88358475 kriminologji-rd

5,159 views

Published on

0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
5,159
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
123
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

88358475 kriminologji-rd

  1. 1. KriminologjiaKapitulli I : Kuptimi i kriminologjise shoqeror-ekonomik etj. Krimi ia hap rrugenZanafilla dhe emertimi i Kriminologjise kaosit,korrupsionit,konflikteve ne mesNocioni ose emri Kriminologji, u perdor per here te qytetareve.pare nga antrapologu i njohur francez Paul Topinard 3) Faktoret ekonomike e materiale bejen pjese(Pol Topinar)i cili ne vepren e vet me titell humbjet dhe demet e medha materiale qeAntropologjia te botuar ne vitin 1879 shtron nevojen e peson shoqeria dhe individet drejteperdrejtithemelimit te nje disiplone te pavarur shekncore nga nga aktiviteti kriminal.antropologjia e cila do te merrej me studimin e krimit 4) Interesimi me qellim te vetembrojtjes dhene shoqeri dhe do te quhej me emrin Kriminologji. mbrojtjes permendet nevoja e njohjes seAutori i njohur Italian Rafaello Garafallo nje nder personalitetit te delikuenteve dhe te vetive teperfaqesuesit e shkolles pozitiviste Italiane I pari shkroi tyre subjekteve,gjithenje me qellim tevepren e vet me titull Kriminologjia te cilen e botoi me pengimit te recidivizimit,mbrojtjes nga1884. atakimet eventuale dhe per risocializimin me te suksesshem te tyre.*Kriminologjia vjen nga fjala latine-greke krim, qe * Disa pikepamje mbi kuptimin eedhe ne shqip do te thot krim dhe nga fjala logos, qe do Kriminologjise si shkence, jane tete thote shkence. Pra, ne perkthim te lire dhe te llojllojshme.Disa nga keto tentojene qedrejteperdrejte, fjala ose nocioni Kriminologji, do te Kriminologjine ta paraqesin si shkencethote shkence mbi krimin. gjitheperfshirese mbi krimin, ndersa te tjeratMe studimin e krimit merren edhe disiplina te tjera perpiqen ta perkufizojne ate si nje disipline teshkencore: specializuar mbi shkaqet e krimit. 1)Edrejta penale,2)Procedura ,kriminelin,viktimen dhe organet e kontrollit.penale,3)Kriminalistika,4)Politikakriminale,5)Penologjia,6)Mjekesia ligjore. * Lidhur me kuptimin e shkences se Kriminologjise, gjate rruges se zhvillimit te saj ne drejtim te* Kriminologjia e studion krimin ose kriminalitetin pavarur, jane verejtur dy koncepte themelore :nga aspekti i ndriqimit te formave dhe shkaqeve te 1)Shkences Pluralist, dhe 2) Sintetike.paraqitjes se tij, duke synuar shpjegimin shkencor te 1) Kriminologjia si shkence pluralisteketij fenomeni shume te perhapur dhe te rrezikshem ne Kuptimi kriminologji,sipas ketij koncepti, kashoqerin bashkohere. domethenien e nje shkence te pergjitheshme e cila eshte e pavarur dhe ne gjirin e vet perfshin disa* Kriminologjia eshte nje shkence e cila studion disiplina te vecanta te cilat merren me fenomenin edukurine e krimit si fenomen individual dhe si fenomen krimit.Keto disiplina ne kuader teshoqeror, duke analizuar format e manifestimit te tij, kriminologjise,trajtone disa aspekte qe kane teduke ndricuar shkaqet,burimet dhe rrenjet e natyres, bejne me delikuentin,sjelljenekonomike,sociale,biopsikike te tij, me qellim qe te kriminale,shkaqet,masat per kontrollin dhendihmoje ne parandalimin dhe mbrojtjen e shoqerise parandalimin e kriminalitetit.Kete koncept, i cilinga kjo dukuri e rrezikshme. perndryshe ne literaturen kriminologjike quhet pluralistik, e ka akceptuar dhe mbrojtur autori i* Krimi preokupim i madh i njerezimit Krimi si njohur Italian,Enriko Ferri ai mendon se shkencafenomen shoqeror dhe individual dhe shkaqet e tij, kane e Kriminologjise, ne vete permban kuptiminqene perhere objekt interesimi, qe nga paraqitja e gjenetik per te gjitha shkencat qe trajtojneshoqerise njerezore. Qysh nga koherat me te hershme, kriminalitetin.Kriminologjine si shkence pluralisteka patur perpjekje qe te shpjegohet arsyeja dhe shkaku e trajtojne edhe perfaqesuesit e shkollesse cka i shtyn disa individi dhe grupe qe kryejne krime. amerikane. Ne kete drejtim vecohen kriminologet*Interesimi dhe preokupimi i njerezimit per krimin e njohur E.Sutherland dhe D.Cressy, te ciletshpjegohet me ndikimin e disa faktoreve: konstatojne se fjala kriminologji eshte kuptim i 1) Faktoret subjektive dhe emocionale sipas perbashket per tri disiplina te cilat konstatojne autoreve te njohur Barnes dhe Teters, kriminalitetin.Keto displina jane:sociologjia e se interesimi per krimin vjen nga ndjenja e drejtes penale, e cila studion dhe analizon shkaqet frikes per sigurine e jetes, te prones,te dhe kushtet ne te cilat zhvillohet e drejta penale: integritetit moral dhe seksual, nga deshira per etiologjia kriminale e cila trajton menyrat e hakemarrje, nga deshira per aventura etj. pengimit dhe kontrollit te krimit. 2) Faktoret objektive ose rreziku real nga 2)Kriminologjia si shkence sintetike atakimet e krimit faktoret ce nxisin Sipas konceptit sintetik, krinimologjia eshte interesimin per dukurine e krimit, sipas disipline shkencore e pavarur, e cila ne rrugen e konstatimeve ne literaturen me te re vet te zhvillimit dhe konstituimit, ka arritur te kete kriminologjike, bejen pjese; rrezikimi i lende me metoden e vet, e cila dallohet nga vlerave dhe me te mirave me elemntare te disiplina e ngjashme shkencore.Kriminologjia njeriut, si eshte jeta, liria dhe sipas ketyre pekepamjeve, eshte shkence empirike prona,rrezikimi i rendit te caktuar dhe eksperimentale, per dallim nga e drejta penale, 1
  2. 2. qe eshte si disipline normative e teorike.Nje koncept te vecante sintetik te kuptimit te shkences *Definimi dhe perkufizimi i shkences se se Kriminologjise, e hasim edhe ne qasjet e Kriminlogjise kriminologut te madh francez Jean Pinate, i cili Kriminologjia mund te definohet si shkence e thekson se ajo eshte shlence aplikative dhe pavarur dhe unike,e cila i shfrytezon njohurite dhe dallohet nga e drejta penale,penologjia dhe rruget kerkimore te shkencave te tjera, me qellim kriminalistika. Ai,Kriminologjine e ndan ne ate. te studimit empirik te fenomenit 1)Kriminologjia Gjenerale i sintetizon njohurit e kriminal:Krimit,kryeresit,viktimes dhe formavepergjitheshme teorike mbi fenomenin kriminal. te reagimit ndaj tij.me qellim te mbrojtjes se 2) Kriminologjia Aplikative ose Klinike, ne shoqerise nga kriminaliteti. menyre multidisiplinare dhe praktike i qaset * Lenda (objekti) i kriminologjise rasteve individuale te sjelljeve kriminale me qellim Per te ekzistuar nje shkence si e pavarur, ne rend te te hartimit te tretmanit te perhershem dhe pengimit pare duhet te kete te percaktuar lenden apo te recidivizimit. objektin e vet te studimit, e po ashtu edhe metodat e veta, per kete arsye, caktimi i lendes se*Perkufizimi i lendes se Kriminologjise Kriminologjise, u verejt se fenomeni kriminal si Kuptimin e shkences se Kriminologjise dhe lende e preokupimit te saj, ne vete permban disazhvillimin e saj ne drejtim te nje disipline te nocione, si p.sh. krimin si dukuripavarur shkencore,u verejt se kriminaliteti,perkatesisht individuale:delikuentin si kryeres tekrimi, eshte objekt qendror i studimit te saj. krimit:viktimen e krimit: kriminalitetin siNe literaturen kriminologjike permenden: dukuri masovike dhe reagimin e individit dhe1)Definimi juridik,2)Definimi sociologjik,3)Definimi shoqerise ndaj krimit dhe kriminalitetit.i perzier dhe definime te tjera. Disa kuptime dhe nocione themelore te1)Definimi juridik i lendes se Kriminologjise KriminologjiseSipas definimit apo perkufizimit juridik, lende e Ne trajtimet, kriminologjike dhestudimit te kriminologjise duhet te jene te gjitha ato juridikopenale,shpesh perdoren nocione e kuptimesjellje dhe veprime te ndaluara te cilat jane te te cilat ndonjehere shkaktojene huti einkriminuara dhe te parapara me norma pozitive moskuptim.Ne kete menyre perdoren kuptimet:juridike.Objekt i studimit te kriminologjise duhet te 1)fenomen