Ruimte voorwaardevermeerderingEindrapportage Adviescommissie DeetmanBevolkingskrimp Limburg18 februari 2011
RuimtevoorwaardevermeerderingEindrapportageAdviescommissie DeetmanBevolkingskrimp Limburg18 februari 2011                 ...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgRuimte voor waardevermeerdering                             4
INHOUDVoorwoord                                                                                    6Samenvatting          ...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgVoorwoord                                                   ...
Als resultaat van onze inzet hebben we niet alleen          Ons advies is niet uitsluitend gericht aan de provinciedit ein...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgSamenvatting                                                ...
regelgeving voor krimpregio’s. Daarnaast heeft het         De basis voor waardecreatie op lange termijn isgezag en de betr...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburg     lingen. De commissie adviseert in dit kader om bij     ...
aan de incidentele investeringen die nodig zijn om   De urgentie van de opgave in Zuid-Limburg vraagt     de transformatie...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburg1.Ruimte voorwaardevermeerderingRuimte voor waardevermeerder...
1.1     Hoofdlijn advies                                  kansrijke ontwikkelingen in de regio, die (perspectief          ...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburghoe eerder aan voorwaarden is voldaan voor een situ-        ...
De commissie constateert bij de minister van BZK                De commissie adviseert de provincie om in samen-de bereidh...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgRuimte voor waardevermeerdering                             16
1.4     Opdracht aan regio’s                             De commissie beschouwt Zuid-Limburg als één sa-                  ...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburg2.Hoofdpuntentoekomstperspectief LimburgRuimte voor waardeve...
2.1     Een vitale economie                                  middelen beschikbaar worden gesteld en dat een               ...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgA.      Chemelot Campus                                     ...
De commissie beschouwt dergelijke nieuwe ontwikke-          Het Masterplan Chemelot Campus en Met master-lingen, waarbij d...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgBijvoorbeeld op het terrein van regeneratieve genees-       ...
C.       Financieel-administratief                               studenten een deel van hun opleiding volgen bij         c...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgDe commissie ziet als mogelijke spin off van dit initi-     ...
Logistiek                                                 F.      Innovatief midden- enNoord-Limburg neemt een koploperspo...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburgdraagvlak voor culturele en sociale innovatie in de         ...
grensoverschrijdende regio’s en bedrijven onvoldoende      reren, wordt letterlijk ruimte geboden voor creativiteitduideli...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgDaarnaast speelt het hoger onderwijs nadrukkelijk           ...
behoeften en mogelijkheden nadrukkelijk op elkaar af.     orde zijn. Daarnaast is er voldoende spanning op deOm zo te bewe...
Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburgbevolkings- en huishoudensdaling (zie de prognoses in       ...
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
deetman Parkstadkrimp rapport.pdf
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

deetman Parkstadkrimp rapport.pdf

1,788 views
1,695 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,788
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
57
Actions
Shares
0
Downloads
14
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

deetman Parkstadkrimp rapport.pdf

  1. 1. Ruimte voorwaardevermeerderingEindrapportage Adviescommissie DeetmanBevolkingskrimp Limburg18 februari 2011
  2. 2. RuimtevoorwaardevermeerderingEindrapportageAdviescommissie DeetmanBevolkingskrimp Limburg18 februari 2011 3
  3. 3. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgRuimte voor waardevermeerdering 4
  4. 4. INHOUDVoorwoord 6Samenvatting 81. Ruimte voor waardevermeerdering 12 1.1 Hoofdlijn advies 13 1.2 Een transformatieopgave 13 1.3 De financiële strategie 14 1.4 Opdracht aan regio’s 172. Hoofdpunten toekomstperspectief Limburg 18 2.1 Een vitale economie 19 2.2 Toekomstbestendig en kwalitatief hoogwaardig onderwijs 27 2.3 Een goed werkende woningmarkt 29 2.4 Zorg op maat 303. Realisatiestrategie 32 3.1 Hoofdlijn realisatiestrategie 33 3.2 Krachtige regionale samenwerking 33 3.3 Gezamenlijk en gedragen toekomstperspectief 33 3.4 De beweging op gang 344. Bestuurskracht 37 4.1 Gedifferentieerde benadering per regio 38 4.2 Provinciale bestuurskracht 38 4.3 Krachtig bestuur voor Zuid-Limburg 40 4.4 Krachten bundelen in Midden-Limburg 42 4.5 Noord-Limburg op eigen kracht 43Bijlagen: 451. Opdracht, werkwijze en verantwoording commissie.2. Krimp in Limburg: de feiten, cijfers en prognoses.3. Hoofdlijn bevindingen en conclusies ‘Verslag van werkzaamheden tot en met juli 2010’.4. Overzicht gesprekspartners.5. Documentenoverzicht. 5
  5. 5. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgVoorwoord Sinds enige jaren neemt de bevolkingsomvang in bepaalde delen van Zuid-Limburg gestaag af. Ook andere regio’s in Limburg krijgen de komende periode te maken met een dalend aantal inwoners. Daarnaast verandert de samenstelling van de bevolking in Limburg. De bevolking vergrijst en ontgroent. Limburg is niet uniek, maar kent wel een demografische voorsprong ten opzichte van andere gebieden in Nederland. Een dalende bevolking en de veranderende samen- stelling van de bevolking hebben gevolgen voor de leefbaarheid en de economische vitaliteit van gebie- den. De potentiële beroepsbevolking neemt af, de woningmarkt raakt ontspannen, het draagvlak voor voorzieningen en diensten neemt af en de financiën van overheden en maatschappelijke organisaties ko- men onder druk te staan. De provincie Limburg is zich bewust van de gevolgen die krimp heeft voor burgers, bedrijven, maatschap- pelijke organisaties en overheden. Het college van Gedeputeerde Staten heeft eind 2009 de ‘Adviescom- missie Deetman Bevolkingskrimp Limburg’ ingesteld. Opdracht aan onze commissie was om Gedeputeerde Staten te adviseren over strategische keuzes voor de wijze waarop de demografische veranderingen als kans kunnen worden benut in relatie tot de sociaaleconomi- sche ambities van de provincie. Als commissie richten we ons niet op het bestrijden van bevolkingskrimp. Het gaat erom adequaat met de effecten van bevolkingsdaling om te gaan. De opgave is dan om met minder mensen het niveau van welzijn en welvaart te behouden en zo mogelijk te versterken. Begrippen als ‘waarde creëren’ en ‘perspectief ontwik- kelen’ staan centraal in de opgave. Met het begrip ‘waardecreatie’ kiezen we voor een positieve benade- ringswijze van het krimpvraagstuk, gericht op inno- vatie en het benutten van kansen, op basis van sterke punten die in de regio aanwezig zijn.Ruimte voor waardevermeerdering 6
  6. 6. Als resultaat van onze inzet hebben we niet alleen Ons advies is niet uitsluitend gericht aan de provinciedit eindrapport opgesteld. We hebben ons gericht op en beperkt zich niet tot provinciaal beleid. De com-beweging realiseren tijdens het proces, bij overheden missie spreekt met deze eindrapportage nadrukkelijken maatschappelijke actoren. Om dat te realiseren, ook gemeenten, regio’s, maatschappelijke actoren, despraken we in de eerste helft van 2010 met een groot Rijksoverheid en bedrijven aan, met oog voor de inter-aantal betrokkenen en namen we kennis van vele mediaire rol die de provincie vervult.beschikbare beleidsdocumenten. Halverwege 2010brachten we een tussentijds verslag uit van onze Als commissie zijn wij van mening dat het vraagstukwerkzaamheden. Daarin formuleerden we onze voor- van demografische ontwikkelingen in de provincielopige bevindingen en tussentijdse conclusies. Deze Limburg urgent en gecompliceerd is. De demografi-eindrapportage is gebaseerd op onze bevindingen en sche veranderingen in de provincie Limburg vragenconclusies, zoals verwoord in ons tussentijdse verslag. om innovatieve ideeën, onderscheidende, onorthodoxeOns ‘Verslag van werkzaamheden tot en met juli 2010’ aanpakken, effectieve vormen van samenwerking enkunt u beschouwen als deel 1 van ons advies. om doorzettingsmacht om visies, ideeën en plannen succesvol tot uitvoering te brengen. Met onze inzetDe tweede helft van 2010 stond in het teken van het en met deze rapportage beogen we daar een relevantedelen en toetsen van deze bevindingen en conclusies. bijdrage aan te leveren.Op basis daarvan formuleerden we onze oplossings-richtingen en aanbevelingen en werkten we toe naar De Adviescommissie Deetmandeze eindrapportage, deel 2 van ons advies. Bevolkingskrimp Limburg,In het eerste hoofdstuk van deze eindrapportage wer-ken we de hoofdlijn van ons advies uit: Creëer ruimtevoor waardevermeerdering. In het hoofdstuk daarnagaan we nader in op de hoofdpunten van een realis- Drs. W.J. Deetman (voorzitter)tisch sociaaleconomisch ruimtelijk toekomstperspec- Drs. J.H.H. Manstief voor Limburg op de lange termijn. Hoofdstuk drie Drs. P. Zevenbergenbeschrijft de realisatiestrategie om dit toekomstper-spectief te realiseren. In het vierde hoofdstuk werkenwe ons advies uit voor de versterking van de bestuurs- 18 februari 2011kracht en doorzettingsmacht in Limburg.Onze opdracht en werkwijze staan beschreven in deeerste bijlage bij deze rapportage. De feiten, cijfers enprognoses over de krimpsituatie in Limburg zijn weer-gegeven in bijlage twee. In de derde bijlage hebbenwe de hoofdlijn van onze tussentijdse bevindingen envoorlopige conclusies samengevat, zoals verwoord inhet ‘Verslag van werkzaamheden tot en met juli 2010’,dat we in september 2010 uitbrachten. De overzichtenvan geraadpleegde gesprekspartners en documentenzijn opgenomen als bijlagen vier en vijf. 7
