitter das editoriais galegasneste ámbito.Remato cuns breves datos que reparan na importancia destas redes sociais ás quenon podemos dar as costas e que pode contribuír ao debate:
  58. 58. Capítulo 866Redes sociales e industrias culturalesCordón, José-Antonio; Alonso-Arévalo, Julio . “Mediación y legitimación cultural: laimpronta de las redes sociales”. Anuario ThinkEPI, 2012, v. 6.Twitter procesa diariamente 13.000 millones de peticiones de API. 900.000 aplica-ciones se integran con Twitter. El uso de aplicaciones de Twitter en Android ha au-mentado un 104% en el primer trimestre de 2011.Y en el iPad se ha incrementado enun 72% en el mismo período. El crecimiento del iPhone ha sido del 55% en el lapsode tiempo equivalente.Twitter ha experimentado un incremento del 52% en el número de altas durante elprimer trimestre de 2011. El número de tweets al día en este mismo período crecióen un 41%. Sólo en España cuenta con más de cinco millones de usuarios, frente a losmás de 15 millones de Facebook, usuarios que, según informe de Nielsen, utilizan lasredes sociales en un 82% de los casos para compartir información.
  59. 59. 67Redes sociales e industrias culturales
  60. 60. Redes sociales e industrias culturales¿Cómo vos iniciáchedes nas redes Sociais? Contádenos o voso proxecto.O noso proxecto consiste nunha editora en galego dentro dos xéneros da fantasía, oterror e a ciencia-ficción. Como calquera editora temos unha liña de novelas ao uso, eademais dispoñemos de liña infantil-xuvenil onde introducimos estes xéneros. Perosen dúbida o noso buque insignia é a nosa publicación trimestral que leva por títuloo mesmo nome da editora: Contos Estraños. Trátase dunha publicación de relatoscurtos e novelas por entregas dun amplo elenco de escritores galegos, e que ademaisconta con ilustracións e unha sección de tradución de clásicos da fantasía.Os nosos comezos nas redes sociais comezaron por crear un perfil no Facebook. Con-sideramos que era a mellor plataforma para o noso proxecto de editora. Dentro donoso ámbito temos moitos usuarios dispoñibles, e aínda que tamén consideramoscrear perfís noutras redes, preferimos centralizalo todo na mesma. As razóns para es-colla foron a capacidade de mensaxes máis longas, a permanencia das publicacións,e as posibilidades que che ofrece para crear eventos. Tamén é posible crear gruposprivados dun xeito moi sinxelo.Como editora é importante poder estar en contacto tanto con lectores como escrito-res, mantelos informados das novidades, dos eventos e dos prazos para participar nasdiferentes publicacións.EntrevistaContos extraños no socialmediacontosestranhos.blogaliza.org
  61. 61. Capítulo 9 69Redes sociales e industrias culturalesNo comezo este método de traballo axudounos a encontrar moitos autores que nosenviaron os seus traballos e que grazas ás redes sociais tiveron acceso á publicación.¿Cales son os vosos obxetivos nelas?O noso principal obxectivo nas redes sociais é convivir día a día coa nosa comunida-de de lectores e autores. Facelos partícipes na medida do posible do proxecto, quepoidan resolver as súas dúbidas, enviarnos os seus traballos e poder informalos dasnovas da editora. Este contacto cotián mantén viva a editora dun xeito como nuncaantes non era posible. Moitas das barreiras comunicativas que podían existir entreeditores e autores son superadas con maior facilidade, permitindo deste xeito axilizare sobre todo optimizar o traballo. Isto reduce tempo, esforzo e inversión.Outro dos obxectivos como calquera empresa é a difusión das obras e dos autores. Através das redes sociais podemos informar directamente os lectores das novidades,así como escoitar as súas opinións, dúbidas ou ideas, retro-alimentándonos de xeitoque as publicacións conteñan tamén unha achega do público, algo que antes da erainternet era case unha utopía.Unha vantaxe deste modo de traballo para calquera editora é a posibilidade de facerchegar as obras de forma parcial ou íntegra ao lector, para darlle a oportunidade decoñecela e axudalo na súa escolla.¿En qué medida vos axudaron na vosa profesión? Merece a pena invertirtempo nelas.Para unha pequena editora como nos trátase da principal fonte de publicidade e es-caparate cara aos lectores. O non dispoñer de grandes plataformas de difusión e dis-tribución, máis aínda tendo en conta que se trata dunha editora en galego, tanto asredes sociais como internet axudan a equipar esta desvantaxe.
  62. 62. Capítulo 970Redes sociales e industrias culturalesO feito de poder chegar instantaneamente a miles de persoas, en calquera lugar domundo é algo que ninguén pode negar como unha enorme vantaxe.O tempo a investir, como calquera outra cousa nun proxecto, deber ser medido. Aín-da que é certo que paga a pena adicarlle tempo, tamén debemos saber administralo eoptimizalo. Un dos grandes perigos que ten é a capacidade para absorberte a facerteperder moito tempo, rompendo deste xeito o equilibrio entre esforzo e rendemento.Polo que o recomendable sería establecer uns límites diarios á hora de conectarse ásredes sociais, así como uns límites á hora de distinguir os asuntos principais cos se-cundarios, e centrarse no realmente importante.¿Cal é a vosa visión das redes sociais futuras no eido cultural?O marabilloso de internet é a súa capacidade para sorprendernos e cambiar cons-tantemente. Os grandes gurús da informática tratan de dilucidar como será o futuro,máis unha e outra vez este resulta esquivo e as novas apartacións, así como as ten-dencias da xente fan que nunca corresponda o esperado.Aínda así, na nosa opinión, e observando certas condutas, podemos esperar unhaserie de cambios. O primeiro e quizais o máis importante sexa a propia especializa-ción. Todo o mundo está decatándose de que non pode asimilar nin atender a toda ainformación que lle chega, e que moita desa información non aporta nada de interesedentro das expectativas persoais. Así que é de supor que pouco a pouco a xente irálimitando cada vez máis os seus contactos así como filtrando a información que llechega. Esta tendencia axudará a mellorar a calidade da información e o nivel de aten-ción destinado a ela, algo que hoxe en día supón un dos maiores problemas: o nivelde atención a información, derivado da sobresaturación.Este consumo responsable e madurado das redes sociais favorecerá non só o desen-rolo, senón tamén estabilidade da cultura, centrando os intereses durante máis tem-po e de xeito máis concreto. Esta especialización podemos supoñer ou esperar conleve unha mellora da calidade cultural.