kriminal,jene krimet dhe sjelljet kriminale qe jane parapare ne 2)kriminalitet, 3)krim, 4)kriminel, 5)veperdispozitat juridike pozitive te nje vendi, pra jan te penale, 6)kryerse i vepres penale, 7)sjelljeinkriminuara me kode dhe me ligje penale.Ne kriminale, 8)dukuri kriminale, 9)dukuri anti-literaturen kriminologjike theksohet se definimi juridik sociale, 10)sjellje asociale, 11)delikt,eshte i ngushte dhe i njeanshem dhe ai nuk mund te 12)delikuent, 13)delikuence, 14)sjelljepasqyroje lenden e vertete te kriminologjise si disipline delikuente, 15)sjellje deviante, 16)viktime,shkencore qe merret me sundimin e formave dhe 17)viktimizim, 18)viktimologji, 19)i pandehur,shkaqeve te kriminalitetit ne nje vend. 20)i dyshimte, 21)i arrestuar, 22)i2)Definimi sociologjik i lendes se Kriminologjise paraburgosur, 23)i burgosur, 24)i privuar ngaDefinimi apo perkufizimi sociologjik i lendes se liria, 25)i denuar etj.kriminologjise thote qe abjekt studimi i kesaj shkence 1) Nocioni fenomen kriminal perfshin njeduhet te jene te gjitha sjelljet dhe veprimet teresi te pergjitheshme te kuptimeve lidhurantishoqerore, te ndaluara dhe te rrezikshme, pa marre me krimin,veperparasysh faktin se a jane te parapara dhe te penale,kriminelin,kryresin,viktimen dheinkriminuara ne dispozita penale pozitive. reagimin e shoqerise ndaj tij.Kur perdoret3)Definimi i perzier definimi i perzier i lendes se termi fenomeni kriminal, zakonisht mendohetkriminologjise konsiston ne faktin se si objekt i per dukurine e rezikshme shoqerore qesundimit dhe trajtimit te kesaj shkence, duhet te jene te manifestohet ne kryerjen e krimeve tegjitha veprimet dhe sjelljet te cilat cenojne dispozitat llojllojshme,ne kryeresit e ketyre krimeve dhepozitive,mirepo edhe aktivitetet dhe sjelljet e demshme ne vetite e tyre biopsikike.e te rrezikshme, te cilat nuk jane te inkriminuara per ne 2) )Me nocion kriminalitet, kuptohet teresia easpektin e pergjithshem paraqesin rrezk, dhe si te till te gjitha krimeve te kryera ne njeduhen hulumtuar dhe studiuar. kohe,hapesire dhe periudhe te caktuar.Definimi perfundimtar i lendes se Kriminologjise 3) Me termin krim, nenekuptohet aktiNga trajtimet e deritanishme lidhur me objektin e individual i sjelljes se njeriut, permes te cilitKriminologjise, ne menyre te qarte del se ajo eshte cenohet ose shkilet kodi penal dhe kjo shkeljeshkence e pavarur e cila, duke aplikuar metologjine zakonisht ka per pasoje denimin ndeshkimin.kerkimore, ne menyre empirike studion fenomenin 4) Per kuptimin krim, ne literature dhe nekriminal ne teresine e tij.Me fjale te tjera praktike gjygjesore perdoret edhe termi veper,Kriminologjia, si lende te veten e ka penale eshte veprim ose mosveprim i cilikrimin,kriminalitetin,kriminelin,faktoret objektive cenon apo rrezikon nje te mire te mbrojtur medhe subjektive,viktimen dhe masat per ligj penal,kod penal, apo dispozita te tjeraparandalimin e tij ne shoqeri. penale pozitive. 2
  3. 3. 5) Termi sjellje kriminale, shpeshehere ndermerr veprimet e lartshenuara.Kur flitet perdoret dhe ka domethenien e kuptimit krim per kuptimin- kriminel,zakonisht mendohet ose veper penale.Termi sjellje kriminale per personin i cili ka kryer krime dhe sjellje te nenkupton te gjitha veprimet e rrezikshme renda dhe te rrezikshme.Termi delikuent ose dhe te demshme qe jane te sanksionuara me keqeberes, me teper ka te beje me kryeresin e ligje penale pozitive. veprimeve kriminale qe paraqiten6) Nocioni delikuence, perfshin te gjitha momentalisht,rasisht te kushtezuar nga veprimet dhe sjelljet qe me dispozita ligjore rrethanat she situata konkrete. Ky term ka te pozitive te nje vendi jane te ndaluara e te cilat beje me persona te mitur dhe te rinj e jo me emerohen si delikte.Kur perdoret termi persona te cilet sjelljet dhe veprimet i kryejne delikuence, mendohet ne disa sjellje e shkelje nga shprehia ose tendenca te ketyre normave,e te cilat nuk jane te renda kriminale.Shprehja kriminalizem qe si krimet dhe veprat penale.Per veprimet nenkupton rrethanat e formimit te nje personi negative antisociale dhe kriminale te te si kriminel, si delikunt.Pra kriminalizimi miturve dhe te rinjeve, shpesh perdoret termi paraqet nje lloj rruge a procesi te formimi te delikuence e te miturve, perkatesisht nje individi me tipare te kryeresit apo delikuence e te rinjeve, kuptimi delikuence kriminelit ne nje ambient te caktuar. vjen nga fjala delikt,perkatesisht delikuent. 12) Termi viktime, ne Kriminologji perdoret per7) Termi sjellje deviante,sjellje asociale, te shenuar personin i cili ka pesuar, i cili eshte nenekupton veprime dhe aktivitete te cilat rrezikuar, i cili eshte atakuar dhe i cili eshte nuk jane ne pajtim me disa rregulla apo shkaterruar nga veprimi kriminal.Lidhur me norma te miresjelljes se nje grupi, nje viktimen dhe shkaqet e paraqitjes se saj eshte bashkesie shoqerore.Keto veprime shpeshhere themeluar nje disipline e vecante shkencore e quhen devijime sociale.Me kuptimin, cila quhet Viktimologji. format,shkaqet e paraqitjes se ketyre Ne punimet e disa autoreve, shpesh devijimeve sociale merret nje disipline e perdoret termi Kontrolli fomal dhe vecante shkencore, e cila quhet patologji joformal i krimit, me te cilen perfshihen sociale masat dhe mjetet e ndryshme te cilat shteti i8) Kuptimi kundervajtje ose sjellje ndermerr lidhur me pengimin e sjelljeve kundervajtese, perfshin te gjitha aktivitetet kriminale. te cilat paraqiten si shkelje apo cenime te 1)Si mase joformale te kontrollit social, rendit publik te nje shteti.Per keto cenime konsiderohen aktivitete te ndryshme te kundervajtese, jane parapare denime dhe institucioneve te caktuara, duke filluar prej masa kundervajtese. Keto veprime dhe familjes e deri te shkollat dhe institucinet aktivitete, zakonisht nuk bejne pjese ne tjera te arsimimit dhe edukimit. kriminalitet, mirepo ato u paraprijne 2)Si mase formale te kontrollit konsiderohen veprimeve te ndryshme kriminale. masat dhe veprimet te cialt i ndermarrin9) Nocioni delikt ekonomik, nenekuptohet organet e caktuara te parapara me ligj.masat e cenimi dhe rrezikimi i rregullave ne raporte policise,prokurorise,gjyakatave, ekonomike-financiare.Per shkelje te tilla jane institucioneve te riedukimit etj. parapare masa te vecanta ndeshkuese te Ne Kriminologji, perdoren edhe disa terma dhe natyres ekonomike financiare per ne raste te emertime tjera, si p.sh; i paraburgosur, i caktuara edhe panale. arrestuar, i gjykuar, i denuar etj.te gjitha keto10) Nocioni delikt disiplinor, nenkuptohet emertime shprehin nje pozite dhe gjendje te shkelja dhe cenimi i normave te caktuara personit te caktuar, I cili ka kryer ndonje veprim shoqerore apo rregullave tjera te cilat jane kriminal gjate procedures penale prej momentit te parapare masa disiplinore.Te gjitha keto hetimit e deri te ekzekutimi I sanksioneve te kuptime; si kundervajtje, delikt ekonomik, caktuara penale. delikt disiplinor, paraqesin veprime qe kane Ne kete drejtim perdoren termat : te bejne me shkeljen dhe cenimin e disa permiresim,riedukim,rehabilitim,risocializim,k rregullave e normave te lemive te orrektim,riintegrim dhe shprehje tjera te caktuara,por ato shkelje nuk paraqesin ngjashme te cilat tregojne per aktivitete te aktivitet te mirefillte kriminal.Nese keto organizuara lidhur me kontrollin,pengimin, veprime perseriten, nese nuk pengohen, ato parandalimin,permiresimin dhe mbrojtjen e mund te shenderrohen ne veprime me shoqerise nga kriminaliteti. karakter kriminal.Per kete arsye, shpeshhere, per keto veprime perdoret shprehja sjellje *Rendesia dhe roli i shkences se kriminologjise delikuante parakriminale ose aktivitete Rendesia dhe funksioni i Kriminologjise shkencat paradelikuente. shoqerore ne pergjithesi, e shkenca e Kriminologjise ne11) Termet kriminel,autor,kryeres i vepres vecanti, kane dy detyra themelore: njera eshte njohja penale,doras,delikuent,keqberes, kane te dhe ndricimi sa me i thelle i lendes apo objektit te bejne me individin apo personin i cili i sundimit, dhe tjetra qe rezultatet e kerkimeve dhe 3
