ติวสมุนไพรสด

28,225 views

Published on

1 Comment
68 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
28,225
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
330
Actions
Shares
0
Downloads
1,191
Comments
1
Likes
68
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

ติวสมุนไพรสด

  1. 1. ติว สอบภาคปฏิบ ัต ิ ณ.สวนสิร ีร ุก ชาติ มหาวิท ยาลัย มหิด ล ศาลายา
  2. 2. สอนโดย... อ.อำา พลบุญ เปล่ง และพี่เ ขีย ว
  3. 3. คณะผู้จัด ทำา  ภาพโดย : คุณอานันย์ สุชิตกุล คุณสุเวชช์ อองละออ คุณภัทรินทร์ แฟงคล้าย  สนับ สนุน โดย : คุณวีรปรัชญ์ เจริญศรี  เรีย บเรีย งโดย : คุณภัคจิรา บุญสา  ตรวจทานโดย : คุณช่อลัดดา ผลเจริญศรี และกลุ่ม
  4. 4. ขอบพระคุณ  อาจารย์ อำา พล บุญ เปล่ง และพี่เ ขีย ว  ครูบ าอาจารย์ท ก ท่า น ุ  รุน พี่ท ุก คนที่เ ข้า มาดูแ ลช่ว ยเหลือ ่ หากมีข ้อ บกพร่อ งประการใดคณะผู้จ ัด ทำา ต้อ งขออภัย มา ณ.ทีน ด ว ย ่ ี้ ้ คณะผู้จ ัด ทำา ขอสงวนสิท ธิ์ใ นการจัด ทำา เพือ เป็น วิท ยาทาน ให้ก บ ผู้ท ม ค วามสนใจในการ ่ ั ี่ ี ศึก ษา วิช าแพทย์แ ผนไทยห้า มมิใ ห้ผ ู้ใ ดนำา ไปจำา หน่า ยหรือ แสวงหาผลกำา ไร โดยเด็ด ขาด
  5. 5. กรรณิก า  ลัก ษณะ : ใบมีลักษณะ สากเหมือนกระดาษทราย เบอร์ 0 ก้านเป็นสีเหลี่ยม ่ มีตุ่มสากมือ ทรงใบแหลม  ใบ : รสขม บำารุงนำ้าดี ( น้อ งกรรณิก าร์ผ ิว ขาวเป็น คนดี = บำา รุง นำ้า ดี ) ใบสาก หลัง ใบสี เข้ม  ดอก : รสขมหวาน แก้ ท้อ งใบขาว ลมวิงเวียนก้า นเป็น ปลายใบแหลมสี่เ หลี่ย ม  ต้น : รสขมเย็น แก้ปวด
  6. 6. กระทิง  ลัก ษณะ : เส้นใบ ชัดเจนคล้ายใบตอง ใบเป็นมัน  ดอก : รสเย็น บำารุง หัวใจ ใบเป็น มัน เส้น ลายใบชัด เจน  นำ้า มัน จากเมล็ด : รสร้อน แก้เคล็ด ขัดยอกมีเ ขากระทิง สี  ใบ : ขยำาแช่นำ้าแดง
  7. 7. สารภีใบมีจ ุด ใน  ลัก ษณะ : .ใบคล้ายร่า งแหตลอดใบ ใบกระทิง แต่หลังใบ จะด้าน และเป็นจุดๆ  รส : หอมเย็น ( ดอก )  สรรพคุณ : บำารุง ใบมีจ ุด ในร่า งแหตลอดใบ หัวใจ
  8. 8. กระเบา  ลัก ษณะ : ก้านสี ค่อนข้างแดง และมี ลักษณะเซไปเซมา  รส : เมาเบือ ่ก้า นสีค ่อ นข้า ง  สรรพคุณ : นำ้ามันแดงเซไปเซมา จากเมล็ด แก้โรค ผิวหนัง ก้า นเซไป เซมาสี  ผลสุก รับประทาน ค่อ นข้า งแดง ใบแก่พ ื้น สีเ ขีย ว เส้น ใบสีเ หลือ งเขีย ว คล้ายเผือก เนื้อในได้
  9. 9. กระเพรา  ลัก ษณะ : หน้าใบสี แดงขาวนวล ก้าน ใบมีขนอ่อนสีขาว  รส : เผ็ดร้อน ( ใช้ ทั้ง 5 )  สรรพคุณ : แก้ปวด ลำาต้นสีเหลี่ยม ออกสีแดง ่ เมื่อแห้งตรงกลางจะเป็นร่อง ท้อง แก้ท้องอืดเฟ้อ หน้าใบสีแดงขาวนวล • ก้านใบมีขนอ่อนสีขาว ใช้ส ะตุม หาหิง ค์( นำ้า กระเพราแดงต้ม )ก้านใบมีขนสีขาวอ่อน ใบและก้านมีสีแดงปน • เป็น กระสายยา แก้ ท้อ งขึ้น
  10. 10. กระแจะ  ลัก ษณะ : ใบมี ลักษณะคล้ายจิ้งจก ตัวอ้วน  รส : จืดเย็น ( เนื้อไม้ )ใบมีล ัก ษณะคล้า ยจิ้ง จก  สรรพคุณ : ดับพิษ ร้อน (แก๊ก : นึก ถึง แป้ง กระแจะทา หน้า ทาตัว ดับ พิษ ร้อ น) ใบหยัก โค้ง เล็ก น้อ ย มีห นามแหลม กลางใบอ้ว น ใหญ่ค ู่ท ุก ข้อ
  11. 11. คนทา ( สีฟ น , ั กะลัน ทา )  ลัก ษณะ : คล้าย กระแจะ แต่ใหญ่กว่า ( จิ้งจก ตัวผอม )  รส : ขมเฝื่อนฝาดเย็น ริม ใบหยัก ฟัน เลื่อ ย ( ใช้ราก )  สรรพคุณ : กระทุ้ง ก้า นย่อ ยมี พิษไข้ แก้ไข้หัวลมทุกหนาม ครีบ ใบ ชนิดสีช มพู แต่ผ อมกว่า ( คนทา คทา = กระทุง ้
  12. 12. ปีบ  ลัก ษณะ : แตกกิ่ง ตรงกันข้ามขอบใบ หยัก 2 ข้างไม่ สมมาตร  ดอก : รสเฝื่อน กลิ่นหอม ตากแห้งผสมบุหรี่ สูบ แก้ริดสีดวงจมูกแตกกิ่ง ตรงกันข้า มเสมอ ( ดมดอกปีบ ต้องบีบ จมูก )
  13. 13. กระบือ เจ็ด ตัว ลัก ษณะ : ท้องใบมี สีแดง รส : รสร้อน ( ใช้ใบทำายา ) สรรพคุณ : ขับนำ้า คาวปลา แก้ สันนิบาตหน้าเพลิง ขับเลือดหลังการ
  14. 14. การบูร ลัก ษณะ : ใบบาง ขยี้  ดมมีกลิ่นหอม มีตุ่มหมัด ขึ้นระหว่างข้อใบ  เปลือกต้น, ใบ และเนื้อ ก้า นใบเดี่ย วขยี้ใ บมีก ลิ่น หอม ออกใบเวีย นรอบก้า น ไม้ กลั่นมาเป็นการบูร เกล็ด รสร้อน แก้ปวด ท้อง หน้า ใบสี เขีย ว เหลือ ง ด้า น หลัง สีข าว • จุลพิกัดต่างกันทีสี ( ขาว-ดำา ่ )