  7. 7. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgSamenvatting Een transformatieopgave De weg naar een nieuwe situatie van waardevermeer- dering, beschouwen we als een opgave van sanering en herstructurering. Een transformatieopgave, die betrek- king heeft op een bepaalde periode en die incidentele investeringen vergt.Ruimte voor waardevermeerderingDe opgave van demografische veranderingen in Lim- Deze opgave dient op korte termijn en voortvarend terburg beschouwen we als een urgente en gecompliceer- hand genomen te worden. Hoe sneller deze transfor-de opgave, waarbij het erom gaat met minder mensen matieopgave wordt opgepakt, hoe korter de termijnhet niveau van welzijn en welvaart te behouden en zo die nodig is om de nieuwe situatie van waardecreatiemogelijk te versterken. De hoofdlijn van ons advies, te bereiken en hoe eerder aan voorwaarden is voldaanals antwoord op deze opgave, luidt: Creëer ruimte voor een situatie waarin investeringen (weer) meer-voor waardevermeerdering. Ruimte in de letterlijke waarde kunnen genereren.zin van fysieke ruimte, die vrijkomt na sanering enherstructurering. Ruimte in de zin van mogelijkheden De financiële strategieom bestaande wet- en regelgeving en beschikbare Uitgangspunt voor de financiële strategie is het toe-middelen op andere manieren in te zetten, passend bij komstperspectief op regionaal schaalniveau. Dit bete-een situatie van bevolkingskrimp. En ruimte in de zin kent een inspirerend perspectief presenteren, waarvoorvan ruimte voor creativiteit en innovatie, gericht op partijen zijn te interesseren en waaraan partijen eenwaardecreatie in de samenleving. bijdrage, ook in financiële zin, willen leveren om dat perspectief te realiseren. Het gaat dan om financieringOm ruimte voor waardevermeerdering te kunnen vanuit de betrokken overheden, en daarnaast om bij-creëren, is het noodzakelijk een inspirerend, samen- dragen van andere financiers, maatschappelijke orga-bindend en realistisch sociaaleconomisch ruimtelijk nisaties en bedrijfsleven. Partijen die geïnspireerd zijntoekomstperspectief te ontwikkelen op regionaal door het toekomstperspectief en die belang hebben bijschaalniveau, voor de lange termijn, gericht op het de realisatie van dat perspectief. Zo kan het vliegwielrealiseren van een nieuwe, evenwichtige situatie van transformatie op gang worden gebracht.die (weer) meerwaarde oplevert. Het realiseren vandeze nieuwe situatie vereist innovatie, waarbij steeds Het initiatief voor het op gang brengen van ditgeredeneerd en gewerkt wordt vanuit de kracht die in vliegwiel ligt bij de provincie, de regio’s en de gemeen-Limburg aanwezig is. ten in Limburg. Duidelijk is ook dat de opgave, die voortvloeit uit de demografische veranderingen in‘Een vitale economie’, ‘Toekomstbestendig en kwa- Limburg, de macht en de kracht van provincie, regio’slitatief hoogwaardig onderwijs’, ‘Een goed werkende en gemeenten in Limburg te boven gaat. De com-woningmarkt’ en ‘Zorg op maat’ zijn de hoofdpunten missie acht de betrokkenheid van de Rijksoverheiddie een plek verdienen in het toekomstperspectief voor onontkoombaar. Bijzondere omstandigheden makenLimburg op de lange termijn. bijzondere maatregelen legitiem en nodig. De com- missie adviseert de provincie om in samenspraak met de regio’s (te beginnen met Topregio Zuid-Limburg) en het Rijk een convenant te sluiten. Dit betekent dat het Rijk zich verbindt aan het te ontwikkelen sociaal- economisch ruimtelijk perspectief voor Zuid-Limburg. En dat op basis daarvan nadere afspraken worden gemaakt over bijdragen. Het gaat dan om bijdragen in financiële zin en om de aanpak van knellende wet- enRuimte voor waardevermeerdering 8
  8. 8. regelgeving voor krimpregio’s. Daarnaast heeft het De basis voor waardecreatie op lange termijn isgezag en de betrokkenheid van de minister betekenis gelegen in een vitale economie voor Limburg. Hetin periodiek overleg over bestuurskracht, financiële ar- toekomstperspectief voor Limburg dient daarom terangementen en over de voortgang van uitvoering van vertrekken vanuit een economisch krachtige situatie,adviezen. Daarbij kan het Rijk voorwaarden verbinden op basis van de huidige economisch sterke punten vanaan haar betrokkenheid. Limburg. Een expliciete keuze voor een beperkt aantal speerpunten en het vasthouden aan de focus daarop,De realisatiestrategie acht de commissie cruciaal om op bepaalde gebiedenDe opdracht aan de regio’s Zuid-, Midden- en Noord- te kunnen excelleren. Om zo een economische situatieLimburg is om nadere uitwerking te geven aan de te realiseren, die onderscheidend is ten opzichte vanontwikkeling van een sociaaleconomisch ruimtelijk ontwikkelingen elders in Nederland en daarbuiten. Detoekomstperspectief op regionaal schaalniveau. De commissie benoemt de volgende kansrijke economi-verantwoordelijke overheden op regionaal schaal- sche speerpunten:niveau zijn hiervoor de aangewezen partijen, om zozelf grip te krijgen op de eigen toekomst. A. Chemelot Campus B. HealthcareHet toekomstperspectief vraagt om maatwerk per C. Financieel-administratief clusterregio, gericht op het versterken van sterke en kansrijke D. Maasplassen Midden-Limburgontwikkelingen in de regio, die (perspectief bieden op) E. Greenport Venlowaarde creëren in de toekomst. F. Innovatief midden- en kleinbedrijfDe opgaven, die gepaard gaan met demografische ver- In relatie tot deze speerpunten benoemen we tweeanderingen, zijn te beschouwen als maatschappelijke specifieke randvoorwaarden. Als eerste de voorwaardeopgaven. Het adequaat aanpakken van deze opgaven van sociaal-maatschappelijke innovatie. Daarbij gaatvraagt om de betrokkenheid en medeverantwoorde- het om het stimuleren van eigen verantwoordelijkheidlijkheid van burgers (actief burgerschap), maatschap- (actief burgerschap en zelfredzaamheid) en om hetpelijke partijen en bedrijfsleven. Dat betekent het bouwen aan gezamenlijk vertrouwen in en het gripaanspreken van burgers, het maatschappelijk mid- krijgen op de eigen toekomst. Als tweede voorwaardedenveld en het bedrijfsleven als medestanders voor benoemen we het creëren van een internationalehet formuleren (en realiseren) van oplossingen. Bij de school.overheden op regionale schaal ligt het initiatief voorde organisatie van dit proces en de inrichting van een Keuzes maken en de focus daarop vasthouden, heeftkrachtige vorm van regionale samenwerking. Voor de ook consequenties voor onderwerpen waar de focusprovincie is een cruciale rol weggelegd als bondgenoot, niet langer op gericht dient te worden. In dit verbandfacilitator en financier. benoemen we Avantis en de huidige benadering van internationale samenwerking.Hoofdpunten toekomstperspectief LimburgWe benoemen onderstaande onderwerpen als hoofd- Toekomstbestendig en kwalitatief hoogwaardigpunten voor het toekomstperspectief voor Limburg op onderwijs is cruciaal voor het creëren van waardever-de lange termijn: meerdering. In dit kader benadrukt de commissie de volgende onderwerpen.• Een vitale economie.• Toekomstbestendig en kwalitatief hoogwaardig • Ruimte voor innovatie. De commissie beschouwt onderwijs. beschikbare fysieke ruimte rondom een universi-• Een goed werkende woningmarkt. teit of hoge school als een cruciale factor voor het• Zorg op maat. realiseren van succesvolle innovatieve ontwikke- 9
  9. 9. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburg lingen. De commissie adviseert in dit kader om bij Het realiseren van een goed werkende woningmarkt opgaven op het terrein van ruimtelijke ordening, beschouwt de commissie als een cruciaal onderdeel bij vrijval van ruimte en bij opgaven van herstruc- van het te ontwikkelen sociaaleconomisch ruimtelijk turering, expliciet aandacht te besteden aan het perspectief voor Limburg op de lange termijn. Voor letterlijk bieden van fysieke ruimte voor creativi- het realiseren van een goed werkende woningmarkt, teit en innovatie rondom kennisinstellingen. formuleert de commissie per regio en voor de provin- cie de volgende aanbevelingen.• De kracht van het hoger en universitair onderwijs. De commissie adviseert voortvarend uitvoering • Voor Zuid-Limburg achten we het noodzakelijk te geven aan het position paper “Versnelling en de sanering van het woningbestand planologisch versterking”, om daarmee een bijdrage te leveren groter aan te pakken, vanuit een langetermijnper- aan de versnelling van de sociaaleconomische spectief. Concreet betekent dit het aanbrengen van ontwikkeling van de regio. Het Rijk dient hier als samenhang tussen de herstructureringsvisie Park- convenantpartner bij betrokken te zijn. stad, de woonvisie Sittard-Geleen en de woonvisie Maastricht Heuvelland. Om zo toe te werken naar• Kwaliteit en bereikbaarheid van het onderwijs. één herstructureringsvisie op het schaalniveau van Het kwaliteitsprincipe dient leidend te zijn in de Zuid-Limburg. discussie over spreiding of clustering van on- derwijsvoorzieningen. Daarnaast dient de inzet • Voor Midden-Limburg acht de commissie het gericht te zijn op het verder terugbrengen van het cruciaal deze regio te beschouwen als één woning- aantal drop outs uit het onderwijs. Tegelijkertijd markt. Eén gezamenlijke en gedeelde woonvisie is aandacht nodig voor de bereikbaarheid van het op het schaalniveau van Midden-Limburg dient onderwijs. Dat vereist mogelijk voorzieningen op dan ook onderdeel uit te maken van het te ont- het gebied van leerlingenvervoer. wikkelen sociaaleconomisch ruimtelijk toekomst- perspectief voor deze regio.• Match onderwijs & arbeidsmarkt. De praktijk- gerichtheid van voortgezet onderwijs, het mid- • De opgave om in Noord-Limburg een goed delbaar en hoger beroepsonderwijs is cruciaal en werkende woningmarkt te realiseren, bestaat uit de dient gericht te zijn op de aansluiting van het volgende onderdelen: onderwijs op de vraag naar arbeid. Allianties tus- • De reguliere opgave van herstructurering van sen onderwijs en bedrijfsleven dienen nadrukkelijk de gedateerde woningvoorraad uit de jaren ’60 onderdeel uit te maken van het te ontwikkelen en ’70. sociaaleconomisch ruimtelijk toekomstperspectief • Het realiseren van de aansluiting tussen vraag voor Limburg. naar en het aanbod van woningen, gezien de veranderende samenstelling van de bevolking.• Toekomstbestendige spreidingsplannen voor het • Het huisvesten en integreren van arbeidsmi- onderwijs. In dit kader adviseren we om, onder granten. regie van de provincie, een toekomstbestendig spreidingsplan te ontwikkelen voor het primair • Voor de provincie is een belangrijke rol wegge- onderwijs tot en met het middelbaar en hoger legd in het bevorderen van de ontwikkeling van beroepsonderwijs op het schaalniveau van Zuid- de toekomstperspectieven op regionaal schaal- Limburg, dat op termijn op te schalen is naar het niveau. Een goed werkende woningmarkt dient schaalniveau van geheel Limburg. hier onderdeel van uit te maken. De provincie beschikt over relevante (wettelijke) instrumenten om aan deze rol invulling te geven. Daarnaast kan de provincie in financiële zin een bijdrage leverenRuimte voor waardevermeerdering 10