  4. 4. njohurive te veta shkencore t’i aplikoje ne jete dhe ato kerkime te pastra, te mirefillta,teorike dhete jane ne sherbim te mireqenies se njerezimit. akademike.Ketyre kerkimeve u behen verejtjet se janeKriminologjia, si shkence, dhe studimet e mirefillta teper abstrakte, te thata dhe teorike, per cka fare pak,objektive dhe te guximshme, perhere duhet te jene ne jane te aplikueshme ne praktike.funksion jo vetem te regjistrimit dhe konstatimit te 4)Kriminologjia aplikative paraqitet si antipod iformave dhe shkaqeve te krimit, por edhe ne funksion kriminologjise akademike.Konceptin e kriminologjisete luftimit dhe pengimit te tij. aplikative e mbon dhe e kultivon kriminologu DenisRoli dhe detyrat e kriminologut Kriminologu ka per Sabo nga Qendra-Departamenti per kriminologji nedetyre te kerkoje dhe te njohe te verteten. Per te gjetur Montreal te Kanadase. Sipas tij,Kriminologjia duhet tete verteten, ai duhet te aplikoje nje rruge te arsyeshme merret me studime, kerkime dhe abservime konkrete tedhe te pershtateshme per kete.Ne kete rruge, ai duhet te realitetit kriminal, ne cdo shoqeri.Kriminologjiajete objektiv.Kriminologu, ne trajtimet dhe kerkimet aplikative angazhohet qe ne shkencen e Kriminologjisekriminologjike, duhet sa me shume te lirohet nga te behen ndryshime rrenjesore ne qasjen e studimit tengarkesat dhe qasjet subjektive dhe interesat personale shkaqeve te krimit dhe parandalimit te tij.te cilat nuk kane mbeshtetje ne fakte dhe te dhena 5)Kriminologjia radikale eshte nje orientim tashme iobjektive. njohur ne trajtimet e fenomenit kriminal dhe paraqitetsi* Ndarja e kriminologjise nje kritike e ashper e disa koncepteve te kriminologjiseNe literaturen bashkekohore kriminologjike, flitet per tradicionale mbi krimin.Perfaqesuesit e ketij orientimiekzistimin e disa llojeve te kriminologjik, kerkojne qe te behen ndryshimekriminologjise.Keshtu,permenden:1) Kriminologjia e rrenjesore dhe radikale te postulateve themelore tepergjitheshme, 2)kriminologjia klinike, kriminologjise tradicionale.Kriminologjia radikale qe3)kriminologjia akademike,4)kriminologjia ne menyre radikale te nderroje kuptimi i sistemit teaplikative,5)kriminologjia radikale,6)kriminologjia inkriminimeve tradicionale, qe do te thote, i kodeve dhetradiciaonale,7)kriminologjia ligjeve penale, dhe me kete, edhe objekti i studimit tefeministe,8)kriminologjia viktimologjike etj. kriminologjise tradicionale, ngase ai nuk perfaqesonNje kohe sa ishte ne fuqi ndarja e botes ne te realitetin mbi krimin real ne shoqeri.ashtuquajtura blloqe,ekzistonte edhe ndarja ne 6)Kriminologjia viktimologjike-viktimologjiaKriminologji borgjeze dhe Kriminologji socialiste, Viktimologjia eshte nje disipline e vecanteperkatesisht Kriminologji Perendimore dhe kriminologjike e cial mirret me studimin e viktimes ngaKriminologjia te Lindjes. aspekti i fenomenit te paraqitjes, nga aspekti i shkaqeve1) Kriminologjia e pergjitheshme eshte nje shkence objektive dhe subjektive te cilat e kushtezojne dhe ngateorike lidhur me nocionet themelore mbi krimin dhe aspekti i masave dhe mjeteve te parandalimit teshkaqet e tij ne shoqerine bashkekohore.Sipas autoreve viktimizimit te qytetareve.Viktiminologjia eshte njeqe perfaqesojne kete pikepamje,Kriminologjia perbehet disipline shkencore e cila ka per detyre te studiojenga disa disiplina te vecanta kriminologjike, si p.sh viktimen e ndonje delikti, vetite e saj,karakteristikat1)Antropologjia kriminale,2)Psikologjia biologjike,psikologjike, morale dhe ato socio-kriminale,3)Psikiatria kriminale,4)Sociologjia kulturore,lidhjet e saj me krimin dhe rolin e saj nekriminale,5)Viktimologjia dhe penologjia. ndodhjen e krimit.Ne studimet dhe kerkimet e autoreveKriminologjia e pergjitheshme ose gjenerale ka per te ndryushem, permenden disa lloje te viktimave, sidetyre te definoje dhe perkufizoje te gjitha nocionet p.sh.1)viktima kriminale,2)viktima latente,3)viktimathemelore mbi krimin dhe marredheniet e tij me faktore e pafajshme,4)viktima pjesemarrese,5)viktimaqe nxisin ate. nxitese, 6)viktima e rastesishme etj.2) Kriminologjia klinike eshte nje disipline e vecante e * Metodologjia dhe Metodat e Kriminologjiscila insiston qe objekt i studimit dhe hulumtimit duhet Fjala metode apo metodologji domethene rruge,te jete individi, kryeresi,rasti individual. Si themelues menyre e ardhjes te e verteta objektive. Kuptimi metodedhe inicues i kesaj kriminologjie,konsiderohet rrjedh nga fjala me prejardhje greke methodos qe do teLombrozo, Di Tulio, dhe me i shquari nder ta, Jean thote rruge, procedure qe ndiqet per te arritur deri tePinatel, Kriminologjia klinike, sipas Pinatelit, kaper qellimi i parashtruar.Metodologji do te thote edhe teresiqellim te ndricoje gjendjen e rrezikshme te e njohurive teorike dhe procedurave teknike te cilatpersonalitetit te njeriut delikuent.Kriminologjia klinike shfrytezohen me qellim te kerkimit dhe ndricimit te njeka per qellim qe duke aplikuar analogjikisht metodat e lende apo nje ceshtjeje kerkimore.Ne kriminologjimjekesise klinike te jape mendimin per kriminelin apo precedura e kerkimit te lendes se saj kalon neper disadelikuentin.Studimi i tille duhet te perfshije diagnozen, faza: faza e caktimit te lendes dhe qellimit te kerkimit:prognozen dhe tretmanin. faza e fomulimit te ideve fillestare: faza e mbledhjes3)Kriminologjia akademike paraqet nje shkence te se fakteve ose te dhenave, literatures dhe burimeve tevecante te kriminologjise e cila ne pjesen me te madhe tjera: faza e analizes, e perpunimit dhe interpretimit tezhvillohet dhe ekziston ne qendrat e ndryshme te dhenave dhe fakteve: faza e nxerrjes se knokluzaveuiversitare te botes bashkekohore.Ekziston mendimi se dhe konstatimeve dhe faza e verifikimit te rezulateveme hulumtimin shkencore te dukurise kriminale mirren kerkimore ne praktike.Kriminologu F.Hagan, e kdepartamentet,institutet dhe qendrat e ndryshme perpunuar vecmas metodologjine e kerkimitkerkimore prane univerziteteve me te njohura ne kriminologjik dhe ka percaktuar disa faza,perkatesishtbote.Kerkimet ne literaturen kriminologjike, quhen ka propozuar modelin e procesit kerkimor i cili kalon 4
  5. 5. neper keto faza: Teoria shkrim.Zakonisht me pare, nga hulumtuesi dheDeduksioni,Hipoteza,Operacionalizimi,Plani studiuesi hartohet pyetesori i cili duhet ti permbaje tekerkimor,Matjet,Grumbullimi i te dhenave, gjitha elementet e nevojshme per mbledhjen dheAnalizat,Zbulimet dhe Induksioni. ndricimin e te dhenave dhe shenimeve te cialt shtohen* Metodat e shkences se Kriminologjise si qellim i zbatimit te anketes apo intervistes.Si metoda qe perdoren me se shpeshti jane: 1) 5) Metoda e eksperimentit,krahasimit dhe matjesMetoda e studimit te rasteve individuale, 2)Metoda Metoda e eksperimentit eshte nje metode e cilaklinike,3)Metoda e vrojtimit apo observacionit, aplikohet zakonisht ne shkencat natyrore dhe4)Metoda e anketes dhe intervistes,5) Metoda e ekzakte.Ne shkencat shoqerore, aplikimi i kesaj metodeeksperimentit,krahasimit dhe matjes, 6)Metodat eshte i kufizuar dhe i rralle. Te eksperimentosh, sicstatistikore etj. dihet, do te thote qe ne menyre artificiale t’i nxitesh dhe shkaktosh preceset,veprimet dhe dukurite e ndryshme1) Metoda e studimit te rasteve individuale nje nder ne bote reale.metodat me te shpeshta qe perdoren ne Kriminologji, Metodat e Krahasimit eshte gjithashtu nje metodesidomos ne kriminologjine e cila eshte duke u zhvilluar kerkimi mjaft e preferueshme ne hulumtimetne boten perendimore, eshte metoda e studimit te sociologjike dhe kriminologjike.Te krahasosh d.m.th t’irasteve individuale.Kjo metode, kriminalitetit i qaset si veresh, t’i zbulosh dhe t’i analizosh ngjashmerite dhedukuri individuale dhe