KATA PENGANTAR
Sains Sukan ialah satu bidang ilmu pengetahuan yang menekankan gerak laku
manusia dalam sukan untuk meningk...
KANDUNGAN
Muka surat
Kata Pengantar
Tunjang 1 PENGENALAN SAINS SUKAN
Konsep 1
Sejarah Perkembangan 7
Pengurusan Sukan 13
P...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
1
TUNJANG1 :
PENGENALAN SAINSSUKAN
Unit 1 – Konsep
1.1 Definisi Sains Sukan
Sains Sukan ialah satu ...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
2
1.2.5 Kerjaya
Perkembangan sukan di tanah air, mewujudkan peluang-
peluang kerjaya dalam bidang y...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
3
1.3.1 Rasional Dasar Sukan Negara
Rasional dasar ini boleh dikaji dari aspek sumbangan sukan
kepa...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
4
Mencapai kecemerlangan dengan semangat kesukanan
yang tulen di pertandingan peringkat kebangsaan ...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
5
aktif melalui penyertaan dalam aktiviti-aktiviti sukan dan rekreasi
fizikal. Tema ini menekankan ...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
6
pusat pengajian tinggi , adalah berdasarkan syarat akademik
yang minimum dalam displin yang dipoh...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
7
1.4 Etika dan Patriotisme dalam Sukan
Setiap individu yang terlibat dalam sukan haruslah mengamal...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
8
semua lapisan masyarakat secara menyeluruh telah
melibatkan diri dalam sukan. Ini adalah berpunca...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
9
(ii) Peringkat Pertengahan
Unsur-unsur sains sukan telah mula diperkenalkan
secara tidak langsung...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
10
Atlit negara China juga telah menunjukkan prestasi
cemerlang dalam beberapa acara sukan khususny...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
11
dikenali sebagai Universiti Teknologi MARA yang menawarkan
diploma sains sukan.
Institut Sukan N...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
12
(c) Bertindak sebagai penyelaras dalam semua kegiatan
kejurulatihan di antara Persatuan Sukan Ke...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
13
2.3 Pengajian Sains Sukan di Institut Pengajian Tinggi Malaysia
Institusi pengajian tinggi di Ma...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
14
atau jabatan di mana produk atau perkhidmatan berkaitan dengan
sukan”.
Fungsi pengurusan sukan
D...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
15
Pegawai dan petugas-petugas yang diperlukan
Kewangan
Bilangan penyertaan undang-undang dan perat...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
16
N(N-1) di mana N = jumlah pasukan yang
2 mengambil bahagian
Contohnya : 6 pasukan mengambil baha...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
17
Contoh susunan perlawanan 6 pasukan:
Susunan Susunan Susunan
perlawanan 1 perlawanan2 perlawanan...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
18
Contoh Separa liga :
(a) Liga 4 Kumpulan
Pusingan pertama (12 pasukan atau lebih)
Johan, Naib Jo...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
19
Naib Johan, sementara pasukan-pasukan yang
kalah akan bermain untuk menentukan tempat
Ketiga dan...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
20
ii. Undian akan dibuat selepas sahaja tamat
pusingan pertama.
iii. Dari 3 Johan kumpulan, satu a...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
21
Sekiranya pasukan yang diutamakan (seeded) tidak
mengambil bahagian maka pasukan terbaik berikut...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
22
3.2.3 Pertandingan kalah mati
Sistem pertandingan ini menyingkirkan peserta atau
pasukan yang ka...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
23
Angka 16 adalah 4 kuasa 2: oleh itu bilangan
pusingan ialah 4. Ini bermakna peserta johan
akan b...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
24
Sekiranya pemenang pertandingan datang dari
kumpulan yang telah kalah sekali, maka pasukan yang
...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
25
3.2.4 Cabar mencabar
(a) Pertandingan Sistem tangga
Dalam sistem ini peserta yang di bawah boleh...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
26
c) Pertandingan bentuk corong
3.3 Peraturan Am Pertandingan
3.3.1 Kepentingan Peraturan
Undang-u...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
27
Manakala bagi peringkat umur 12 tahun dan ke bawah undang-
undang permainan yang diluluskan oleh...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
28
(c) Negeri
Majlis Sukan Sekolah-sekolah Negeri adalah layak mengambil
bahagian dalam pertandinga...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
29
(iv) Pendaftaran
(a) Setiap MSS Negeri hanya dibenarkan menghantar bilangan
pegawai pasukan dan ...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
30
(c) Jika sesuatu pasukan membuat bantahan, perlawanan mereka
selepas itu hendaklah dijalankan de...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
31
Unit 4 - Psikologi Sukan
4.1 Asas Psikologi Sukan
4.1.1 Konsep Psikologi Sukan
Definisi:
a. Psik...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
32
Emosi:
Kesan dalaman yang berlaku akibat dari tafsiran (kognitif) yang
telah dilakukan. Ianya ak...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
33
b. Ekstrinsik (luaran) - berdasarkan ganjaran (positif/negatif),
orang tersayang, persekitaran.
...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
34
Tahap-Tahap Penetapan Matlamat
a. Matlamat Jangka Panjang
Matlamat terakhir dalam perancangan se...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
35
4.3 Kebimbangan
4.3.1 Konsep Kebimbangan
Definisi
Perasaan yang subjektif berpunca dari tafsiran...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
36
b. Tafsiran
Analisis individu terhadap rangsangan yang dihadapi.
Tafsiran boleh bersifat positif...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
37
c. Relaksasi
Teknik : Mengecut dan merelakskan otot secara progresif.
Boleh dilakukan secara dud...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
38
kekurangan kemahiran beliau (dalaman) atau pun kerana
alatan yang kurang sempurna (luaran).
b. K...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
39
4.5. Keagresifan
4.5.1 Konsep Keagresifan
Definisi
Perlakuan atau tindakan yang bermatlamat untu...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
40
diancam (lawan bermain kasar) secara fizikal atau lisan,
individu tersebut akan bertindak mengik...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
41
TUNJANG 2 :
ANATOMIDAN FISIOLOGI
Unit 1 – Pengenalan Anatomi dan Fisiologi
1.1 Sains Anatomi dan...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
42
Rajah 2.1 Aras Organisasi Struktural Manusia
Sumber: Martini , F.H. (2001), Fundamentals of Anat...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
43
Sistem Bahagian dalamsistem Fungsi Sistem
2. Rangka Tulang
Kartilej
Ligamen
Sendi
1. Menyokong b...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
44
Sistem Bahagian dalamsistem Fungsi Sistem
5. Endokrina Kelenjar seperti pituitari, tiriod
dan ad...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
45
Sistem Bahagian dalamsistem Fungsi Sistem
8. Respiratori Hidung
Farinks
Trakea
Bronkus
Paru-paru...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
46
Sistem Bahagian dalamsistem Fungsi Sistem
11. Reproduktif (a) Lelaki
Penis
Testes
Vesikel semen
...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
47
Rajah 2.2 Hubungkait sistem rangka dengan sistem yang lain
SISTEM RANGKA
Untuk semua sistem
Memb...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
48
Unit 2 – Sistem Rangka
2.1 Komponen Sistem Rangka
Sistem rangka mempunyai pelbagai fungsi tubuh....
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
49
Sendi adalah tempat pertemuan dua tulang yang bersebelahan.
Terdapat tiga jenis sendi pada manus...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
50
(v) Penyimpanan mineral
Sebahagian besar dari matriks tulang terdiri daripada
kalsium dan fosfor...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
51
2.3.3 Tulang leper/pipih
Tulang-tulang ini berbentuk pipih, nipis dan melengkung.
Tulang-tulang ...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
52
Rajah 2.4 Struktur Tulang Panjang
Sumber: Martini, F.H. (2001), Fundamentals of Anatomy and Phys...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
53
hailin. Kartilej hailin ini kemudiannya digantikan dengan
tulang pada kanak-kanak.
Proses pemben...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
54
2.5.3 Keperluan mineral, vitamin dan hormon.
Keperluan untuk tumbesaran tulang secara normal
Gar...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
55
2.6 Jenis-Jenis Sendi
Synarthroses Amphiarthroses Diarthroses Sendi Sendi Sendi
‘fibrous’ ‘carti...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
56
Fungsi ContohSendi ContohPergerakan
sendi antara klavikel dan
sternum
antara kartilej tulang rus...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
57
2.6.2 Sendi Berdasarkan Struktur
Struktur ContohSendi
‘Bony fusion”
Penukaran bentuk tulang arti...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
58
Fungsi Struktur Contoh Sendi Contoh Pergerakan
1. Tidak bergerak
(synarthroses)
Sendi ‘ fibrous’...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
59
2.6.3 Jenis-jenis pergerakan
Jenis Penerangan Contoh
1. Gerakan linear
(Gelungsur)
Pergerakan ad...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
60
Rajah 2.6 Model ringkas pergerakan artikular
Sumber: Martini, F.H. (2001), Fundamentals of Anato...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
61
Unit 3 – Sistem Otot Rangka
3.1 Pengenalan
3.1.1 Komponen sistem otot rangka:
(i) Fiber otot
Fib...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
62
3.1.2 Fungsi Otot
(i) Menghasilkan pergerakan
Penguncupan otot rangka menghasilkan
pergerakan se...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
63
3.2 Jenis-Jenis Otot
Terdapat tiga jenis otot iaitu otot rangka, kardiak dan licin.
Otot-otot in...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
64
3.3 Ciri-ciri otot rangka
3.3.1 Kebolehujaan (irritability/excitability)
Kemampuan otot bergerak...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
65
3.4 Otot-otot rangka yang utama
3.4.1 Otot rangka
Rajah 2.7 Otot Rangka
3.5 Pelekatan otot
Sumbe...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
66
Pelekatan distal
Tempat pelekatan otot pada tulang yang boleh bergerak.
Apabila sesuatu otot men...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
67
Nama Otot Lokasi Otot
Lekatan
Proksimal
Lekatan Distal
6. Pinggul
Gluteal maksimus Punggung Sakr...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
68
3.6 Interaksi otot-otot dalam pergerakan rangka
3.6.1 Saling tindakan otot-otot
(i) Agonis
Otot-...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
69
3.7 Penguncupan otot rangka
3.7.1 Jenis-jenis penguncupan otot
Otot tidak semestinya memendek ap...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
70
Penguncupan Isotonik
Contoh : Penguncupan bisep semasa mengangkat
‘dumbell’. Penguncupan esentri...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
71
Unit 4 – Sistem Saraf
Sistem saraf bertanggungjawab mengintergrasi dan mengawal semua
fungsi sis...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
72
4.1.1 Sistem saraf pusat
Sistem saraf pusat terdiri daripada otak dan saraf tunjang
yang terleta...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
73
4.2 Fungsi sistem saraf
4.2.1 Mengintergrasikan rangsangan yang diterima.
4.2.2 Menterjemah rang...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
74
(i) Dendrit
Ia adalah fiber-fiber halus bercabang-cabang yang
mengunjur dari badan sel. Ia berfu...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
75
sinaps
Penghantaran Implus1
Tombol sinaptik
Vesikel
Klef sinaptik
Neuron y ang
menerima
Akson
Tr...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
76
4.5 Persimpangan saraf otot
Persimpangan saraf otot ialah tapak neuron motor bertemu fiber
otot....
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
77
Unit 8 – Sistem Tenaga
8.1 Pengenalan sistem tenaga
Setiap pergerakan fizikal memerlukan tenaga....
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
78
(i) Sistem anaerobik alaktik (ATP-PC)
Juga dikenali sebagai sistem fosfagen.
Sistem ini membekal...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
79
Rajah 2.12 Sistem anaerobik laktik
Sumber: Bowers, R.W. & Fox, E.L. (1992), Sports Physiology, 3...
BUKU SUMBER
SAINSSUKAN
80
Rajah 2.13 Sistem aerobik
Sumber: Bowers, R.W. & Fox, E.L. (1992), Sports Physiolog y, 3
rd
ed.,...
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Buku sumber ss form4
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Buku sumber ss form4

1,093 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,093
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
68
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Buku sumber ss form4

  1. 1. KATA PENGANTAR Sains Sukan ialah satu bidang ilmu pengetahuan yang menekankan gerak laku manusia dalam sukan untuk meningkatkan prestasi lakuan motor manusia ke tahap yang optimum. Bidang ini wujud selari dengan perkembangan teknologi moden dalam sukan serta kehidupan harian manusia. Dalam KBSM, mata pelajaran Sains Sukan ialah mata pelajaran elektif bagi murid Tingkatan 4 dan 5. Mata pelajaran ini bertujuan untuk melahirkan murid yang menguasai pengetahuan, kemahiran dan pengalaman asas sains sukan melalui amalan teori dan praktis dalam bidang sukan serta memupuk dan meningkatkan penghayatan nilai sebagai persediaan di bidang kerjaya. Bagi melaksanakan kurikulum Sains Sukan secara berkesan, Pusat Perkembangan Kurikulum telah menghasilkan Buku Sumber Sains Sukan daripada membantu guru dalam pengajaran dan pembelajaran. Selain daripada menggunakan buku sumber ini, guru digalakkan mengakses maklumat tambahan daripada sumber-sumber lain. Guru seharusnya mempelbagaikan strategi pengajaran dan pembelajaran yang lebih berpusatkan murid untuk menjadikan pengajaran dan pembelajaran lebih menarik dan berkesan. Pelbagai pihak telah memberikan sumbangan masa, tenaga dan hasil fikiran untuk menyempurnakan buku sumber ini. Pusat Perkembangan Kurikulum ingin merakamkan setinggi-tinggi penghargaan dan terima kasih kepada semua pihak yang terlibat. (Dr. SHARIFAH MAIMUNAH SYED ZIN) Pengarah Pusat Perkembangan Kurikulum Kementerian Pendidikan Malaysia
  2. 2. KANDUNGAN Muka surat Kata Pengantar Tunjang 1 PENGENALAN SAINS SUKAN Konsep 1 Sejarah Perkembangan 7 Pengurusan Sukan 13 Psikologi Sukan 31 Tunjang 2 ANATOMI DAN FISIOLOGI Pengenalan Anatomi dan Fisiologi 41 Sistem Rangka 48 Sistem Otot Rangka 61 Sistem Saraf 71 Sistem Tenaga 77 Tunjang 3 PERSEDIAAN FIZIKAL Pengenalan Kecergasan 81 Prinsip Latihan Fizikal 85 Kaedah Latihan Fizikal 86 Pemakanan Sukan 95 Tunjang 4 LAKUAN MOTOR DAN BIOMEKANIK Asas Kawalan Motor 112 Perkembangan Motor 120 Pembelajaran Kemahiran Motor 125 Asas Biomekanik 130
  3. 3. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 1 TUNJANG1 : PENGENALAN SAINSSUKAN Unit 1 – Konsep 1.1 Definisi Sains Sukan Sains Sukan ialah satu kajian yang sistematik yang membabitkan sains dalam sukan. Ia melibatkan perubatan fisioterapi, pemakanan, biokimia, anatomi, fisiologi, psikologi sosio dan biomekanik. 1.2 Kepentingan Sukan Sains Sukan adalah penting dari aspek prestasi sukan, kesihatan, rekreasi, ekonomi dan kerjaya. 1.2.1 Prestasi Sukan Pengetahuan tentang sains sukan dapat membantu atlit dan jurulatih dalam peningkatan prestasi latihan motor dan program latihan yang lebih sistematik. 1.2.2 Kesihatan Atlit mengetahui cara-cara menjalankan aktiviti bersukan dengan betul. Pengetahuan ini dapat membantu atlit meningkatkan tahap kesihatan dan kecergasan menyeluruh dan mengelak daripada berlaku kecederaan. Selain itu, atlit mengetahui diet yang sesuai mengikut keperluan sukan masing- masing untuk mengekalkan prestasi. 1.2.3 Rekreasi Pengetahuan sains sukan bukan sahaja dapat dimanfaatkan dalam peningkatan prestasi atlit tetapi juga semasa mereka berekreasi. 1.2.4 Ekonomi Sains sukan dapat membantu meningkatkan` ekonomi negara dengan adanya tajaan, pelancongan, kajian saintifik dan peralatan sukan.