  10. 10. aan de incidentele investeringen die nodig zijn om De urgentie van de opgave in Zuid-Limburg vraagt de transformatie (sanering en herstructurering) te op korte termijn om onorthodoxe maatregelen om realiseren. de bestuurskracht en doorzettingsmacht te vergroten. Partnerschap en gezamenlijk acteren van provincie enZorg op maat gemeenten in de regio zijn vereist. Dit krijgt gestalteDe commissie beschouwt de demografische opgave in de vorm van een Taskforce, bestaande uit gouver-voor de zorg ook als een opgave van waardecreatie. neur Frissen, de burgemeesters van Sittard-Geleen,Concentratie en differentiatie van zorg bieden de Heerlen en Maastricht en een aantal zwaargewichtenbeste garanties voor kwaliteit van goede zorg. Om te vanuit maatschappelijke organisaties en het bedrijfs-komen tot een passende concentratie en differentiatie leven. Deze Taskfroce krijgt de verantwoordelijkheidvan zorg, acht de commissie het noodzakelijk sprei- de transformatieopgave te realiseren. Het Rijk dientdingsplannen te maken op het niveau van de regio. zich bestuurlijk aan deze aanpak te verbinden en alsDe commissie ziet voor het opstellen van dergelijke externe toets te fungeren.spreidingsplannen nadrukkelijk een rol weggelegdvoor de provincie. Voor Midden-Limburg achten we het cruciaal dat de twee centrumgemeenten de beweging naar elkaar toeInnovatie in de zorg zal tegelijkertijd gericht moeten verder maken, om gezamenlijk een gedeeld toekomst-zijn op preventie en het stimuleren van zelfredzaam- perspectief voor Midden-Limburg te ontwikkelen.heid of zelfzorgzaamheid van burgers. Vanuit dezorginstellingen is het vervolgens van belang de om- Voor Noord-Limburg achten we het van belang datslag te maken van aanbod- naar vraaggericht opereren. de regio een realistisch toekomstperspectief ontwik- kelt. De regio Noord-Limburg dient daartoe de eigenBestuurskracht kracht te organiseren en voort te bouwen op de strate-De commissie adviseert het provinciebestuur een gische regiovisie die eerder ontwikkeld is. Daarbij vra-gedifferentieerde benadering per regio te hanteren, in gen we expliciet aandacht voor de bijzondere opgaveaansluiting op wat per regio nodig is. Voor de voor de integratie van arbeidsmigranten.provincie Limburg ziet de commissie op hoofdlijnende volgende rol weggelegd:• Een stevige economische agenda ontwikkelen.• Bijdragen aan samenhangende oplossingen op regionaal schaalniveau.• Bevorderen van onderlinge afstemming tussen regio’s.• Regie voeren op provinciaal niveau op het gebied van woningbouw en bedrijventerreinen.• Versnellen van de realisatie van de transforma- tieopgave (uitgaande van de voorwaarde dat de financiële positie van de provincie Limburg in ieder geval niet wordt verzwakt).• Vervullen van een trekkersrol in de ontwikkeling van kennis en methodiek, verder bevorderen van bewustwording, bijeenbrengen en organiseren van netwerken en belanghebbenden en bevorderen van samenwerking. 11
  11. 11. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburg1.Ruimte voorwaardevermeerderingRuimte voor waardevermeerdering 12
  12. 12. 1.1 Hoofdlijn advies kansrijke ontwikkelingen in de regio, die (perspectief bieden op) waarde creëren in de toekomst.Het vraagstuk van demografische ontwikkelingen inde provincie Limburg is urgent en gecompliceerd. Van de betrokken overheden vraagt dit om het formu-Zoals benadrukt in ons voorwoord, vragen de de- leren van realiseerbare ambities en doelstellingen enmografische veranderingen in de provincie Limburg het organiseren van het proces om burgers, bedrijfs-om innovatieve ideeën, onderscheidende, onortho- leven en maarschappelijke organisaties effectief tedoxe aanpakken, om effectieve vormen van regionale betrekken bij en te laten participeren in het proces vansamenwerking en om doorzettingsmacht om visies, totstandkoming van het toekomstperspectief. Daarbijideeën en plannen succesvol tot uitvoering te brengen. is het van belang het proces zodanig in te richten dat bij betrokken partners mede-eigenaarschap ontstaatDe opgave van demografische veranderingen be- van het toekomstperspectief, zodat zij ook bereid zijnschouwen we als een opgave om met minder mensen medeverantwoordelijkheid te dragen voor de uitvoe-het niveau van welzijn en welvaart te behouden en ring ervan. Immers, adequaat omgaan met de gevolgenzo mogelijk te versterken. van demografische veranderingen is niet het exclusieve domein van overheden.Als antwoord op dit vraagstuk, formuleren we dehoofdlijn van ons advies als volgt: Creëer ruimte Het opvolgen van de adviezen in deze rapportagevoor waardevermeerdering. levert daarmee een belangrijke bijdrage aan het bevor- deren van draagvlak bij burgers en relevante partners.Een dalende bevolking en vooral een dalend aantal We gaan hier in het derde hoofdstuk nader op in. Ge-huishoudens betekent minder woningen en minder zamenlijk vertrouwen in de toekomst vormt daarmeevoorzieningen. Met de sanering en herstructurering de essentiële basis voor een realistisch, inspirerend endie hiermee gepaard gaat, ontstaat nieuwe ruimte. samenbindend toekomstperspectief.Voor de herinrichting van die nieuwe ruimte dienenpartijen zich te richten op innovatieve ontwikkelin- 1.2 Een transformatieopgavegen en op (combinaties van) nieuwe functies die in detoekomst weer meerwaarde kunnen genereren. De weg naar een nieuwe situatie van waardevermeer- dering, beschouwen we als een opgave van sanering enVoor het creëren van ruimte voor waardevermeer- herstructurering. Een transformatieopgave, die betrek-dering achten we het noodzakelijk een inspirerend, king heeft op een bepaalde periode en die incidentelesamenbindend en realistisch sociaaleconomisch investeringen vergt. Het realiseren van een nieuweruimtelijk toekomstperspectief te ontwikkelen voor de situatie die (weer) meerwaarde oplevert, vereist in-lange termijn. Dat perspectief dient gericht te zijn op novatie, waarbij steeds geredeneerd en gewerkt wordthet realiseren van een nieuwe, evenwichtige situatie vanuit de kracht die in Limburg aanwezig is.die (weer) meerwaarde oplevert. De commissie kiest hiermee voor een positieve bena-De commissie beschouwt de verantwoordelijke over- deringswijze van het krimpvraagstuk, gericht op hetheden op regionaal schaalniveau als de aangewezen benutten van kansen, op basis van sterke punten die inpartijen voor het ontwikkelen van een dergelijk toe- Limburg reeds aanwezig zijn.komstperspectief (zie ook paragraaf 1.4). Het ontwik-kelen van een toekomstperspectief biedt de verant- De commissie adviseert de verantwoordelijke overhe-woordelijke overheden op het regionale schaalniveau den deze opgave op korte termijn en voortvarend terde mogelijkheid om zelf grip te krijgen op de eigen hand te nemen. Hoe sneller deze transformatieopgavetoekomst. Het toekomstperspectief vraagt om maat- wordt opgepakt, hoe korter de termijn die nodig is omwerk per regio, gericht op het versterken van sterke en de nieuwe situatie van waardecreatie te bereiken en 13
  13. 13. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburghoe eerder aan voorwaarden is voldaan voor een situ- Het initiatief voor het op gang brengen van dit vlieg-atie waarin investeringen (weer) meerwaarde kunnen wiel, ligt bij de provincie, de regio’s en de gemeentengenereren. in Limburg. Richting de commissie hebben deze partijen ook de bereidheid uitgesproken hun verant-De commissie ziet voor de provincie Limburg een woordelijkheid te nemen. Dat gebeurt overigens inbelangrijke rol weggelegd voor het versnellen van de bepaalde delen van Limburg al volop (zie daarvoor onsrealisatie van deze transformatieopgave. Uitgaande van voortgangsverslag van september 2010).de voorwaarde dat de financiële positie van de provin-cie Limburg in ieder geval niet wordt verzwakt, roept Duidelijk is ook dat de opgave, die voortvloeit uit dede commissie de provincie op de verantwoordelijkheid demografische veranderingen in Limburg, de machtte nemen om deze versnelling te bewerkstelligen. en de kracht van provincie, regio’s en gemeenten in Limburg te boven gaat. Het rapport ‘Bevolkingsda-1.3 De financiële strategie ling, gevolgen voor bestuur en financiën’, van de Raad voor het openbaar bestuur en de Raad voor de finan-In deze paragraaf beschrijven we de hoofdlijn van de ciële verhoudingen concludeerde reeds in maart 2008te hanteren financiële strategie voor de aanpak van de dat krimpgemeenten voor herstructureringsopgaventransformatieopgave. kunnen komen te staan die hun financiële draagkracht te boven gaan. We illustreren dit met het volgendeUitgangspunt voor de financiële strategie is een voorbeeld.inspirerend, samenbindend en realistisch sociaaleco-nomisch ruimtelijk toekomstperspectief op regionaal Het terugbrengen van de leegstand in Parkstad vanschaalniveau. Dit betekent een concept presenteren, 7% naar het landelijke gemiddelde van 4% betekentwaarvoor partijen zijn te interesseren en waaraan par- volgens een maatschappelijke kosten-batenanalyse eentijen een bijdrage willen leveren om dat perspectief te herstructureringsopgave van € 500 miljoen. Ook inrealiseren. Zo vinden partijen elkaar op het realiseren andere delen van Zuid-Limburg gaat het om funda-van ambities en doelen en het bereiken van oplossin- mentele aanpassingen en om substantiële herstructu-gen. reringsopgaven.De confrontatie van het te ontwikkelen toekomstper- Betrokkenheid Rijksoverheidspectief met het beeld van de huidige situatie maakt De commissie acht de betrokkenheid van de Rijks-duidelijk wat de transformatieopgave behelst. De overheid onontkoombaar. We constateren dat hetambitie van ruimte creëren voor waardevermeerdering vraagstuk van bevolkingsdaling door het Rijk gezienmoet het voor partijen aantrekkelijk maken zich aan wordt als een nationale opgave. Getuige het in 2009deze opgave te verbinden. opgestelde Interbestuurlijk Actieplan Bevolkingsda- ling ‘Krimpen met kwaliteit’, de Nationale Bestuur-Met het inspirerende en samenbindende toekomst- dersconferenties Krimp, die het Rijk jaarlijks organi-perspectief als basis, dient het transitieproces zo snel seert, en het beleggen van de coördinerende rol voormogelijk op gang te worden gebracht, op basis van het krimpdossier bij de minister van BZK.incidentele financiering. Het gaat dan om financieringvanuit de betrokken overheden, en daarnaast om bij-dragen van andere financiers, maatschappelijke orga-nisaties en bedrijfsleven; partijen die geïnspireerd zijndoor het toekomstperspectief en die belang hebben bijde realisatie van dat perspectief. Zo kan het vliegwielvan transformatie op gang worden gebracht.Ruimte voor waardevermeerdering 14