  15. 15. กาหลง  ลัก ษณะ : ปลาย ใบแหลม แยกเป็น 2 แฉก โคนใบคล้า ย  รส : จืด ( ดอก ) พระอาทิต ย์ลายใบแยกเป็น สอง แฉกเหมือ นปากอีก า  สรรพคุณ : แก้ ปวดศรีษะ ลดความ ดันโลหิตสูง • สรรพคุณเสมอ จิก ( แก๊ก : กาบินหลง จิกจน
  16. 16. ส้ม เสี้ย ว  ลัก ษณะ : ปลายใบ โค้งมน  ใบ : รสเปรี้ยวจัดโคนใบ ลายเหมือ นพระอาทิต ย์ข น ใบแข็ง ึ้ แก้ไอ ฟอกโลหิต ประจำาเดือน  เปลือ กต้น : รสฝาด ปลายใบโค้งมนเหมือนก้นเด็ก แก้ท้องเสีย แก้บด ิ • ส้มเสี้ยว - เปรี้ยว - ฟอก
  17. 17. ก้า นสีน ำ้า ตาลมีจุด ขาว กุ่ม นำ้า  ลัก ษณะ : ใบแหลม มี 3 ใบ เส้นใบแบ่งเท่ากัน ก้านใบสีนำ้าตาลมีจุด ขาวๆ  เปลือ กต้น : รสร้อน ขับ ลมในลำาไส้  ราก : รสร้อน แก้ปวด ท้อง • ( แก๊ก : กุ่ม กุม ท้อ ง = แก้
  18. 18. กุ่ม บก  ลัก ษณะ : ใบมน 3 ใบ เส้นใบแบ่งไม่สีน ำ้า ตาลอ่อ นคล้า ย เท่ากันหนัง จระเข้ ใบ 2 ข้า งไม่เ ท่า กัน เปลือ กต้น : รส ร้อน ขับลมใน มีส ามใบ ปลายโค้ง มน าไส้ ลำ 
  19. 19. แก้ว  ลัก ษณะ : ใบออก สลับ  ใบ : รสร้อนเผ็ด ขมสุขุม ขับ โลหิตระดูสตรี ใบรูปหอก / ปลายแหลม  ราก : รสเผ็ดขม สุขุม แก้ปวดสะเอวหน้า ใบสีเ ขีย วเข้ม / มัน /หลัง ใบเขีย วด้า น ( แก้ว (อภิรดี ) – ผู้ หญิง
  20. 20. ขี้เ หล็ก  ลักษณะ : ใบประกอบ ปลายใบมีเสาอากาศ  รส : ขม ปลายใบมีเ สาอากาศ  สรรพคุณ : ดอก - แก้นอน ไม่หลับ แก่น /เปลือกต้น / ใบ - ลายใบถี่เ ป็น ร่า งแห แก้กระษัย ราก รสขมเย็น แก้ไข้ กลับซำ้าลายกลางเส้น ใบสีแ ดงปนนำ้า ตาลอ่อ น ออกใบคู่ • สสม. ใช้ด อกตูม และใบอ่อ น
  21. 21. เขยตาย  ลัก ษณะ : มีตุ่มคล้าย กำาหมัดที่ยอด ควำ่าใบดู มีต ุ่ม คล้า ยกำา หมัด ที่ย อด เส้นใบคล้ายบังนายสิบ ้ ขยี้ดมมีกลิ่นเฉพาะ  รส : ขื่นปร่า ( ราก ) ( แก๊ก : เขยขื่นตัดฟืนใน ป่า ถูกงูกัด )  สรรพคุณ : แก้พิษงูเส้น ใบคล้า ยบั้ง นายสิบ เส้น ใบคล้า ยบั้ง นายสิบ
  22. 22. คนทีเ ขมา ( คนทีส อดำา ) ไม้ พุ่มขนาดใหญ่  ลัก ษณะ : มี 5 ใบ ท้องใบขาว  รส : ร้อน มี 5 ใบ  สรรพคุณ : หลัง ใบเข้ม ท้อ งใบขาว เปลือกต้น แก้เลือด แก้ลม รากและใบ แก้ปวด กล้ามเนืเป็นกำามะหยี่ ใบนิ่ม ้อ ( 5 ใบ = 5 นิว นวดแก้ ้ ปวดกล้ามเนี้อ ) • จัดเป็ ก้านย่อยสีเขียว นพืชประเภทต้น ก่านใหญ่สีนำ้าตาลแดง
  23. 23. คนทีส อขาว( คนทีส อเครือ )  ลัก ษณะ : มี 3 ใบ ท้องใบขาว หลังใบเขียวแก่ ลายใบขาว ขอบใบขาว  รส : ขมเมา ( ใบและ ดอก ) • ( แก๊ก : คนขาวมักเป็นคน ดี ) หลังใบเขียวแก่ ลายใบขาว  สรรพคุณ : บำารุง นำ้าดี แยกออกเป็น 3 ใบ • จัดเป็นพืชประเภท เถา- เครือ
  24. 24. คนสีส อทะเล ( เป็น ไม้ เลื้อ ยตามพื้น ทราย )  ลัก ษณะ : ใบเดียว ท้องใบขาว รูปร่างใบ คล้ายหัวแม่มือ  รส : เผ็ดร้อน ( ใช้ ต้น )  สรรพคุณ : แก้ลม ( แก๊ก : ไปทะเลคน เดียว ร้อน ลมแรง ) • จัดเป็นพืชประเภทเถา- เครือ ใบมีความนิ่ม สีอ่อน 1 ด้าน
  25. 25. คูน ( ราชพฤกษ์ )  ลัก ษณะ : มีปุ่มที่ โคนใบ  เนือ ในฝัก : รส ้ หวานเอียน ระบาย ท้อง  ราก : รสเมา แก้ คุดทะราดมีป ุ่ม ใหญ่ที่โ คนใบ • สสม.ใช้เป็ยาระบายใน คนทีทองผูกเป็นานกับปลอมมาต่อ ่ ้ รอยต่นดอกไม้ กิ่งใหญ่เป็น อก้ ประจำา เหมือ และหญิงมีครรภ์ก็ใช้ได้
  26. 26. เหงือ กปลา หมอ  ลัก ษณะ : ใบหยัก ฟันเลื่อย ริมใบมีหนาม  ใบ : รสร้อนเล็กน้อย ตำาพอกรักษา แผลอักเสบ  ราก : รสเฝือนเค็ม ่ แก้โรคผิวหนัง• มี 2 ชนิด คือ ดอกขาว  ต้น เป็นยาตัดรากฝี,ดอกสีฟ้า  ใช้ท ั้ง 5 : รสร้อน• อีกชื่อเรียกว่า ต้นแก้ม แก้ไข้หัว
  27. 27. เจตมูล เพลิง ขาว ษณะ : ใบนิ่มกว่า  ลัก เจตมูลเพลิงโคนใบโอบรอบก้านใหญ่ข้อใบสีชมพู แดง ที่ข้อใบมี สีชมพู  รส : ร้อน ( ใช้ราก )  สรรพคุณ : บำารุง โลหิต ใบอ่อนกว่าเจตมูลเพลิงแดง •ใบบางและพริกหยัตรีสาร, ตรีปิตตะ อยูในพิ ้ว ด ก ่ ั ผล, เบญจกูล • อยูในยาไฟห้ากอง ่