  4. 4. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 2 1.2.5 Kerjaya Perkembangan sukan di tanah air, mewujudkan peluang- peluang kerjaya dalam bidang yang berkaitan dengan sukan.Kerjaya ini merangkumi jurulatih, pegawai-pegawai sukan dan atlit-atlit yang berpengetahuan sains sukan. Peluang- peluang pekerjaan dan pendidikan dalam bidang sukan adalah luas. 1.3 Dasar Sukan Negara Dasar Sukan Negara merupakan dokumen yang komprehensif ke arah perkembangan, kemajuan dan pembangunan sukan negara. Penggubalannya melibatkan beberapa pihak seperti agensi-agensi kerajaan dan bukan kerajaan, pertubuhan-pertubuhan sukan rekreasi dan kecergasan, majlis-majlis sukan, institusi pengajian tinggi, badan- badan sukarela dan orang perseorangan yang mempunyai kepakaran dan kepentingan dalam bidang sukan. Dasar ini telah digubal pada 20 Januari 1988 dan merupakan satu dasar sukan untuk semua. Dasar ini merangkumi sukan untuk semua dan sukan prestasi tinggi atau kecemerlangan. (a) Sukan Massa ( Sukan untuk semua ) Sukan untuk semua bertujuan untuk pengekalan dan peningkatan tahap kesihatan dan kesejahteraan anggota masyarakat. Sukan Massa adalah merujuk kepada aktiviti- aktiviti rekreasi fizikal dan sukan yang berlaku secara spontan atau diuruskan dengan tujuan untuk menggalakkan penyertaan yang lebih luas dan bukan semata-mata untuk pertandingan di peringkat kebangsaan atau antarabangsa. (b) Sukan untuk kecemerlangan Sukan untuk kecemerlangan adalah sukan pertandingan yang diuruskan mengikut peraturan dan syarat-syarat Persekutuan- persekutuan Sukan Antarabangsa dan Jawatankuasa Olimpik di peringkat kebangsaan dan antarabangsa bagi menentukan pemenang.
  5. 5. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 3 1.3.1 Rasional Dasar Sukan Negara Rasional dasar ini boleh dikaji dari aspek sumbangan sukan kepada individu, masyarakat dan negara. (a) Peringkat Individu Pembentukan sahsiah, kesedaran dalam diri individu dan membangkitkan semangat pertandingan. Meningkatkan tahap kesihatan dan kecergasan fizikal. Memanfaatkan masa senggang. Mengurangkan tekanan hidup . Interaksi sosial yang bermakna. Perkembangan kemahiran-kemahiran asas. (b) Peringkat Masyarakat Menggalakkan pembinaan kualiti fizikal dan moral masyarakat sesuai dengan aspirasi nasional. Mewujudkan suasana yang kondusif untuk pemupukan perhubungan komuniti yang lebih baik dalam pelbagai kumpulan etnik dalam negara. Meningkatkan tahap kesihatan komuniti dan produktiviti. Mencegah jenayah remaja dengan memanfaatkan masa lapang. (c) Peringkat Antarabangsa Mencapai kecemerlangan di peringkat tertinggi. Meningkatkan maruah bangsa dan negara di persada sukan antara bangsa. Memupuk persahabatan. 1.3.2 Objektif Dasar Sukan Negara Membentuk masyarakat yang sihat, berdisiplin dan bersatu padu melalui penyertaan yang meluas dan peluang yang lebih baik dalam sukan di semua peringkat masyarakat. Menyediakan peluang-peluang dan kemudahan-kemudahan bagi memenuhi keperluan asasi sosial, psikologi dan fisiologi individu melalui sukan. Membangun dan meningkatkan pengetahuan dan amalan sukan bagi kepentingan kebajikan sosial individu dan kenikmatan masa senggang di kalangan orang awam.
  6. 6. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 4 Mencapai kecemerlangan dengan semangat kesukanan yang tulen di pertandingan peringkat kebangsaan dan antarabangsa dengan harapan muhibah dan imej negara dapat dipertingkatkan . 1.3.3 Strategi dan Pelaksanaan Dasar Kedua-dua bidang sukan iaitu sukan untuk semua dan sukan untuk kecemerlangan hendaklah dibangunkan serentak. Objektif-objektif dasar ini dapat dicapai dengan memberi penekanan pada aspek-aspek yang berikut : Perancangan Pertubuhan-pertubuhan sukan hendaklah mengadakan program-program jangka panjang dengan struktur yang baik untuk pembangunan ahli sukan, jurulatih, pentadbir dan pegawai sukan. Dalam merancang program-program jangka panjang untuk sukan prestasi tinggi, perkara-perkara yang berikut perlu dipertimbangkan: Jenis sukan yang lebih maju dari aspek kemudahan dan penyertaan sedia ada. Jenis sukan yang sesuai dengan bentuk fizikal masyarakat Malaysia. Organisasi Sukan di negara ini dapat dimajukan dengan adanya kerjasama antara pelbagai badan sukan dengan kerajaan untuk menyelaraskan satu program yang bersepadu. Satu jawatankuasa tetap hendaklah ditubuhkan untuk menentukan perhubungan yang lebih rapat di kalangan organisasi-organisasi tersebut. Majlis Sukan Negara (MSN) dapat membantu dalam menyediakan jentera ini bagi sukan berprestasi tinggi. Kementerian Belia dan Sukan perlu mewujudkan mekanisma ini untuk menyelaraskan program sukan massa. Mekanisme ini perlu menggalakkan sukan massa dan aktiviti-aktiviti rekreasi yang berlandaskan konsep MALAYSIA CERGAS di kalangan rakyat Malaysia. MALAYSIA CERGAS merupakan satu program yang berdasarkan kepada konsep sukan untuk semua. Melalui program ini masyarakat mengamalkan gaya hidup yang
  7. 7. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 5 aktif melalui penyertaan dalam aktiviti-aktiviti sukan dan rekreasi fizikal. Tema ini menekankan kecergasan fizikal dan kesihatan mental ke arah peningkatan produktiviti dan mengukuhkan perhubungan sosial dan perhubungan antara kumpulan etnik. Kementerian Pendidikan Malaysia pula memainkan peranan dengan memperuntukkan masa yang cukup untuk mata pelajaran Pendidikan Jasmani dan kokurikulum di sekolah. Selain itu, Bahagian Pendidikan Guru dipertanggungjawabkan melatih guru-guru yang berkebolehan mengajar mata pelajaran Pendidikan Jasmani di maktab-maktab. Di institusi pengajian tinggi, aktiviti-aktiviti sukan juga digalakkan di kalangan siswa. Majlis Kebajikan dan Sukan Anggota-Anggota Kerajaan (MAKSAK) berperanan mengalak dan menyelaraskan semua aktiviti sukan di dalam pelbagai perkhidmatan awam. Majlis Olimpik Malaysia (MOM) merupakan badan induk kepada semua persatuan sukan kebangsaan. Tanggungjawab utama ialah menggalakan sukan di kalangan rakyat untuk pergerakan Olimpik. MOM berkerja rapat dengan MSN dalam hal pemilihan dan latihan atlit untuk pertandingan peringkat antarabangsa. Personel Badan-badan sukan disemua peringkat hendaklah melantik personel bertauliah dan berpengalaman bagi merancang, melaksana dan menilai program sukan. Kewangan Yayasan sukan kebangsaan membiayai kegiatan-kegiatan sukan berprestasi tinggi dan sukan massa. Sumber kewangan boleh diperolehi daripada kerajaan persekutuan, kerajaan negeri, sektor korporat dan individu. Sumbangan-sumbangan hendaklah dikecualikan dari cukai. Persatuan-persatuan hendaklah mempertingkatkan strategi pemasaran aktiviti mereka. Yayasan sukan kebangsaan perlu diwujudkan. Insentif Pegawai-pegawai sukan dan ahli-ahli sukan yang mewakili negara haruslah diberi pengiktirafan dan insentif . Insentif- insentif ini boleh berbentuk biasiswa, penganugerahan, cuti, elaun sara hidup, perlindungan insuran, perbelanjaan untuk latihan dan yuran pendidikan. Selain itu kemasukan atlit ke
  8. 8. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 6 pusat pengajian tinggi , adalah berdasarkan syarat akademik yang minimum dalam displin yang dipohon. Kemudahan Kementerian Belia dan Sukan akan menyediakan kemudahan- kemudahan sukan massa, sukan berprestasi tinggi dan sukan untuk golongan istimewa. Organisasi ini juga bertanggungjawab menyelaras perancangan dan agihan kemudahan sukan. Di peringkat negeri, kerajaan negeri menyediakan kemudahan sukan untuk negeri masing-masing. Sektor-sektor korporat dan badan sukarela juga memainkan peranan melengkapi usaha- usaha kerajaan dalam pembinaan kemudahan-kemudahan sukan. Am Kerajaan haruslah mengurangkan cukai-cukai dan eksais ke atas peralatan sukan supaya lebih ramai orang mampu memperolehinya pada harga yang murah. Secara tidak langsung lebih ramai penduduk negara ini melibatkan diri dalam sukan. Pengusaha-pengusaha tempatan juga boleh memainkan peranan dalam usaha ini. Mereka digalakkan menghasilkan peralatan-peralatan sukan . Di peringkat institusi pendidikan, beberapa buah sekolah ditubuhkan khas sebagai pusat kecemerlangan untuk menggalakkan pembangunan beberapa jenis sukan tertentu seperti Sekolah Sukan Bukit Jalil dan Sekolah Sukan Bandar Penawar serta pusat tunas cemerlang di setiap negeri. Institut Sukan Negara memainkan peranan dalam penyelidikan dan pembangunan sukan di negara ini. Kerjasama daripada media massa dan pelbagai organisasi diperlukan untuk menyebarkan dapatan penyelidikan dan mempromosikan sukan.
  9. 9. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 7 1.4 Etika dan Patriotisme dalam Sukan Setiap individu yang terlibat dalam sukan haruslah mengamalkan etika kesukanan dan menanam semangat patriotisme di dalam sanubari mereka. Segala tindak-tanduk atlit melambangkan imej negara. Oleh itu, atlit dan bakal atlit negara haruslah berdisiplin, bermoral mempunyai perasaan cinta akan negara tanah air. Sikap ini boleh dipamerkan melalui semangat kesukanan semasa bertanding. Mereka haruslah akur pada peraturan dan undang-undang pertandingan. Segala keputusan pertandingan haruslah dihormati dan dipatuhi. Atlit haruslah mengelak daripada mengambil tindakan sendiri apabila timbul ketidakpuasan hati di kalangan mereka. Segala masalah ketidakpuasan hati mereka hendaklah diketengahkan kepada pihak berkenaan untuk dirunding dan diselesaikan secara profesional. Pegawai sukan juga tidak terlepas daripada etika kesukanan. Pegawai sukan perlu berdisiplin bertanggungjawab amanah serta mempunyai nilai-nilai positif. Penonton juga boleh mempamerkan semangat patriotisme terhadap negara dengan memberi sokongan kepada atlit berlandaskan etika kesukanan. Slogan-slogan seperti MALAYSIA BOLEH dan SUKAN UNTUK NEGARA telah menanamkan dan meningkatkan semangat patriotisme di kalangan atlit dan masyarakat. 2. SEJARAH PERKEMBANGAN SAINS SUKAN 2.1 Sejarah Perkembangan Sains Sukan Sejarah perkembangan sains sukan di negara kita secara khususnya adalah tidak nyata dan tersurat. Namun demikian perkembangan sains sukan adalah bermula dengan mata pelajaran Pendidikan Jasmani yang menerapkan unsur-unsur sains dalam pengajaran dan pembelajaran. Tujuan kecemerlangan sukan telah memusatkan sains sukan sebagai satu disiplin ilmu. Perkembangan sejarah sukan dan sains sukan boleh dibahagikan kepada tiga peringkat. (i) Peringkat Awalan Aktiviti sukan telah dikesan sejak zaman tamadun Yunani, Rom, China dan Islam. Pada kurun ke-18,
  10. 10. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 8 semua lapisan masyarakat secara menyeluruh telah melibatkan diri dalam sukan. Ini adalah berpunca dari tiga peristiwa penting yang telah berlaku antara tahun 1762 hingga 1789. 1762 Jean Jacques Rousseau telah menerbitkan buku Emile di mana beliau menggalakkan setiap individu melibatkan diri dalam sukan kerana aksi dan pergerakan sukan adalah satu bentuk aktiviti yang ideal dan memanfaatkan kepada manusia. 1777 Era perindustrian bemula dengan penciptaan enjin stim oleh James Watt. Masa pekerjaan bertambah dan ini menyebabkan ramai orang tidak ada masa untuk rekreasi. 1789 Rusuhan dan penaklukan penjara Bastile, Perancis telah memulakan Revolusi Perancis di mana pembahagian masyarakat mengikut kelas (golongan bangsawan dan petani) telah dihapuskan. Pada kurun ke-18, banyak aktiviti sukan seperti tenis, lumba kuda dan lawan pedang adalah terhad kepada golongan atasan sahaja. Hasil dari buku Emile oleh Rousseau, satu kajian telah dijalankan di Amerika Syarikat pada tahun 1970an dan didapati 10% daripada jumlah penduduk negara tersebut gemar berjogging. Perkembangan masyarakat ‘moden’ terutamanya dalam negara-negara Barat dapat dilihat dengan perjuangan untuk melibatkan semua lapisan masyarakat dalam aktiviti sukan. Pada awal dan pentengahan abad ke-20, mata pelajaran Pendidikan Jasmani telah dimasukkan dalam kurikulum sekolah Amerika Syarikat dan England. Pada masa itu, penglibatan sukan adalah cenderung kepada kaum lelaki sahaja. Kebanyakan aktiviti berbentuk ketenteraan.
  11. 11. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 9 (ii) Peringkat Pertengahan Unsur-unsur sains sukan telah mula diperkenalkan secara tidak langsung pada akhir kurun ke-19 dan awal kurun ke-20 di mana pergerakan manusia dan aktiviti sukan dianalisiskan. Pada tahun 1878, Edward Muybridge telah mencipta kaedah penggambaran aksi berjalan dan larian manusia dan kuda. H. Piper (1907) seorang bangsa German telah menggunakan elektromiogram (EMG) untuk mengukur impuls elektrik yang dihasilkan oleh otot manusia semasa pergerakan. Kaedah ini telah digunakan dalam aksi sukan pada tahun 1970an dan 1980an. Pada pertengahan abad ke-20, kajian-kajian sains berkaitan dengan sukan seperti antropometri, biologi, biomekanik, fisiologi dan sosiologi mula berkembang dengan pesat. Hasil kajian dan sumbangan saintis- saintis sukan telah dibukukan dan dijilidkan dalam jurnal. (iii) Peringkat Terkini Pada masa kini terdapat ramai saintis sukan yang terlibat dalam penyelidikan sukan. Mereka menggunakan kaedah-kaedah dan alatan-alatan yang canggih dan berteknologi tinggi. Ini terbukti dengan kehadiran lebih 2000 saintis sukan semasa Kongres Sains Sukan dunia anjuran Majlis Olimpik Antarabangsa (IOC) kali ketiga di Atlanta, Amerika Syarikat pada tahun 1995. Penyelidikan sains sukan pada mulanya berlandaskan kepada pendidikan jasmani (1950an) dan kemudian berkembang menjadi satu disiplin tersendiri pada akhir 1960an dan awal 1970an. Pakar-pakar disiplin sains yang lain menyumbang dalam kajian dan penyelidikan dalam sukan. Contohnya M.R. Yeadon (1993) seorang pakar matematik mengkaji aksi kuang hadapan dan kuang belakang dalam gimnastik dan merumuskan persamaan-persamaan matematik terhadap aksi tersebut. Kajian-kajian saintifik dalam sukan telah menghasilkan atlit bertaraf dunia di negara Asia. Penemuan servis sepak kuda dalam sepak takraw telah dikaji oleh saintis sukan negara Thailand. Hasil kajian ini didapati berkesan dan menjadi popular di kalangan atlit negara lain.