  14. 14. De commissie constateert bij de minister van BZK De commissie adviseert de provincie om in samen-de bereidheid om conceptueel en integrerend over het spraak met de regio’s (te beginnen met Topregiovraagstuk van bevolkingsdaling na te denken, op basis Zuid-Limburg) en het Rijk een convenant te sluiten.van perspectieven voor de lange termijn.1 Dit betekent dat het Rijk zich verbindt aan het te ontwikkelen sociaaleconomisch ruimtelijk perspectiefTegelijkertijd constateert de commissie dat bevol- voor Zuid-Limburg. En dat op basis daarvan naderekingskrimp als zodanig niet voorkomt in de Rijks- afspraken worden gemaakt over bijdragen. Het gaatbegroting! Dat is merkwaardig als we ons realiseren dan om bijdragen in financiële zin (ruimte bieden omdat de demografische veranderingen een majeure bestaande middelen op andere manieren te gebrui-beleidsopgave vormen voor de komende 30 jaar. Geen ken, bijvoorbeeld vanuit ISV, van OCW2 of de Na-aandacht voor het fenomeen krimp in de Rijksbegro- tionale Agenda Herbestemming) en om de aanpakting, betekent dat de Rijksbegroting ongevoelig is voor van knellende wet- en regelgeving voor krimpregio’s.krimp. De transformatieopgave voor Limburg gaat ge- Daarnaast heeft het gezag en de betrokkenheid van depaard met forse bedragen, zoals we met het voorbeeld minister betekenis in periodiek overleg over bestuurs-van Parkstad hiervoor hebben geïllustreerd. kracht, financiële arrangementen en over de voortgang21 Gemeenten in Limburg ontvangen momenteel de van uitvoering van adviezen.extra krimptoeslag vanuit het gemeentefonds. Naar-mate meer gemeenten in Nederland te maken krijgen Daarbij kan het Rijk voorwaarden verbinden aan haarmet krimp (en dat zal komende jaren gebeuren), en betrokkenheid. Deze voorwaarden kunnen betrekkingdeze extra toeslag op meer gemeenten wordt toege- hebben op het vaststellen van het sociaaleconomischpast, zal deze toeslag voor krimpgemeenten in ruimtelijk toekomstperspectief voor een bepaaldeLimburg – bij het huidige allocatiemechanisme van datum, het opstellen van een geoperationaliseerd planhet gemeentefonds – kleiner worden. van aanpak en de organisatie van bestuurskracht en doorzettingsmacht. Deze onderwerpen komen in hetDe commissie is van mening dat van provincie, regio’s vervolg van deze rapportage nader aan de orde.en gemeenten in Limburg niet verwacht kan wordendat zij de uit te voeren transformatieopgave zelfstan-dig kunnen bekostigen. Bijzondere omstandighedenmaken bijzondere maatregelen legitiem en nodig. 2 Een voorbeeld op het terrein van het onderwijs betreft het bieden van ruimte om de kleine‑scholentoeslag te gebruiken in krimpgemeenten. De bekostiging vanuit het Ministerie van OCW is gebaseerd op aantallen leerlingen. Minder leerlingen in1 Zie ook de brief van Minister Donner aan de Tweede Limburg betekent € 10 miljoen minder geld naar Limburg. HetKamer, betreffende “Wijkenaanpak en Vogelaarheffing”, van voorstel om ruimte te bieden gaat er dan om dat geld minder28 januari 2011, kenmerk DGWWI/PW 2011037374, samen snel uit de regio terug te halen en dat geld te laten benutten voormet persbericht “Minister Donner: Brede inzet op leefbaarheid de aanpak van de transformatieopgave (sluiten of clusterensteden en dorpen.” onderwijsvoorzieningen). 15
  15. 15. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgRuimte voor waardevermeerdering 16
  16. 16. 1.4 Opdracht aan regio’s De commissie beschouwt Zuid-Limburg als één sa- menhangende regio. Op de thema’s economie, onder-In het volgende hoofdstuk vervolgen we de beschrij- wijs, woningmarkt en zorg is er een duidelijke samen-ving van onze aanbevelingen, uitgewerkt in de hoofd- hang op het schaalniveau van Zuid-Limburg3.punten van het perspectief voor Limburg op de langetermijn. Wij concentreren ons op de volgende vier Voor de provincie is voor het uitvoeren van dezehoofdpunten: opdracht een cruciale rol weggelegd als bondgenoot, facilitator en financier. De bestuurskracht en doorzet-• Een vitale economie. tingsmacht, die nodig zijn op regionaal schaalniveau• Toekomstbestendig en kwalitatief hoogwaardig voor de ontwikkeling van deze perspectieven en de onderwijs. uitvoering daarvan, komt nader aan de orde in het• Een goed werkende woningmarkt. vierde hoofdstuk van deze rapportage. De commissie• Zorg op maat. stelt daarvoor een gedifferentieerde benadering per regio voor, gebaseerd op de demografische ontwikke-De vragen die demografische veranderingen met zich lingen die verschillen per regio.meebrengen, raken vrijwel alle (beleids)terreinen. Decommissie kiest er bewust voor zich te concentreren Behalve voor de verschillen tussen regio’s, vraagt deop deze vier hoofdpunten. Nu bewuste keuzes maken commissie nadrukkelijk ook aandacht voor de on-voor vooruitgang (in plaats van breed inzetten op alle derlinge interdependentie tussen de regio’s binnenterreinen) en de focus daarop vasthouden, beschouwt Limburg. Zo is DSM weliswaar gevestigd in Zuid-de commissie als cruciale voorwaarden voor het Limburg, maar heeft deze onderneming een uitwer-daadwerkelijk realiseren van innovatie en meerwaarde king op een aanzienlijk hoger schaalniveau. De Uni-vanuit kansrijke economische speerpunten. Daarbij is versiteit Maastricht is betrokken bij de ontwikkelingde commissie van mening dat gerichte inzet op deze van Greenport Venlo. Ook voor de werking van dehoofdpunten wellicht ook een positieve uitwerking arbeidsmarkt en de woningmarkt geldt dat deze zichkan hebben op andere (krimpgerelateerde) onderwer- niet vanzelfsprekend beperkt tot het schaalniveau vanpen als voorzieningen, duurzaamheid en infrastruc- een regio. Deze voorbeelden illustreren de noodzaaktuur. voor de regio’s binnen Limburg om de ontwikkeling van hun toekomstperspectief te organiseren in onder-Als opdracht aan de regio’s Zuid-, Midden- en linge samenhang, met oog voor de interdependentieNoord-Limburg formuleren we het volgende: Geef tussen regio’s. De commissie beschouwt het bevorde-op basis van deze onderwerpen nadere uitwerking aan ren van deze onderlinge afstemming daarnaast als eende ontwikkeling van een sociaaleconomisch ruimtelijk belangrijke taak voor de provincie.toekomstperspectief op regionaal schaalniveau. 3 De Universiteit Utrecht heeft recent een analyse uitgevoerd naar samenhangende gebieden (gebaseerd op mobiliteitsbewegingen). In dit onderzoek kwam Zuid‑Limburg naar voren als uitgesproken gebied met sterke interne samenhang, met name op de terreinen van wonen en werken. 17
  17. 17. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburg2.Hoofdpuntentoekomstperspectief LimburgRuimte voor waardevermeerdering 18
  18. 18. 2.1 Een vitale economie middelen beschikbaar worden gesteld en dat een krachtige uitvoeringsorganisatie wordt ingericht.De basis voor waardecreatie op lange termijn isgelegen in een vitale economie voor Limburg. Zoals Liofuit vele onderzoeken blijkt, is werkgelegenheid een In verschillende gesprekken van de commissie is hetcruciale factor voor mensen om zich te vestigen. Het Liof4 ter sprake gebracht. Redenerend vanuit de opga-toekomstperspectief voor Limburg dient daarom te ven voor de lange termijn voor de provincie Limburg,vertrekken vanuit een economisch krachtige situatie. ziet de commissie een belangrijke rol weggelegd voorDe huidige economisch sterke punten van Limburg een externe motor als aanjager voor het realiseren vandienen daarvoor als basis. Daarnaast is het van belang deze langetermijnopgaven. In de gevoerde gesprekkennieuwe unieke en innovatieve mogelijkheden te benut- is het de commissie opgevallen dat gesprekspartners –ten. in relatie tot deze gewenste externe motor – voor het Liof nauwelijks een rol zien weggelegd. In dit kaderEen expliciete keuze voor een beperkt aantal speer- geeft de commissie het provinciebestuur ter overwe-punten en het vasthouden aan de focus daarop acht ging zich nader te beraden op het huidige functio-de commissie cruciaal om op bepaalde gebieden te neren van het Liof en op de toekomstige taak die dekunnen excelleren, om zo een economische situatie provincie voor het Liof ziet weggelegd.te realiseren, die onderscheidend is ten opzichte vanontwikkelingen elders in Nederland en daarbuiten. Kansrijke economische speerpunten en randvoorwaardenDe commissie benoemt de volgende kansrijke econo- We lichten de kansrijke economische speerpunten vanmische speerpunten: Limburg hierna nader toe. Vervolgens gaan we in deze paragraaf nader in op enkele specifieke randvoorwaar-A. Chemelot Campus den, te weten de sociaal-maatschappelijke innovatie enB. Healthcare een internationale school (punten G en H).Tot besluitC. Financieel-administratief cluster van deze paragraaf staan we stil bij de consequentiesD. Maasplassen Midden-Limburg van keuzes maken en het vasthouden van de focusE. Greenport Venlo (punt I).F. Innovatief midden- en kleinbedrijfBrainport 2020De commissie merkt hierbij op dat deze economischespeerpunten, voor zover relevant, betrokken zijn ofworden bij Brainport 2020. Daarbij plaatst de com-missie de kanttekening dat partijen zich ervan bewustdienen te zijn dat de oorsprong van Brainport ligt inEindhoven. De commissie onderschrijft dat verbre-ding van Brainport 2020 naar het schaalniveau vanZuidoost-Nederland kansen biedt voor Limburg. Ookin het kader van Brainport benadrukt de commis-sie dat Limburg zich dient te richten op het verderversterken van reeds aanwezige economisch sterkepunten. Zo werkt Limburg vanuit de eigen kracht enpositioneert Limburg zich als aantrekkelijke partnervoor samenwerking in breder verband. Brainport 2020 4 NV Industriebank LIOF, Limburgse ontwikkelings‑tot een succes maken, vereist vervolgens dat hiervoor en investeringsmaatschappij. 19