  28. 28. เจตมูล เพลิง แดง ( ไฟใต้ด ิน )  ลัก ษณะ : ใบแข็ง กว่าเจตมูลเพลิงขาว ข้อใบมีสแดงถึงเส้น ี กลางใบ  รส : ร้อน  สรรพคุณ : บำารุง โลหิต • อยูในพิกดตรีสาร, ตรี ่ ั ปิตตะผล, เบญจกูล โคนใบโอบรอบ • อยูในยาไฟประลัย ่ใบแข็ง ชูช ่อ ก้า นใหญ่ กัลป์ สีแ ดงขึ้น ก้า นใบ
  29. 29. ช้า พลู  ลัก ษณะ : โคนใบเป็น รูปตัว U ใบมีกลิ่นเฉพาะ ตัว  ราก : รสเผ็ดร้อน เล็กน้อย ช่อ ดอกสั้น ดอก ออกเป็น กลุ่ม แก้คูถเสมหะ  ต้น : รสเผ็ดร้อน เล็กน้อย แก้เสมหะในออกใบเดี่ย วเวีย น ทรวงอกสลับ รอบก้า น  ลูก (ดอก) : รสเผ็ดร้อน
  30. 30. ดีป ลี ลัก ษณะ : ออกรา  กรอบๆข้อ ใบแก่มี ใบยาวหยัก พริ้ว ลักษณะยักไหล่ โคนเส้น กลางใบสีแ ดงระเรื่อ ก้านใบมีสีแดง  รส : เผ็ดร้อน  สรรพคุณ : ขับลม ในลำาไส้ แก้ท้องร่วง • ฤาษีชื่อ ปัพพะตัง บริโภคผลดีปลี ดอกยาว • ผลแก่แห้ง หมอยาเรียก เป็นตุ่มขึนสูงจากผิวดอก ้ ดอกดีปลี
  31. 31. พลูค าว  ลัก ษณะ : ใบคล้าย พลู มีกลิ่นคาวโคนข้อ ต่อ มีส ีแ ดงระเรื่อ ใบเดี่ย วออกสลับ  รส : ร้อนเล็กน้อย กลิ่นคาวขื่น  สรรพคุณ : แก้ กามโรค แก้นำ้าเหลือง เสีย ใบเล็ก กว่า พลูโ คน • ( พลูคหน่อทุกก้านใบ ย์ = มี าว-คาวโลกี รูป หัว ใจ กามโรค ) ขอบสีแ ดง ขยีใ บ ้ กลิ่น คาวมาก
  32. 32. มีร ากอากาศออกตามข้อ พลู  ลัก ษณะ : ใบคล้าย ใบโพธิ์ โคนใบเป็นรูป หัวใจ มีรากอากาศ ออกตามข้อ  รส : เผ็ด ( ใบ )โคนใบเป็น  สรรพคุณ : ขับลมรูป หัว ใจ แก้ผนคัน ื่ แก้ปากเหม็น มีร ากอากาศ ( คนแก่เคี้ยวหมากพลู แก้ ออกตามข้อ ปากเหม็น )
  33. 33. พริก ไทย  ลัก ษณะ : มีเส้นใบ 5 เส้น  เมล็ด : รสร้อนเผ็ด แก้ ลมอัมพฤกษ์เส้น กลางใบ 5เส้น ชัด ( พริก – พฤกษ์ )ใบลายย่อ ยเป็น ใบแข็งร่า งแห กว่า  เถา : รสร้อน แก้เสมหะ อบเชย ในทรวงอก ( เถาพริกไทยเป็นญาติกบ ั รากช้าพลู )  ใบ : รสเผ็ดร้อน แก้ลม
  34. 34. อบเชย  ลัก ษณะ : มีเส้นใบ 3 เส้น ใบมีลักษณะแข็ง กรอบ  รส : หอมติดร้อน ( เปลือกต้น )  สรรพคุณ : แก้ อ่อนเพลีย บำารุงดวงจิต ( แก๊ก : อบ 3 ครั้ง จน อ่อ น ) • อยู่ใ นพิก ัด ทศกุล าผลโคนใบบิด เล็ก โคนใบบิด เล็ก น้อ ยน้อ ย ลายใบหลัก 3 เส้น ลาย ย่อ ยเส้น ขนาน
  35. 35. แสลงใจ ( ลูก กระจี้ / โกฐกะ กลิ้ง )  ลัก ษณะ : มีลายเส้น 3 เส้นคล้ายอบเชยมีล ายเส้น 3 เส้น แต่ใบนิ่มกว่าคล้า ยพริก ไทย  เปลือ กต้น เนื้อ ไม้ : รสเบือเมาขมร้อน ่ และอบเชย แต่ เล็กน้อย ตัดไข้อ่อ นนิ่ม กว่า  ใบ : รสขมเมาเบื่อ แก้โรคไตพิการ  เมล็ด : รสเบื่อเมาขมเล็กน้อย บำารุง ประสาท บำารุงหัวใจ  ราก : รสเบื่อเมาขมร้อน แก้ทองขึ้น ้ มีช ่อ ดอกออกที่ย อดใบคู่ • รับประทานมาก ชักกระตุก ถึงตายได้
  36. 36. เตยหอม ลัก ษณะ : เหมือน ในภาพ ใบ : รสเย็นหอม บำารุงหัวใจ( แก๊ก : รักน้องเตย หอม จนสุดหัวใจ ) รากและต้น : รส จืดหอม
  37. 37. ทองพัน ชั่ง ลัก ษณะ : ข้อจะบวม หักก้านดูมีไส้สขาว ี ใบ : รสเบื่อเย็น แก้ พยาธิผิวหนัง ราก : รสเมาเบือ แก้ ่ กลากเกลื้อน• รากทองพันชั่งอยู่ใน พิกัด เบญจโลหะ, สัตตะโลหะ ใกล้ข ้อ ป่อ ง และเนาวโลหะ เนื้อ ในสีข าว ลำา ต้น มี 6 เป็น โฟม เหลี่ย ม
  38. 38. ลิ้น งูเ ห่า ( ทอง ระอา )  ลัก ษณะ : ใบสีเขียว เข้ม เป็นคลื่น โป่งนูนขึ้น  รส : เย็นเบื่อ  สรรพคุณ : ใบ ตำากับสุราพอก แก้ ปวดฝี ราก ฝนกับสุราทาแก้ พิษพิษ ตะขาบ แมลง ใบแข็ง มัน คล้า ย พษงู ป่อง แลแก้ ิออกใบคู่ พลาสติกลำา ต้น กลม • อีกชื่อเรียก ทองระอา ผิว หน้า ใบเป็น คลื่น
  39. 39. เสลดพัง พอนตัว เมีย ( พญายอ )  ลัก ษณะ : ใบบางพลิ้ว และสีอ่อน กว่า ลิ้นงูเห่า  รส : ขม  สรรพคุณ : แก้พิษ แมลงสัตว์กัดต่อย ใบสีเ ขีย ว อ่อ น ไม่ แข็ง เหมือ น ลิ้น งูเ ห่า
  40. 40. ธรณีส าร  ลัก ษณะ : ใบประกอบคล้ายใบ มะขาม ค่อนข้างกลม ปลายใบ แหลมเล็ก ดอกสีชมพู  รส : จืดเย็น (ใช้ราก )  สรรพคุณ : แก้ไข้ตัวร้อนดอกสีชมพู กลีบสีเขียวอมเหลือง เปลือ กต้น สีน ำ้า ตาล แตกเป็น ลายทาง
  41. 41. ใบเงิน  ลัก ษณะ : ใบสี เขียวลายขาว  รส : เย็น  สรรพคุณ : ล้อม ตับดับพิษ
  42. 42. ใบทอง  ลัก ษณะ : ใบสีเหลือง กลางใบเขียว  รส : เย็น  สรรพคุณ : ล้อมตับดับ พิษ
  43. 43. ใบนาค  ลัก ษณะ : ใบสี แดงลายขาว  รส : เย็น  สรรพคุณ : ล้อม ตับดับพิษ