  12. 12. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 10 Atlit negara China juga telah menunjukkan prestasi cemerlang dalam beberapa acara sukan khususnya gimnastik, renang dan terjun. Elemen-elemen sains sukan diberi tumpuan dalam pendidikan dan diterapkan dalam melatih atlit-atlit sukan. Saintis sukan di negara China juga banyak menjalankan kajian untuk meningkatkan kualiti sukan negara. Penyelidik sukan di negara Korea telah merekacipta kasut memanah yang dapat membantu meningkatkan prestasi sukan ini. Kasut ini telah mendapat pengiktirafan peringkat antarabangsa. Para saintis sukan pula mula meluaskan bidang kajian mereka kepada pergerakan yang tidak berkaitan dengan sukan seperti rehabilitasi anggota akibat penyakit atau kemalangan terhadap aksi anggota tiruan (prostetik). Kajian-kajian sains sukan pada masa kini berbentuk pendekatan gabungan disiplin-disiplin sains yang lain (multidisciplinary approach). Contohnya, kajian meningkatkan prestasi atlit supaya memuncak pada masa yang tepat melibatkan kepakaran fisiologi, biokimia, psikologi, antropometri dan biomekanik. Perkembangan Sains Sukan di Malaysia Pada tahun 1968, Majlis Sukan Sekolah-sekolah Malaysia telah ditubuhkan untuk menganjur dan melaksanakan program pembangunan sukan sekolah-sekolah di Malaysia. Dasar Pelajaran Kebangsaan telah dibentuk dan ia menekankan domain psikomotor, kognitif dan afektif. Pada tahun 1972, kemudahan infrastruktur dan tenaga pengajar telah dimajukan bersama. Di peringkat institusi pengajian tinggi, Universiti Malaya telah memasukkan pendidikan jasmani dalam kursus diploma pendidikan pada tahun 1977. Universiti Putra Malaysia, Serdang telah memulakan pengambilan siswazah untuk program Ijazah Sarjana Muda (Pendidikan Jasmani). Pengambilan pertama dimulakan dengan guru-guru terlatih seramai 20 orang. Pada tahun 1996, program sarjana sains sukan ditawarkan. Universiti Malaya memulakan Ijazah Sarjana Muda Sains Sukan pada tahun 1995 dan diikuti Institut Teknologi MARA yang kini
  13. 13. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 11 dikenali sebagai Universiti Teknologi MARA yang menawarkan diploma sains sukan. Institut Sukan Negara (ISN) yang mula beroperasi di Stadium Jalan Raja Muda, Kampong Baru dikenali sebagai Klinik Sukan Negara sebelum berpindah ke bangunan baru di Kompleks Sukan Negara. Penyelidikan-penyelidikan dalam bidang sains sukan dikendalikan bagi tujuan persediaan atlit negara. Persatuan Pendidikan Jasmani Malaysia (PPJM) ialah sebuah badan sukarela yang mempunyai ahli terdiri daripada guru-guru, pensyarah-pensyarah atau tenaga pengajar mata pelajaran pendidikan jasmani, jurulatih dan individu yang berminat dalam pembangunan dan pendidikan sukan. Badan ini telah menganjurkan seminar-seminar sains sukan pada peringkat kebangsaan dan antarabangsa. Pada tahun 1997, namanya ditukarkan kepada Persatuan Pendidikan Jasmani, Sains Sukan dan Kecergasan Malaysia (PPJSKM) untuk mencerminkan satu badan yang lebih luas bidangnya. Selain badan ini, terdapat bahagian-bahagian bukan kerajaan yang aktif mempromosikan pelbagai aspek sains sukan. Pada tahun 2000, Kementerian Pendidikan Malaysia memperkenalkan mata pelajaran sains sukan sebagai satu mata pelajaran elektif wajib untuk pelajar-pelajar Tingkatan 4 di Sekolah Sukan Bukit Jalil, Kuala Lumpur dan Sekolah Sukan Bandar Penawar, Johor Bahru. Mata pelajaran ini akan dijadikan satu mata pelajaran peperiksaan SPM pada tahun 2001. 2.2 Skim Persijilan Kejurulatihan Sukan Kebangsaan Pada 14 Januari 1985, Majlis Sukan Negara (MSN) telah menganjurkan Simposium Kejurulatihan Kebangsaan dan hasil daripada simposium itu, para peserta telah mengesyorkan agar sistem kejurulatihan diperkembangkan. Sebuah Lembaga Kejurulatihan Kebangsaan telah ditubuhkan untuk bekerjasama dengan Badan-Badan Sukan Kebangsaan. Ekoran daripada simposium itu, sebuah Lembaga Kejurulatihan Kebangsaan telah diwujudkan oleh MSN. Bidang tugas Lembaga ini ialah : (a) Mewujudkan skim pensijilan kejurulatihan kebangsaan. (b) Menyusun dan menggubal kurikulum kejurulatihan.
  14. 14. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 12 (c) Bertindak sebagai penyelaras dalam semua kegiatan kejurulatihan di antara Persatuan Sukan Kebangsaan yang mengawal sukan. (d) Melaksanakan apa-apa tugas dari masa ke semasa berhubung dengan kejurulatihan yang diarah oleh Menteri Belia dan Sukan. Jawatankuasa Perkembangan Kurikulum telah diwujudkan bagi menggubal kurikulum sains sukan dan bidang pengkhususan sukan serta praktikal di bawah Skim Pensijilan Kejurulatihan Kebangsaan. Skim Pensijilan Kejurulatihan adalah satu program pembangunan dan pendidikan jurulatih yang seragam dan berterusan terbahagi kepada tiga komponen iaitu: 1. Sains sukan – prinsip-prinsip am kejurulatihan dan sumber manusia 2. Pengkhususan sukan – kemahiran, teknik dan strategi khusus kepada sukan-sukan tertentu. 3. Praktikal – amalan kejurulatihan Objektif skim ini adalah untuk : (a) Melatih, melengkap dan meningkatkan pengetahuan jurulatih dalam bidang sains sukan, pengkhususan sukan dan praktikal dengan tujuan dapat memajukan lagi prestasi serta pencapaian atlit kebangsaan. (b) Mewujudkan satu program yang sistematik untuk menambah bilangan jurulatih dan menyediakan peluang kepada jurulatih meningkatkan pengetahuan dalam bidang kejurulatihan. (c) Mewujudkan satu sistem dan pendekatan yang profesional serta saintifik dalam bidang kejurulatihan ke arah memajukan sukan negara. (d) Menyelaras dan melaksanakan semua program dan aktiviti pensijilan kejurulatihan di semua peringkat. Pihak yang menyediakan kandungan komponen berikut ialah (a) Sains sukan oleh Lembaga Kejurulatihan Kebangsaan. (b) Pengkhususan sukan dan praktikal oleh Persatuan Sukan Kebangsaan yang berkenaan mengikut garis panduan yang diberikan oleh Lembaga Kejurulatihan Kebangsaan.
  15. 15. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 13 2.3 Pengajian Sains Sukan di Institut Pengajian Tinggi Malaysia Institusi pengajian tinggi di Malaysia seperti Universiti Malaya, Universiti Putra Malaysia, Universiti Pendidikan Sultan Idris, Universiti Teknologi Malaysia dan Universiti Teknologi MARA menawarkan program sains sukan di peringkat diploma, sarjana muda, sarjana dan kedoktoran. Para graduan dari program ini boleh berkhidmat di agensi- agensi kerajaan atau swasta sebagai jurulatih, fisioterapis, pendidik, pengurus kedai sukan, pentadbir kelab sukan dan kecergasan, pengulas sukan,saintis sukan dan sebagainya. 3. PENGURUSAN SUKAN 3.1 Pengenalan Pengurusan bermaksud bekerja melalui orang lain untuk menyelesaikan sesuatu tugasan yang dapat membantu organisasi mencapai objektifnya. Sukan boleh disamakan dengan sesuatu aktiviti yang menyeronokkan. Ia juga merupakan sebahagian daripada kerja profesional yang perlu dibayar. Synder dan Spreitzer(1989), menyatakan sukan bermaksud aktiviti yang dipertandingkan mengikut peraturan dan undang-undang yang telah ditetapkan oleh badan sukan tersebut. Sukan merupakan suatu aktiviti yang boleh memberi keseronokan, kemewahan dan kebanggaan kepada setiap individu yang menceburkan diri ke dalamnya. Pengurusan sukan wujud dalam dua bentuk. Pertama, pengurusan sukan adalah satu bidang usaha profesional di mana wujud pelbagai karier pengurusan yang berkaitan dengan sukan. Kedua, pengurusan sukan merupakan satu program persediaan akademik profesional yang ditawarkan ke institusi pengajian tinggi sebagai suatu bidang yang wajib. Definisi Pengurusan Sukan Kelly, Blanton dan Bertel (1990) mendefinisikan pengurusan sukan sebagai” Sebarang gabungan kemahiran-kemahiran berkaitan dengan perancangan, pengelolaan, pengarahan, pengawalan, pengurusan bajet, kepemimpinan dan penilaian dalam kontek sesebuah organisasi
  16. 16. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 14 atau jabatan di mana produk atau perkhidmatan berkaitan dengan sukan”. Fungsi pengurusan sukan Di antara fungsi pengurusan sukan ialah :- 1. merancang 2. menyediakan bajet 3. mengawal 4. mengarah 5. mengelola 6. menyediakan jadual pertandingan 7. membuat keputusan 8. menilai Terdapat tiga elemen utama yang dapat menentukan kejayaan dalam sesebuah pengurusan sukan iaitu:- a. persediaan profesional b. sikap profesional c. perkembangan profesional Jika ketiga-tiga elemen ini dapat dikuasai oleh seseorang pengurus itu maka kemajuan pengurusan sukan akan memperolehi kecemerlangan dan kegemilangan. 3.2 Sistem Pertandingan Sesuatu kejohanan atau pertandingan tidak semestinya dikelolakan dengan cara yang sama. Terdapat pelbagai sistem pertandingan untuk mengelolakan sesuatu pertandingan. Terdapat dua cara pertandingan bagi menguji kemajuan individu : (a) Pertandingan melawan pencapaian individu dengan skor yang terdahulu atau melawan skor purata. (b) Pertandingan melawan individu lain. Pertandingan adalah satu pelan penyertaan yang dirancang bertujuan untuk memilih pemenang di samping menghayati semangat kesukanan. Pihak yang mengelolakan pertandingan perlulah mengenal pasti dan mendapatkan maklumat tertentu untuk memudahkan perancangan dan persediaan. Antara perkara yang perlu diberi perhatian ialah : Jenis pertandingan Masa yang diperlukan Alatan dan kemudahan yang ada Agihan perlawanan yang adil
  17. 17. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 15 Pegawai dan petugas-petugas yang diperlukan Kewangan Bilangan penyertaan undang-undang dan peraturan pertandingan Penentuan pemenang dan pemain yang sah Terdapat banyak jenis dan bentuk pertandingan yang boleh digunakan dalam sesuatu kejohanan mengikut kesesuaian sesuatu jenis sukan. Sistem pertandingan yang lazim dipraktikkan di negara ini ialah: Pertandingan berbentuk kejohanan Pertandingan liga (liga satu pusingan, 2 kumpulan, 3 kumpulan dan 4 kumpulan) Pertandingan kalah mati Pertandingan cabar mencabar 3.2.1 Pertandingan berbentuk kejohanan Pertandingan berbentuk ini membolehkan peserta bertanding dalam beberapa acara yang berlainan berlandaskan kepada undang-undang dan peraturan pertandingan yang ada. Pertandingan ini boleh dikelolakan selama sehari atau beberapa hari. Atur cara yang lengkap disediakan lebih awal dengan menetapkan masa sesuatu acara yang dipertandingkan. Antara jenis sukan yang sesuai dengan pertandingan bentuk ini seperti olahraga, renang dan gimnastik. 3.2.2 Sistem Liga (Mengikut Peraturan Am Pertandingan MSSM) Pertandingan liga memberi peluang kepada penyertaan maksimum dan ia dibahagikan kepada liga satu pusingan, liga 2 pusingan dan separa liga. Jika peserta atau pasukan menentang setiap lawannya sekali sahaja, pertandingan itu dikenali dengan liga satu pusingan. Jika peserta atau pasukan menentang setiap lawannya sebanyak 2 kali, pertandingan itu dikenali dengan liga dua pusingan. Jika peserta dibahagikan kepada beberapa kumpulan, pertandingan itu dikenali sebagai separa liga. Contoh bilangan perlawanan Formula mengira bilangan perlawanan bagi sesuatu pertandingan liga ialah :
  18. 18. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 16 N(N-1) di mana N = jumlah pasukan yang 2 mengambil bahagian Contohnya : 6 pasukan mengambil bahagian N (N-1) = 6 (6-1) 2 2 = 6x5 2 = 30 2 = 15 perlawanan atau Tulis angka 1, 2, 3, 4, 5, 6, Potongkan angka tertinggi iaitu 6 Campurkan kesemua nombor tersebut Jumlah yang diperolehi ialah 15 Ini bermakna jika 6 pasukan yang mengambil bahagian dalam kejohanan, jumlah perlawanan yang perlu disusun ialah 15 . Contoh penyusunan pertandingan liga Formula untuk menyusun jadual pertandingan liga ialah angka 1 dikekalkan kedudukannya, manakala angka- angka lain akan beralih mengikut pusingan jam atau sebaliknya. Contoh: atau 1 lawan 2 6 lawan 3 5 lawan 4 1 6 5 lwn lwn lwn 2 3 4
  19. 19. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 17 Contoh susunan perlawanan 6 pasukan: Susunan Susunan Susunan perlawanan 1 perlawanan2 perlawanan 3 Susunan Susunan perlawanan 4 perlawanan 5 Contoh menentukan kedudukan Keputusan pertandingan secara liga ditentukan dengan pengiraan seperti berikut dalam jadual 1 : P - Jumlah pertandingan M - Bilangan menang S - Bilangan seri K - Bilangan kalah J - Bilangan jaringan dibuat G - Bilangan gol kena Lazimnya pasukan yang menang bagi setiap pertandingan akan diberi dua mata, seri satu mata dan kalah tiada mata. Jadual 1 : Menentukan Kedudukan Pasukan P M S K J G Mata Kedudukan Pahlawan 3 2 1 0 9 1 5 1 Perkasa 3 2 1 0 5 0 5 2 Perwira 3 1 0 2 2 9 2 3 Panglima 3 0 0 3 0 5 0 4 1 lawan 2 6 lawan 3 5 lawan 4 1 lawan 6 5 lawan 2 4 lawan 3 1 lawan 5 4 lawan 6 3 lawan 2 1 lawan 4 3 lawan 5 2 lawan 6 1 lawan 3 2 lawan 4 6 lawan 5
  20. 20. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 18 Contoh Separa liga : (a) Liga 4 Kumpulan Pusingan pertama (12 pasukan atau lebih) Johan, Naib Johan, Tempat Ketiga dan Keempat dalam pertandingan tahun lalu akan ditempatkan dalam kumpulan seperti berikut :- Kumpulan A Kumpulan B Kumpulan C Kumpulan D 1. Johan 2. Undi 3. Undi 4. Undi 1. Naib Johan 2. Undi 3. Undi 4. Undi 1. Ketiga 2. Undi 3. Undi 4. Undi 1. Keempat 2. Undi 3. Undi 4. Undi Sekiranya pasukan yang diutamakan (seeded) tidak mengambil bahagian, maka pasukan terbaik berikutnya hendaklah dipertimbangkan kedudukannya. Pusingan kedua ( suku akhir ) Pemenang 1 dan Pemenang 2 dalam setiap kumpulan akan masuk ke pusingan suku akhir dan pertandingan akan dijalankan secara kalah mati. Perlawanan adalah ditetapkan sebagaimana berikut : i. Undian bagi 4 pasukan Pemenang Pertama KUMPULAN akan didahulukan untuk ditempatkan di Kedudukan 1, 3, 5 dan 7. ii. Undian bagi 2 Pasukan Pemenang Kedua KUMPULAN untuk ditempatkan di kedudukan 2 atau 4, jika Pasukan Pemenang Pertama KUMPULANnya telah diundi dan ditempatkan di kedudukan 5 atau 7. Manakala 2 Pasukan Pemenang Kedua yang lain akan diundi juga untuk ditempatkan di kedudukan 6 atau 8. iii. Pasukan-pasukan yang menang pada perlawanan separuh akhir akan memasuki perlawanan akhir bagi menentukan Johan dan
  21. 21. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 19 Naib Johan, sementara pasukan-pasukan yang kalah akan bermain untuk menentukan tempat Ketiga dan Keempat. 1 2 3 4 5 6 7 8 (b) Liga 3 kumpulan Pusingan pertama (9 hingga 11 pasukan) Johan, Naib Johan dan Tempat Ketiga dalam pertandingan tahun lalu akan ditempatkan dalam kumpulan seperti berikut : Kumpulan A Kumpulan B Kumpulan C 1. Johan 2. Undi 3. Undi 1. Naib Johan 2. Undi 3. Undi 1. Ketiga 2. Undi 3. Undi Sekiranya pasukan yang diutamakan (seeded) tidak mengambil bahagian maka pasukan terbaik berikutnya hendaklah dipertimbangkan kedudukannya. Pusingan kedua i. Johan dan Naib Johan setiap kumpulan akan ditempatkan ke dalam kumpulan X dan Y dengan mengadakan undian. Suku Akhir Separuh Akhir Akhir Johan
  22. 22. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 20 ii. Undian akan dibuat selepas sahaja tamat pusingan pertama. iii. Dari 3 Johan kumpulan, satu akan ditempatkan dalam Kumpulan X dan dua ditempatkan dalam Kumpulan Y. iv. Naib Johan setiap kumpulan akan ditempatkan di kumpulan lain dari Johan kumpulannya. Contoh: Kumpulan X Kumpulan Y Johan B Naib Johan A Naib Johan C Johan A Johan C Naib Johan B Pusingan akhir Pemenang pertama dalam Kumpulan X lawan pemenang pertama Kumpulan Y untuk tentukan kedudukan Johan dan Naib Johan. Pemenang kedua Kumpulan X lawan pemenang kedua Kumpulan Y untuk menentukan tempat ke-3 dan ke-4. (c) Liga 2 kumpulan Pusingan pertama (6 hingga 8 pasukan) Johan dan Tempat Keempat dalam pertandingan tahun lalu akan ditempatkan dalam Kumpulan A dan naib johan serta tempat ketiga ditempatkan dalam Kumpulan B. Kumpulan A Kumpulan B 1. Johan 2. Tempat ke-4 3. Undi 4. Undi 1. Naib Johan 2. Tempat ke-3 3. Undi 4. Undi
  23. 23. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 21 Sekiranya pasukan yang diutamakan (seeded) tidak mengambil bahagian maka pasukan terbaik berikutnya hendaklah dipertimbangkan kedudukannya. Pusingan kedua Pemenang 1 Kump.A (Kumpulan X) Pemenang 2 Kump.B Pemenang 1 Kump.B (Kumpulan Y) Pemenang 2 Kump.A Pasukan dalam kumpulan X dan Y akan bermain secara kalahmati. Pusingan akhir Pemenang kumpulan X akan melawan pemenang kumpulan Y untuk menentukan Johan dan Naib johan. Kalah kumpulan X akan melawan kalah kumpulan Y untuk menentukan tempat ketiga dan keempat. (d) Liga 1 kumpulan Sekirannya lima atau kurang daripada lima pasukan yang bertanding, pertandingan secara liga satu pusingan dijalankan. Pasukan yang mengumpul mata terbanyak dikira sebagai johan. Lazimnya pertandingan cara liga satu pusingan diadakan apabila : (i) Bilangan pasukan yang kecil (ii) Masa (iii) Sumber kewangan (iv) Kemudahan dan (v) Bilangan pegawai Separuh Akhir Akhir Johan
  24. 24. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 22 3.2.3 Pertandingan kalah mati Sistem pertandingan ini menyingkirkan peserta atau pasukan yang kalah. Proses ini akan berterusan sehingga hanya terdapat seorang atau satu pasukan peserta yang tinggal. Terdapat dua variasi pertandingan kalah mati iaitu kalah mati sekali dan kalah mati dua kali. (a) Kalah mati sekali Pertandingan cara ini paling mudah dan ringkas dikelolakan. Pemenang akan terus bertanding manakala yang kalah akan tersingkir . Sistem ini sangat sesuai dalam mengelolakan pertandingan yang terdapat banyak penyertaan tetapi kekurangan masa, sumber kewangan, tempat, kemudahan, peralatan dan sumber manusia. Sistem ini bukan cara yang terbaik untuk mengukur keupayaan sesuatu pasukan atau peserta. (i) Bilangan peserta menunggu/bye Bilangan menunggu/bye dalam sistem per- tandingan ini boleh dikira dengan menggunakan angka ganda dua iaitu angka 2, 4, 8, 16, 32 dan seterusnya. Contohnya: 14 pasukan bertanding Bilangan penyertaan 14 pasukan Angka pangkat dua yang melebihi bilangan penyertaan 16 Tolakkan angka pangkat dua dengan bilangan penyertaan 16-14 = 2 Hasil tolak adalah bilangan peserta menunggu/’bye’ Peserta menunggu akan disebarkan dengan sama banyak di antara kumpulan atas dan kumpulan bawah.