  19. 19. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgA. Chemelot Campus Centers of experience Een unieke combinatie van bedrijven heeft zichChemische industrie inmiddels gevestigd op de Chemelot Campus. Oplei-Van oudsher is de industriële productie een krachtig dingen op bijvoorbeeld het terrein van material scienceeconomisch speerpunt in Limburg. Op dit terrein dienen optimaal aan te sluiten bij de vraag naar arbeidkan de economie in Limburg zich de komende jaren in de industriële productie. Dit krijgt invulling in deverder versterken. De Chemelot Campus fungeert als vorm van ‘centers of experience’. Het inlooplab, eenbelangrijke aanjager daarvoor. Hierin ligt een samen- gezamenlijk initiatief van DSM en de Hogeschoolwerking van de provincie Limburg, DSM Nederland, Zuyd, is hier een sprekend voorbeeld van.de Universiteit Maastricht en Maastricht UniversityMedical Centre. De focus ligt op de werkterreinen Voeding, toxicologie en gezondheidmaterial sciences, life sciences, natuurwetenschappen Op het terrein van voeding en gezondheid werkten de snijvlakken van deze werkterreinen. DSM samen met Nutrim (Nutrition and Toxico- logy Research Institute Maastricht). Nutrim is eenChemelot is méér dan een industrieterrein. Het is een onderdeel van de Universiteit Maastricht en verrichtunieke chemie- en materialencommunity die zorgt fundamenteel en toegepast onderzoek naar de rol vanvoor een versnelde businessgroei via de open uitwis- voeding in het ontstaan, de behandeling en preventieseling van ideeën. Chemelot is ontworpen vanuit van metabole ontregelingen bij kanker en chronischeéén centrale gedachte: het samenbrengen van kennis aandoeningen zoals obesitas, diabetes, chronischeen vaardigheden, die normaliter alleen toebehoren longziekten en chronische darmaandoeningen. Naastaan grote organisaties, en deze toepassen binnen een het verrichten van wetenschappelijk onderzoek op hetflexibele community van kleine en grote chemische gebied van voeding en (voedings)toxicologie heeftbedrijven, die de kijk op de chemische industrie ingrij- Nutrim tot doel het scheppen van een infrastructuurpend verandert. en het organiseren en geven van opleidingen voor wetenschappelijke onderzoekers in opleiding.De Chemelot Campus wordt ontwikkeld op basisvan een gezamenlijke aanpak waarbij universitair De samenwerking tussen DSM en Nutrim is gerichtonderwijs en onderzoek, bedrijfsleven en overheid op gezamenlijk onderzoek naar de ontwikkeling enin een zogenaamde ‘triple helix organisatie’ worden toepassing van voeding met gezondheidsbevorderendegeïntegreerd. De afspraak is dat partijen personele effecten. DSM Food Specialties ontwikkelt voedings-inzet, kennis en geld investeren. Uitgangspunt is dat ingrediënten die passen in een gezondheidsbevorde-de doelstellingen en expertise van ieder der partijen rend dieet. Nader onderzoek is gericht op mogelijkhe-complementair zijn. De commissie beschouwt deze den van deze voedingsingrediënten, toegepast in eencampus als een goed voorbeeld waar de match wordt dieet ter preventie van chronische ziekten en aandoe-gemaakt tussen onderwijs, onderzoek, overheid en ningen.arbeidsmarkt.Ruimte voor waardevermeerdering 20
  20. 20. De commissie beschouwt dergelijke nieuwe ontwikke- Het Masterplan Chemelot Campus en Met master-lingen, waarbij de relatie wordt gelegd tussen medi- plan Maastricht Health Campus (zie hieronder bijcijngebruik en voeding als zeer perspectiefrijk. De punt B) zijn in januari 2011 door het provinciebestuurUniversiteit Maastricht beschikt met Nutrim over een van Limburg gepresenteerd en aangeboden aanvooruitstrevend innovatief initiatief, waar specialisten Minister Verhagen. Daarmee zijn deze ontwikkelingenuit de hele wereld bij betrokken zijn. Bij dit initiatief op passende wijze onder de aandacht gebracht van hetzijn ook partijen uit Venlo betrokken. Uitdaging is om hogere echelon.met voedingsdeskundigen welvaartsziekten in een eer-der stadium te onderkennen en te bestrijden. Nutrim B. Healthcareis echter redelijk onbekend. Lange tijd is de positievan Nutrim uniek in Nederland geweest. Inmiddels Innovatie in de zorgprofileren ook vele andere centra zich hiermee. Met de vergrijzing zal de vraag naar zorg de komende jaren sterk toenemen, terwijl tegelijkertijd de demo-Scherpere focus en profilering zijn van belang. Daar- grafische ontwikkelingen in Limburg gepaard gaannaast kan de zorgsector hier nadrukkelijker bij betrok- met een dalende beroepsbevolking. Dit betekent datken worden. Daarvoor is het nodig dat de zorgsector de arbeidsbehoefte in de zorg stijgt met 14% in deop de terreinen van preventie en zorg de krachten komende 10 jaar, terwijl het arbeidsaanbod daalt metbundelt en de samenwerking organiseert. Daarnaast is 17%. De Zorgacademie Parkstad is een van de initia-van belang dat Greenport als mede-eigenaar nadruk- tieven om de match te bevorderen tussen arbeidsmarktkelijker in deze samenwerking gaat participeren. en onderwijs. Dit initiatief komt nader aan de orde in paragraaf 2.4.Chemelot en Brainport 2020In het kader van Brainport 2020 past een samenwer- Vanuit economisch oogpunt, is ‘Healthcare’ te be-king tussen Chemelot/DSM Nederland en Philips. schouwen als kansrijk economisch speerpunt voorDeze samenwerking betekent nieuwe unieke posities. Limburg. Daarbij gaat het in de ogen van de commis-Limburg is sterk in chemie, processen en materialen. sie om het ontwikkelen en implementeren van innova-Met deze speerpunten kan Limburg zich krachtig tie in de zorg. Alleen op die wijze is het mogelijk eenpositioneren in de samenwerking van Brainport 2020. passend antwoord te formuleren op de groeiende vraag naar zorg en het dalende arbeidsaanbod voor de zorg.Het realiseren van een aansluiting van Chemelot bijBrainport 2020, vraagt ook om een goede mobiliteits- Limburg beschikt over de aangewezen partijen omverbinding. Dit betekent wellicht nieuwe perspectie- hier invulling aan te geven. Het academisch zieken-ven voor Maastricht Aachen Airport. huis Maastricht en de Faculteit Health, Medicine and Life Sciences van de Universiteit Maastricht werkenDe commissie is van mening dat, in aansluiting op het samen onder de naam Maastricht UMC+ (MaastrichtMasterplan Chemelot Campus, de initiatieven op dit Universitair Medisch Centrum). De Hogeschool Zuydterrein met kracht moeten worden voortgezet. Nieuwe is eveneens een sleutelspeler, waarbij via het initiatiefof vernieuwende ontwikkelingen als het inlooplab of van de Zorgacademie wordt gewerkt aan het voor-op het terrein van toxicologie kunnen een uitwerking komen van toekomstige tekorten op de arbeidsmarkthebben, die ver boven het regionale schaalniveau voor zorpersoneel. Ook zorginstellingen als Atrium enuitstijgt. Dergelijke initiatieven verdienen de onder- Orbis hebben innovatie in de zorg hoog op de agendasteuning van de provincie en waar nodig financiële staan.bijdragen, gericht op het realiseren van maatschappe-lijk rendement. 21
  21. 21. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgBijvoorbeeld op het terrein van regeneratieve genees- Betrokken partijen geven aan dat er behoefte is aan enkunde5 biedt een samenwerking tussen DSM (ma- ruimte is voor innovatie en hernieuwde academisering.terialen), Maastricht UMC+ (medisch), Eindhoven Adelante heeft daartoe een ambitieus academiserings-(techniek) Utrecht (TNO) veel perspectief. Waar een programma opgesteld. De revalidatie in Nederlandtechnische en een medisch georiënteerde universiteit wordt aangeduid als een ‘vlak landschap’. Dat geeftelkaar weten te vinden, valt er heel veel te winnen. ruimte om de excellentie die er was, opnieuw zichtbaar te maken.Onderlinge concurrentie zorgt ervoor dat dezepotentie onvoldoende wordt benut. Om deze on- Dat vereist constructieve samenwerking en het realise-derlinge concurrentie te doorbreken en stevigheid te ren van verbindingen tussen het revalidatiecentrum, deorganiseren, acht de commissie het noodzakelijk de ziekenhuizen en de Universiteit Maastricht. Uit eenverantwoordelijkheid voor het ontwikkelen van een dergelijke samenwerking valt veel winst te halen. Ookprogramma voor innovatie in de zorg helder te beleg- financiers van de zorg hebben belang bij dergelijkegen en een eenduidig aanspreekpunt te benoemen vormen van samenwerking. Daarvoor is het nodig eendie de lead kan nemen. De commissie beschouwt de helder aanspreekpunt te benoemen dat de lead neemt.Universiteit Maastricht als de aangewezen partij om Gezien de behoefte aan en ruimte voor academisering,deze power te organiseren. beschouwt de commissie het Maastricht UMC+ als de aangewezen trekker. Daarbij merkt de commissie ookRevalidatie op dat elkaars fysieke nabijheid cruciaal is voor hetIn dit verband noemt de commissie ook de Adelante bevorderen van creativiteit en het realiseren van inno-Zorggroep; een instelling voor revalidatie voor volwas- vatie, bij voorkeur op de Maastricht Health Campus.senen en kinderen. Eén van de kernactiviteiten van Zo kan revalidatie opnieuw een zwaartepunt wordenAdelante betreft arbeidsreïntegratie. Gezien de ver- in Zuid-Limburg.grijzing is het van groot belang mensen te behoudenvoor of te laten terugkeren in het arbeidsproces.In het PNL-beleid6 was revalidatie een zwaartepuntin Zuid-Limburg. Dit is gepaard gegaan met forseinvesteringen. Het revalidatiecentrum genoot destijdsveel aanzien. TNO vervulde een belangrijke rol ophet terrein van research en ontwikkeling. Het wegval-len van financiering en de verhuizing van TNO naarUtrecht in de afgelopen jaren betekenen dat de krachtvan dit zwaartepunt is afgezwakt. Tegelijkertijd is dekennis en know how nog in de regio aanwezig.5 Regeneratieve geneeskunde of vervangingsgeneeskundehoudt zich bezig met regeneratie van cellen, weefsels en zelfsorganen. Op die manier probeert men ziekten te voorkomen engenezen.6 Vanaf 1975 (na de sluiting van de mijnen) werd inhet kader van het PNL‑beleid een aanzet gegeven voor nieuw(economisch) perspectief voor Limburg.Ruimte voor waardevermeerdering 22