ne fokus te interesimit per te dallimet ne mes dy individeve,dy dukurive , dyeshte kryeresi-delikuenti, vetite dhe cilesite individuale objekteve ose dy veprimeve, me qellim qe te vertetohette tij. gjendja reale perkatesisht e verteta objektive.Metoda e2)Metoda klinike ose metoda e prognozimit te krahasimit eshte e ngjashme me metoden esjelljes kriminale eksperimentit qe aplikohet ne kriminologji.Metoda klinike ose sic quhet ndryshe metoda e Te krahasimi kemi te bejem me dy grupe.prognozimit dhe diagnostifikimit, e trajton Me grupin krahasues studiuesit zakonisht aplikojnekriminalitetin, gjithashtu, si dukuri individuale dhe dhe ndermarrin veprime dhe ndikime te ndryshme,neshkaqet e tij perpiqet ti gjeje, ne rend te pare, n vetite e grupin kontrollues nuk ndermirret asnje veprim, ainatyres psikike dhe biologjike te delikuentit.Kete vazhdon te sillet dhe te veproje si me pare.Pas nje kohemetode, e kan aplikuar perfaqesues te se ashtuquajtures studiuesit bejne analiza dhe studime te sjelljeve dhekriminologji klinike.Metoda klinike ka rendesi te qendrimeve te delikuenteve, pastaj i krahasojne ketovecante per kerkimet kriminologjike,sidomos te rasteve dhe ne kete menyre zbulohen dhe konstatohen efektet ete caktuara kriminale,ajo aplikon nje metodologji te veprimeve dhe masave qe jane ndermarre ne grupintrajtimit e cila con ne ndricimin e shkaqeve dhe hulumtues.formave te paraqitjes se sjelljeve kriminale. Metoda e Matjes per hulumtimin e kriminalitetit,3)Metoda e vrojtimit apo observacionit eshte nje nder gjithashtu aplikohet ne kriminologji, sidomos ne temetodat e shpeshta qe kriminologjia bashkohore e ashtuquajturen psikologji kriminale.Ne kete drejtim, neperdor per studimin e personalitetit te kryereseve te shkencen e psikologjise kriminale dhe tesjalljeve kriminale.Ne literaturen kriminologjike, kriminologjise, jane zhvilluar mjaft teknika dhe menyrapermenden disa forma te aplikimit te metodes se te zbatimit te matjes per mbledhjen e shenimeve dhe tevrojtimit.Kesisoj flitet per vrojtimin.1)Vrojtimi direkt dhenave lidhur me sjelljet delikuente ne shoqeri.Matjamund te aplikohet vrojtimi me pjesemarrje te studiuesit si metode hyn ne perdorim vecmas per: hulumtimin edhe vrojtimi pa pjesemarrje. Lidhur me vrojtimin direkt intelegjences, motivimit, qendrimeve, emocioneve,me pjesemarrje theksohet se ai ka perparesi te shumta sugjestibilitetit,temperamentit,karakterit llojeve dhengase hulumtuesit i mundeson qe ne menyre te shkalles se crregullimeve mentale te personavedrejtpersedrejti, aty per aty, te mledhe te dhena dhe jodelikuent dhe delikuente.Ne kete aspekt, perdorenshenime,te verej per se afermi edhe aparate elektorine mjaft precize, tesjelljet,qendrimet,motivet,shprehite, kompjuterizuara dhe te sofistikuara.Per te caktuartemperamentin,karakterin dhe shume cilesi tjera gjendjen e neurozave apo crregullimeve dheindividuale t delikuentit apo anetareve te grupit abnormalitetevete tjera te delikuenteve, perdoret edhedelikuant.2)Vrojtimi indirekt si forme e vrojtimit Elektro-encefalografi. Testet qe aplikohen me ane teaplikohet gjithashtu ne hulumtimin e sjelljeve kriminale metodes se matjes mund te perbejnete delikueneve te ndryshem.Ky vrojtim ka te beje me pytje,fotografi,vizatime,xhirime filmike etj.Kesisojianalizen e te dhenave,shenimeve, dokumenteve dhe duke aplikuar matjen,aplikohen teknika sociometrikematerialeve te ndryshme te cilat jane te regjistruara ne dhe psikometrike qe jane te vlefshme per mbledhjen eprocesverbale, ne certifikata apo vertetime te ndryshme shenimeve per vetite e caktuara subjektive teqe kane te bejne me kryeresit dhe sjelljet kriminale te kryereseve te veprave penale.tyre. 6) Metodat statistikore dhe aplikimi i tyre ne4) Metoda e anketes dhe intervistes jane metoda te kriminologji statistika eshte nje disipline e vecante enjohura te mbledhjes se fakteve, qe aplikohen ne te cila merret me mbledhjen dhe pasyrimin egjitha shkencat shoqerore.Kete metode, ne menyre te shenimeve,fakteve dhe te dhenave te ndryshme mbikonsideruar e perdor edhe shkenca e kriminologjise, ne dukurite shoqerore,ekonomike, politike pra edhe mbifushen e hulumtimit te kriminalitetit.Anketimi apo dukurine e kriminalitetit.Ne kete drejtim sot nemarrja ne pytje mund te behet me goje ose Kriminologji flitet per ekzistimin e nje disipline te 5
  6. 6. vecante e cila mirret me percjelljen e kriminalitetit, e perfshihen ne to.1)Evidenca Nderkombetare,kjo eshte Statistika Kriminale. 2)Evidenca KombetareMetodat statistikore jane : 1) Metoda e ligjit te 1) Evidencat nderkombetare mbi kriminalitetin sinumerave te medhej, 2)Metoda e modelit, 3)Metoda evidenca nderkombetare te kriminalitetit trajtohene korelacionit, mesatares dhe perqindjes shenimet dhe te dhenat mbi kriminalitetin te cilat I1) Metoda e ligjit te numerave te medhej te ciline e mbajne organet dhe institucionet e Organizates seka perdorur autori Paisson, nese deshirohet te arrihen Kombeve te Bashkuara dhe kane te bejne me shtrirjen erezultate sa me te sakta dhe me objektive ne te kriminalitetit ne te gjitha vendet e botes.studiuarit e nje dukurie, eshte e domosdoshme qe ne 2)Evidencat kombetare kane te bejne me evidentiminstudim dhe analize te perfshihen sa me shume raste te e kriminalitetit ne suaza nacionle, shteterore, pradukurise se tille.Me fjale te tjera, ne kerkimin dhe shenimet kan te bejne vetem me te dhenat mbihulumtimin e dukurise kriminale duhet perfshire sa me kriminalitetin ne nje vend apo shtet te caktuar.Ketoshume raste kriminale, sepse sjelljet kriminale te evidenca mund te mbajne organet e policise, organet eindivideve ndryshojne ne mes veti, ndersa ne rast kur prokurorise,organet e gjykatave,ministrin eato ne menyre masovike perfshihen ne studim atehere drejtesise,entet statistikore dhe qendra te ndryshme qeekzizton gjasa qe konkludimet dhe perfundimet te jane mirren me tubimin dhe perpunimin e te dhenaveme te sakta dhe me te drejta. statistikore.Evidencat statistikore kombetare mbi2)Metoda e modelit Metoda e ligjit te numera te kriminalitetin mund te jene evidenca te.medhenj, ne praktiken e perditeshme kriminologjike, 1) Evidenca e Pergjithshme ose koncentrikeshpeshehere eshte e pamundur qe te aplikohet, ngase evidencat e pergjitheshme mbajne shenime dhe teobjektivisht eshte e pamundur qe ne studime dhe dhena per te gjitha llojet e veprave penale dhe sjelljeveanaliza te perfshihen te gjitha rastet kriminale ne nje kriminale ne nje vend.vend, e nga ana tjeter, nuk ekzistojne mundesit teknike 2) Evidenca Speciale apo fragmentare evidencatdhe materiale per perfshirjen e tyre, ateher, ne fragmentare mbajne shenime dhe te dhena vetem perhulumtimin e kriminalitetit aplikohet metoda e disa forma te vecanta te sjelljeve kriminale, evidencamostres-modelit apo e reprezentimit. Esenca e kesaj per kriminalitetin ekonomik,evidenca per deliktet emetode qendron ne studimin vetem te disa rasteve qe gjakut,evidenca per delikuencen e te mitureve etj.jane tipike, te cilat perfaqesojne ( sa eshte e mundur) * Problemi I evidencave statistikoredukurine ne fjale, masen e delikuenteve dhe popullaten 1)Numer I erret ose i paevidentuar i kriminalitetitqe duam te studiojme.Mostra apo modeli i cili merret eshte krime reale qe kane ndodhur ne boten reale,per teper studim, duhet te jete sa me tipik ti pergjigjet cilat nuk ka shenime dhe te dhena dhe ato nuk jane teperafersisht karakteristikave themelore te grupit, mund evidencuara.te behet me nje zgjedhje te planifikuar me pare ose me 2)Numer I perhimte ose Grey figure I kriminalitetit,nje zgjidhje e cila eshte e rastit. qe dallohet nga kriminaliteti I erret, sepse ketu eshte3)Metoda e korelacionit, mesatares dhe perqindjes fjala per rastet e njohura te kriminalitetit te cilat janeMetoda e korelacionit eshte nje metode dhe teknike e ndricuar deri ne fund nga organet kompetente.vecante, nepermes se ciles, te