  25. 25. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 23 Angka 16 adalah 4 kuasa 2: oleh itu bilangan pusingan ialah 4. Ini bermakna peserta johan akan berlawan sebanyak 4 pusingan. (ii) Bilangan perlawanan Bilangan perlawanan yang dijalankan dapat dikira dengan cara menolak angka 1 daripada jumlah peserta atau pasukan (iii) Penempatan pilihan atau ‘seeded’ Peserta-peserta pilihan hendaklah ditempatkan secara adil dengan sebarannya yang menyeluruh. Panduan menempatkan peserta pilihan dalam pertandingan kalah mati adalah seperti berikut : Peserta pilihan sepatutnya ditempatkan secara simetrikal Jika terdapat 2 penanti, satu ditempatkan di bawah sekali dan satu lagi di atas sekali Jika terdapat 4 penanti, aturan berikut perlu digunakan: Penanti pertama ditempatkan di atas sekali dalam kumpulan atas. Penanti kedua ditempatkan di bawah sekali dalam kumpulan bawah. Penanti 4 diletakkan di bawah dalam kumpulan atau dan penanti 3 diletakkan di atas dalam kumpulan bawah atau penanti 3 dan 4 membuat undian menentukan kedudukan masing-masing. (b) Kalah mati dua kali Pertandingan cara ini memberi peluang kepada setiap peserta bermain sekurang-kurangnya dua kali sebelum tersingkir terus dari pertandingan. Peserta yang menang di peringkat awal akan memaju ke kanan untuk menjadi johan manakala peserta yang kalah ditempatkan ke kiri.
  26. 26. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 24 Sekiranya pemenang pertandingan datang dari kumpulan yang telah kalah sekali, maka pasukan yang tewas boleh meminta satu lagi perlawanan. KIRI KANAN Petunjuk : ------------- Kalah ________ Mati Contoh Format pertandingan kalah mati 2 kali . Jika dalam pertandingan ini 2 yang memenangi pertandingan akhir, maka 2 akan menyandang JUARA/ JOHAN, tetapi jika 1 yang memenangi pertandingan akhir, maka 2 berhak memohon untuk bertanding semula bagi menentukan JOHAN. 7 1 1 4 8 3 6 8 1 8 1 5 1 1 2 3 4 5 6 7 8 2 3 5 7 2 5 2 1 1
  27. 27. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 25 3.2.4 Cabar mencabar (a) Pertandingan Sistem tangga Dalam sistem ini peserta yang di bawah boleh mencabar dua peserta lain yang berada di atasnya dengan mengikut kedudukannya. Keistimewaan bentuk ini ialah setiap peserta ditempatkan mengikut kebolehan mereka di akhir pertandingan. Sistem ini digunakan dalam pertandingan tinju. Peserta Kedudukan 1 2 3 4 5 6 7 8 Jika peserta yang mencabar peserta di atas menang, peserta mencabar akan mengambil alih kedudukan peserta yang dicabar. Peserta dicabar akan turun satu tangga ke bawah. (b) Pertandingan bentuk piramid atau corong. Pertandingan bentuk ini boleh dijalankan dengan cara berlawan sesama sendiri mengikut tingkatnya pada peringkat awal. Peserta yang berjaya di kalangan mereka akan naik setingkat sehingga ke puncak piramid atau corong. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
  28. 28. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 26 c) Pertandingan bentuk corong 3.3 Peraturan Am Pertandingan 3.3.1 Kepentingan Peraturan Undang-undang dan peraturan pertandingan mengawal perjalanan perlawanan. Undang-undang dan peraturan diadakan sebagai panduan untuk penglibatan sesuatu program dan kejohanan. Untuk menjayakan sesuatu program atau kejohanan, undang-undang dan peraturan-peraturan perlu diadakan. 3.3.2 Pertimbangan membuat Peraturan ( guru dan murid berbincang tentang tajuk ini ) 3.3.3 Peraturan Am Pertandingan Majlis Sukan Sekolah-sekolah Malaysia (MSSM) (i) Undang-Undang Undang-undang permainanan Antarabangsa yang berkuatkuasa semasa akan menjadi undang-undang rasmi pertandingan bagi peringkat umur 18 tahun dan ke bawah kecuali ada undang- undang khas yang menguasai pertandingan permainan MSSM. 2 3 1 9 10 4 5 11 12 6 7 8
  29. 29. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 27 Manakala bagi peringkat umur 12 tahun dan ke bawah undang- undang permainan yang diluluskan oleh Jawatankuasa Kerja MSSM dan Jawatankuasa Teknik Permainan MSSM semasa akan menjadi undang-undang rasmi pertandingan. (ii) Kelayakan (a) Peserta: Pelajar-pelajar yang menghadiri kursus penuh di sekolah- sekolah rendah dan menengah yang berdaftar dan menjadi ahli Majlis Sukan Sekolah-sekolah Negeri layak menyertai pertandingan permainan MSSM. Pelajar-pelajar yang menunggu keputusan peperiksaan SPM/SPMV/STPM tidak layak menyertai semua pertandingan MSSM. Mereka yang berdaftar dengan sekolah swasta selepas mendapat keputusan SPM/SPMV/STPM layak menyertai pertandingan permainan MSSM dengan syarat sekolah swasta berkenaan bergabung dengan Majlis Sukan Sekolah- sekolah Negeri. Pelajar-pelajar yang ditempatkan di Akademi Permainan Kebangsaan dan Sekolah Sukan Kementerian Pendidikan Malaysia hendaklah mewakili negeri asal tempat ia bersekolah di dalam pertandingan MSSM. Jika khidmat pelajar berkenaan tidak diperlukan oleh negeri asalnya maka ia dibenarkan bermain dengan negeri lain dengan syarat MSS Negeri berkenaan mendapatkan kebenaran daripada MSS Negeri asal pemain. Pemain yang mewakili MSS Negeri lain tanpa mendapat kebenaran daripada MSS Negeri asalnya tidak dibenarkan bertanding ke Kejohanan MSSM dan tindakan disiplin hendaklah diambil terhadapnya oleh Urusetia MSSM. Pemain yang BUKAN warganegara Malaysia dibenarkan mengambil bahagian di peringkat sekolah, daerah dan negeri sahaja. Kejohanan peringkat MSSM HANYA untuk warganegara Malaysia. (b) Sekolah Sekolah-sekolah yang berdaftar dan menjadi ahli gabungan Majlis Sukan Sekolah-Sekolah Negeri layak menyertai pertandingan permainan MSSM.
  30. 30. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 28 (c) Negeri Majlis Sukan Sekolah-sekolah Negeri adalah layak mengambil bahagian dalam pertandingan ini. Setiap negeri hanya berhak menghantar satu pasukan sahaja mengikut kumpulan umur dalam sesuatu pertandingan melainkan ada sesuatu ketetapan khas. (iii) Had umur peserta Had umur peserta-peserta bagi pertandingan permainan MSSM adalah seperti berikut: 18 tahun dan ke bawah 15 tahun dan ke bawah 12 tahun dan ke bawah (a) Kiraan umur 18 tahun dan ke bawah, 15 tahun dan ke bawah, 12 tahun dan ke bawah adalah pada 1 Januari tahun pertandingan. (b) Bagi peserta yang terbukti lewat pendaftaran kelahiran pada peringkat umur yang disertainya tidak layak menyertai pertandingan permainan MSSM. (c) Seseorang peserta dibenarkan menyertai pertandingan dalam satu kumpulan umur sahaja bagi satu jenis pertandingan dalam masa yang sama. (d) Selain daripada yang disebutkan seseorang peserta tidak dibenarkan menyertai pertandingan dalam kumpulan umur yang lebih tinggi daripada kumpulan umurnya melainkan ada sesuatu ketetapan khas. (e) Peserta peringkat umur 18 tahun dan ke bawah hendaklah bersedia menunjukkan kad pengenalan jika diminta oleh pihak pengelola pertandingan. Seseorang peserta yang hilang kad pengenalan mesti mempunyai surat pengesahan dengan gambar dari Pejabat Pendaftaran (Borang JPN 1/9 atau JPN 1/11) dan salinan sijil beranak yang disahkan oleh pengetua sekolah peserta berkenaan. (f) Peserta peringkat umur 12 tahun dan ke bawah hendaklah melengkapkan borang pendaftaran pertandingan individu beserta gambar dengan menyertakan salinan sijil beranak yang disahkan oleh Guru Besar sekolah peserta berkenaan serta Setiausaha Agung MSS Negeri tersebut.
  31. 31. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 29 (iv) Pendaftaran (a) Setiap MSS Negeri hanya dibenarkan menghantar bilangan pegawai pasukan dan peserta seperti yang ditetapkan. (b) Pasukan yang ada peserta perempuan mesti ditemani oleh seorang Penolong Pengurus atau Jurulatih Wanita. (c) Pendaftaran Pegawai dan peserta dalam borang pendaftaran yang tertentu hendaklah disampaikan kepada pihak Jawatankuasa Pengelola sekurang-kurangnya 10 hari sebelum tarikh pertandingan dimulakan. Sebarang pindaan diborang pendaftaran tersebut hendaklah ditandatangani oleh Yang di Pertua/Setiausaha Agung Majlis Sukan Sekolah-Sekolah Negeri dengan cop rasmi. (d) Setiap MSS Negeri dikehendaki menghantar pengerusi teknik permainan negeri masing-masing ke mesyuarat pengerusi teknik permainan berkenaan yang diadakan serentak dengan kejohanan MSSM. (e) Setiap MSS Negeri dikehendaki menghantar pengadil/hakim bertauliah yang terdiri daripada Pegawai Perkhidmatan Pendidikan sepertimana bilangan yang ditetapkan. (f) Sekiranya MSS Negeri yang mengelolakan pertandingan MSSM memerlukan khidmat Pengadil/Hakim selain daripada Pegawai Perkhidmatan Pendidikan, kebenaran daripada Urusetia MSSM hendaklah diperolehi. (g) Semua Pengurus/Pegawai Pasukan MSS Negeri hendaklah hadir di majlis taklimat yang diadakan oleh Jawatankuasa Pengelola. (v) Pakaian Jika kedua-dua pasukan memakai baju yang sama warnanya, pasukan yang mula-mula tercatat dalam jadual pertandingan hendaklah menukar warna bajunya. Walau bagaimanapun bagi permainan yang telah menetapkan warna khusus jersi MSS negeri oleh Jawatankuasa Teknik MSSM maka peraturan tersebut hendaklah dipatuhi. (vi) Bantahan (a) Bantahan bertulis yang ditandatangani oleh seorang pegawai pasukan berdaftar hendaklah diserahkan kepada Setiausaha Jawatankuasa Pengelola Pertandingan atau wakilnya dengan disertakan wang pertaruhan sebanyak RM200.00. Wang tersebut tidak akan dikembalikan jika bantahan yang dibuat ditolak. (b) Tempoh penyerahan Bantahan Rasmi tertakluk kepada peraturan dan undang-undang permainan / sukan berkenaan.