  44. 44. เปล้า น้อ ย  ลัก ษณะ : ใบคล้าย มะละกอ ก้านกับเนือใบ ้ เหมือนต่อปะกัน  รส : ร้อน  ผล : ขับหนองให้กระจายใบรูป มะละกอ  ใบ : แก้คันตามตัวขอบหยัก เล็ก น้อ ย  เปลือ กต้น : ช่วยย่อย อาหาร  แก่น : แก้ชำ้าใน  ราก : แก้ลมขึ้นเบื้องบนให้ เป็นปกติ • เปล้า คัน เป้า ( แก้ค ัน ตาม ตัว )
  45. 45. เปล้า ใหญ่  ลัก ษณะ : ใบหยัก ฟันเลื่อย มี กลิ่นหอม มีจุดที่โคน ใบ  รส : ร้อนเมาเอียน ( ใบ )  สรรพคุณ : บำารุง ธาตุใบใหญ่ ยาวด ขอบหยัก พลิ้ว มีจ ุด ดำา 2 จุ ที่โ คนหลัง ใบ ( ปลาปั๊ก เป้า ตัว ใหญ่ขยี้ใ บดม มีกสัตหอม = บำา รุง ธาตุ ) ( ลิ่น ว์ ) • จุดพิกดต่างกันทีขนาด ั ่
  46. 46. หนาด  ลัก ษณะ : มีหนวดที่ โคนใบ ใบนิ่มๆ เป็น ขน  รส : เมาฉุนเล็กน้อย มีห นวดที่ ( ใบ ) โคนใบ  สรรพคุณ : แก้ ริดสีดวงจมูก ขับเหงื่อ แก๊ก : วิ่ง หนี ( ผีเ ข้า ดงหนาด จน เหงื่อ แตก )มีห นวดที่โคนก้า นใบ
  47. 47. ตีน เป็ด ต้น ( พญาสัต ตบรรณ )  ลักษณะ : ใบเป็นกลุ่ม กลุ่มละ 5-6 ใบ ออกเป็นมี 5-6 ใบ ชั้น เส้นลายใบขนานกัน  เปลือ กต้น : รสขม แก้ไข้ เพือดีพิการ ่  ใบ : รสจืด แก้ไข้หวัด  ดอก : รสขมเย็น แก้ไข้ เหนือ  ราก : รสร้อนเล็กน้อย ขับ ผายลม ้ กลุ่ม ใบ 1 ชัน หน้า ใบ เขีย ว-หลัง ขาว  กระพี้ : รสร้อนเล็กน้อย
  48. 48. ตีน เป็ด นำ้า  ลัก ษณะ : ใบเป็นกลุ่ม ออกเวียน 2-3 ชั้น หน้าใบเขียว-หลังขาว ปลายใบแหลม  เปลือ กต้น : รสจืดเฝื่อน แก้นิ่วใบเป็น กลุ่มออกเวีย น  ใบ : รสเมาเบื่อ ฆ่าพยาธิผิวหนัง  กระพี้ : รสเบื่อเมา แก้เกลื้อน • เรียกอีกชื่อว่า พะเนียงนำ้า
  49. 49. พิล ัง กาสา  ลัก ษณะ : ยอดโคน ใบสีชมพู ใบกรอบ  ราก : รสเมา แก้ กามโรค  ต้น : รสเมา แก้โรค ผิวหนัง  ใบ : รสร้อน แก้ตับ ไม่ม ีร ่า งแหโคนใบสีช มพู พิการ  ลูก : รสฝาดสุขุม
  50. 50. พิก ุล  ลัก ษณะ : ขอบใบพลิ้ว เป็นคลื่น  ใบ : รสเมาเบื่อฝาด ฆ่า เชือกามโรค ้  ดอก : รสฝาดกลิ่นหอม บำารุงโลหิตใบห่อเล็กน้อย  แก่น : รสขมเฝื่อน บำารุง โลหิต  กระพี้ : รสเมาเบื่อ แก้ ขอบใบแก่ บิดพลิ้ววตลอดใบ หลังใบไม่มีลายร่างแห เกลื้อน
  51. 51. ฝ้า ยแดง  ลัก ษณะ : ใบมี 5 แฉก เส้นก้านใบสีแดง ส่องแดดจะเห็นเป็น จุดๆหลังใบมีหนาม 1 หนาม  รส : เย็นเบื่อ ใบเป็น 5 แฉก  สรรพคุณ : แก้ไข้ ขับเหงื่อ ก้านสีแดงมีรอง ่ แก้พิษตานซางเด็ก
  52. 52. กระเจี๊ย บ แดง  ลัก ษณะ : ใบมี 5 แฉก ลำาต้นแดง ก้านใบแดงถึง เส้นกลางใบ ชิมใบดูมีรส เปรี้ยว  ใบ : รสเปรี้ยว กัดเสลด เส้น กลาง แดงบ้า ง สีแ ดง  เมล็ด ใน : รสจืด บำารุง เขีย วบ้า ง ธาตุ  ผล : รสจืดเมาเล็กน้อย ขับเหงื่อเส้นหลัง  ใช้ทง5 : แก้พยาธิตัวจีด ั้ ๊ชัดเจน ลำาต้นมีสีแดง • ในสสม. ใช้ก ลีบ เลี้ย งและ เข้ม กลีบ รองดอก ใช้ร ัก ษา อาการขัด เบา โดยนำา ไปตาก
  53. 53. ฝางก้า นมี  ลัก ษณะ : ใบคล้ายหนาม มีดอีโต้ ก้านใบมีหนาม  รส : ขมขื่นฝาด ( แก่น )  สรรพคุณ : แก้ท้อง ร่วง โลหิตออกทาง ทวารหนัก ใบคล้า ย มีด อีโ ต้ • ( แก๊ก : ฝาง-ขวาง-ไม่
  54. 54. โคคลาน  ลักษณะ : ใบคล้ายใบ ก้า นออก โพธิ์ หลังใบนิ่มคล้าย สลับ รอบกิง ่ กำามะหยี่ หน้าใบสาก ก้านมีตุ่มเล็กๆ ออก สลับรอบกิ่งก้านออกสลับรอบกิ่ง  ใช้เถาทำายา ใบเหมือ นใบโพธิ์ ท้อ งใบเป็น กำา มะหยี่ รส : ขมเบือเย็น  ่  สรรพคุณ : แก้ปวด เมือยตามร่างกาย ่ บำารุงโลหิต
  55. 55. ข้อ ก้า นและข้อ ใบ สีช มพูแ ดงใบเล็ก คล้า ยผัก กระเฉด โคก กระสุน  ลัก ษณะ : ก้านออกตรง ข้ามกัน ข้อก้านและข้อใบ สีชมพูแดง ใบเล็กคล้าย ผักกระเฉด ลูกเป็นระเบิด แฉก มีหนาม  รส : รสเค็มขื่นเล็กน้อย ( ต้น / ใบ )  สรรพคุณ : แก้ปสสาวะ ั ก้านออกตรงข้ามกัน พิการ • อีกชื่อเรียกว่า กาบินหนี • สรรพคุณเสมอกับ นมพิจิตร
  56. 56. โคกกระออม ( ก ษณะต้อ ก ผล ลั ตุ้ม : ไม้เถา ) มี 3 กลีบ ใช้ทั้ง 5 รส : ขมเย็น สรรพคุณ : ขับ ปัสสาวะ บำารุงนำ้านม ( ตุ้มต้อก เต้า บำารุง นำ้านม ) ผลมี 3 กลีบ ภายในสีดำา มีรูป หัวใจสีขาว