  22. 22. C. Financieel-administratief studenten een deel van hun opleiding volgen bij cluster de deelnemende bedrijven en organisaties. Partici- patie van universiteit en hogeschool biedt daar-In Heerlen zijn sinds jaar en dag belangrijke gegevens- naast de mogelijkheid dit initiatief hoogwaardig teverwerkende en –beherende organisaties actief, zoals ontwikkelen en een uitstraling te geven die uniekde Algemene Pensioengroep (APG) het Centraal Bu- en onderscheidend is op de schaal van Nederland.reau voor de Statistiek (CBS), de Belastingdienst en De kennisfactor en de toepassing van kennis achthet AZL. De commissie beschouwt het initiatief tot de commissie cruciaal om dit cluster de uitstralinghet verder ontwikkelen van een financieel-adminis- van een center of excellence te geven.tratief cluster in Heerlen als kansrijk. Het gaat hierbijom het uitspinnen van financiële, administratieve • Een andere les die van de Chemelot Campus ge-en juridische dienstverlening uit de reeds aanwezige leerd kan worden, is dat een helder aanspreekpuntbedrijven, het aantrekken van nieuwe bedrijven op essentieel is. De commissie acht de Universiteitdit terrein, het creëren van financieel-administratieve Maastricht, in nauwe samenspraak met de APGshared service centers en het innoveren rond dienst- en de Hogeschool Zuyd, de aangewezen partijenverleningsconcepten in brede zin. om de lead te nemen dit initiatief verder op te pakken en leiding te geven aan een tripartieteHeerlen is de aangewezen locatie om dit initiatief tot organisatie van overheid (gemeente en provincie),stand te brengen, in het bijzonder vanuit het oog- kennisinstellingen (universiteit en hogeschool)punt van nabijheid van de deelnemende bedrijven en en bedrijven/deelnemende organisaties (zoals deorganisaties. Met het realiseren van dit initiatief wordt APG, het CBS, de Belastingdienst en het AZL).invulling gegeven aan een belangrijke randvoorwaarde Zowel de Universiteit Maastricht als de Hoge-om genoemde bedrijven te binden aan Heerlen. Van- school Zuyd hebben de ambitie hoog te scorenuit het vraagstuk van bevolkingsdaling en de opgave met studies en opleidingen op de gebieden vanwerkgelegenheid te behouden en te versterken, is dit service sciences, fiscaal en economisch/commer-van groot belang. cieel recht en fiscale economie, finance & accoun- ting, econometrie, statistiek en actuariaat. HetDe commissie benoemt de volgende onderwerpen als oppakken van dit initiatief geeft hen de mogelijk-randvoorwaarden om dit initiatief tot een succes te heid te scoren op deze gebieden.maken: Als eerstvolgende stap om van dit initiatief tot actie te• Het expliciete commitment van de deelnemende komen, adviseert de commissie de betrokken partijen organisaties (de Algemene Pensioengroep (APG), een open gesprek te voeren over hun belangen. Zo is het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), de bij de ontwikkeling van de Chemelot Campus ook Belastingdienst en het AZL) is cruciaal om dit steeds transparant geweest wat de samenwerking voor initiatief tot succes te brengen. een ieder te bieden heeft.• Vanuit de ontwikkeling van de Chemelot Campus De commissie is van mening dat de voorwaarden, om valt te leren dat betrokkenheid (ook in financiële dit initiatief tot een succes te brengen, reeds aanwezig zin) van overheden vanaf de start essentieel is. zijn of goed te creëren zijn.• Ook de participatie van de Universiteit Maastricht en de Hogeschool Zuyd is van groot belang. De verbinding met deze onderwijs- en kennisinstel- lingen biedt de mogelijkheid de verbinding tussen onderwijs en arbeid te versterken. Zo kunnen 23
  23. 23. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgDe commissie ziet als mogelijke spin off van dit initi- Het maximaal benutten van de potenties van deatief dat afgestudeerden op dit terrein zich vestigen als Maasplassen, het succesvol uitvoeren van een integralezelfstandig ondernemer. Ook dat is van belang voor de aanpak voor de Maasplassen, het inpassen van deversterking van de economische structuur. verschillende ruimtelijke claims (ofwel het voorkomen van concurrerende claims) en het benutten van kansenD. Maasplassen Midden-Limburg voor innovatie vraagt om een evenwichtige strategie die breed wordt gedragen door alle belanghebbenden.De Maasplassen in Midden-Limburg vormen een Dit zijn in ieder geval: overheden (Rijkswaterstaat,gevarieerd gebied, waarin veel functies samenkomen. provincie en gemeenten), eigenaren, gebiedsbeheerdersHet bijzondere karakter van het gebied biedt veel en ontwikkelaars (partijen die willen ontwikkelen enpotenties. Naast de oorspronkelijke functies van het investeren).gebied (waterafvoer, scheepvaart en natuur), hebbennieuwe functies, zoals wonen, bedrijvigheid en recre- De commissie acht het van groot belang dat de be-atie, een plaats in het gebied gekregen. trokken partijen de wil opbrengen om gezamenlijk de eerste stappen richting realisatie te zetten. Om zo deDe economische potenties in dit gebied liggen op het beweging van transformatie van dit gebied op gang tegebied van recreatie en toerisme. Dit betekent het de- brengen. De commissie gaat in hoofdstuk 4 nader infiniëren van projecten die onderscheidend en innova- op de noodzaak van het bundelen van de krachten intief zijn, die iets toevoegen aan het huidige aanbod en Midden-Limburg.die nieuwe bezoekersstromen naar het gebied wetente brengen. Kansen zijn te vinden in nieuwe product-/ E. Greenport Venlomarktcombinaties, die de kwaliteiten van de Maas-plassen (water, cultuurhistorie, Roermond als koop- De regio Noord-Limburg heeft een gunstige positiestad) onderling of met andere kwaliteiten (wellness, in de economisch sterke as van de Zuidvleugel vanzorg en sport) weten te verbinden. Ook het realiseren de Randstad via Eindhoven naar het Ruhrgebied. Devan een grootschalige dagattractie kan nieuwe bezoe- sectoren agro, food en logistiek zijn krachtige econo-kers naar het gebied brengen. mische dragers in Noord-Limburg met veel potentie voor de toekomst.Als belangrijke mogelijke locaties zijn benoemd: Greenport Venlo is één van de vijf Greenports van• Maascentrale Buggenum (Zevenelle) als cultuur- Nederland. Greenport Venlo is een interregionaal historisch erfgoed inzetten en bestemmen tot netwerk van ondernemers, onderzoek, onderwijs en grootschalige toeristische dagattractie (publieks- overheid. Dit netwerk creëert ruimte voor innovatief trekker). ondernemen en waarde voor de markt van agri, nutri-• Het plassengebied ten westen van Roermond aan tion, food, fresh en logistics. Dit tweede tuinbouwge- weerszijden van de Maasbrug (Hatenboer, Noord bied van Nederland dankt haar groeiende betekenis & Zuidplas, Paardsplas), Oolderplas bij Ool-Her- aan de strategische ligging vlakbij belangrijke afzetge- ten, kanaalzone bij A2 boven Wessem, (plassen) bieden als Duitsland en Midden-Europa. gebied.• Tussen Wessem & Thorn en het “Eiland in de Zoals hiervoor opgemerkt bij punt A (over de Che- Maas” (Stevensweert) mede in relatie tot de Spae- melot Campus), is het van belang dat Greenport als njerdplas in Kessenich (B). mede-eigenaar nadrukkelijker gaat participeren in de samenwerking met Nutrim en DSM Nederland om de potentie te benutten vanuit nieuwe ontwikkelingen, waarbij de relatie wordt gelegd tussen medicijngebruik en voeding.Ruimte voor waardevermeerdering 24
  24. 24. Logistiek F. Innovatief midden- enNoord-Limburg neemt een koploperspositie in op kleinbedrijflogistiek gebied. Binnen een straal van 100 kilometervan Greenport Venlo ligt een verzorgingsgebied met De inzet in Limburg dient tegelijkertijd gericht te30 miljoen consumenten. Behalve de producten uit de zijn op de doorontwikkeling van een vitaal, weerbaarstreek zelf, worden producten vanuit de hele wereld en innovatief midden- en kleinbedrijf (MKB). Daar-via Greenport Venlo geveild, verhandeld, bewerkt en bij is het van belang het onderwijs hier maximaal enverder gedistribueerd. adequaat op te laten aansluiten, door in het onderwijs ondernemerschap te stimuleren. In dit kader dient hetVersterking kennisontwikkeling hoger beroepsonderwijs een stimulerende en innove-Voor het verder realiseren van de potenties van Green- rende rol te vervullen. Het innovatief vermogen vanuitport in de toekomst, is het bevorderen van de ken- een effectieve samenwerking tussen MKB en HBOnisfactor van belang. De commissie acht het de moeite acht de commissie van groot belang voor het realiserenwaard de kennisontwikkeling vanuit de Fontys Hoge- van waardevermeerdering.school te versterken, gericht op de behoeften vanuit desectoren food, agro en logistiek. Daarbij adviseert de Het MKB in Limburg wint aan kracht, wanneercommissie de samenwerking met het bedrijfsleven te aansluiting wordt gezocht en gevonden bij de eco-versterken, zodat de match tussen arbeid en onderwijs nomische speerpunten, zoals hiervoor beschreven engeoptimaliseerd wordt. Ook samenwerking met de wanneer de verbinding wordt gelegd tussen de belan-Universiteit Maastricht en de Wageningen Universi- gen van het MKB met die van het maatschappelijkteit acht de commissie cruciaal om op dit terrein in de middenveld.toekomst te excelleren. G. Randvoorwaarde:Greenport en Brainport sociaal-maatschappelijkeDe kracht van Greenport is van belang voor de positi- innovatieonering van Limburg in de samenwerking van Brain-port 2020. Zoals beschreven in paragraaf 1.1 vormt het gezamen- lijke vertrouwen in de toekomst de essentiële basisFloriade Venlo 2012 voor het ontwikkelen en uitvoeren van een realistisch,De Floriade is de Wereld Tuinbouw Expo die eens in inspirerend en samenbindend toekomstperspectief.de tien jaar in Nederland plaatsvindt. In 2012 wordt Vertrouwen, eigen verantwoordelijkheid en grip krij-de zesde editie van de Floriade georganiseerd in Venlo. gen op de eigen toekomst, zijn dan cruciale begrippen.Een mooie gelegenheid en een sprekend voorbeeld om Dat vraagt ook om sociaal-maatschappelijke innovatiede sterke punten van deze regio te profileren. en om actief burgerschap. Verantwoordelijke bestuur- ders dienen hier oog voor te hebben en de voorwaar- den te creëren waaronder ook innovatie op dit gebied gerealiseerd kan worden. In paragraaf 3.2 gaan we nader in op het krimpvraag- stuk als maatschappelijke opgave en de betrokken- heid en medeverantwoordelijkheid die dat vraagt van burgers, maatschappelijke partijen en bedrijfsleven. De commissie beschouwt de kandidaatstelling van Maastricht als Culturele Hoofdstad 2018 als een aansprekende mogelijkheid voor het bevorderen van 25