  32. 32. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 30 (c) Jika sesuatu pasukan membuat bantahan, perlawanan mereka selepas itu hendaklah dijalankan dengan keadaan bermain dalam bantahan. (vii) Lembaga Tatatertib (a) Lembaga ini terdiri daripada: Timbalan Ketua Pengarah Pendidikan Jabatan Sekolah atau wakilnya sebagai pengerusi. Pengerusi Jawatankuasa Teknik MSSM atau wakilnya. Pengarah Bahagian Sekolah atau wakilnya. Setiausaha Agung MSSM atau wakilnya. Pengerusi Teknik permainan berkenaan. (b) Lembaga ini bertangunggungjawab untuk: Mengambil tindakan mengenai disiplin murid, guru dan pegawai-pegawai kejohanan yang berkenaan bagi perkara- perkara seperti berikut : Memberi amaran Menggantung penyertaan bagi jangka masa tertentu Menyingkirkan daripada keseluruhan kejohanan Menghantar laporan kepada Urusetia MSSM mengenai peristiwa yang telah berlaku selewat-lewatnya 14 hari selepas tamat kejohanan dan membuat syor atau cadangan mengenai jenis tindakan yang sewajarnya. Kes-kes yang lebih berat yang melibatkan disiplin pegawai hendaklah dilaporkan kepada Jawatankuasa Kerja MSSM untuk tindakan selanjutnya. Pasukan, pegawai atau peserta yang digantung oleh sekolah, MSSD, MSSN atau MSSM hendaklah dilaporkan kepada Persatuan permainan negeri atau kebangsaan yang berkenaan. UNDANG- UNDANG LEMBAGA TATATERTIB BANTAHAN KELAYAKAN PENDAFTARAN HAD UMUR PESERTA PAKAIAN PERATURAN- PERATURAN AM PERTANDINGAN
  33. 33. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 31 Unit 4 - Psikologi Sukan 4.1 Asas Psikologi Sukan 4.1.1 Konsep Psikologi Sukan Definisi: a. Psikologi Satu cabang kajian saintifik tentang perlakuan dan tingkah laku manusia (Wann, 1997). b. Psikologi Sukan Satu bidang kajian saintifik yang melihat kesan serta pengaruh sesuatu aktiviti terhadap perlakuan fizikal, afektif serta kognitif keatas mereka yang terbabit secara langsung mahupun tidak langsung dengan aktiviti tersebut (Wann, 1997). Satu cabang kajian saintifik tentang perlakuan dan tingkah laku manusia dalam sukan 4.1.2 Peranan Psikologis Sukan a. Penyelidik Psikologi Sukan - menyelidik serta menambahkan pengetahuan kita tentang bidang ini. b. Pendidik Psikologi Sukan - mengajar kemahiran psikologi serta bidang akademik dan melakukan kajian untuk menambahkan pengetahuan dalam bidang ini. c. Ahli psikologi sukan klinikal - membantu atlit menyelesaikan masalah yang bersifat klinikal seperti aneroxia dan patologikal. Lazimnya bersifat peribadi. 4.1.3 Kaitan Antara Psikologi Sukan dengan Prestasi Kognitif: Tafsiran tentang perlakuan pelaku sebelum, semasa dan selepas sesuatu aktiviti.
  34. 34. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 32 Emosi: Kesan dalaman yang berlaku akibat dari tafsiran (kognitif) yang telah dilakukan. Ianya akan meningkatkan atau menurunkan prestasi atlit. Fizikal (Perlakuan/Psikomotor): Tindakan yang lahir dari tafsiran serta perasaan atlit. Kaitan Antara Psikologi Sukan dengan Prestasi 4.2 Motivasi 4.2.1 Konsep Motivasi Definisi Arah dan intensiti usaha seseorang individu (Sage, 1977). Ianya bersifat neutral. a. arah - mendekati atau mengelakan diri dari situasi tertentu. b. intensiti usaha - takat usaha seseorang untuk mendekati atau mengelakkan diri dari situasi tersebut. Sumber a. Intrinsik (dalaman) - berdasarkan keyakinan diri, kebolehan, kemahuan dan keinginan untuk melakukan sesuatu aktiviti. Fizikal EmosiKognitif Prestasi
  35. 35. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 33 b. Ekstrinsik (luaran) - berdasarkan ganjaran (positif/negatif), orang tersayang, persekitaran. 4.2.2 Motivasi dan Ganjaran Ganjaran yang diterima boleh meningkat atau menurunkan motivasi individu. a. Pemberian ganjaran berbentuk ekstrinsik seperti trofi, anugerah sukan ataupun biasiswa sukan yang ditafsirkan sebagai pengiktirafan terhadap kebolehan atlit, dapat meningkatkan motivasi intrinsik atlit tersebut. Pemberian ganjaran berbentuk intrinsik seperti pujian atau senyuman jurulatih yang ditafsirkan sebagai pengiktirafan terhadap kebolehan atlit dapat meningkatkan motivasi intrinsik atlit tersebut. b. Pemberian ganjaran berbentuk ekstrinsik seperti trofi, anugerah sukan ataupun biasiswa sukan yang ditafsirkan sebagai mengawal atlit tersebut akan mengurangkan motivasi intrinsik serta keseronokan atlit berkenaan. Pemberian ganjaran berbentuk intrinsik seperti kata-kata semangat atau perangsang yang ditafsirkan sebagai mengawal atlit tersebut akan mengurangkan motivasi intrinsik serta keseronokan atlit berkenaan. 4.2.3 Kemahiran Memotivasikan Diri Antara teknik yang biasa digunakan untuk memotivasikan diri individu adalah penetapan matlamat perlakuan dan kata-kata rangsangan diri. a. Penetapan matlamat Satu proses kognitif yang digunakan untuk meningkatkan prestasi dengan membuat sasaran tertentu yang sentiasa dinilai sebagai panduan untuk mencapai sasaran tersebut.
  36. 36. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 34 Tahap-Tahap Penetapan Matlamat a. Matlamat Jangka Panjang Matlamat terakhir dalam perancangan seseorang atlit atau pasukan dalam mencapai sasaran yang ditetapkan. b. Matlamat Jangka Sederhana Matlamat pertengahan dalam perancangan seseorang atlit atau pasukan untuk menilai sama ada atlit atau pasukan tersebut berada di landasan yang betul untuk menepati matlamat terakhir. c. Matlamat Jangka Pendek Matlamat harian atau mingguan yang digunakan untuk menilai sama ada atlit atau pasukan tersebut berada di landasan yang betul untuk menepati matlamat jangka panjang. Matlamat tersebut memainkan peranan sebagai pemangkin untuk memotivasikan individu tersebut disamping menjadi panduan (kayu ukur) untuk menilai sama ada apa yang dirancangkan menepati matlamat. b. Kata-Kata Rangsangan Diri Kata-kata perangsang atau perkataan yang boleh digunakan untuk meningkatkan motivasi, keyakinan diri serta intensiti usaha seseorang individu atau pasukan. Boleh berbentuk slogan-slogan tertentu (Contoh: Malaysia Boleh) ataupun perkataan yang menggambarkan ciri-ciri tertentu ("kuat seperti harimau"), kata-kata hikmat ("andalah yang terbaik"), (you're the best) serta doa.
  37. 37. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 35 4.3 Kebimbangan 4.3.1 Konsep Kebimbangan Definisi Perasaan yang subjektif berpunca dari tafsiran atau persepsi seseorang individu terhadap sesuatu situasi yang menghasilkan kebangkitan dan tekanan (Levitt, 1980). Antara kesan fisiologi kebangkitan ialah peningkatan kadar nadi, pernafasan yang cepat dan tidak teratur, menggeletar, tumpuan menjadi sempit dan otot mengecut. Jenis-Jenis Kebimbangan a. Kebimbangan berasaskan tret merujuk kepada ciri-ciri personaliti individu contohnya, individu yang semulajadi mempunyai ‘darah gemuruh’ yang tinggi. Individu ini akan mentafsir rangsangan di persekitaran sebagai menggugat diri mereka. Tafsiran ini akan meningkatkan lagi tahap kebimbangan mereka. b. Kebimbangan seketika (state) merujuk kepada tahap kebimbangan semasa yang terhasil dari tafsiran individu terhadap rangsangan yang terdapat di persekitarannya pada waktu itu. Bagi individu yang tinggi darah gemuruhnya, mereka akan mentafsirkan rangsangan tersebut sebagai sesuatu yang amat menekan. Kesannya tahap kebimbangan dan kebangkitan fisiologi mereka juga akan meningkat tinggi. Prestasi individu akan menurun dengan peningkatan tahap kebimbangan dan kebangkitannya. 4.3.2 Proses Tafsiran Kebimbangan a. Rangsangan Perkara di persekitaran yang memberikan kesan kepada individu. Contohnya sorakan penonton, cuaca ataupun pesaing yang terlibat dalam situasi tersebut.
  38. 38. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 36 b. Tafsiran Analisis individu terhadap rangsangan yang dihadapi. Tafsiran boleh bersifat positif ataupun negatif. c. Pelakuan Tindakan yang diambil oleh individu berdasarkan kepada tafsiran yang telah dibuat. Sekiranya tafsiran yang dibuat terhadap rangsangan adalah positif, tindakan yang bakal diambil adalah positif dan sebaliknya. Sekiranya seorang atlit merasakan bahawa beliau berpeluang untuk berjaya dalam acara 100 meter, beliau akan berusaha untuk berlari dengan baik. Sebaliknya, sekiranya seorang atlit merasakan bahawa beliau tidak berpeluang untuk berjaya dalam acara 100 meter, beliau tidak akan berusaha untuk memberikan saingan. Tindakan yang dihasilkan akan memberi kesan kepada individu tersebut khususnya apabila menghadapi situasi yang serupa di masa hadapan. 4.3.3 Kemahiran Mengawal Kebimbangan Antara teknik psikologi yang boleh digunakan untuk mengurangkan kebimbangan adalah terapi pernafasan, pemusatan (centering), teknik relaksasi dan visualisasi. a. Terapi pernafasan Teknik : Menarik satu nafas yang panjang dan meng- hembuskannya perlahan-lahan. Dilakukan berulang kali sehingga berasa tenang atau releks. Tujuan : Menghasilkan rasa tenang atau releks. Berkesan untuk mengurangkan kebimbangan tret dan kebimbangan seketika b. Pemusatan (centering) Teknik : Menarik nafas yang panjang seperti terapi pernafasan serta menumpukan perhatian (pemusatan) kepada titik di belakang pusat dan di tengah badan kita (center). Dilakukan dalam keadaan berdiri pada kedudukan yang selesa. Tujuan : Melahirkan ketenangan serta meningkatkan konsentrasi. Berkesan untuk mengurangkan kebimbangan tret dan kebimbangan seketika.
  39. 39. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 37 c. Relaksasi Teknik : Mengecut dan merelakskan otot secara progresif. Boleh dilakukan secara duduk atau berbaring. Tujuan : Mengurangkan tekanan serta ketegangan otot dengan memfokus kepada rasa otot tersebut. Memantau otot yang tertekan serta merelakskannya bila perlu. Berkesan untuk mengurangkan kebimbangan tret dan kebimbangan seketika. d. Visualisasi Teknik : Membayangkan sesuatu yang boleh menenangkan individu apabila mereka berada dalam keadaan tertekan atau bimbang. Tujuan : Mengurangkan kebimbangan tret dan kebimbangan seketika. 4.4 Atribusi 4.4.1 Konsep Atribusi Definisi Atribusi adalah bagaimana seseorang individu cuba untuk menjelaskan, memahami serta menjangka sesuatu situasi berdasarkan kepada persepsi kognitif. Ia merangkum persepsi dan tafsiran individu tersebut mengenai sesuatu situasi yang telah berlaku. Atribusi akan mempengaruhi sikap, perlakuan, keyakinan serta motivasi individu tersebut. Berdasarkan kepada penyataan tentang keterangan di atas bahawa di akhir atau di penghujung sesuatu proses pencapaian, seseorang individu akan mencari penyebab kepada pencapaian mereka sama ada mereka berjaya atau gagal. 4.4.2 Dimensi Penyebab Atribusi Berdasarkan pendekatan ini, sesuatu yang berlaku adalah disebabkan oleh tiga dimensi iaitu: a. Lokus Penyebab (locus of causality) Sesuatu yang berlaku ditafsirkan sebagai berpunca dari faktor dalaman atau luaran individu tersebut. Contohnya apabila seorang gimnas gagal dalam acaranya, beliau akan melihat sama ada kegagalan tersebut berpunca dari
  40. 40. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 38 kekurangan kemahiran beliau (dalaman) atau pun kerana alatan yang kurang sempurna (luaran). b. Kestabilan (stability) Merujuk kepada kestabilan faktor penyebab dalam tempoh masa tertentu. Sekiranya gimnas tadi dapat meningkatkan kemahirannya (tidak stabil), berkemungkinan besar gimnas tadi akan berjaya dalam acara tersebut. Sekiranya gimnas tadi mengatributkan kejayaan beliau kepada ketinggian (stabil), kemungkinan besar gimnas tadi akan berjaya. c. Kebolehkawalan (controllability) Kebolehkawalan merujuk sama ada faktor penyebab berada di dalam atau di luar kawalan individu tersebut. Dalam kes gimnas di atas, kekurangan kemahiran merupakan elemen di dalam kawalan sementara alatan tadi merupakan elemen di luar kawalan beliau. Atribusi yang terbentuk, diproses mengikut dimensi penyebab. Dimensi ini akan mempengaruhi perlakuan masa depan melalui pengaruhnya ke atas reaksi afektif dan jangkaan masa depan yang terbentuk. 4.4.3 Kesan Atribusi a. Perubahan lokus kawalan dari dalaman ke luaran boleh mengurangkan kesungguhan ataupun daya saing seseorang individu. b. Individu yang mempunyai tahap motivasi pencapaian yang tinggi lazimnya mempunyai atribusi dalaman yang tinggi. c. Guru dan jurulatih perlu meningkatkan keyakinan serta keupayaan diri atlit dengan membuat atribusi yang sesuai apabila berjaya atau gagal dalam sesuatu tugasan: kejayaan dikaitkan dengan penyebab yang stabil dan dalaman, sementara kegagalan dikaitkan dengan penyebab yang tidak stabil dan dalaman (hingga ke satu tahap sahaja).
  41. 41. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 39 4.5. Keagresifan 4.5.1 Konsep Keagresifan Definisi Perlakuan atau tindakan yang bermatlamat untuk menyakitkan atau mengakibatkan kecederaan fizikal serta mental kepada benda hidup yang berusaha untuk mengelakkan tindakan tersebut (Silva, 1981). 4.5.2 Klasifikasi Keagresifan Keagresifan boleh diklasifikasikan kepada tiga tahap yang berbeza: a. Keagresifan Kasar atau Ketara (hostile) Bertujuan mencederakan individu lain dengan niat untuk melihat individu tersebut menderita kesakitan. Faktor penggalak kepada tindakan ini adalah melihat kecederaan dan penderitaan yang dialami oleh mangsa. Tindakan ini lazimnya didorong oleh rasa marah dan kecewa pelaku. Contohnya, seorang pemain bola keranjang dengan sengaja menjatuhkan lawannya. b. Keagresifan Instrumental Bertujuan mencederakan individu yang lain dengan niat untuk mendapatkan ganjaran tertentu. Kecederaan berlaku kerana ianya perlu bagi mencapai matlamat tersebut. Contohnya seorang peninju yang terpaksa menjatuhkan lawannya untuk memenangi sesuatu perlawanan. c. Keagresifan Asertif Bertujuan bermain mengikut peraturan. Penggunaan daya fizikal serta perkataan dalam permainan atau perlawanan adalah mengikut peraturan permainan yang telah ditetapkan. Individu ini tidak berniat untuk mendatangkan kecederaan kepada orang lain. 4.5.3 Faktor Yang Mempengaruhi Keagresifan Faktor utama yang mempengaruhi keagresifan dalam sukan boleh dibahagikan kepada dua faktor utama iaitu : a. Psiko-Fisiologikal Berkait rapat dengan tafsiran seseorang individu. Sekiranya individu tersebut merasakan (tafsiran) bahawa beliau
  42. 42. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 40 diancam (lawan bermain kasar) secara fizikal atau lisan, individu tersebut akan bertindak mengikut tafsiran yang telah diputuskan (tindak balas/mempertahankan diri). Tindakan ini melibatkan kebangkitan (peningkatan kadar nadi, tumpuan menjadi sempit, tindakan fizikal yang keterlaluan) b. Faktor Semasa i. Suhu - semakin tinggi suhu di persekitaran, semakin tinggi kemungkinan untuk bertindak agresif. ii. Perbezaan mata/jaringan - semakin jauh perbezaan jaringan atau mata, semakin tinggi kemungkinan tindakan agresif dilakukan oleh pihak yang ketinggalan. iii. Pengaruh penonton - sorakan dan ejekan penonton (pihak lawan dan penyokong sendiri) boleh menjadi pemangkin kepada keagresifan dikalangan pemain. iv. Tempoh masa permainan - berdasarkan kajian, keagresifan lazimnya berlaku di pertengahan permainan. Bagaimanapun, faktor-faktor tertentu seperti perbezaan mata atau tempoh masa (minit-minit terakhir) juga menjadi penentu kepada tindakan agresif.