  57. 57. มะระขี้น ก( ผัก ไห ) ลัก ษณะ : ใบเป็นแฉก ผล ขรุขระ ใบ / เถา : รสขม บำารุงนำ้าดี ผล : รสขม บำารุง ระดูสตรี แก้บวม• เรียกอีกชื่อว่า ผักไห
  58. 58. บอระเพ็ด ตัว เมียตุ่ม นูน สูง มือ ลูบ แล้ว สะดุด มาก  ลัก ษณะ : เถามีตุ่ม นูนสูง มือรูปแล้วสะดุด โคนใบเป็นรูปตัว V  รส : ขม  สรรพคุณ : บำารุง โคนใบรูป ตัว V นำ้าดี • สรรพคุณเสมอ ชิงช้าชา ลี • อยูในยาจันทลีลา ( 3 ่
  59. 59. บอระเพ็ด ตัว ผู้ ( ชิง ช้า ชาลี )  ลัก ษณะ : โคนใบ เป็นรูปตัว U มีรูปใข่ 2 อันที่โคน ใบ  รส : ขม  สรรพคุณ : แก้ไข้ เหนือ โคนใบเป็นรูปตัวU (ยู) เจริญอาหาร สรรพคุณ มีรูปไข่ 2 อันที่โคนใบ • เสมอโคนใบเป็น •รูป ตัว U โกฐก้า น พร้า ว
  60. 60. หญ้า นาง แดง  ลัก ษณะ : มีหนวด งอๆ ตามข้อใบ คล้ายมีห นวดงอๆ ตามข้อ ใบ หนวดผีเสื้อ ใบบาง กว่าหญ้านางเล็กน้อย  ใช้รากทำายา  รส : เย็น  สรรพคุณ : แก้ผดิ สำาแดง
  61. 61. หญ้า นาง (หญ้า ภคิน ี )  ลัก ษณะ : ใบ คล้ายรางจืด แต่เถา แข็ง และเหนียวบีบ ไม่แตก  รส : เย็นขม  สรรพคุณ : แก้ไข้ ทุกชนิดเถาบีบไม่แตก ( เถารางจืดบีบ แตก) ี • อีกชื่อเรียก ปู่เจ้าเขา ไม่มหนวดทีก้าน ่ เขียว • มี 2 ชนิด คือ ชนิดขาว และเขียโคนใบ มีสีเขียว ไม่แดง ว
  62. 62. รางจืด ( ราง เย็น )  ลัก ษณะ : เถา กลวง บีบดู  รส : เย็น ( ใช้ราก )  สรรพคุณ : ขอบใบหยักเหมือนหนามสีขาวเล็กๆ ลูบจะสะดุดมือ ถอนพิษเบือเมา ่เถากลาง มีหน่อ 2 หน่อทีโคนก้านใบ ่
  63. 63. ตานหม่อ น ( ตาลขี้น ก ) ลัก ษณะ : หลังใบ ขาว ออกใบ สลับ เถาขาว ใช้ทั้งต้น รส : เบือเย็น ( พืช ่ วัตถุ ) หวานเย็น ( ยา 9 รส ) สรรพคุณ : แก้พิษ
  64. 64. เถาเอ็น อ่อ น ลัก ษณะ : หลังใบ ขาว หน้าใบเขียว หัก ใบมียาง ( นำ้านม ) ออกมา เส้นลายใบ คล้ายกระทิงแต่ห่าง กว่า ใบ : รสเบื่อเอียน แก้ปวดเสียวตาม ร่างกาย เถา : รสขมเมา
  65. 65. เถาวัล ย์เ ปรีย ง  ลัก ษณะ : ใบรูป มะละกอ ปลายใบปลายใบ เหมือนจุกนมเหมือ นจุก นม  รส : เบือเอียน ่ ( เถา )  สรรพคุณ : แก้ปวด
  66. 66. เพชรสัง ฆาต (ขัน ข้อ , สามร้อ ยต่อ )  ลัก ษณะ : เถาเป็น สี่เหลี่ยม  รส : ขื่นร้อนเล็ก น้อย  ใช้เถา  สรรพคุณ : แก้ กระดูกแตก แก้ ริดสีดวงทวารหนัก
  67. 67. เล็บ มือ นางางมาก ขอบใบบิด ปลายหลุบ ลงท้อ งใบสากลายชัด  ลัก ษณะ : ก้านใบบิด เล็กน้อย  ใช้ทั้ง 5  รส : เอียนเบื่อเล็กน้อย  สรรพคุณ : ขับพยาธิ แก้พิษตานซาง ดอกแก่ส ีช มพู(แดง) ดอกยาวเหมือ นคบเพลิง ก้า นบิด เล็ก น้อ ย ออกใบคู่
  68. 68. มีเขา 4 เขา มะลิ ( ไม้เ ถา ยืน ต้น )  ลัก ษณะ : ใบบางอ่อน สีเขียว บิดพลิ้วเล็กน้อย  เถา : รสขื่นเย็น แก้ คุดทะราด  ใบสด : รสเย็นฝาด แก้แผลพุพอง  ดอก : รสหอมเย็น แก้ ร้อนในกระหายนำ้า ทำาให้จิตใจแช่มชื่น • ดอกมะลิอยูในพิกัดเกสรทัง ่ ้
  69. 69. มะแว้ง เครือ ลัก ษณะ : เถามีหนาม ผลลาย ก้านผลยาว ผล : รสขม แก้ไอ ขับ เสมหะ ราก : รสขื่นเปรี้ยว เล็กน้อย แก้ไอ แก้ นำ้าลายเหนียว• อยู่ในยาประสะมะแว้ง 8
  70. 70. มะแว้ง ต้น ลัก ษณะ : ใบสีเขียว นวลๆ ลูกก้านสัน และ ้ ไม่ลาย ราก : รสเปรี้ยว เอียน แก้นำ้าลายเหนียว ผลสุก : รสขื่นขม กัดเสมหะในลำา คอ ผลดิบ : รสขื่นขม แก้เบาหวาน
  71. 71. มะกลำ่า ตาหนู( มะกลำ่า เครือ )  ลัก ษณะ : ใบ เล็กๆคล้ายใบ มะขาม แต่มีรส หวาน  ราก : รสเปรี้ยว ขื่น แก้เสมหะใน ลำาคอ  เมล็ด : ขื่นเย็น
  72. 72. มะขาม  ลัก ษณะ : ก้านสีนำ้าตาลแดง ใบประกอบ ไทย  เปลือ กต้น : รสฝาด ต้มเอานำ้าชะล้าง บาดแผลทำาให้หายเร็ว  ใบแก่ : รสเปรี้ยวฝาด ขับเสมหะในลำาไส้  เนื้อ ในฝัก : รสเปรี้ยวจัด กัดเสมหะ  เปลือ กเมล็ด : รสฝาด คั่วไฟเอาเปลือกแช่ นำ้ารับประทาน แก้ทองร่วง ้  เมล็ด ใน ( คัว แล้ว ) : รสมันเบื่อ ขับพยาธิ ่ ก้า นสี ไส้เดือนตัวกลม นำ้า ตาล  รกมะขาม : รสฝาดเปรี้ยวเล็กน้อย แก้ทอง ้ แดง เสีย  นำ้า ส้ม มะขามเปีย ก : รสเปรี้ยว รับประทาน กับนำ้าปูนใส ขับเลือด ขับลมสำาหรับสตรี
  73. 73. สีเ สีย ด  ลัก ษณะ : มีปุ่ม เหมือนเห็บ 3 ตัวเกาะ อยู่ ก้านไม่มีหนาม ใบ เล็กละเอียดกว่าใบ ส้มป่อย  ใช้เปลือกต้น และ ยาง  รส : ฝาดจัด  สรรพคุณ : แก้ท้องใบเล็ก ละเอีย ดมาก สีเ ขีย วขาว ร่วง