  25. 25. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburgdraagvlak voor culturele en sociale innovatie in de I. Keuzes maken enregio. Om die mogelijkheid te benutten, is het nodig aan focus vasthoudendat de gemeente Maastricht uitgaat van een voedings-gebied breder dan Zuid-Limburg, op een breed terrein De keuze voor de hiervoor genoemde speerpunten,de samenwerking organiseert en eenduidigheid in betekent ook een keuze voor de onderwerpen waaroptreden demonstreert. Alleen op deze wijze kan de de focus niet op gericht is. In dit verband stelt deCulturele Hoofdstad de mentale kracht van de regio commissie Avantis en de huidige benadering van deversterken en een impuls bieden voor sociaal-culturele internationale samenwerking aan de orde.innovatie voor de lange termijn, op een geografischbreed gebied; de schaalniveaus van Zuid-Limburg en Avantisde Euregio. Avantis is een bedrijventerrein dat zich deels bevindt op het grondgebied van de gemeente Heerlen en deelsH. Randvoorwaarde: op het grondgebied van Aachen. In de gesprekken met Internationale school de commissie zijn onvoldoende concrete en kansrijke suggesties voor het voetlicht gebracht voor de invul-De commissie acht het creëren van een internationale ling van Avantis. Bij het versterken van economischeschool in Limburg van groot belang, gezien het grote speerpunten is een combinatie met de invulling vanaantal buitenlandse werknemers, onder andere bij Avantis niet als logische en aantrekkelijke combinatieDSM. Deze werknemers verkiezen nu Brussel als hun aan de orde gesteld. Ook is de commissie er niet vanwoonplaats. Dat is een gemiste kans voor Limburg. overtuigd geraakt dat de andere kant van de grens de toegevoegde waarde ziet van Avantis.Op basis van de gevoerde gesprekken, constateert decommissie dat de ambitie aanwezig is om een inter- De commissie constateert dan ook dat Avantis bin-nationale school te realiseren. In Maastricht wordt nen afzienbare termijn niet die perspectieven biedtgewerkt aan de oprichting van een United World die ervan verwacht werden. Om die reden adviseertCollege (UWC)/Internationale school. Hierbij gaat de commissie de betrokken partijen zich te concentre-het om een combinatie van scholen, bestaande uit ren op andere gebieden en op de hiervoor benoemdede huidige bestaande scholen in Maastricht, aange- speerpunten, die wel als kansrijk worden gezien en dievuld met het UWC. Deze combinatie van scholen perspectief bieden voor de toekomst.zal gevestigd gaan worden in een nieuw op te richtenschool, gezamenlijk gehuisvest in een nieuw gebouw. Dit advies van de commissie houdt ook in dat verdereDe plannen hiervoor zijn gereed. Daarnaast hebben de investeringen voor het Avantis-terrein en de daarvoorprovincie, de gemeente Maastricht en het bedrijfsleven benodigde infrastructuur opnieuw kritisch tegen hetde nodige middelen toegezegd. licht gehouden dienen te worden.Het realiseren van deze ambitie krijgt naar de mening Internationale samenwerkingvan de commissie te traag gestalte. De commissie ad- In ons tussentijdse voortgangsverslag (septemberviseert de betrokken partijen versnelling in de aanpak 2010) hebben we beschreven dat in de gesprekken vanen de realisatie van deze ambitie te bewerkstelligen. In de commissie door de gesprekspartners veelvuldig dedit kader formuleert de commissie de aanbeveling aan kansen van samenwerking met grensoverschrijdendehet provinciebestuur om op korte termijn deze ambitie bedrijven en regio’s zijn benoemd. De commissie iswaar te maken, opdat dit jaar, uiterlijk volgend jaar het van mening dat dergelijke samenwerkingsverbandeninternationaal onderwijs in Limburg daadwerkelijk alleen kans van slagen hebben als voor alle betrokkenkan aanvangen. partijen een win-win-situatie geldt. De commissie stelde in de tussentijdse rapportage vast dat met name de toegevoegde waarde vanuit Limburgse zijde aanRuimte voor waardevermeerdering 26
  26. 26. grensoverschrijdende regio’s en bedrijven onvoldoende reren, wordt letterlijk ruimte geboden voor creativiteitduidelijk is. en innovatie. Rondom de Universiteit Maastricht is het creëren van nieuwe fysieke ruimte lastig. RondomOp basis van onze vervolggesprekken in de tweede de hogescholen zijn hiervoor nog wel mogelijkheden.helft van 2010 constateren we dat de praktijk vangrensoverschrijdende samenwerking weerbarstig is. De commissie adviseert in dit kader om bij opgavenWeliswaar zijn in de gesprekken in het najaar van op het terrein van ruimtelijke ordening, bij vrijval van2010 enkele geslaagde voorbeelden aan de orde ruimte en bij opgaven van herstructurering, explicietgeweest. Echter, de vereiste win-win-situatie en de aandacht te besteden aan het letterlijk bieden vanmeerwaarde voor Limburg vanuit de huidige werk- fysieke ruimte voor creativiteit en innovatie rondomwijze zijn voor de commissie onvoldoende duidelijk kennisinstellingen.geworden. De kracht van het hoger en universitair onderwijsDe commissie is dan ook van mening dat in de inter- De hogeronderwijssector in Limburg bestaat uit viernationale samenwerking de focus niet primair moet grote instellingen, de Universiteit Maastricht, deliggen op problemen die internationale samenwerking Open Universiteit, de Hogeschool Zuyd en de Fontysbelemmeren. Het is allereerst van belang de eigen Hogescholen. Elk van de instellingen kent een eigenkracht aan Limburgse zijde te versterken, om op basis unieke profilering, zowel qua type onderwijs, als ookdaarvan een aantrekkelijke partner te zijn voor inter- in reikwijdte en toegevoegde waarde die zij levert aannationale samenwerking en de potentie op dit gebied de maatschappij door de eigen kernkwaliteiten ente benutten. Pas wanneer op dit gebied substantiële -activiteiten.en positieve ontwikkelingen aan de orde zijn, ontstaande mogelijkheden om problemen van internationale De instellingen hebben gezamenlijk hun ambitiessamenwerking aan te pakken en op te lossen. geformuleerd in het position paper hoger onderwijs Limburg “Versnelling en versterking”, om een bijdrage2.2 Toekomstbestendig en te leveren aan de versnelling van de sociaaleconomi- kwalitatief hoogwaardig sche ontwikkeling van de regio. Deze ambitie is mede onderwijs ingegeven door de demografische ontwikkelingen en het te verwachten structurele tekort aan hoger opge-Ruimte voor innovatie leiden.Een situatie van huishoudensdaling en de sanering vanwoningen en/of voorzieningen die daarmee gepaard De ambitie is vertaald in zes doelstellingen, die degaat, betekent het ontstaan van nieuwe fysieke ruimte. onderwijsinstellingen handen en voeten geven inDe commissie is van mening dat steeds verstandig gezamenlijke projecten. Een van de doelen is ommoet worden omgegaan met het herbestemmen van fundamenteel en toegepast onderzoek naadloos tedeze nieuwe ruimte, vanuit de vraag hoe deze ruimte laten aansluiten bij de drie Limburgse economischeingezet kan worden voor het bevorderen van innova- clusters (Healthcare, Chematerials & Energy en Agrotieve ontwikkelingen en het creëren van waardever- & Food). Onderzoeksresultaten worden praktischmeerdering. toepasbaar gemaakt in samenwerking met R&D-instellingen en bedrijfsleven. In de wisselwer-De commissie beschouwt beschikbare fysieke ruimte king tussen bedrijfsleven, hoger onderwijs en onder-rondom een universiteit of hoge school als een cruciale zoekswereld ontstaat werkelijke innovatiekracht.factor voor het realiseren van succesvolle innovatieveontwikkelingen. Door ruimte te creëren om onderwijs,kennisinstituten en bedrijfsleven, bijvoorbeeld vanuiteen campusgedachte, in elkaars nabijheid te laten ope- 27
  27. 27. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp LimburgDaarnaast speelt het hoger onderwijs nadrukkelijk dat naast de Rijksbijdrage bestaat uit co-financieringin op de flexibilisering van de arbeidsmarkt door het vanuit de regio.leveren van onderwijs op maat. Het hoger onderwijsstelt zich niet de vraag welke opleidingen ze moeten Als voorwaarden voor deze Rijksbijdrage kan samen-aanbieden, maar welke capaciteiten een student moet gevat geformuleerd worden dat de betrokken partijenhebben om aan de maatschappelijke vraag naar onder- in de regio:wijs en kennis te kunnen voldoen. • bereid zijn tot co-financieringHet realiseren van deze ambitie vraagt een financiële • het expliciete commitment uitspreken voor dearmslag die de regionale draagkracht te boven gaat en realisatie van de geformuleerde ambitieswaarvoor een bijdrage van het Rijk gevraagd wordt. • een duidelijke trekker aanstellen.Om deze ambitie te kunnen waarmaken, is een budgetnodig dat in het position paper geraamd wordt op Kwaliteit en bereikbaarheid van het onderwijs€ 1,25 miljard voor een periode van tien jaar. De commissie stelt, vanuit de ambitie van het creëren van waardevermeerdering, nadrukkelijk de kwaliteitBehalve de financiële bijdrage die nodig is, vormt sa- van het onderwijs voorop. Nadruk op de kwaliteit vanmenwerking in effectieve netwerken tussen overheden, het onderwijs begint al in het basisonderwijs. Hetbedrijfsleven en kennisinstellingen de sleutel voor de kwaliteitsprincipe dient dan ook leidend te zijn in debeoogde versnelde ontwikkeling. Alle partijen blijven discussie over spreiding of clustering van onderwijs-zich daarbij richten op hun eigen kerndoelen en wor- voorzieningen.den verbonden door een gemeenschappelijke focus opde geformuleerde speerpunten: Voor het realiseren van waardevermeerdering acht de commissie het cruciaal het aantal drop outs uit het on-• Provincie en gemeenten richten zich op de realisa- derwijs verder terug te brengen. De gesprekspartners tie van een hoogwaardige infrastructuur. van de commissie onderschrijven dat als de kwaliteit• Bedrijven richten zich op innovatie en samenwer- in het onderwijs gestimuleerd wordt, er zeker werk is king, waardoor een versnelling van kennisontwik- voor schoolverlaters. keling en economische toepassing mogelijk wordt.