  43. 43. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 41 TUNJANG 2 : ANATOMIDAN FISIOLOGI Unit 1 – Pengenalan Anatomi dan Fisiologi 1.1 Sains Anatomi dan Fisiologi a. Anatomi Anatomi ialah kajian terhadap struktur-struktur tubuh badan dan perkaitan antara setiap struktur tersebut. Anatomi berasal daripada perkataan Yunani ‘ana’ bermaksud asingkan dan ‘tome’ bermaksud memotong. b. Fisiologi Fisiologi ialah kajian tentang fungsi struktur tubuh. 1.2 Organisasi Struktur Manusia Tubuh manusia mempunyai banyak aras struktural yang berbeza kompleksitinya. Aras struktur yang paling rendah ialah aras kimia. Pada aras ini, atom-atom bergabung untuk membentuk molekul- molekul. Molekul-molekul ini seterusnya bercantum secara khusus untuk membentuk pelbagai jenis sel yang menjalankan tugas yang berbeza. Sel-sel ini merupakan unit paling ringkas bagi semua kehidupan. Berbeza dengan organisma ringkas yang terdiri daripada satu sel sahaja, manusia ialah organisma multisel. Sel-sel yang serupa mengelompok membentuk tisu yang melaksanakan fungsi umum. Organ yang terdiri daripada gabungan dua atau lebih tisu yang berbeza untuk menjalankan tugas khusus untuk tubuh. Organ-organ tertentu dikelompokkan untuk membentuk suatu sistem organ tubuh yang berkerjasama untuk mencapai tujuan yang sama. Semua sistem organ ini membentuk organisma yang mewakili aras tertinggi organisasi struktural iaitu, aras organisme (Rajah 2.1).
  44. 44. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 42 Rajah 2.1 Aras Organisasi Struktural Manusia Sumber: Martini , F.H. (2001), Fundamentals of Anatomy and Physiolog y, 5 th .ed., Prentice Hall 1.2.1 Sistem-sistem Tubuh Jadual 2.1 Sistem tubuh badan Sistem Bahagian dalamsistem Fungsi Sistem 1. Integumentari (kulit) Kulit 1. Melindungi tisu-tisu dalaman tubuhdaripada kecederaan. 2. Bersifat kalis air, membantu mencegah kehilangan air dalambadan. 3. Peka kepada rangsangan sakit, sejuk, kepanasan, tekanan dan sentuhan. 4. Menyingkirkan bahan kimia semasa perpeluhan seperti air, asid urik dan garam mineral berlebihan. ARAS TISU ARAS ORGAN ARAS SISTEM ARAS MOLEKUL ARAS SEL Sel Otot Jantung Filamen Protein Tisu Otot Jantung Organ Jantung Sistem Kardiovaskular
  45. 45. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 43 Sistem Bahagian dalamsistem Fungsi Sistem 2. Rangka Tulang Kartilej Ligamen Sendi 1. Menyokong berat badan. 2. Melindungi organ-organ lembut di dalam tubuh seperti otak, saraf tunjang (spina korda), jantung dan paru-paru. 3. Memberi bentuk dan mengekalkan bentuk badan. 4. Menyediakan tempat untuk pelekatanotot-otot rangka. 5. Tuas untuk pergerakan badan. 6. Menghasilkan sel-sel darah merah dan sel darah putih dan platelet di dalam sum- sum merah tulang. 3. Otot Otot Tendon 1. Mengekalkan postur tubuh. 2. Menghasilkanpergerakan 3. Menghasilkan haba melalui aktiviti sel di dalamotot. 4. Menstabilkan sendi. 5. Mengartikulasi antara otot dengan tulang. 4. Saraf Otak Saraf tunjang Saraf periferi Organ reseptor 1. Mengesan, menerima dan bergerak balas terhadap rangsangan yang diterima. 2. Menyimpan maklumat yang diterima. 3. Mengawal dan menyelaras aktiviti tubuh. Saraf
  46. 46. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 44 Sistem Bahagian dalamsistem Fungsi Sistem 5. Endokrina Kelenjar seperti pituitari, tiriod dan adrenal Mengawal dan menyelaraskan fungsi tubuh melalui hormon yang dirembeskan ke dalam aliran darah. 6. Kardiovaskular Jantung Salur darah 1. Jantung mengepam darah ke seluruh badan. 2. Mengangkut gas-gas respiratori, nutrien, hormon dan bahan buangan . 7. Limfatik Nodus limfa Salur limfatik Timus Organ limfoid Tonsil 1. Sebagai sistem imunisasi tubuh kerana mempunyai sel darah putih (leukosit). 2. Menghasilkan limfosit 3. Mengangkut bahan kumuh dari tisu ke sistem darah untuk diuraikanoleh hati. 4. Mengangkut hasil pencernaan untuk diserap ke dalamlakteal.
  47. 47. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 45 Sistem Bahagian dalamsistem Fungsi Sistem 8. Respiratori Hidung Farinks Trakea Bronkus Paru-paru 1. Membekalkan oksigen ke dalam darah dan menyingkirkan karbon dioksida. 2. Pertukaran gas oksigen dan karbon dioksida antara paru-paru. 3. Mengekalkan keadaan dan persekitaran dalaman tubuh yang stabil (homeostasis). 9. Pencernaan Mulut Esofagus Perut Pankreas Hepar Ileum Usus besar Rektum 1. Memecahkan makanan kepada unit-unit yang ringkas untuk diserap ke dalam darah untuk kegunaan aktiviti sel. 2. Mengkumuhkan sisa pencernaan sebagai bahan najis. 10. Urinari Ginjal Ureter Pundi kencing Uretra 1. Menyingkirkan bahan kumuh daripada darah. 2. Mengawal isipadu dan komposisi bahan kimia. 3. Mengimbangkan paras asid dan alkalidalamdarah.
  48. 48. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 46 Sistem Bahagian dalamsistem Fungsi Sistem 11. Reproduktif (a) Lelaki Penis Testes Vesikel semen Kelenjar prostat Uretra (b) Perempuan Ovari Tiub faliopio Uterus Vagina 1. Menghasilkan zuriat. 2. Menghasilkanhormon seks. Sumber : Marieb, N.M. (1997), Essenti als of H uman Anatomy and Physiology, 5 th ed.,C ummings Publishing Company Inc., California. 1.2.2 Hubungkait Sistem Tubuh Setiap sistem mestilah berfungsi dengan berkesan dan bertindak secara harmoni dengan sistem lain untuk kemandirian organisma. Hubungkait sistem-sistem tubuh dapat dilihat pada contoh yang berikut :
  49. 49. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 47 Rajah 2.2 Hubungkait sistem rangka dengan sistem yang lain SISTEM RANGKA Untuk semua sistem Memberi sokongan mekanikal Stor tenaga Stor kalsium dan fosfat 1. Sistem integumentari Sintesis vitamin D penting untuk penyerapan normal kalsium dan fosforus (diperlukan untuk tumbesaran tulang) 4. Sistem kardiovaskular Menyediakan kalsium untuk penguncupan otot kardiak Sel-sel darah dihasilkan dalam sum-sum merah tulang Membekal oksigen dan mengkumuh karbon dioksida 5. Sistem Respiratori Pergerakan tulang rusuk penting untuk pernafasan Rangka mengelilingi dan melindungi paru-paru Membekal oksigen dan mengkumuh karbon dioksida 3. Sistem saraf Membekal kalsium untuk fungsi saraf Melindungi otak, saraf tunjang Reseptor pada sendi memberi maklumat tentang kedudukan tubuh Mengawal kedudukan tulang dengan mengawal penguncupan otot 2. Sistem otot Membekal kalsium untuk penguncupan otot Tulang-tulang bertindak sebagai tuas untuk menghasilkan pergerakan tubuh Menstabilkan kedudukan tulang Ketegangan pada tendon merangsang tumbesaran tulang 6. Sistem Endokrina Melindungi organ-organ endokrina khususnya dalam otak, dada dan kaviti pelvik Tumbesaran tulang dikawalatur oleh hormon tumbesaran, tiroid dan seks Mobilasi kalsium dikawalatur oleh hormon-hormon parathormon dan kalsitonin 7. Sistem Pencernaan Tulang rusuk melindungi sebahagian daripada hepar dan usus Membekal nutrien, kalsium dan fosfat 8. Sistem Uninari Melindungi ginjal dan ureter Pelvis melindungi pundi kencing dan uretra proksimal Memulihara kalsium dan fosfat untuk tumbesaran tulang Mengkumuh bahan sisa Sumber : Martini , F.H. (2001), Fundamentals of Anatomy and Physiolog y, 5 th .ed., Prentice Hall
  50. 50. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 48 Unit 2 – Sistem Rangka 2.1 Komponen Sistem Rangka Sistem rangka mempunyai pelbagai fungsi tubuh. Sistem ini terdiri daripada tulang-tulang dan struktur-struktur sokongan seperti ligamen, kartilej dan sendi. Terdapat 206 ketul tulang pada rangka manusia. Tulang-tulang ini mempunyai lapisan luaran yang kuat, keras, tebal dan bahagian tengah berongga yang mengandungi sum-sum. Rajah 2.3 Rangka manusia, pandangan hadapan(anterior) Sumber: Marti ni , F.H. (2001), Fundamentals of Anatomy and Physiolog y, 5 th ed., Pr entice Hall Ligamen adalah tisu berfiber yang menyambungkan dua atau lebih tulang atau rawan yang boleh bergerak. Ligamen memberi sokongan dan kekuatan kepada sendi. Ulna Radius Karpals Femur Patella Metakarpal Kranium Tengkorak Klavikel Tulang rusuk Sternum Skapula Hyoid Kolum Vertebra Tibia
  51. 51. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 49 Sendi adalah tempat pertemuan dua tulang yang bersebelahan. Terdapat tiga jenis sendi pada manusia iaitu sendi tanpa gerak (synarthroses) sendi yang mempunyai gerakan terhad (amphiarthroses) dan sendi yang boleh bergerak bebas (diathroses). Kartilej adalah tisu yang kurang keras dan lebih fleksibel daripada tulang. Kartilej menyaluti hujung-hujung tulang yang membentuk sendi. 2.2 Fungsi Sistem Rangka Terdapat lima fungsi asas bagi sistem rangka iaitu: (i) Sokongan Tulang rangka membentuk kerangka tegar bagi pelekatan tisu-tisu lembut dan organ-organ tubuh. Contoh : Otot rangka dilekatkan pada tulang-tulang rangka. (ii) Perlindungan Tengkorak, kolum vertebra, sangkar rusuk dan kaviti pelvik melingkari dan melindungi organ-organ penting. Contoh : Tengkorak melindungi otak (iii) Pergerakan Tulang-tulang bertindak sebagai tuas apabila otot-otot yang melekat padanya menguncup lalu menghasilkan gerakan berpaksi pada sendi. Contoh : Sendi siku – ulna dan humerus (iv) Pembentukan sel-sel darah Sum-sum merah tulang orang dewasa menghasilkan sel- sel darah merah, putih dan platlet. Tulang-tulang yang terlibat adalah sternum, sebahagian daripada pelvis, femur dan humerus.
  52. 52. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 50 (v) Penyimpanan mineral Sebahagian besar dari matriks tulang terdiri daripada kalsium dan fosforus. Mineral ini menjadikan tulang- tulang tegar dan rintang terhadap tekanan. Mineral- mineral ini boleh dikeluarkan untuk kegunaan bahagian lain tubuh apabila diperlukan. Contoh: Kekurangan kalsium dalam diet, menyebabkan kalsium dikeluarkan untuk kegunaan bahagian tulang yang lain seperti untuk penguncupan otot. 2.3 Klasifikasi Tulang Terdapat pelbagai bentuk dan saiz tulang. Kepelbagaian ini membolehkan tulang-tulang memenuhi keperluan khusus bagi tulang tersebut. Tulang-tulang boleh diklasifikasikan berdasarkan kepada empat bentuknya. 2.3.1 Tulang panjang Tulang-tulang dalam kumpulan ini secara umumnya lebih panjang, lebar dan berfungsi sebagai tuas. Kebanyakan daripada tulang-tulang panjang adalah tulang-tulang mampat. Contoh: Tulang pada tangan (humerus, radius, ulna, metakarpal dan falanges) dan kaki (femur, tibia, fibula, metatarsal, falangus) kecuali pergelangan tangan dan pergelangan kaki. 2.3.2 Tulang pendek Secara umumnya tulang-tulang pendek berbentuk kiub dan didapati di ruang-ruang yang tertutup. Tulang-tulang ini berperanan memindahkan daya. Tulang-tulang ini berongga. Contoh : Tulang-tulang pergelangan tangan (karpal) dan pergelangan kaki (tarsal).
  53. 53. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 51 2.3.3 Tulang leper/pipih Tulang-tulang ini berbentuk pipih, nipis dan melengkung. Tulang-tulang ini berfungsi sebagai tempat pelekatan otot-otot dan melindungi organ-organ di bawahnya. Contoh : Tulang-tulang kranium, rusuk dan sternum. 2.3.4 Tulang tak sama bentuk Tulang-tulang tak sama bentuk berfungsi sebagai tempat pelekatan otot atau artikulasi. Contoh : tulang-tulang vertebra (servikel, torasik, lumbar, sekrum dan koksiks) dan tulang telinga tengah (stapes, inkus, maleus). 2.4 Struktur Tulang Panjang Tulang panjang terdiri dari diafisis dan dua epifisis. 2.4.1 Epifisis terletak pada kedua-dua hujung tulang panjang. Setiap epifisis terdiri dari lapisan nipis tulang mampat yang melingkari kawasan tulang yang berongga. Epifisis dan diafisis terpisah oleh plat epifiseal merupakan kawasan aktiviti pembiakan sel-sel yang terlibat dalam tumbesaran tulang secara memanjang. Plat epifiseal ini digantikan dengan garisan epifiseal apabila tumbesaran tulang terhenti pada akhir remaja. 2.4.2 Diafisis adalah tulang mampat yang disaluti dan dilindungi membran tisu penghubung berfiber yang dikenali sebagai periosteum. Diafisis melingkari kaviti medulari yang mengandungi sum-sum kuning tulang. 2.4.3 Periosteum mempunyai lapisan luar bergentian dan lapisan dalam bersel. Melainkan di antara kaviti sendi, lapisan superfisial tulang panjang yang melindungi semua tulang panjang dibaluti oleh periosteum. Periosteum: (i) mengasingkan tulang daripada tisu-tisu di sekelilingnya. (ii) menyediakan laluan peredaran dan pembekalan saraf. (iii) terlibat secara aktif dalam pertumbuhan dan pembaikan tulang.
  54. 54. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 52 Rajah 2.4 Struktur Tulang Panjang Sumber: Martini, F.H. (2001), Fundamentals of Anatomy and Physi ology, 5 th ed. Prentice Hall 2.5 Perkembangan Tulang 2.5.1 Pembentukan Tulang (i) Sel-sel tulang Tulang terdiri dari sel tulang fiber-fiber kolagen dan bahan matriks bermineral padat. Sel-sel pembentuk tulang yang dikenali sebagai osteoblas merembes fiber- fiber yang memerangkap mineral. Sel-sel tulang yang dilingkari mendapan mineral ini kemudiannya menjadi sel-sel matang yang dikenali sebagai osteosit. Tulang juga mempunyai osteoklas iaitu sel-sel yang melarutkan tulang. Osteoblas dan osteoklas bersama- sama bertindak untuk sentiasa mengubah ketumpatan dan bentuk tulang. Osteoblas lebih aktif pada mereka yang muda sementara osteoklas pula lebih aktif pada mereka yang berumur. (ii) Osifikasi tulang Tulang dibina dari kartilej dan tulang. Pada embrio, kebanyakan dari tulang-tulang rangka terbina dari kartilej Epifisis proksimal Garisan epifiseal Tulang berongga Tulang mampat Foramen nutrien Salur nutrien Periosteum Epifisis Epifisis Metafisis Metafisis Diafisis
  55. 55. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 53 hailin. Kartilej hailin ini kemudiannya digantikan dengan tulang pada kanak-kanak. Proses pembentukan tulang atau osifikasi bagi kebanyakan tulang rangka melibatkan dua peringkat. Pada peringkat pertama, osteoblas menyaluti sepenuhnya model kartilej hailin dengan bahan matriks bermineral. Ini mewujudkan tulang-tulang yang berkartilej di sebelah dalam dan bertulang sebenar di sebelah luar. Pada peringkat yang berikutnya, model kartilej hailin di sebelah dalam tulang tersebut dilarutkan oleh osteoklas untuk membentuk kaviti medulari. Kebanyakan dari model kartilej hailin telahpun digantikan dengan tulang sewaktu bayi dilahirkan. Kecuali dua kawasan pada tulang iaitu kartilej artikular yang menutup kedua-dua hujung tulang dan plat epifiseal. 2.5.2 Tumbesaran tulang Arah tumbesaran Tumbesaran tulang berterusan sehingga remaja. Plat epifiseal adalah kawasan bagi tumbesaran secara memanjang bagi tulang-tulang panjang semasa kanak- kanak. Semasa tumbesaran, sel-sel pada plat epifiseal membahagi secara mitosis dan memanjangkan tulang. Semasa proses ini berlaku osifikasi terus terlaksana pada kedua-dua hujung epifisis. Pada akhir akil baligh, bila mana tumbesaran tulang hampir lengkap, hormon-hormon seks merencatkan pembahagian sel-sel pada plat epifiseal. Keadaan ini menyebabkan plat epifiseal menjadi nipis. Apabila tumbesaran secara memanjang terhenti pada umur 18 tahun, sel-sel pada plat epifiseal berhenti membiak tetapi osifikasi terus berlaku sehingga lapan tahun selepas itu. Pada peringkat ini diafisis bersatu dengan epifisis dan garisan epifiseal menggantikan plat epifiseal. Semasa tumbesaran, diameter tulang juga bertambah. Pertambahan ini adalah kesan dari pertambahan beban ke atas tulang.