  74. 74. ส้ม ป่อ ย ( ไม้เ ถา ยืน ต้น )  ลัก ษณะ : หลังก้าน ใบมีหนาม ก้านใบมี เห็บ 2 จุด ชิมดูรส เปรี้ยว  รส : เปรี้ยวฝาดเล็ก น้อย ( ใบ )  สรรพคุณ : ฟอกล้าง โลหิตระดู ประคบให้มีป ุ่ม เส้นเอ็นหย่อนเหมือ น มีปุ่มเหมือฝักส้มปุ่ม ยอยูในยาไฟห้า • นเห็บ 2 ป่อ ่เห็บ ทีโคนและปลายกิงใบ ่ ่ กอง
  75. 75. ก้า นหลัก สีแ ดงออกนำ้า ตาล สำา มะงา  ลัก ษณะ : ก้านสีนำ้าตาล ซอก ก้านมีเม็ดสีขาวคล้ายสิวอยู่ ใบส่องแดดเห็นเส้นก้านใบ  รส : เย็นเบื่อ ( ใช้ใบ )  สรรพคุณ : ต้มเอานำ้าอาบ แก้โรคผิวหนัง มีเ ม็ด สีข าว 2 เม็ด ขึ้น ทีข อ ก้า นใบ ้ ออกใบเวีย นคู่ส ลับ รอบก้า น
  76. 76. หนุม านประสานกาย ( ไม้เ ถายืน ต้น ) ลัก ษณะ : ใบออก เป็นกลุ่ม 7 ใบ รส : ฝาดเย็นเอียน ( ใบ ) สรรพคุณ : แก้หืด หอบ ห้ามเลือดและ สมานแผลได้ดี• จัดเป็นพืชประเภท เถา-
  77. 77. อัญ ชัน ลัก ษณะ : ใต้ใบมีขนเล็กๆ ละเอียด มีเขี้ยวเล็กๆ ยื่นยาว ออกมาทุกข้อก้าน รส : รสจืด ( ใช้ราก ) สรรพคุณ : แก้ปวดฟัน• ทำาสีผสมอาหารได้ สีนำ้าเงิน โดย ใช้กลีบดอกสด ตำา เติมนำ้าเล็กน้อย กรองด้วยผ้าขาวบาง มีเ ขีย วเล็ก ๆ ยืน ยาว ้ ่ ออกมาทุก ข้อ ก้า น
  78. 78. มหากาฬ( ว่า นมหากาฬ )  ลัก ษณะ : ใบลายๆ สีม่วง  หัว : รสเย็น ดับพิษกาฬ  ใบ : รสเย็น ตำาพอกถอนพิษฝี • จัดอยู่ในประเภท หัว - เหง้า
  79. 79. ดองดึง  ลัก ษณะ : ปลายใบ ม้วนงอ  ใช้หัวทำายาปลายใบม้ว นงอ  รส : ร้อนเมา  สรรพคุณ : แก้ปวด ข้อ แก้กามโรค • จัดเป็นพืชจำาพวก หัว -
  80. 80. ไผ่เ หลือ ง ลัก ษณะ : เหมือนใน ภาพ ส่วนที่ใช้ตาไผ่ รสจืด สรรพคุณ : เอา 7 ตา ต้มรับประทาน แก้สตรี ตกโลหิตมากเกินไป
  81. 81. หญ้า แห้ว หมู ลัก ษณะ : ใบคล้าย ใบเตย แต่เล็กยาวพลิ้ว วและ เรียบกว่า มีหัวที่ โคนรากคล้ายเผือกแต่ เล็ก ใช้หัวทำายา รส : ซ่าติดจะร้อนเผ็ด สรรพคุณ : บำารุงธาตุ เจริญอาหาร บำารุง ครรภ์รักษา• อยูในพิกัดเบญจผลธาตุ ่
  82. 82. หญ้า ชัน กาด  ลัก ษณะ : ลำาต้นเป็น ปล้องกลม แบ่งออก เป็นข้อๆ สีม่วง ลำา ต้น เป็น ปล้อ งกลม  รส : จืดเย็น ( หัว ) แบ่ง ออกเป็น ข้อ ๆ สีม ่ว ง  สรรพคุณ : ขับ ปัสสาวะ ใบเดี่ยวออกจากลำาต้น • อยูในพิกดเบญจผลธาตุ ่ แบบสลับฐานใบมน ั ปลายแหลม ด้านบนมีขน ลำาต้นเป็นปล้องกลม แบ่งออกเป็นข้อๆ สีม่วง
  83. 83. หญ้า คา  ลัก ษณะ : ใบเดี่ยวแข็ง สาก เส้นกลางใบสีขาว ใบยาวคล้ายตะไคร้ ใบ เอามือลูบดูคม  รส : หวานเย็นเล็กน้อย ใบเดี่ย วแข็ง ( ใช้ราก ) สาก  สรรพคุณ : ขับ เส้น กลางใบ สีข าว ปัสสาวะ แก้ร้อนใน กระหายนำ้ารากเป็นปล้องๆ • ใน สสม. รสจืด
  84. 84. หญ้า ปาก ควาย  ลัก ษณะ : ดูที่ดอก มี ลักษณะเหมือน แปรงสีฟันดอก  ใช้ทั้งต้นเหมือนแปลงสีฟัน  รส : เย็นควำ่า ใบยาวไม่ก ว้า ง  สรรพคุณ : ช่วย มาก ย่อยอาหาร พริ้ว เล็ก น้อ ย • ( แก๊ก : ควายชอบเคี้ยว
  85. 85. หญ้า ตีน กา  ลัก ษณะ : ยอดมี 5-6 ช่อเป็นเส้น ยาวๆ มีเดือย 1 เส้น  รส : ขมเย็น ( ต้น )  สรรพคุณ : ลด ยอดมี 5-6 ช่อ ความร้อน แก้พิษ ไข้กาฬ มีขนสีขาว ปกคลุมกาบใบ,ฐานใบ
  86. 86. หญ้า ตีน นก  ลัก ษณะ : ยอดมี 2-3 ช่อ (ไม่เกิน )  รส : ขม  สรรพคุณ : บำารุงนำ้าดี แก้ไข้เพื่อดี • ( แก๊ก : น้องนกผิวขาวเป็นยอดมี 2-3 ช่อ (ไม่เ กิน ) คนดี๊ ดีเรียนอยู่จุฬา ) รสขม มีขนขึนบริเวณ ้ กาบใบ • สรรพคุณเสมอโกฐจุฬาลัม
  87. 87. หญ้า แพรก ลัก ษณะ : เหมือนใน ภาพ ใช้ทั้งต้น รส : ขมเย็น สรรพคุณ : แก้ร้อน ในกระหายนำ้า แก้สตรี ตกโลหิตมากเกินไป
  88. 88. กกลัง กา ( กกขนาก ) ลัก ษณะ : ใบมี ลักษณะคล้ายกางร่ม รส : ขมเอียน ( หัว ) สรรพคุณ : บำารุงธาตุ ( กา )• อยู่ใ นพิก ด เบญจผลธาตุ ั
  89. 89. กะเม็ง  ลัก ษณะ : ออกใบคูตาม ่ ข้อ ดูที่ดอกมีลักษณะ เหมือนในภาพ  รส : เอียน ( ต้น/ดอก/ราก )  สรรพคุณ : ดอกเล็ก ต้น บำารุงโลหิต ดอก แก้ดีซ่าน ออกใบคู่ตามข้อ ราก ขับลมในลำาไส้และ กระเพาะอาหารใบเล็กมากยาว มีขนสีขวาอยู่ทั่วใบ • เป็นพืชจำาพวกหญ้า มี 2 ชนิด คือ ดอกขาว กับ ดอก