• Kennisinstellingen zorgen voor een programme- Tegelijkertijd is aandacht nodig voor de bereikbaar- ring van onderzoek- en onderwijsactiviteiten; in heid van het onderwijs. Dat vereist mogelijk voorzie- onderlinge afstemming en in samenwerking met ningen op het gebied van leerlingenvervoer. overheden en bedrijfsleven. Match onderwijs & arbeidsmarktDe commissie acht het van belang deze initiatieven Ook in het voortgezet onderwijs, het middelbaar enmet kracht voort te zetten. De benodigde investering hoger beroepsonderwijs en het academisch onder-(geraamd op € 1,25 miljard) beschouwt de commissie wijs staat de kwaliteit van het onderwijs voorop. Deals een incidentele financieringsopgave, die de macht praktijkgerichtheid van onderwijs is daarbij cruciaal enen de kracht van de regio te boven gaat. De commissie dient gericht te zijn op de aansluiting van het onder-onderschrijft dan ook de opmerking in het position wijs op de vraag naar arbeid.paper dat van het Rijk de verantwoordelijkheid ver-wacht mag worden voor een bijdrage aan deze inci- De commissie is van mening dat allianties tussen on-denteel benodigde investering. De commissie adviseert derwijs en bedrijfsleven nadrukkelijk onderdeel dienende betrokken partijen deze Rijksbijdrage op te nemen uit te maken van het te ontwikkelen sociaalecono-in het convenant, zoals in paragraaf 1.3 aan de orde misch ruimtelijk toekomstperspectief voor Limburg.gesteld. In dit convenant dienen nadere afspraken ge- Vanuit dergelijke allianties stemmen schoolbestuur-maakt te worden over het genereren van startkapitaal, ders en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven hunRuimte voor waardevermeerdering 28
  28. 28. behoeften en mogelijkheden nadrukkelijk op elkaar af. orde zijn. Daarnaast is er voldoende spanning op deOm zo te bewerkstelligen dat in de toekomst voldoen- woningmarkt, waardoor sprake is van een gezondede en kwalitatief passende arbeidskrachten voorhan- doorstroming op de woningmarkt en van vernieuwingden zijn voor het werk dat gedaan moet worden. van woningen. Een frictieleegstand van 2% geldt als acceptabel en als indicator voor een voldoende ge-Het bedrijfsleven dient daarvoor haar ambities niet al- zonde woningmarkt.leen te richten op de kansen uit de markt, maar ook opde beschikbaarheid van werkgelegenheid. Andersom Aandachtspunten per regiodienen de opleidingen gekoppeld te zijn aan de (clus- Voor het realiseren van een goed werkende woning-ters van) bedrijven in de regio’s. markt, formuleert de commissie per regio en voor de provincie de volgende aanbevelingen.Toekomstbestendige spreidingsplannenvoor het onderwijs Zuid-LimburgIn het verlengde van de voorlopige aanbeveling van de Zoals ook verwoord in ons tussentijdse voortgangs-commissie, zoals verwoord in ons tussentijdse voort- verslag van september 2010, acht de commissie hetgangsverslag, formuleert de commissie het volgende voor Zuid-Limburg noodzakelijk de sanering van hetadvies voor het onderwijs: Ontwikkel, onder regie van woningbestand planologisch groter aan te pakken,de provincie, een toekomstbestendig spreidingsplan vanuit een langetermijnperspectief. Om zo keuzesvoor het primair onderwijs tot en met het middelbaar sneller te kunnen maken en ambities beter te kunnenen hoger beroepsonderwijs op het schaalniveau van waarmaken. De focus dient daarbij gericht te zijn opZuid-Limburg, dat op termijn op te schalen is naar de gewenste kwaliteit van de woningen en de leefom-het schaalniveau van geheel Limburg. geving. Hierbij dient ook steeds de vraag centraal te staan hoe vrijkomende nieuwe ruimte (na sanering)Het respecteren van de eigenheid van iedere orga- maximaal kan worden benut voor (combinaties van)nisatie geldt nadrukkelijk als uitgangspunt voor het nieuwe functies die in de toekomst weer meerwaardeopstellen van dergelijke spreidingsplannen. Spreiding kunnen genereren.van onderwijsvoorzieningen zal leiden tot nieuwe in-vesteringen en desinvesteringen. Hier kan de provincie Een aanpak van de sanering van het woningbestandde regio bij ondersteunen om de transitie mogelijk te op een planologisch groter schaalniveau betekentmaken. Regie van provincie wil op dit terrein niet zeg- concreet het aanbrengen van samenhang tussen degen dat de provincie bepaalt. Wel kan de provincie de herstructureringsvisie Parkstad, de woonvisie Sittard-samenwerking tussen partners bevorderen, bestuurs- Geleen en de woonvisie Maastricht Heuvelland. Omkracht stimuleren en (financieel) faciliteren. zo toe te werken naar één herstructureringsvisie op het schaalniveau van Zuid-Limburg.2.3 Een goed werkende woningmarkt Midden-Limburg Voor Midden-Limburg acht de commissie het cruciaalNaast werkgelegenheid is een aantrekkelijk woon- en deze regio te beschouwen als één woningmarkt. Eénleefmilieu een belangrijke factor voor mensen om zich gezamenlijke en gedeelde woonvisie op het schaal-te vestigen. Het realiseren van een goed werkende niveau van Midden-Limburg dient dan ook onderdeelwoningmarkt beschouwt de commissie dan ook als uit te maken van het te ontwikkelen sociaalecono-een cruciaal onderdeel van het te ontwikkelen sociaal- misch ruimtelijk toekomstperspectief voor deze regio.economisch ruimtelijk perspectief voor Limburg opde lange termijn. Het gaat dan om een woningmarkt Noord-Limburgwaarin vraag en aanbod zodanig in evenwicht zijn In vergelijking met Zuid-Limburg, is in Noord-dat overmatige leegstand en verpaupering niet aan de Limburg (ook op langere termijn) minder sprake van 29
  29. 29. Eindrapportage Adviescommissie Deetman Bevolkingskrimp Limburgbevolkings- en huishoudensdaling (zie de prognoses in • Het realiseren van de aansluiting tussen vraagbijlage 2). Wel is in Noord-Limburg nadrukkelijk een naar en het aanbod van woningen, gezien deverandering aan de orde van de samenstelling van de veranderende samenstelling van de bevolking.bevolking. Dat betreft in de eertse plaats de ontwik- • Het huisvesten en integreren vankeling van vergrijzing en ontgroening, zoals op veel arbeidsmigranten.plaatsen in ons land. Deze bijzonderen omstandighe-den in Noord-Limburg betreffen de arbeidsmigranten. De commissie adviseert om in het te ontwikkelen sociaaleconomisch ruimtelijk perspectief voor Noord-Limburg kende medio 2010 in totaal ongeveer 20.000 Limburg, in samenspraak met de betrokken partners,arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa, nadrukkelijk aandacht te besteden aan deze onderwer-waarvan 7.000 in Noord-Limburg. Uit onderzoek van pen.Wonen Limburg en de gemeente Venray blijkt dat50% van de arbeidsmigranten zich voor langere tijd Provincie Limburgin Nederland wil vestigen. Slechts een kwart geeft te Zoals eerder opgemerkt, is voor de provincie eenkennen zich niet in Nederland te willen vestigen. Van belangrijke rol weggelegd in het bevorderen van dedegenen die zich willen vestigen, wil 85% dit voor ontwikkeling van de sociaaleconomische ruimtelijkeeen periode van langer dan vijf jaar. Het grootste deel perspectieven op regionaal schaalniveau. Een goedvan de groep, die zich langer wil vestigen, wil ook het werkende woningmarkt dient hier onderdeel van uit tegezin herenigen. Tot voor kort werd ervan uitgegaan maken.dat zo’n 7 tot 9% van de arbeidsmigranten zichblijvend met partner en/of gezin in de regio zou De provincie beschikt over relevante (wettelijke)willen vestigen. instrumenten om aan deze rol invulling te geven. In dit verband is het allereerst cruciaal dat de provinci-De groep arbeidsmigranten vormt een belangrijke ale woonvisie consistent is met regionale woonvisies,doelgroep als het gaat om het vinden van voldoende zodat deze visies elkaar onderling kunnen versterken.kwalitatief goed opgeleide arbeidskrachten. Deze Met de provinciale woonvisie beschikt de provinciewerknemers zijn daarmee cruciaal voor de economie in over mogelijkheden tot programmering en planningNoord-Limburg. De groep arbeidsmigranten con- op de regionale woningmarkt. We noemen in ditcentreert zich in de leeftijdscategorie tot 35 jaar. Het verband ook de provinciale verordening en als uiter-opleidingsniveau varieert van middelbaar tot hoger ste middel het provinciaal inpassingsplan. Daarnaastopgeleid. De groep van zeer laag geschoolde arbeids- kan de provincie in financiële zin een bijdrage leverenmigranten is zeer klein. aan de incidentele investeringen die nodig zijn om de transformatie (sanering en herstructurering) te reali-Dit betekent ook dat de economische activiteiten in seren. Zoals de provincie nu ook als co-financier, naastdeze regio fungeren als aanjager voor de demografi- de regio en het Rijk, bijdraagt aan het transitiefondssche veranderingen. Deze ontwikkelingen betekenen wonen voor Parkstad.ook dat een nuancering vereist is van de bestaandeprognoses van het CBS/PBL voor bevolkings- en 2.4 Zorg op maathuishoudensontwikkelingen. In het vorige hoofdstuk is de zorg (Healthcare) alsDe opgave om in Noord-Limburg een goed werkende economisch speerpunt aan de orde geweest. In dezewoningmarkt te realiseren, bestaat derhalve uit de paragraaf gaan we nader in op de toenemende envolgende onderdelen: veranderende zorgvraag, die gepaard gaat met de ver- grijzing, en de antwoorden die daarvoor geformuleerd• De reguliere opgave van herstructurering van de moeten worden. In 2040 zal het aantal ouderen vier gedateerde woningvoorraad uit de jaren ’60 en ’70. maal zo groot zijn als in 1970. Na 2020 zal de vraagRuimte voor waardevermeerdering 30

×