  56. 56. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 54 2.5.3 Keperluan mineral, vitamin dan hormon. Keperluan untuk tumbesaran tulang secara normal Garam mineral (i) Kalsium dan fosfat diperlukan untuk tumbesaran tulang. (ii) Kedua-dua garam mineral ini diperlukan untuk tumbesaran dari segi pertambahan saiz dan berat tulang sejak di peringkat pra natal lagi. Vitamin (i) Vitamin A, D dan C diperlukan untuk tumbesaran tulang. (ii) Vitamin D merangsang penyerapan serta mengangkut kalsium dan fosfat ke dalam tulang. Ini membolehkan struktur menjadi lebih kuat. (iii) Vitamin A dan C pula diperlukan untuk tumbesaran dan membaiki tisu-tisu tulang yang rosak. Hormon (i) Hormon-hormon tiroid, hormon tumbesaran dan hormon seks diperlukan untuk tumbesaran tulang.
  57. 57. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 55 2.6 Jenis-Jenis Sendi Synarthroses Amphiarthroses Diarthroses Sendi Sendi Sendi ‘fibrous’ ‘cartilagenous’ ‘sinovial’ 2.6.1 Sendi Berdasarkan Fungsi Fungsi ContohSendi ContohPergerakan 1. Tidak bergerak (synarthroses) Sutur antara tulang-tulang tengkorak, sendi antara gigi dengan maksila dan mandibel, kartilej epifiseal dan garisan epifiseal Tiadapergerakan 2. Gerakan terhad (amphiarthroses) Artikukasi distal antara tibia dengan fibula, simfisis pubis, dan artikulasi antara turus vertebra( di cakera intervetebra) Pergerakan yang terhad 3. Gerakan bebas (diarthroses) Sendi lesung Sendi bahu, sendi pinggul Sendi engsel Sendi siku dan lutut Sendi kondil Sendi di pergelangan tangan dan pergelangan kaki Sendi antara metakarpal dan metatarsal Sendi pangsi/paksi Sendi antaraulna dan radius Sendi antara atlas dan tengkorak Sendi gelungsur Sendi antara tulang tarsal antara tulang karpal Rotasi sirkumduksi fleksi ekstensi hiperekstensi abduksi adduksi semua pergerakan bersudut:- fleksi, ekstensi, abduksi, adduksi dan sirkumduksi pronasi dan supinasi rotasi Pergerakan adalah secara mendatar kehadapan atau ke belakang dan ke kiri atau Sendi Berdasarkan Fungsi ( pergerakan) Berdasarkan Struktur
  58. 58. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 56 Fungsi ContohSendi ContohPergerakan sendi antara klavikel dan sternum antara kartilej tulang rusuk kedua hingga ketujuh dan sternum Sendi pelana Sendi pada bahagian bawah ibu jari tangan ke kanan, contoh pergerakan klavikeldan sternumapabila kita memeluk tubuh fleksi ekstensi abduksi adduksi sirkumduksi Rajah 2.5 Jenis sendi sinovial Sumber : Marieb, N.M. (1997), Essenti als of H uman Anatomy and Physiology, Californi a Sendi gelumgsurSendi Engsel (hinge joint) Sendi Paksi (Pivot Joint)Sendi kondil (Condyloid Joint) Sendi PelanaSendi lesung Sendi Engsel (Hinge Joint) Sendi Gelungsur
  59. 59. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 57 2.6.2 Sendi Berdasarkan Struktur Struktur ContohSendi ‘Bony fusion” Penukaran bentuk tulang artikul ke tulang keras. Sebahagian daripada tengkorak, garisan epifiseal Sendi ‘ fibrous’ Tulang artikulasi beradadalam kedudukan rapat. Terikat oleh lapisan nipis tisu-tisu penghubungberfiber. Terikat oleh ligamen. Sutur antara tulang-tulang tengkorak Antara gigi dengan maksila dan mandible Antara tibia dengan fibula Sendi ‘cartilaginous’ Hujung tulangdihubungdengan kartilej. Cakera fibrokartilej sebagai penghubung Simfisis pubis lengkungan pelvis Antara tulang vetebra Sendi ‘sinovial’ Kaviti sendi mengandungi cecair sinovial yang membantu melincirkan pergerakan sendi. Sendi lesung Sendi bahu, sendi pinggul Sendi engsel Sendi siku dan lutut Sendi kondil Sendi di pergelangan tangan dan pergelangan kaki Sendi antara metakarpal dan metatarsal Sendi pangsi/paksi Sendi antaraulna dan radius Sendi antaraatlas dan tengkorak Sendi gelungsur Sendi antara tulang tarsal antara tulang karpal sendi antara klavikel dan sternum antara kartilej tulang rusuk kedua hingga ketujuh dan sternum Sendi pelana Sendi pada bahagian bawah ibu jari tangan
  60. 60. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 58 Fungsi Struktur Contoh Sendi Contoh Pergerakan 1. Tidak bergerak (synarthroses) Sendi ‘ fibrous’ Sendi ‘cartilaginous’ Sutur antara tulang- tulang tengkorak, sendi antara gigi dengan maksila dan mandibel, kartilej epifiseal dan garisan epifiseal Tiadapergerakan 2. Gerakan terhad (amphiarthroses) Sendi ‘ fibrous’ Sendi ‘cartilaginous’ Artikukasi distal antara tibia dengan fibula, simfisis pubis, dan artikulasi antara tulang vertebra( di cakera intervertebra Pergerakan yang terhad 3. Gerakan bebas (diarthroses) Sendi ‘sinovial’ Sendi lesung Sendi bahu, sendi pinggul Sendi engsel Sendi siku dan lutut Sendi kondil Sendi di pergelangan tangan dan pergelangan kaki Sendi antara metakarpal dan metatarsal Sendi pangsi/paksi Sendi antara ulna dan radius Sendi antara atlas dan tengkorak Sendi gelungsur Sendi antara tulang tarsal antara tulang karpal sendi antara klavikel dan sternum antara kartilej tulang rusuk kedua hingga ketujuh dan sternum Sendi pelana Sendi pada bahagian bawah ibu jari tangan Rotasi sirkumduksi fleksi ekstensi hiperekstensi abduksi adduksi semua pergerakan bersudut:- fleksi, ekstensi, abduksi, adduksi dan sirkumduksi pronasi dan supinasi rotasi Pergerakan adalah secara mendatar ke hadapan atau ke belakang dan ke kiri atau ke kanan, contoh pergerakan klavikel dan sternum apabila kita memeluk tubuh fleksi ekstensi abduksi adduksi sirkumduksi
  61. 61. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 59 2.6.3 Jenis-jenis pergerakan Jenis Penerangan Contoh 1. Gerakan linear (Gelungsur) Pergerakan adalah secara mendatar kehadapan atau ke belakang dan ke kiri atau ke kanan Pergerakan klavikeldan sternum apabila kita memeluk tubuh 2. Gerakan Bersudut Pergerakan bersudut antara batang tulang dengan permukaan artikular fleksi ekstensi hiperekstensi abduksi adduksi Pergerakan pada sendi sinovial di mana hujung distal tulang membuat bulatan tanpa memutarkan batang tulang sirkumduksi Pergerakan pada sendi bahu Pergerakan pada sendi siku Pergerakan pada sendi pinggul 3. Putaran Batang tulangberpusing secara menegakpada paksi longitudinal rotasi supinasi pronasi Sendi antaradua vertebra servikal yang pertama yang membenarkan kepala berpusing 4. Pergerakan khusus inversi eversi dorsifleksi plantar fleksi elevasi depresi pronasi supinasi Rujuk muka surat 132 dan 133 Peringatan : Sila rujuk rajah jenis pergerakan di muka surat 132 dan 133.
  62. 62. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 60 Rajah 2.6 Model ringkas pergerakan artikular Sumber: Martini, F.H. (2001), Fundamentals of Anatomyand Physi ology, 5 d ed. Prentice H all (b) Pergerakan mengelungsur Pensel kekal tegak tetapi mata pensel bergerak keluar dari titik asal (c) Pergerakan bersudut Mata pensel tidak bergerak tetapi kedudukan batang pensil berubah secara relatif kepada permukaan (e) Putaran Batang pensil berpusing secara menegak pada satu titik (a) Kedudukanawal pensel bersudut tepat dengan permukaan (d) Sirkumduksi Mata pensel tidak bergerak. Batang pensel yang di pegang daripada 900 membentuk satu bulatan.
  63. 63. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 61 Unit 3 – Sistem Otot Rangka 3.1 Pengenalan 3.1.1 Komponen sistem otot rangka: (i) Fiber otot Fiber otot adalah sel-sel otot Diameternya boleh mencapai sehingga 100mm dan panjangnya 30-40cm Setiap fiber berjalur dan mengandungi banyak nukleus (ii) Tisu penghubung Endomisium Setiap fiber otot dilitupi selaput tisu penghubung halus yang dikenali sebagai endomisium Perimisium Perimisium adalah membran berserat yang menyaluti beberapa fiber otot bagi membentuk berkas fiber otot yang dikenali sebagai fasikel Epimisium Keseluruhan badan otot yang terdiri daripada fasikel-fasikel ini disaluti tisu penghubung kasar yang dikenali sebagai epimisium Tendon Pada penghujung otot epimisium bersatu untuk membentuk tendon yang melekatkan otot secara tidak langsung kepada tulang. Kartilej atau tisu-tisu penghubung yang lain. (iii) Tendon Tisu fiber kolagen yang melekatkan otot kepada tulang Tendon tidak begitu kenyal Ia menghasilkan daya ketegangan yang tinggi
  64. 64. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 62 3.1.2 Fungsi Otot (i) Menghasilkan pergerakan Penguncupan otot rangka menghasilkan pergerakan seperti berjalan dan menulis. (ii) Mengekalkan postur Otot memberi bentuk pada manusia menyokong tubuh badan dan mengekalkan postur. (iii) Menstabilkan sendi Selain menarik tulang-tulang untuk menghasilkan pergerakan, otot-otot juga membantu menstabil- kan sendi-sendi rangka. (iv) Menghasilkan haba Sel-sel badan menghasilkan haba sebagai aktiviti sampingan otot. Haba penting bagi mengekalkan suhu normal badan. Otot rangka menghasilkan kebanyakan haba pada badan memandangkan 40% jisim badan terdiri daripada otot rangka.
  65. 65. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 63 3.2 Jenis-Jenis Otot Terdapat tiga jenis otot iaitu otot rangka, kardiak dan licin. Otot-otot ini dapat dibezakan berdasarkan lokasi, struktur dan fungsinya. Jadual 2.2 Membanding otot rangka dengan otot-otot lain Ciri Otot rangka Otot kardiak Otot licin Lokasi Lekat pada tulang atau kulit (beberapa otot muka) Dinding jantung Dinding organ viseral sepertidinding perut Struktur Berbentuk satu selinder yang panjang, setiap sel mempunyai banyak nukleus dan berjalur Sel-sel yang bercabang-cabang, unisel dan berjalur Unisel, fusiform, tidak berjalur Regulasi penguncupan Terkawal melalui kawalan sistemsaraf kecuali pergerakan Luar kawalan, jantung ada perentak, sistem saraf kawal, hormon- hormon Luar kawalan, sistem saraf mengawal, hormon, kimia dan regangan Kelajuan Penguncupan Perlahan ke cepat Perlahan Sangat perlahan Penguncupan Beritma Tiada Ada Terdapat pada sebahagian otot-otot tersebut Sumber : Marieb, N.M. (1997), Essentials of H uman Anatomy and Physi ology, 5 th ed.,Cummings Publishing CompanyInc., C alifornia.
  66. 66. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 64 3.3 Ciri-ciri otot rangka 3.3.1 Kebolehujaan (irritability/excitability) Kemampuan otot bergerak balas pada rangsangan dengan mudah dan cepat. 3.3.2 Kebolehkuncupan (contractibility) Kemampuan otot untuk memendek apabila menerima rangsangan. 3.3.3 Kebolehpanjangan (extensibility) Kemampuan otot untuk memanjang melebihi panjang asal. 3.3.4 Kebolehanjalan (elasticity) Kemampuan otot untuk kembali semula kepada panjang asal selepas memendek atau memanjang.
  67. 67. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 65 3.4 Otot-otot rangka yang utama 3.4.1 Otot rangka Rajah 2.7 Otot Rangka 3.5 Pelekatan otot Sumber : Marieb, N.M. (1997), Essentials of H uman Anatomy and Physi ology, 5 th ed.,Cummings Publishing CompanyInc., California. 3.5 Lekatan otot Setiap otot rangka dilekatkan pada sekurang-kurangnya dua tempat di tulang atau tisu-tisu penghubung yang lain. Pelekatan proksimal Tempat pelekatan otot pada tulang yang kurang bergerak. Otot manusia pandangan hadapan(anterior) Otot manusia pandangan belakang(posterior) Temporalis zygomaticus Masseter Sternocleidomastoid Deltoid sartorius External Intercostals Biceps brachii Flexor carpi radialis Vastus muscles Orbicularis oculi frontalis Orbicularis oris Pectoralis major External Oblique Adductor Longus Rectus femoris Peroneus longus Tibialis anterior Rectus abdominis Rectus femoris Vastus muscle Quadriceps Group Latissimus dorsi Gluteus medius Adductors Gluteus maximus Semitendinosus Biceps femoris Semime mbranosus Trapezius Deltoid Tricep brachii Extensor carpi radialis Flexor carpi radialis Extensor carpi Gastrocnemius Hamstring group Extensor digitorum
  68. 68. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 66 Pelekatan distal Tempat pelekatan otot pada tulang yang boleh bergerak. Apabila sesuatu otot menguncup tulang yang terdapat pelekatan distal otot ini akan bergerak ke arah tulang yang mempunyai pelekatan proksimal. Jadual 2.3 Nama otot utama, lokasi dan pelekatan otot Nama Otot Lokasi Otot Lekatan Proksimal Lekatan Distal 1. Leher Sternocleidomastoid Leher Sternum, klavikel Mastoid di tulang temporal 2. Belakang tubuh Trapezius Latissimus dorsi Belakang leher dan bahagian atas belakang badan Bahagian bawah belakang badan Tulang osipital, serviks dan semua toraks Bahagian bawah vertebra, iliak Klavikel, skapula Hujung proksimal 3. Bahu deltoid Bahagian atas bahu Klavikel, skapula Bahagian tengah humerus 4. Lengan Bisep brakii Trisep brakii Anterior lengan atas Posterior humerus Skapula Skapula dan proksimal humerus Proksimal radius Olekranon prosesdi ulna 5. Depan tubuh Pektoralis major Rektus abdominis Ekstemal oblik Ekstemal interkostal Bahagian atas dada Bahagian tengah abdomen Dinding, lateral abdomen Superfisial antara tulang rusuk Klavikel, sternum, tulang rusuk Pubis Tulang rusuk ke 8 Bahagian bawah tulang rusuk Proksimal humerus Sternumdan tulang rusuk ke- 5 hingga ke-7 Iliak Bahagian atas tulang rusuk
  69. 69. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 67 Nama Otot Lokasi Otot Lekatan Proksimal Lekatan Distal 6. Pinggul Gluteal maksimus Punggung Sakrum, ilium Proksimal femur 7. Paha Sartorius Kuadriseps Rektus femoris Vastus lateralis Vastus medialis Vastus intermedius Hamstring Bisep femoris Semitendinosus Semimem- branosus Anterior paha Superfisial, anterior paha Lateral paha Medial paha Intermedialpaha Posterior paha Posterior paha Posterior paha Spina ilium Bahagian atas pelvik Bahagianatas femur Medial femur Anterior dan lateral femur Bahagianatas femur Bahagian atas femur Bahagianatas femur Lateral dan medial femur Proksimal tibia Patella Patella Patella Patella Lateral fibula Medial tibia Medial tibia Posterior kalkanus 8. Kaki Gastroknemius Soleus Betis Distal femur dan fibula Kalkanus
  70. 70. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 68 3.6 Interaksi otot-otot dalam pergerakan rangka 3.6.1 Saling tindakan otot-otot (i) Agonis Otot-otot penggerak utama (prime movers) Otot-otot utama menguncup untuk meng- hasilkan pergerakan khusus Tindakan agonis menghasilkan lebih daya untuk pergerakan khusus (ii) Antagonis Otot-otot yang bertindak berlawanan dengan otot pengerak utama Tindakan berlaku secara serentak dengan otot agonis Keterangan gambarajah: Gerakan fleksi lengan Otot biseps brakii akan menguncup –agonis Otot triseps brakii akan mengendur - antagonis (iii) Sinergis Otot-otot yang membantu otot-otot penggerak utama Sinergis menambah daya pada pelekatan otot Sinergis juga menstabilkan sendi di mana otot- otot itu melekat Keterangan gambarajah: Otot-otot brakioradialis, biseps brakii dan brakialis bertindak sebagai sinergis untuk membengkok sendi siku. Fleksi Biseps brakii Brakialis Triseps brakii Brakioradialis Biseps brakii (agonis) Brakialis (agonis) Triseps brakii (antagonis) Brakioradialis (sinergis)
  71. 71. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 69 3.7 Penguncupan otot rangka 3.7.1 Jenis-jenis penguncupan otot Otot tidak semestinya memendek apabila menguncup. Sebaliknya apa yang umumnya berlaku pada semua bentuk ialah pembentukan daya hasil daripada interaksi filamen-filamen aktin dan miosin dalam usaha kedua- duanya untuk menggelungsur melepasi kedudukan masing-masing dalam fiber otot. (i) Penguncupan isometrik (penguncupan statik) Penguncupan yang menghasilkan daya tetapi tidak mengubah panjang fiber otot semasa mengatasi rintangan yang statik. (ii) Penguncupan Isotonik Bentuk penguncupan di mana fiber-fiber otot memendek bagi menghasilkan daya mengatasi rintangan yang bergerak. Penguncupan isotonik boleh berlaku secara konsentrik atau esentrik. Penguncupan konsentrik melibatkan pemendekan fiber-fiber otot. (iii) Penguncupan Isokinetik Bagi penguncupan isokinetik, fiber-fiber otot menguncup pada kelajuan yang tetap mengatasi rintangan yang berubah-ubah. Peralatan khusus diperlukan untuk menghasilkan penguncupan jenis ini kerana rintangan maksimum diperlukan bagi semua julat pergerakan. 3.7.2 Contoh-contoh pergerakan yang melibatkan setiap jenis penguncupan otot rangka Penguncupan isometrik Contoh : Menolak dinding dengan kedudukan siku bengkok. Dinding tidak bergerak tetapi otot- otot trisep tidak dapat memendek untuk meluruskan siku. Penguncupan otot trisep berlaku secara isometrik.