  90. 90. ขลู่ ( หนาด วัว )  ลัก ษณะ : ขอบใบ หยักคล้ายฟัน กระต่ายขูดมะพร้าว  ต้น รสเหม็นขื่น ขับ ปัสสาวะ  ใบ คั่วให้เกรียม รสลำาต้นอวบนำ้าใบเดี่ยวเวียน หอมเย็นรอบก้าน ขับปัสสาวะ  เปลือ ก รสเมาเบื่อขอบใบหยักไม่แข็ง เล็กน้อยลายใบบาง แก้ริดสีดวงจมูก แก้
  91. 91. หญ้า ขัด มอน  ลัก ษณะ : ดอกสี เหลือง ฐานรองดอกสี เขียว ออกดอกทุกข้อ ขอบใบหยักฟันเลื่อย  รส : เผ็ด  ใช้ร าก เป็นเมือก  สรรพคุณ : แก้ปวดออกดอกทุกข้อ มดลูกใบบางสีเขียว แก้เยื่อหุ้มสมองเข้มขอบใบหยัก กเสบ อัฟันเลื่อย
  92. 92. ขอบชะนาง ขาว  ลัก ษณะ : ลายใบ ชัดเจน ออกใบเดี่ยว เวียนรอบก้าน ออกดอก ขนาดเล็ก /กลม( สีออกดอกขนาดเล็ก /กลม นำ้าตาลแดง )ทุกข้อใบ( สีน ำ้า ตาลแดง )ทุก ข้อ ใบ  ใช้ท ั้ง ต้น  รส : เมาเบือร้อนเล็ก ่ น้อย  สรรพคุณ : ขับระดู ขาว
  93. 93. ขอบชะนาง แดง  ลัก ษณะ : ใบเล็กเรียว ยาว มักพับห่อเข้าหากัน หน้าใบสีเขียว หลังใบสี แดงลำาต้นออกแดงเป็นรอยข้อใบชัดเจนใช้ทั้งต้น   รส : เมาเบื่อร้อนเล็ก น้อย  สรรพคุณ : ขับระดู ขาว ขับโลหิตประจำาเดือน
  94. 94. หญ้า ใต้ใ บ ( ลูก ใต้ใ บ )  ลัก ษณะ : ใบเล็ก คล้ายมะขาม ออกสลับออกลูก เล็ก ๆ ใต้ก านใบ มีลูกเล็กๆ อยู่ใต้ก้าน ใบ  ใช้ท ั้ง ต้น  รส : ขมเย็น  สรรพคุณ : แก้ไข้ มาลาเรีย ออกลูกเล็กๆ ใต้กานใบ
  95. 95. หญ้า นำ้า นม ราชสีห ์  ลัก ษณะ : ขอบใบมี หยักฟันเลื่อย หักใบจะมียางสีขาว  รส : ขม ( ใช้ต้น )ก้า น ขอบใบ เส้น ใบมีส ีแ ดงม่ว ง  สรรพคุณ : บำารุง นำ้านม ขอบใบมีหยักฟันเลื่อย
  96. 96. หญ้า พัน งู ขาว ลัก ษณะ : ใบค่อนข้างนิ่ม สีเขียวอ่อน เส้นลายใบ ชัดเจน ลูกมักติดขาเวลาเดินผ่าน ใช้ท ง ต้น ั้ รส : จืดขื่น สรรพคุณ : แก้ไข้ตรีโทษ
  97. 97. หญ้า พัน งู เขีย ว ลัก ษณะ : .ใบสีเขียว เข้ม ขอบหยักฟันเลื่อย เส้นลายใบสีขาว ชัดเจน ใช้ท ั้ง ต้น รส : จืด สรรพคุณ : ขับเหงื่อ ขับปัสสาวะ
  98. 98. หญ้า หนวดแมว ( พยับ เมฆ ) ลัก ษณะ :ใบหยักสวยสม มาตรช้าย-ขวา ก้านสี่ เหลี่ยมสีแดง รส : รสจืด ( ใช้ต้น ) สรรพคุณ : ขับปัสสาวะ ขับนิ่ว ใบหยัก• ใช้มากเป็นอันตราย กดหัวใจ สวย ทำาให้หยุดเต้นได้ ( เพราะมี สมมาตรช้า สารโปรแตสเซียมมาก ) ย-ขวา จะมีด อกก้านสี่ เหลี่ยมสีแดง ขึ้น ทุก ช่อ
  99. 99. แพงพวย บก  ลัก ษณะ : ลำาต้นสี แดง ใบมีเส้นกลาง ใบสีขาวชัดเจนใช้ รากทำายา  รส : เย็นเบือ ่  สรรพคุณ : แก้ มะเร็ง นำ้าเหลืองเสีย (แก๊ก : มะเร็งค่า รักษาแพง )
  100. 100. มะกรูด  ลัก ษณะ : ใบคล้ายเลข 8 มีลายจุด กลิ่นหอม เฉพาะตัวใบคล้า ย  ผล : รสเปรี้ยว ฟอกเลข 8 โลหิตระดู  ผิว ลูก : รสปร่าหอมติด ร้อน ขับลมในลำาไส้  นำ้า ในลูก : รสเปรี้ยว แก้เลือดออกตาม ไรฟัน  ราก : รสปร่า กระทุงพิษ ้ ไข้
  101. 101. มะนาว  ลัก ษณะ : มีหนามทีข้อก้าน ่ ใบ  ใบ : รสปร่าซ่า กัดฟอก เสมหะและระดู ใช้ในพิกัด 108 ใบมีห นามที่ข ้อ  ราก : รสขื่นจืด ถอนพิษไข้ก้า นใบ กลับซำ้า  นำ้า ในลูก : รสเปรี้ยว กัด เสมหะ แก้ไอ  เมล็ด ( คั่วไฟ ) : รสขมหอม
  102. 102. กิง , ก้า นใบ ่และเส้น กลาง มะเกลือใบสีเ หลือ ง  ลัก ษณะ : กิ่งและก้านใบสี เหลืองสด เส้นกลางใบสี เหลืองถ้าขูดหลังใบจะเป็น รอยชำ้า  ผล : รสเบื่อเมา ตำาคั้นเอา นำ้าประมาณ 2 ชต.ผสมหัว กะทิหรือนมสด รับประทานถ้า ขูด หลัง ใบจะเป็น รอยชำ้า ขับพยาธิ  ราก : รสเมาเบื่อ ฝนกับนำ้า ซาวข้าว แก้อาเจียน หน้า ใบสีเ ขีย วเข้ม • ใน สสม. ใช้ผลดิบสด ( ผลแก่ที่ หลัง ใบสีเ ขีย วเหลือ ง มีสีเขียว ผลสุกสีเหลือง หรือผลสี ดำาห้ามใช้ ) โดยใช้จำานวนเท่า
  103. 103. มะกา  ลัก ษณะ : ใบบางๆ หลังใบสีเข้มกว่าท้อง ใบ ท้องใบสีขาวนวล  ใบ : รสขมขื่นลายใบย่อ ยขนานกัน ถ่ายเสมหะและ โลหิต  เปลือ กต้น : รสขม ฝาด สมานลำาไส้ ลายใบย่อ ยขนานก • อยูในยาถ่าย ่
  104. 104. มะกอกนำ้า  ลัก ษณะ : ก้านใบ แดงๆ ขอบใบหยัก มี หนามอ่อนๆสีดำาตรง ก้า นใบสี แดง รอยหยักของใบ  รส : เปรี้ยวฝาด ( เมล็ด )ขอบใบมีห นามสีด ำาตรงรอยหยัก  สรรพคุณ : แก้ กระหายนำ้า • รากมะกอกอยู่ในพิกด ั