dhenat e ndryshme qe 3)Numer I tepert i kriminalitetit kemi te bejme mekane te bejne me kryresit e vepres penale vehen ne rastet e evidentimit dhe regjistrimit te sjelljeveraport apo ne korelacion me vecori, gjendje dhe tregues kriminale dhe kryeresve te tyre, qe ne te vertete nukte tjere.Me ane te kesaj metode mund te pasqyrohet kane ndodhur ose qe nuk ekzistojne.raporti ne mes moshea dhe kriminalitetit, ne mes gjinise Menyra e zbulimit te numerit te erretdhe kriminalitetit, ne mes shkalles se arsimimit dhe Menyra dhe metodat me te njohura per zbulimin ekriminalitetit, ne mes te papunesise dhe kriminalitetit, numrit te erret dhe numrit te perhimte ne literaturenne mes gjenjes ekonomike dhe kriminalitetit etj. bashkekohore, e vecmas ne ate amerikane, jane* Vleresimi kritik i metodave statistikore me ane te Studimet mbi : 1) Studimet mbi Vetakuzimin, 2)metodave statistikore, ne mase te madhe lehtesohet Studimi mbi viktimatpuna rreth studimit te nricimit te kriminalitetit e * Raporti I kriminologjissidomos konstantet qe kane te bejne me vellimin dhe Raporti i Kriminologjise me disiplina te vecantastrukturen e tij ne nje shoqeri te caktuar.Ne saj te kriminologjikemetodave statistikore nuk mund te shpjegohen lidhjet Antrapologjia kriminale,gjegjesisht per kushtezimin ekauzale dhe shkaqet e verteta te kriminalitetit. sjelljeve kriminale nga ndikimi i struktures dheEvidencat statistikore mbi kriminalitetin me konstitucionit anatomiko-fizike te njeriut.percjelljen dhe studimin e kriminalitetit, sic u verejt, Biologjia kriminale, eshte konstituar si nje disipline eaplikohen metoda dhe teknika te ndryshme te cilat, ne vcante kriminologjike e cila i nderlidh vetiteinstance te fundit, kane per cellim paraqitjen e nje anatomiko-fizike dhe vetite dhe cilesite biologjike tepasqyre sa me reale te pranise se dukurise se individit me sjellje kriminale.kriminalitetit ne nje shoqeri te caktuar. Psikologjia dhe psikopatologjia Kriminale, gjithashtu* Lllojet e evidencave statistikore mbi kriminalitetin jane disiplina te vecanta kriminologjike te cilat neMbi kriminalitetin mbahen evidenca te ndryshme pikepamje shkencore analizojne dhe studiojne lidhje nestatistikore.Ato dallohen per nga fakti se a mbahen ne mes te sjelljeve kriminale te delikteve dhe vetive dhesuaza nacionale, per kah organi I cili I mbane si dhe per cilesive te tyre psikologjike dhe crregullimeve psikike.nga gjeresia e shenimeve dhe te dhenave te cilat 6
  7. 7. Sociologjia kriminale, gjithashtu konsiderohet si nje 2) Psikiatria e gjyqit, studion gjendjet shpirterore edisipline e vecante kriminologjike qe trajton aspektin vecmas gjenjet e semura dhe te crregulluara shpirteroresocial te krimit. te kryeresve te vepres penale eshte mjaft kompleks dheGjeografia kriminale, konsiderohet si nje disipline e perbehet prej nje varg cilesish dhe vetish, ngaposacme e kriminologjise e cila merret me hulumtimin motivet,deshirat,nevojat, shprehite,emocionet,e shperndarjes dhe perhapjes se kriminalitetit ne vende, qendrimet,temperamentet etj.regjion dhe vise te ndryshme te botes. 3) Medicina e gjyqit merret me studimin e te dhenaveViktimologjia kriminale paraqet nje disipline te te ndryshme te karakterit anatomiko-biologjik e qe kanevecante kriminologjike e cila merret me studimin e te bejne me vepren penale dhe kryeresin e saj.Pra ajoviktimes,formave,shkaqeve te paraqitjes dhe masave merret me fiksimin dhe me ekspertizen anatomiko-per parandalimin e viktimizimit. biologjike qe ka te beje me trupin e njeriut dheRaporti i kriminologjise me te Drejten penale ndryshime te ndryshme toksilogjike lidhur me te.Raporte te ngushta dhe te shumefishta me disiplina tetjera shkencore qe studiojne kriminalitetin: Teorite antropologjike dhe pozitiviste mbi1)Raporti i kriminologjise me te Drejten penale, si kriminalitetinshkence juridike, veshtron krimin si kategori dhe 1)Teoria antropologjike ose kriminaliteti te lindurnocion juridik.Ajo studion dhe interpreton ne menyra 2)Teorite pozitiviste italianekritike te drejten penale pozitive te nje shteti.E drejta Teorite biologjike mbi kriminalitetinpenale i definon sjelljet e ndryshme ne shoqeri, si sjellje 1)Teoria e trashegimit dhe shprehive te lindurate rreaikshme dhe te demshme, si veprime te 2)Teoria e races mbi kriminalitetininkriminuara me ligje pozitive penale. 2)Raporti i 3)Teoria endokriminoligjike mbi kriminalitetinkriminologjise me Procedura penale, Kriminologjia 4)Teoria e kromozonevesi shkence mbi krimin, format, shkaqet dhe Teorite psikologjike mbi kriminalitetinparandalimin e tij. Ka lidhje dhe marredhenie te shumta 1)Teoria e papershtatshmeriseme shkencen e procedures penale,E drejta e procedures 2)Teoria e intelegjencespenale, si shkence mbi sistemin e dispozitave juridike te 3)Teoria psikoanalitikecilat rregullojne dhe percaktojne subjektet e procedures 4)Teoria e frustrimeve psikikepenale dhe veprimet procesuale penale me te cilat Teorite sociologjike mbi kriminalitetinzgjidhet dhe ndricohet ceshtja penale,mbeshtetet ne Teorite dhe pikepamjet e hershme sociologjike mbikriminologji dhe ne te dhenat te cilat i afron ajo mbi kriminalitetinboten reale te krimit. 1)Teoria e mjedisit social ose shkolla franceze3)Raporti i Kriminologjise me Politiken kriminale, 2)Teoria psikosociale e Gabriel Tard-iteshte nje disipline shkencore teorike dhe praktike e cila 3)Pikepamjet sociologjike te Emil Dyrkem-itmerret me studimin e masave,mjeteve dhe metodave me 4)Pikepamjet sociologjike te Franc Von Listitte pershtateshme per lufimin dhe pengimin e Mendimet e shkolles se mbrojtjes se re shoqerorekriminalitetit ne nje shoqeri.Ajo vecmas merret me Teorite e reja sociologjike ose amerikanegjetjen,studimin dhe persosjen e masave preventive per 1)Teoria e grupit ose sjelljeve devijantepengimin e kriminalitetit ne nje vend. 2)Teoria e dezorganizimit shoqeror4) Raporti i Kriminologjise me Penologjine, eshte 3)Teoria e konflikteve dhe dallimeve kulturorediscipline e pavarur shkencore e cila merret me 4)Teoria e anomisestudimin e ekzekutimit te sanksioneve penale dhe me 5)Vleresim kritik i teorive te reja sociologjikeprecesin e risocializimit te personave te denuar. Teorite e interaksionit dhe etiketimit5) Raporti i Kriminologjise me Kriminalistiken, kan Teoria e interaksionit, kriminalitetin e shpjegon silidhje te ngushte ne mes veti, sepse qe te dyja kane per rezultat te ndikimeve te disa faktoreve qe vijne nga vetebaze kriminalitetin si lende studimi.Kriminologjia organizimi I shoqerise dhe pushtetit.Pikepamjet emerret me studimin e metodave te zbulimit dhe teorise se interaksionizmit social mbikerkimit te krimeve dhe kryreseve te tyre dhe ne te kriminalitetitn,depertojne ne kerkimet kriminologjikenjejten kohe kontribuon ne ndricimin e rasteve te nga shkenca e psikologjise dhe sociologjise, te cilatndryshme kriminale. kane pasure tradite ne aplikimin e kesaj teorie.6) Raporti i Kriminologjise me Mjekesine ligjore Teoria e etiketimit apo njollosjes, eshte e ngjashmeeshte nje disipline e pavarur shkencore e cila merret me me teorine e meparme, e cila,gjithashtu, ne kerkimetstudimin dhe ndricimin e aspenkteve speciale te rasteve bashkekohore kriminologjike eshte mjat preente.Sipaste ndryshme kriminale.N kete drejtim dallohen disa kesaj teorie,shkaku I kriminalitetit gjendet ne praktikendege dhe disiplina te vecanta siq eshte 1)Psikologjia e dhe tendencen e regjimit,organeve te pushtetit qe disagjyqit, merret me studimin e psikologjise se individe dhe disa grupe ti etiketojne, ti njollosin,tu apjesemarreseve ne preceduren penale.Njohurite te cilat vejn vulen,ti shpallin delikuente dhe kriminele.Kypsikologjia e gjyqit i arrin gjate kerkimit dhe studimit te aktivitet I njollosjes dhe I etiketimit quhet ndryshe edhevetive te caktuara psikike te pjesemarresit e procedures stigmatizem dhe sipas mendimeve te kesaj teorie eshtepenale jane te rendesishme jo vetem per ndricimin e gjeneratori kryesor I kriminalitetit ne njerastit konkret por edhe per njohurit me te thelluara mbi shoqeri.Etiketimi dhe stigmatizimi ne raste te caktuarashkaqet e kriminalitetit. provokon paraqitjen e kriminalitetit dhe kesisoji shenderrohet ne faktor kriminogjen. 7