  72. 72. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 70 Penguncupan Isotonik Contoh : Penguncupan bisep semasa mengangkat ‘dumbell’. Penguncupan esentrik melibatkan pemanjangan fiber otot. Penguncupan Isokinetik Contoh : Pengunaan mesin “multi-gym’. 3.7.3 Halaju Penguncupan Otot-otot rangka manusia terdiri dari gabungan fiber sentak cepat (fiber putih) dan fiber sentak lambat (fiber merah). Bagaimanapun peratusan kedua-dua jenis fiber otot adalah berbeza dari otot ke otot. Fiber sentak lambat digunakan untuk penguncupan yang perlahan dan kekal (sustain). Fiber-fiber sentak lambat banyak didapati pada otot-otot postur. Fiber sentak cepat digunakan untuk penguncupan yang pantas. Bagaimanapun penguncupan jenis ini tidak dapat bertahan lama. Walaupun kesemua fiber otot boleh menguncup dalam kedua-dua keadaan aerobik dan anaerobik. Sebahagian darinya lebih sesuai untuk menguncup secara anaerobik. Jenis fiber Deskripsi Sentak cepat Keupayaan anaerobik yang tinggi Digunakan dalamacarapecutan/eksplosif (acara berintensiti tinggi, berjangka masa pendek) Sentak lambat Keupayaan aerobik yang tinggi Digunakan dalamacara-acara bersifat daya tahan (jangka masa yang lama)
  73. 73. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 71 Unit 4 – Sistem Saraf Sistem saraf bertanggungjawab mengintergrasi dan mengawal semua fungsi sistem badan. Sistem ini berkebolehan untuk menerima dan bertindak balas terhadap impuls dari persekitaran dan internal serta menghantar impuls ke sistem saraf pusat. Impuls saraf dihantar dari satu neuron ke neuron yang lain dalam perjalanannya ke sistem saraf pusat. 4.1 Klasifikasi sistem saraf Sistem saraf boleh dibahagi kepada dua bahagian berdasarkan struktur dan fungsinya. Bagi klasifikasi struktural sistem saraf terbahagi kepada sistem saraf pusat dan sistem saraf periferi. Sistem saraf pusat mengandungi otak dan saraf tunjang. Sistem saraf periferi pula terdiri daripada saraf kranial, saraf spinal dan ganglia. Klasifikasi fungsional pula hanya melibatkan sistem saraf periferi. Klasifikasi ini membahagikan sistem saraf periferi kepada sistem sensori atau aferen dan sistem motor atau eferen. Sistem motor atau eferen ini pula terbahagi kepada sistem saraf somatik dan sistem saraf autonomik Sistemsaraf Sistemsaraf pusat Sistemsaraf periferi otak Saraf tunjang Sistemsensori ( Sistemaferen ) Sistemmotor ( Sistemeferen ) Sistemsaraf somatik Sistemsaraf autonomik
  74. 74. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 72 4.1.1 Sistem saraf pusat Sistem saraf pusat terdiri daripada otak dan saraf tunjang yang terletak pada kaviti dorsal badan. Sistem ini berperanan sebagai pusat intergrasi dan kawalan sistem saraf. 4.1.2 Sistem saraf periferi Sistem ini terdiri dari saraf-saraf unjuran dari otak dan saraf tunjang. Saraf-saraf sensori (aferen) membawa impuls dari reseptor sensori pelbagai bahagian tubuh ke sistem saraf pusat sementara saraf motor (eferen) membawa impuls dari sistem saraf pusat ke organ-organ, otot-otot dan kelenjar untuk menghasilkan sesuatu perlakuan. Sistem saraf periferi boleh diklasifikasikan kepada sistem saraf somatik dan sistem saraf autonomik. Sistem saraf somatik membolehkan kawalan otot-otot rangka. Sistem saraf autonomik mengawal atur aktiviti-aktiviti otot-otot kardiak dan licin serta kelenjar yang di luar kawalan. Rajah 2.8 Arka Refleks Sumber: Hall, S.H.(2003), Basic Bi omechanics, 4 th ed. , McGraw Hill Sinaps Afektor Neuron eferon Reseptor Neuron aferen
  75. 75. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 73 4.2 Fungsi sistem saraf 4.2.1 Mengintergrasikan rangsangan yang diterima. 4.2.2 Menterjemah rangsangan. 4.2.3 Mencetuskan pergerakan motor. 4.2.4 Menyimpan maklumat. 4.2.5 Menjana pemikiran dan idea. 4.3 Struktur Neuron Neuron atau sel-sel saraf menghantar impuls-impuls saraf dari satu bahagian tubuh ke bahagian lain tubuh melalui unjuran protoplasma yang panjang. Walaupun neuron-neuron terdapat dalam pelbagai bentuk dan saiz, kesemua neuron mempunyai badan sel, akson dan dendrit. Rajah 2.9 Struktur Neuron Sumber : Marieb, N.M. (1997), Essenti als of Human Anatomy and Physiolog y, Califor nia Nukleus pada badan sel Akson diliputi selaput Mielin dan neurilemma Nodus Ranvier Selaput mielin Terminal akson Sel schwan Neurilemma (selaput schwan)
  76. 76. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 74 (i) Dendrit Ia adalah fiber-fiber halus bercabang-cabang yang mengunjur dari badan sel. Ia berfungsi membawa impuls-impuls saraf ke badan sel. (ii) Akson Ia adalah satu fiber panjang yang membawa impuls saraf keluar dari badan sel. Akson disaluti dengan bahan putih dan berlemak yang dikenali sebagai mielin. Mielin melindungi dan menebat fiber-fiber serta meningkatkan kadar transmisi impuls saraf. (iii) Badan sel Ia mengandungi nukleus dan ia adalah pusatmetabolik sel. 4.4 Sinaps dan transmisi impuls 4.4.1 Sinaps ialah tempat pertemuan khusus antara neuron transmisi dan neuron penerimaan. Sinaps berperanan dalam mengaturkan fungsi tisu dengan menyediakan laluan-laluan tertentu bagi pemindahan pelbagai maklumatsaraf.
  77. 77. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 75 sinaps Penghantaran Implus1 Tombol sinaptik Vesikel Klef sinaptik Neuron y ang menerima Akson Transmisi Neuron Transmisi Klef sinaptik Saluran Ion Molekul Neurotransmitter Neuron yang menerima Vesikel bercantum dengan membran plasma 2 Neurotransmitter dibebaskan ke klef 3 Neurotransmitter terikat pada reseptor 4 5 Saluran Ion terbuka Neurotransmitter Reseptor Neurotransmitter dipecahkan dan dibebaskan Saluran Ion menutup6 Sumber : Marieb, N.M. (1997), Essentials of Human Anatomyand Physiol ogy, 5 th ed.,Cummings Publishing CompanyInc., C alifornia. 4.4.2 Proses transmisi impuls dari neuron ke neuron. Rajah 2.10 Transmisi impuls dari neuron ke neuron Rangsangan yang diterima oleh organ-organ deria ditafsirkan dalam bentuk impuls. Impuls dihantar ke tombol sinaptik pada hujung akson. Impuls ini dihantar menyeberangi klef sinaptik dengan bantuan neurotransmitter yang disimpan dalam vesikel. Molekul-molekul neurotransmitter yang terikat pada reseptor dibebaskan ke klef sinaptik dan kemudian ke salur ion. Semasa salur ion tertutup, neurotransmiter tersebut dipecahkan dan dibebaskan.
  78. 78. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 76 4.5 Persimpangan saraf otot Persimpangan saraf otot ialah tapak neuron motor bertemu fiber otot. Transmisi rangsangan dalam bentuk impuls dari neuron ke fiber otot adalah sama seperti transmisi impuls dari neuron ke neuron kecuali tiada mekanisme perencatan pada persimpangan saraf otot. Asetilkolina (ACh) ialah sejenis neuron transmitter. Rembesan ACh membolehkan transmisi impuls menyeberangi klef sinaptik. Apabila impuls sampai ke fiber otot, asetilkolinesterase dirembeskan untuk bertindak balas dengan asetilkolina. Keadaan ini menghalang pengujaan fiber otot pada impuls berikutnya bagi tempoh masa tersebut. Rajah 2.11 Transmisi impuls dari neuron motor ke otot rangka Sumber diubah suai daripada: Sumber: Martini, F.H. (2001), Fundamentals of Anatomy and Physi ology, 5 d ed. Prentice Hall Akson Akson terminal Dendrit Otot rangka Persimpangan saraf otot
  79. 79. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 77 Unit 8 – Sistem Tenaga 8.1 Pengenalan sistem tenaga Setiap pergerakan fizikal memerlukan tenaga. Tenaga boleh diperolehi melalui makanan. Penghasilan tenaga yang berterusan berlaku dalam badan kita untuk menampung kehidupan. Tenaga didefinisikan sebagai kapasiti melakukan kerja. Tenaga tidak boleh dicipta atau dimusnahkan tetapi bertukar bentuk. Tenaga boleh terdapat dalam enam bentuk iaitu kimia, mekanikal, haba, cahaya, elektrik dan nuklear. Tenaga yang dihasilkan semasa pemecahan makanan diguna untuk menghasilkan kompaun kimia yang dikenali sebagai adenosina trifosfat (ATP) yang disimpan dalam sel-sel otot. A = (Adenosina trifosfat adenosina difosfat + fosfat bukan organik + tenaga ) Apabila salah satu ikatan fosfat pada ATP terurai, 7 hingga 12 kilokalori tenaga dihasilkan. Tenaga yang dihasilkan semasa pemecahan ATP merupakan sumber tenaga semerta yang boleh diguna oleh sel-sel otot untuk melakukan kerja. 8.2 Pembentukan Adenosina Trifosfat Adenosina trifosfat (ATP) boleh dihasilkan melalui : (a) Sistem anaerobik alaktik (ATP-PC) (b) Sistem anaerobik laktik (glikolisis anaerobik/sistem asid laktik) (c) Sistem aerobik (sistem oksigen) Adenosina P P Pi ATP ADP+ Pi + Tenaga ATP P P P=A + P P Pi=A + = = ADP + P(i) ATP tenaga
  80. 80. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 78 (i) Sistem anaerobik alaktik (ATP-PC) Juga dikenali sebagai sistem fosfagen. Sistem ini membekalkan tenaga untuk aktiviti intensiti tinggi yang dilaksanakan sehingga 10 saat. Fosfokreatin (PC) disimpan dalam sel-sel otot. Tenaga dihasilkan apabila fosfat terurai dan pada sebatian fosfat kreatin. Hasil akhir pemecahan ini ialah Kreatin (C) dan fosfat bukan organik (Pi). Tenaga yang terhasil daripada pemecahan PC di sintesis semula bagi menghasilkan ATP. (ii) Sistem anaerobik laktik (Anaerobik glikolisis) Sistem ini membekalkan tenaga hasil daripada pemecahan glukosa yang diperolehi daripada karbohidrat yang tercerna atau glikogen yang tersimpan dalam otot atau hepar. Sistem ini tidak memerlukan oksigen untuk memecahkan glukosa. Sistem ini juga menghasilkan asid laktik yang boleh melesukan otot apabila kandungannya dalam darah terlalu banyak. Tenaga + ADP + Pi ATP Tenaga CP
  81. 81. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 79 Rajah 2.12 Sistem anaerobik laktik Sumber: Bowers, R.W. & Fox, E.L. (1992), Sports Physiology, 3 rd ed.,Wm.C.Brown.Pub. ATP yang dihasilkan melalui sistem ini melebihi jumlah ATP yang diperolehi dari sistem anaerobik alaktik (ATP- PC). ATP daripada sistem ini cukup untuk menjana aktiviti fizikal berintensiti tinggi selama 1-3 minit. (iii) Sistem aerobik (oksigen) Sistem ini memerlukan kehadiran oksigen untuk menghasilkan tenaga Penghasilan ATP melibatkan 3 proses: i. Glikolisis ii. Kitaran Krebs iii. Sistem pengangkutan elektron Sistem ini menghasilkan paling banyak ATP. Ini membolehkan aktiviti fizikal dalam jangka masa yang panjang tetapi berintensiti rendah dan sederhana. GlikogenGlukosa ATP Glukosa – 6- fosfat Enzim glikolitik ATP Asid Piruvik Asid Laktik
  82. 82. BUKU SUMBER SAINSSUKAN 80 Rajah 2.13 Sistem aerobik Sumber: Bowers, R.W. & Fox, E.L. (1992), Sports Physiolog y, 3 rd ed.,Wm.C.Brown.Pub. Jadual 2.4 Ciri-ciri tiga sistem penghasilan ATP Sistem Sumber makanan/kimia Keperluan oksigen Kelajuan Penghasilan ATP Jangka masa ANAEROBIK Alaktik (ATP-PC) Laktik Fosfokreatin Glukosa/glikogen Tidak perlu Tidak perlu Sangat pantas Pantas Sedikit dan terhad Sedikit dan terhad 10 saat 1-3 minit AEROBIK Glukosa/glikogen, Lemak, protein Perlu Perlahan Banyak dan tidak terhad Lebih 3 minit GLIKOLISIS AEROBIK Protein Lemak CO2 CO2 KITARAN KREBS CO2 Glikogen Glukosa Asid Piruv ik ADP +Pi ATP H + + e - H + + e - H + + e - ADP + Pi ATP ADP + Pi ATP SISTEM PENGANGKUTAN ELEKTRON H2O ADP + Pi ATP

×