  105. 105. มะดัน  ลัก ษณะ : ลำาต้นสี แดงดำา ใบกรอบ  รส : รสเปรี้ยว ( ราก / ใบ )  สรรพคุณ : แก้ระดู เสียก้า นสี กัดเสมหะแดงดำา • วัดโพธิ์ ใช้ทั้ง 5 รสเปรี้ยว
  106. 106. มะเดื่อ ชุม พร  ลัก ษณะ : ก้านเป็นสีส้ม บิดนิดๆ  ราก : รสฝาดเย็น กระทุ้งพิษไข้  เปลือ กต้น : รสฝาด แก้ก้า นใบ โคนก้า นใบมีส ีส ้ม ท้องร่วง • รากมะเดื่อชุมพรอยู่ในพิกัด ก้า นใบ โคนก้า น ใบ เบญจโลกวิามเหลี่ย มสีส ้ม มีส เชียร เส้น กลางใบสีเ หลือ ง• เปลือกต้นเป็นนำ้ากระสายยา แก้ทองเดิน ้
  107. 107. ขอบใบหยัก มนโค้ง 1ใบใหญ่ 2 ใบเล็ก มะตูม  ลัก ษณะ : ใบสีเขียวอ่อน ใบบางขอบใบหยักมนโค้ง 1ใบใหญ่ 2 ใบเล็ก  ราก : รสปร่าซ่าขื่นเล็ก น้อย แก้พษไข้ แก้สติเผลอ ิ  เปลือ กราก / ลำา ต้น : รส ปร่าซ่าขื่น ขับลมในลำาไส้  ใบสด : รสปร่าซ่าขื่น คั้น มีหนามแหลมคู่ตามข้อ เอานำ้ารับประทาน แก้หวัด  ผลอ่อ น : ชนิดเปลือกลูก แข็ง หันตากแดดปรุงเป็น ่ ยาธาตุ แก้ธาตุพิการ  ผลสุก ระบายท้อง ช่วยานหลัก ด้า นหนึ่ง สีแ ดง อีก ด้า นสีเ ขีย ว เหมือนปากจู๋ ย่อยอาหาร • มี 3 ชนิด คือ ลูก กลม ลูก
  108. 108. มะเฟือ ง  ลัก ษณะ : โคนก้านโคนก้า นใบ ใบเป็นตุ่มสีแดง ใบเป็น ตุ่ม สีแ ดง คล้ายใบมะยม  ลูก : รสเปรี้ยวหวาน กัดเสมหะ  ใบ / ราก : รสเย็น ดับพิษร้อน แก้ไข้
  109. 109. มะยม ลัก ษณะ : เหมือนใน ภาพ เปลือ กต้น : รสเปรี้ยว แก้เม็ดผื่นคัน ใบ : รสเปรี้ยว แก้ไข้ตัว ร้อน ราก : รสจืดเย็นติด เปรี้ยวแก้เม็ดประดง นำ้าเหลืองเสีย
  110. 110. มะรุม ลัก ษณะ : ใบออ กมนๆ อ่อนๆ ใบห่อ เล็กน้อย เปลือ กต้น : รส ร้อน ขับลมในลำาไส้ คุมธาตุอ่อนๆ ราก : เผ็ดหวาน ขม แก้บวม บำารุง ไฟธาตุ• เปลือกลูกมะรุม เป็นนำ้า
  111. 111. หม่อ น  ลัก ษณะ : ใบคล้าย ใบโพธิ์ แต่ขอบใบมีต าทุก โคนก้า นใบ หยัก เอามือลูบสาก มือเล็กน้อย มีตาทุกด คนก้านใบ หลังใบ เส้นใบมีสีขาวชัดเจน  รส : เมา ( ใช้ใบ )  สรรพคุณ : ระงับ ประสาท
  112. 112. ลำา ดวน  ลัก ษณะ : โคนก้าน ใบสีชมพูระเรื่อ โคน บิดเล็กน้อย ออกใบ เดี่ยวสลับ ใบสีเข้ม ท้องโคนก้า นใบ ขาวนวลสีช มพูร ะเรื่อ  รส : หอมเย็น ( ดอก )  สรรพคุณ : บำารุง ปลายใบแหลม มาก หัวใจ หลัง ใบสีเ ข้ม ท้อ งขาวนวล • อยูในพิกดเกสรทัง9 ่ ั ้ ใบยาว เส้นกลางใบชัด ร่างแห
  113. 113. สะเดา  ลัก ษณะ : ออกใบสลับซ้าย-ขวาขอบหยักฟัน เลื่อยเล็กน้อย  เปลือ กต้น : รสฝาดขม แก้ท้องร่วง  ใบแก่ : รสขม ช่วยย่อยอาหาร  ใบอ่อ น : รสขม แก้โรคผิวหนัง  ก้าน : รสขม แก้ไข้ บำารุงนำ้าดีขอบหยักฟันเลื่อยเล็กน้อยออกใบสลับซ้าย-ขวา
  114. 114. เสนีย ด  ลัก ษณะ : ใบและ ก้าน มีสีเขียวอ่อน ลำาต้น แบนไปแบนมา มีเม็ด ผดขึ้นต้น แบนไปแบนมา มีเ ม็ด ผดขึ้น  ใบ / ดอก : รสขม แก้ไข้ แก้หืด มีช่อใบชูเป็นเอกลักษณ์  ราก : รสขมเย็น บำารุงโลหิต แก้ฝีใน ท้อง ( วัณโรค ) รูปตัดลำาต้นเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้ามนๆ
  115. 115. มีจ ุด คล้า ยนม 2-4 จุด สมอไทย  ลัก ษณะ : ใบใหญ่ สี เหมือนขึ้นสนิม ควำ่าใบ ดู เส้นใบ ก้านใบสี เหลือง โคนก้านมีตุ่มอยู่ 2 คู่  ใช้ผลทำายา  รส : ฝาดติดเปรี้ยว (พี่ ไทยไฝติด ปาก )  ควำ่า ใบดู เส้น ใบ ก้า นใบสีเ หลือ ง สรรพคุณ : ระบา ยอ่อนๆ
  116. 116. สมอภิเ ภก  ลัก ษณะ : ใบออกเวียน เป็นกลุ่มๆ ปลายยอดมีตุ่มลายยอดมีต ุ่ม กำา มะหยี่ คล้า ยกำา ปั้น กำามะหยี่ คล้ายกำาปัน ้  ผลแก่ : รสเปรี้ยวฝาด หวาน แก้ริดสีดวง แก้โรค ตา  ผลอ่อ น : รสเปรี้ยว แก้ ไข้เพื่อเสมหะ • อยูในพิกด ตรีผลา, ตรีสมอ, ่ ั
  117. 117. อิน ทนิน  ลัก ษณะ : ใบใหญ่รอง ลงมาจากเปล้า ก้านหลัง ใบ และหน้าใบ มีจุดดำาๆ อยู่ ปลายใบไหม้  รส : ขมเย็นเล็กน้อย  สรรพคุณ : แก้เบา หวานมีจ ุด ดำา ที่โ คนก้า นใบทั้ง หน้า และหลัง ( ขุนอินไข่ยานเล็กน้อย ชอบ มีจ ุด ดำา ที่โ คนก้า นใบทั้ง หน้า และหลัง กินของหวาน )
  118. 118. หูเ สือ ลัก ษณะ : ใบนิ่มๆ เป็นกำามะหยี่ มีขนสี ขาว ขอบใบหยัก ใช้ใ บทำา ยา รส : จืด สรรพคุณ : คั้นเอานำ้า หยอดหู แก้ปวดหู แก้ฝี ในหู 

×