  8. 8. Disa veçori themelore te fenomenit kriminal Organizatat kriminale ne Ameriken Latine jane1) Mobiliteti shoqeror dhe kriminaliteti Narkokartelet Kolumbiane si Medellin Cartel,Cali2) Veçorite kohore dhe sezonale te kriminalitetit Carter etj. Te cilet e kane marre emrin sipas qyteteve ku3) Veçorite regjionale te Kriminalitetit e zhvillojne aktivitetin kriminal.4) Perhapja dhe prania e kriminalitetit ne relacionin Mafia Rusefshat-qytet Mafia Ruse dhe grupet kriminale te organizuara nga5) Mosha gjinia dhe kriminaliteti kjo, merren me nje varg aktivitetesh kriminale si6) Gjendja martesore dhe statusi familjar :shitblerja e armeve te llojllojshme nga arsenali i7) Gjendja sociale – statusi social armatimit te ish-Bashkimit Sovjetik.Kto grupe kriminale mirren edhe me shitjen dhe tregtine me lende*Format e manifestimit te kriminalitetit te para radioaktive per prodhimin e armeve berthamoreTipologjia dhe klasifikimi i kriminalitetit dhe armeve biologjike.Ne pjesen me te madhe,pak a shume jane deferencuar * Disa forma te tjera te kriminalitetit te organizuardisa kritere themelore te klasifikimit.Ne kete drejtim, si Reketizmikriter me i shpeshte merret i ashtuquajturi klasifikim Si forme e vecante e kriminalitetit te organizuar, eshteligjor, ose klasifikim juridiko-penal i veprave penale, edhe Reketi, ose sic e quajne disa autore reketizmi, i cilisipas emertimeve dhe ndarjeve ne ligjet penale manifestohet me ndermarrjen ne menyre te organizuarpozitive.Kjo ndarje, ne nje menyre, eshte edhe me e te kercenimeve,shantazheve te llojllojshme nga individesigurta dhe me e lehta, sepse si baze ka objektin e dhe grupe kriminale te organizuara ndaj personavembrojtur te vepres penale.Kjo ndarje dhe ky klasifikim pergjegjes dhe bartesve te detyrave neperquhet klasifikimi juridiko-penal ose pozitivo-penal. firma,shitore,dyqane, punetori, restorane etj.Kriminaliteti profesional dhe i organizuar Larja e parave eshte nje forme e vecante eKriminaliteti profesional dhe vecorite kryesore kriminalitetit te organizuar.Kjo dukuri kriminale ka teNder format me te shpeshta dhe me te rrezikshme te beje me veprimet te cilat ndermirren ne menyre qesjelljeve kriminale ne boten bashkekohore, parate e fituara nga transaksionet dhe aktivitetetkonsiderohet I ashtuquajturi kriminalitet kriminale te deponohen dhe investohen ne pune dhe neprofesional.Kriminelet profesionale nga disa autore veprimtari legale e pastaj ato te perdoren si para tendahen dhe klasifikohen ne te ashtuquajtur kriminele pastruara, te lara.te imte profesionale dhe ne kriminele te kalibrit te Falsifikimi i parave , sidomos i bankenotave dhemadh profesional. apoenave te leter, eshte dukuri kriminale shume eKrimimaliteti i jakes se bardhe perhapur e kriminalitetit te organizuar ekonomik neSi forme e vecante e kriminalitetit profesional, boten bashkekohore.Sipas te dhenave te Interpollitkonsiderohet edhe i ashtuquajturi kriminaliteti i jakes se policise nderkombetare gjate viteve te fundit, janebardhe ose kriminaliteti i shtresave te larta ne shoqeri. shenuar raste te falsifikimeve te parave ne 135Kriminaliteti i organizuar dhe vecorite kryesore shtete.Falsifikimi i parave ne shuma te medha ndikonKriminaliteti I organizuar tregon aftesi te pershtatjes se negativisht ne rrjedhat e tregut financiar, bankar, neshpejte ne kushtet dhe rrethanat e reja, duke gjetur bursen tregtare dhe ne tregun e zi me ç’erasthapesire per realizimin e fitimeve te medha. shkaktohen crregullime dhe aktivitete tjera kriminale neOrganizatat kriminale tradicionale ne Itali dege te ndryshme te ekonomise.Nder organizatat me te njohura eshte Mafia siciliane- Tregtia me vepra te artit dhe kultures nacionaleitaliane e cila ka nje tradite dhe histori te gjate.Mafia Si forme e kriminalitetit te organizuar konsiderohensiciliane u krijua ne Sicili dikund kah viti 1282. edhe trafikimi ilegal i veprave dhe krijimeve teOrganizata kriminale ne Amerike –Koza nostra llojllojshme artistike qe kane vlera te medha nacionalel,Koza nostra eshte paraqitur per here te pare ne Sicili te te cilat cmohen me shuma te larta dhe fantastike.MeItalise, mirepo veprimin e vet e ka vazhduar dhe qellim te vjedhjes dhe trafikimit te ketyre vlerave,zhvilluar edhe ne SHBA.Aktiviteti, organizimi dhe organizohen grupe kriminale ne nivel te nje vendi oseveprimtaria e kesaj organizate kriminale ne SHBA, ne nivel nderkombetar, te cilat neperaktivitetin e vet e ka zhvilluar me emrin Koza nostra qe galeri,muzeume,ekspozita,manastire etj. vidhen sed.m.th ceshtja jone. pastaj ilegalisht trafikohen.Jakuza Japoneze Trafiku klandestin me azilante, refugjate dheJakuza Japoneze sipas te dhenave me te reja ne persona te tjereliteraturen kriminologjike, organizata kriminale e Trafiku klandestin, me azilante, refugjate dhe meJakuzes paraqet nje nder format me komplekse te persona te ikur ose emigrante, ne kohen e re, paraqetaktivitetit kriminal ne boten bashkekohore. nje forme shume te perhapur te kriminalitetit teTriada kineze organizuar ne boten bashkekohore.KonfliktetTtriada aktivitetin kryesor, kjo organizat e ka zhvilluar politike,etnike,religjioze,kulturore,lufterat lokale edhe zhvillon ne ish-kolonine britanike, ne Hong- civile,skamja,varferia dhe fatekeqesite e ndryshmeKong.Ne literaturen kriminologjike, ne kete vend natyrore, ne shume regjione te botes kane nxiturekzistojne me teper se 70 grupe te triadave te cilat i levizjedhe zhvendosjen e miliona njerezeve ngakane anetaret dhe shefat e tyre. vendbanimet e tyre te perhershme kah vendet dheOrganizatat kriminale ne Ameriken Latine regjionet qe cilesohen si me te sigurta. *Masat per pengimin e kriminalitetit te organizuar 8
  9. 9. Kriminaliteti i organizuar ka depertuar ne te gjitha masovike.Mirepo fakti se me veprimet e tilla kriminalesegmentet e jetes bashkekoheore.Per kete arsye, perhere atakohet jeta dhe trupi, rrezikohet shendeti dhe siguriaka pasur kerkesa qe shoqeria bashkekohore te fizike e njeriut, keto krime si forma te dhunes,shpeshorganizohet ne lufte kunder kriminalitetit te zene vend qendror ne trajtime te ndryshme kerkimore-organizuar.Si perpjekje e tille konsiderohet edhe hulumtuese por edhe ne tekste te caktuara universitare.Konferenca Nderkombetare mbi Kriminalitetin e 2)Kriminaliteti i dhunes ne familje ose si kriminalitetOrganizuar, e cila u mbajt ne Napoli te Italise, prej te dhunes ne familje, ne literaturen kriminologjike,dates 21 deri ne 24 nentor 1994. zakonisht cilesohen disa forma te dhunes qeKriminaliteti politik manifestohen me dhunen ne martese, pra dhunen neKriminaliteti politik apo deliktet politike, sic eshte mes te bashkeshorteve, burrit dhe gruas, me dhunenpraktikuar te quhen, jane mjaft te perhapura dhe ndaj femijeve dhe dhunes ndaj prinderve.zakonisht kane te bejne me aktivitetet qe jane te 2.1 Dhuna ne martese rendom manifestohet sidrejtuara kunder shtetit dhe rendit shoqeror e keqtrajtim fizik ose psikik i njerit bashkeshort ndajpolitik,aktual, ne nje vend.Ne literaturen kriminologjike tjetrit gjate jetes bashkeshortore apo martesore.Kurdhe juridiko penale,ekziston nje bindje se kriminaliteti flitet per kete dhune, zakonisht mendohet ne dhunenpolitik si nocion dhe si kategori, eshte i kohes se re. deri tani me te shprehur te burrit ndaj gruas.Si dhune1)Terrorizmi politik fjala terror e ka prejardhjen nga gjithashtu konsiderohet edhe keqtrajtimi seksual igjuha latine terroris qe do te thote terror, frike e bashkeshortes apo anasjelltas.madhe, pasiguri dhe tmerr.Ne fjalorin politik, kuptimi 2.2 Dhuna ndaj femijeve nder format me te shprehuraterror vjen