  63. 63. Capítulo 9 71Redes sociales e industrias culturales¿Qué pode aportar a cultura as redes sociais?Pode aportar unha vía de escape a saturación de información superflua que nos ab-sorbe e fai que perdamos moitísimo tempo dun xeito case imperceptible.No caso da nosa editora dispomos de un grupo privado onde os autores poden com-partir a súa experiencia, os seus textos, ilustracións... deste xeito fomentan un mo-vemento cultural que incita e anima a produción de novas obras, e como xa temoscomprobado, a novos proxectos.Esta irrupción da cultura na rede espállase salpicando os perfís de miles de usuariosque ata o momento non espertara o seu interese por certos temas culturais, e queagora anímanse non só a coñecer novos artistas, senón que ademais poden chegarconverterse eles mesmos en creadores.A oferta cultural enriquece grandemente as redes sociais e proporciona un sopro deaire fresco dentro do que pode ser a información lixo. Aínda que para facer bo usodela sexa preciso o noso filtro final, e sexan sempre o usuario quen decidan de formaresponsable e consciente, que debe difundirse e que debe descartarse.Conclusións finais.Como conclusión, podemos dicir que para unha editora como a nosa: nova, pequenae promocionadora de autores novos, as redes sociais son unha ferramenta tan impor-tante como a maquetación, a impresión ou calquera outra fase do proceso editorialtradicional. Por tanto, o traballo nelas debe ser medido e profesionalizado, o que éfundamental para un completo aproveitamento. Asi e todo, non podemos esquecerque as redes sociais son iso: unha ferramenta, nunca un fin en si mesmo na nosa pro-fesión.
  64. 64. Redes sociales e industrias culturales¿Como hacer una red creativa para Internet?Para estimular un estilo innovador de pensar y comunicarse.Para impulsar el sentido pragmático de las personas proyectando sus ideas, deseos ysueños en micro proyectos.Para generar dinámicas de crecer y reinventarse en cada acción, en cada minuto.Para recrear el mundo cambiando lo que no nos gusta, desde el interior de nosotrosmismos, eliminando nuestras bestias negras y nuestros complejos. Y de esta formatener dentro la energía y los modelos de transformación del entorno, de las comuni-caciones y de los demás.LOS INTERROGANTES COMO DESAFÍOS REALIZABLES POR TODOS¿Es posible realizar una página de Internet creativa, innovadora, sorprendente, nue-va realmente, original, es decir realmente creativa?Diseño creativo de una websobre creatividad.EDUCRÉATEDavid de PradoProfesor responsable del IACAT
  65. 65. Capítulo 10 75Redes sociales e industrias culturalesEs posible satisfacer el desafío que implica el que la página en cada una de sus ac-ciones en su diseño, en sus procesos, sus propuestas, constituyendo un estimuladorde la imaginación creadora de los internautas, y no un simple contenido el atractivopara el el disfrute y la copia imitadora? ¿Se puede cumplir el desafío de convertir el95% de los internautas que sólo miran, opinan y reproducen lo que hay en la red, ocontestan con un punteo de me gusta o me disgusta, sin aprovechar los estímulos,los productos, los diseños, las ideas, como desencadenantes de la propia iniciativa,actividad y creatividad, para convertirse en recreadores y creadores?¿Es posible convertir Internet en una página, en una escuela de los sueños, las fan-tasías y resoluciones de las personas que acceden a ella? ¿Es posible generar nume-rosas ideas, desencadenar otras pruebas y ensayos, por producir cápsulas originalesde alternativas, mediante el modelo de la imaginación, que combina, transforme yelabora imágenes originales?.¿Es posible que los estímulos externos ajenos, las obras que observamos, leemos,desentrañamos para su comprensión, y siendo interiorizadas, acaben convirtiéndoseen proyectos vitales tanto el individuo y el grupo como para la comunidad?¿Es posible que a través de la expresión automática y libre propia del surrealismo,partiendo de las conexiones y analíticas en el mundo más profundo del ser, desen-vuelvan los talentos implícitos y originarios, naturales, haciendo que las expresionesbrutas se conviertan en arte elaborado, armonioso, tanto fustigador malos hábitosy provocador conciencias éticas, como generaron instrumentos útiles para la vida?¿Es posible generar una escuela en el que el usuario, el aprendiz se convierta enmaestro, siendo protagonista de su propio aprendizaje y desarrollo, para reinventarlas formas y procesos degenerados o anticuados?Cada una de estas propuestas se convierte en un desafío sin duda alguna difícil dealcanzar. Intentarlo cada día en cada acción en cada diseño, será una fuente de estí-mulo para la imaginación creadora, para la renovación, para la innovación continua,

×