nga gjuha frenge e cila I quante terror te dhunes kriminale ne shoqerine bashkekohoreJakobin masat e jashtezakonshme dhe te ashpra qe i konsiderohen edhe dhuna ndaj femijeve e te miturve,ndermernin Jakobinet per te ruajtur dhe mbrojtur. qofte brenda famijes, qofte jashte saj.Kjo dhune mund2) Krminaliteti kunder lirive dhe te drejtave te te manifestohet si dhune fizike,psikike dhenjeriut ne kuader te kriminalitetit politik dhe dhunes qe seksuale.Dhuna ndaj femijeve ka pasoja shume te rendaushtrojne qarqet ne pushtet ndaj qytetareve te vet, vend ne cdo shoqeri, per arsye se ky aktivitet kriminalte vecante zene krimet dhe shkeljet e te drejtave dhe nderrmirret ndaj femijeve te cilet gjenden ne nje faze telirive te njeriut, perkatesisht qytetarit. vecante te zhvillimit biopsikik.3)Krimet kunder njerezimit dhe te drejtes 2.3 Dhuna ndaj prinderve te moshuar dhe te paaftenderkombetare si forma te sjelljeve kriminale, mjaft te ne kuader te dhunes ne famije, ne literaturenshprehura gjate disa viteve te fundit, jane edhe krimet kriminologjike flitet edhe per dukurine e shpeshte tekunder njerezimit.Tronditjet ekonomike, dhunes ndaj prinderve, ndaj pleqve, ndaj te moshuarvepolitike,lufterat lokale,regjionale shkelja e lirive dhe te ne pergjithesi.Kjo dhune manifestohet ne forme tedrejtave te njeriut ne bote, kane nxjerre ne shesh edhe lenies pas dore,moskujdesit mosdhenies se ushqimit,dukurine e krimeve kunder njerezimit. maltretimit,mosofrimit te ndihmes shendetesore, e*Kriminaliteti i dhunes vecmas mosfurnizimit me barna dhe mjete tjera1)Kuptimi dhe perhapja ne shoqerine bashkekohore sheruese.Ne boten bashkekohore verehet nje shtim I madh I te Kriminaliteti seksual ose dhuna seksuale megjitha sjelljeve kriminale qe manifestohen me aplikimin kriminalitet seksual kuptohen te gjitha veprimete agresivitetit dhe dhunes ndaj individeve, kriminale qe rrezikojne dhe atakojne integritetin dhefamiljeve,grupeve te caktuara etnike nacionale etj. moralin seksual te nje personi.Sjelljet e tilla jane te2) Disa vecori te kriminalitetit te dhunes sipas inkriminuara ne te gjitha kodet dhe ligjet penale tekonstatimeve te literatures bashkekohore shteteve bashkekohore.kriminologjike te cilat bazohen ne kerkime empirike Zhvillimi historik I mendimit kriminologjikdhe ne te dhena nga evidencat statistikore kriminale te 1)Mendimi antik mbi kriminalitetin (organeve te ndryshme si te Platoni,Aristoteli )policise,prokurorise,gjykatave etj. Mund te vecohen 2)Mendimi mesjetar I kriminalitetit (Shen augustini,disa karakteristika themelore te kryereseve te krimeve Toma Akvinski )te dhunes te cilat pak a shume jane te ngjajshme ne te 3)Periudha e Humanizmit dhe shkolla klasikegjitha vendet e botes.Keto te dhena tregojne se si 4) Shkolla antropologjikekryeres te krimeve te dhunes me se shpeshti paraqiten 5)Shkolla pozitiviste Italianepersonat e gjinise mashkullore. 6)Teorit Biologjike ( Teoria e trashigimit dhe Races,Format me te shpeshta te kriminalitetit te dhunes Endokronologjike,Kromozomeve.Kriminaliteti i dhunes eshte shume i shprehur ne botenbashkekohore.Format e paraqitjes se tij jane te Kriminaliteti ekonomik dhe kunder pasurisellojllojshme.Ne kete drejtim do te trajtohen krimet e Kriminaliteti ekonomikvrasjeve, krimet e dhunes ne familje dhe krimet e Me kriminalitetin ekonomik nenekuptojme tedhunes ndaj femijeve. gjitha ato veprime dhe sjellje kunderligjore re1)Krimet e dhunes ndaj jetes dhe trupit ne shkencen personave fizik dhe juridik te cilat jane te kyqur nejuridike-penale dhe ate kriminologjike, cilesohen nje afarizmin dhe veprimtarine ekonomike.Veprimetnder femrat me te renda te atakimit te vlerave dhe te kriminale ekonomike, jane ato veprime qemirave me te shtrejta te njeriut megjithese ato, ne pengojne afarizmin ekonomik ndersamasen e pergjitheshme te krimeve te kryera nuk jane aq 9
  10. 10. pjesemarresve ne kete afarizem u shkaktojne deme shoqeri.Sundimet etiologjike merren me faktoret te medha materiale dhe financiare. Objektive-egzogjen dhe Subjektive-endogjen. * 8.1 Format e kriminalitetit ekonomik Fjala etiologji do te thote shkence mbi thelbin, 1) Format dhe vecorite e kriminalitetit esencen, rrenjen dhe shkaqet e nje dukurie. ekonomik 2) Disa vecori te kryeresve te kriminalitetit 2) Pikepamja mbi faktoret kriminogjene ekonomik 1) Teoria e faktorit 3) Korrupsioni 2) Teoria funksionaliste 4) Mashtrimi i konsumatoreve 3) Teoria e kauzalitetit Sipas teorise se kauzalitetit diferencohen disa * 8.2 Kriminaliteti kunder pasurise faktore 1) Kuptimi dhe perkufizimi i kriminalitetit 1) Shkaqet e sjelljes kriminale, kunder pasurise 2) Kushtet ekonomike materiale, 2) Disa vecori te kriminalitetit kunder 3) Shkasi i sjelljes kriminale. pasurise 3) Krimi i vjedhjeve *11.1 Faktoret e jashtem objektive te Ne Krimin e vjedhjeve bejn pjese kriminalitetit 3.1 Vecorite e kryeresve te krimeve te Kuptimi dhe ndarja e tyrevjedhjeve 1) Faktoret ekonomiko-shoqerore 3.2 Vjedhja e automjeteve 2) Faktoret ideopolitike, 3.3 Kriminaliteti kompjuterik ose me 3) Mikrogrupore kompjuter 4) Sociopatologjike 8.3 Kriminaliteti kunder ambientit kriminaliteti Faktoret e ndryshem ekologjik 1) Industrializimi, urbanizimi dhe Mbrojtja e ambientit te njeriut eshte paraqitur si kriminaliteti nevoje e domosdoshme qysh me heret.Eshte 2) Migrimi i njerezve dhe kriminaliteti i te verejtur se ambienti i shendoshe eshte siguri per huajve nje jete me te mire dhe me te gjate te njeriut. Ne 3) Krizat,depresionet ekonomike dhe shtetet e ndryshme, per kete arsye jane ndermarre kriminaliteti masa te llojllojshme qe te mbrohet ambienti.Jane 4) Varferia dhe kriminaliteti nxjerre norma, ne fillim, kane qene me teper te 5) Papunesia dhe kriminaliteti netyres administrative civile e me vone nxirren 6) Kushtet e veshtira te banimit dhe edhe norma juridike penale. kriminaliteti * 9.1 Krmininaliteti ne trafik- ne komunikacion 7) Profesioni mjeshtria dhe kriminaliteti 1) Kuptimi dhe shtrirja e kriminalitetit ne trafik * 11.2 Faktoret ideopolitike te kriminalitetit 2) Faktoret qe ndikojne ne paraqitjen e 1) Konfliktet politike dhe kriminaliteti krimeve ne trafik 2) Konfliktet kulturore dhe kriminaliteti 3) Lufterat dhe rrethanat e luftes * 9.2 Delikuenca e te miturve 4) Shtypi, literatura, televizioni, filmi, arsimimi, 1) Kuptimi dhe perkufizimi i delikuences se te religjioni. miturve 5) Mjetet e komunikimit publik-masmedia si 2) Klasifikimi, format e manifestimit dhe faktore kriminogjen vecorite kryesore Kuptimi dhe roli i mjeteve te informimit 1) Mjetet e informimit dhe kriminaliteti *9.3 Recidivizmi- perseritja e sjelljeve 2) Mediat e shkruara shtypi dhe kriminale kriminaliteti 1) Kuptimi dhe llojet e recidivizmit ( 3) Televizioni dhe kriminaliteti Recidivizmi special, Recidivizmi i zakonshem) 4) Literatura dhe kriminaliteti 2) Faktoret qe ndikojne ne paraqitjen e 5) Filmi dhe kriminaliteti recidivizmit * 11.2.6 Religjioni dhe sektet ekstreme religjioze *10.1 Kuptimi dhe roli i faktoreve si faktore kriminogjene kriminogjene-etiologjise kriminale 1) Kuptimi dhe roli i religjionit ne paraqitjen e Etiologjia kriminale analizon dhe studion lidhjet kriminalitetit kauzale ne mes te rrethanave e faktoreve te 2) Sektet e ndryshme fetare dhe kriminaliteti ndryshem dhe kriminalitetit.Po ashtu, etiologjia kriminale studion dhe bene hulumtimin e shkaqeve * 11.3.1 Faktoret mikrogrupore te dhe rrethanave qe kane te bejne me te gjitha kriminalitetit sjelljet kriminale dhe dukurite tjera negative ne Familja si faktor kriminogjen 1) Kuptimi dhe roli i familjes 10
  11. 11. 2) Familjet e degraduara dhe kriminaliteti per kah etiologjia,ashtu edhe per kah format e3) Familjet deficiente te mangeta manifestimit.4) Familjet me shume anetare5) Punesimi i prinderve 11.4.7 Dukuria e AIDS-it ne shoqerine6) Raporti ne mes prinderve dhe femijeve bashkekohore dhe kriminaliteti11.3.2 Shkolla dhe ambienti shkollor si faktor 11.4.8 Dukuria e vetevrasjeskriminogjenMjedisi shoqeror ambienti social si faktor 11.4.9 Hakmarrja dhe gjakemarrjakriminogjen 12.1 Faktoret e brendshem (subjektive) te11.4.1 Faktoret socio- patologjik te kriminalitetitkriminalitetit 1) Kuptimi, rendesia dhe ndarja e faktoreveProstitucioni dhe kriminaliteti subjektiveKuptimi dhe llojet e prostitucionit1) Prostitucioni ritual 12.2 Vetite dhe baza psikike e personalitetit2) Prostitucioni religjioz dhe kriminaliteti3) Prostitucioni kompensacional dhe 1) Karakteri dhe kriminalitetisubstitucional 2) Temperamenti dhe kriminaliteti4) Prostitucioni profesional 3) Shprehite, prirjet dhe kriminaliteti 4) Intelegjenca dhe kriminaliteti (Kuptimi dhe11.4.1.2 Shkaqet e prostitucionit rendesia e intelegjences, Matja dhe testet e1) Pengimi i prostitucionit (sistemi i intelegjences, Raporti i intelegjences metolerimit,Sistemi i abolicionit,Sistemi i kriminalitetin )prohibicionit)2) Raporti i prostitucionit me kriminalitetin 12.2.5 Emocionet dhe kriminaliteti 1) Kuptimi dhe llojet e tyre11.4.2 Patologjia seksuale dhe kriminaliteti 2) Raporti i emocioneve me kriminalitetinPedofilia,Gerontofilia,Zoofilia,Transvestizmi,Metatropizmi,Narcisoizmi,Ekzibicionizmi,Mazohi 12.2.6 Motivet dhe kriminalitetizmi,Sadizmi,Fetishizmi. 1) Kuptimi dhe rendesia e motiveve 2) Ndarja dhe llojet e motiveve ( Motivet11.4.3 Alkoolizmi dhe kriminaliteti biologjike, Motivet sociale permenden : motiviKonsumimi i alkoolit mund te paraqitet ne dy per shoqerim,motivi per vetepohim apomenyra: afirmim,motivi i perfitimit, motivi i perqafimit1) Si dehje akute, mund te jete e lete dhe e te rregullave te ndryshme morale dherende.Me kete rast kemi te bejem me shoqerore, motivi i sigurise, motivi i frikes,perdorimin e alokoolit ne menyre jo te rregullt. motivi i agresivitetit )2) Si dehje kronike eshte ajo kur individi 3) Raporti i motiveve me sjellje kriminalekonsumon alkool ne menyre te rregullt dhe nesasi te medha. 12.3 Baza biologjike e personalitetit dhe kriminalitetit11.4.4 Narkomania dhe kriminaliteti1) Kuptimi i narkomanise dhe vecorite kryesore 12.4 Çrregullimet mentale dhe kriminaliteti2) Llojet e drogave dehese dhe substancave Kuptimi dhe llojet e tyrenarkotike 1) Neuroza dhe kriminaliteti3) Vecorite individuale te narkomaneve 2) Psikopatite dhe kriminaliteti ( Kuptimi dhe4) Raporti i narkomanise me kriminalitetitin rendesia, Llojet e tipave psikopate dhedhe parandalimi karakteristikat kryesore: 1) psikopate epileptike dhe impulsive,2)psikopat11.4.5 Bixhozi dhe kriminaliteti cikloide,3)psikopate histerike dhe1) Kuptimi dhe karakteri i lojerave te fatit narcisoide,4)psikopate shizoide,2) Format me te shpeshta te lojrave te fatit 5)psikopate parafrene etj.3) Raporti i lojrave hazarde me kriminalitetin 3) Psikozat dhe kriminaliteti ( 1. Kuptimi dhe rendesia e psikozave, 2. Llojet e psikozave11.4.6 Bredhja, lemosha dhe kriminaliteti dhe karakteristikat kryesore: (1) Bredhja eshte nje dukuri negative shoqerore Shizofrenia, Paranoja )e cila ne shume raste ka lidhje te ngushta mesjelljet kriminale. 13.1 Klasifikimi dhe tipologjia e krimineleve2) Lemosha (lypja) eshte e ngjashme me 1) Roli dhe rendesia e klasifikimit tedukurine e bredhjes dhe me te ka disa lidhje, si krimineleve 11
  12. 12. 13.2 Lllojet e klasifikimit dhe tipologjise se strategjie dhe teknike me te sukseshme perkrimineleve pengimin e saj.1) Klasifikimi i krimineleve sipas Qesaro *Edvin Sutherland dhe Donald CresseyLambrozos ( Kriminelet e lindur, Kriminelet mendojne se kriminologjia paraqet shkencen mbinga pasionet ,Kriminelet nga shprehite, njohurite e pergjithshme mbi delikuencen dheKriminelet e rastit ) kriminalitetin.Sipas tyre, lemia e hulumtimit te2) Klasifikimi i krimineleve sipas shkolles shkences se Kriminologjise, perfshin preceduren epozitiviste ( Ferri kriminelet i ndane ne dy hartimit te ligjeve,veprimin kriminal dhe reagimingrupe : ne kriminele nga shprehite dhe ne te e shoqerise ndaj tij.rastit ) *Larry J.Sjegel mendon se Kriminologjia eshte3) Klasifikimi i krimineleve sipas shkolles shkence e cila studion sjellet shoqerore dhesociologjike interaksionin njerezor, pra ajo analizon dhe zbulon4) Klasifikimi i krimineleve sipas shkolles nderlidhjet ne mes veprimeve kriminale dheaustriake dhe gjermane faktoreve te ndryshem ne shoqeri qe i nxisin ato.5) Klasifikimi i krimineleve sipas autoreve dhe *P.Wickman dhe P.Witten shkencen eshkollave te tjera Kriminologjise e veshtrojne ne dy funksione, ne ate teorik i cili konsiston ne studimin sistematik te13.3 Vleresimi kritik i klasifikimit dhe krimit dhe kriminalitetit, duke trajtuartipologjise se krimineleve format,shkaqet dhe masat per parandalimin e tij dhe ne funksinon aplikativ i cili trajton ceshtjen e*Mendimet me karakteristike lidhur me kontrollit te krimit, gjegjesisht punen e policise,kuptimin e Kriminologjise; gjykatave dhe institucioneve per permiresim.*Rafaello Garafallo ka theksuar se Kriminologjia *Leonard Glick mendon se Kriminologjia duheteshte shkence qe merret me krimin si akt i cili te studioje aspektin e formave dhe shkaqeve tecenon ndjenjat elementare morale te nje bashkesie paraqitjes se krimit sikur dhe kontrollin e tij.njerezore.Ai njeherit percakton kuptimin e krimit *Frank Hagan konsideron se Kriminologjia eshtenatyror i cili manifestohet si akt i dhumshem ne shkence e cila studion format e shkaqet eboten civilizuese. paraqitjes se tij ne shoqeri dhe reagimin ndaj*Alfredo Niceforo Kriminologjine e konsideron si tij.Sipas tij, ajo duhet te studioje vecmasnje shkence hyrese dhe pergatitore e cila sintetizon delikuencen e te miturve, viktimen e krimit, dherezultatet e shkencave te tjera te vecanta si psh. Te organizimin e institucioneve te kontrollit te krimit.antropologjise,psikologjise dhe sociologjise, duke i *S.T.Ried mendon se Kriminologjia eshte shkencekoordinuar ato nje teresi harmonike. mbi format dhe kontrollin e krimit.*Jean Constant thekson se Kriminologjia eshte *Gunter Kaiser autori Gjerman, Kriminologjin enje shkence eksperimentale e cila synon te definon si unitet te njohurive ekperimentale mbipercaktoje faktoret shoqerore dhe individuale qe kriminelin,sjelljet negative dhe kontrollin e tyre.kushtezojne paraqitjen e dukurise se krimit ne *Hans Goppinger thekson se Kriminologjiashoqeri. paraqet shkencen mbi fenomenin*Fred Eksner,kriminolog austriak,konstaton se kriminal,kryeresin,viktimen dhe masat e reagimitkriminologjia eshte shkence mbi deliktin si sjellje ndaj krimit.e vecante e njeriut. *Hans D.Schneider, Kriminologjine e konsideron*Ernest Selig Kriminologjine e cileson si shkence si shkence humaniste e shoqerore e cila ne menyrembi krimin, te kuptuar si unitet te elementeve reale empirike hulumton preceset e kriminalizimit dhedhe normative. dekreminalizimit ne shoqeri dhe I sugjeron*Hans V.Henting verteton se Kriminologjia eshte ligjedhenesit idete dhe njohurite e veta mbishkence dymensionale mbi faktet qe kane te bejne nderrmarrjen e masave per kontrollin e krimit.me krimin dhe me luften kunder tij. *Armand Mergen, Kriminologjine e trajton si shkence*Jean Pinatel kriminologjine e definon si shkence empirike detyre e se ciles eshte qe, duke u mbeshteture cila mirret me studimin e fenomenit kriminal ne te arriturat e shkencave natyrore dhe humane, teduke i koordinuar,krahasuar dhe konfrontuar studioje kriminnjohurite mbi te me rezultatet e kerkimeve tedisiplinave tjera shkencore.*Gjanluigji Ponti, autor bashkekohor italian,kriminologjine e trajton si shkence multidisiplinaree cila synon te njohe, te analizoje dhe te shpjegojeformat,shakqet dhe menyren e pengimit te sjelljevedelikuente.*Raymond Gassin, autor bashkekohorfrancez,mendon se Kriminologjia eshte njeshkence qe mirret me studimin e faktoreve dheproceseve te veprimtarise kriminale, dhe ne baze tenjohurive te fituara angazhohet per gjetjen e nje 12

×