Spelen met Vuur_nov 2010_lezing Edwin Koster

876 views

Published on

Vuconnected en de cursus Wijsbegeerte en Spiritualiteit VU organiseerden 'Spelen met vuur'. Een van de sprekers was Edwin Koster, filosoof (VU). Hier vind je zijn lezing 'Spelen met de religieuze waarheidsclaim'.

Published in: Spiritual
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
876
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
12
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Spelen met Vuur_nov 2010_lezing Edwin Koster

  1. 1. Is waarheid zoeken een spel? Spelen met de religieuze waarheidsclaim VU University Amsterdam 27 november 2010 Edwin Koster
  2. 2. Inhoud: 1. Introductie 2. Droogers over ‘waarheid’ en ‘wetenschap’ 3. Wetenschap en waarheid 4. Religie en waarheid 5. Religie: spelen met waarheid?
  3. 3. 1. Introductie <ul><li>André Droogers: </li></ul><ul><li>De studie van religie als (ernstig) spel </li></ul>Methodologisch ludisme <ul><li>Overeenkomstige kenmerk: bewust afstand nemen </li></ul><ul><li>Overeenkomstige kritiek mogelijk? </li></ul><ul><li>‘ Gesitueerdheid’ van de onderzoeker </li></ul><ul><li>Het engagement van de gelovige </li></ul><ul><li>Religie als (ernstig) spel </li></ul>
  4. 4. Sympathieke motieven Droogers: <ul><li>Tegen de exclusieve waarheidsclaim </li></ul><ul><li>Grenzen aan ons spreken </li></ul><ul><li>Verschillende uitgangspunten? </li></ul><ul><li>Wel of geen ‘Kuitert-problematiek’? </li></ul><ul><li>Antropoloog of filosoof? </li></ul><ul><li>Maar… vragen met betrekking tot ‘religie als spel’: </li></ul><ul><li>Kan het engagement aan religie spelenderwijs worden loslaten? </li></ul><ul><li>Kunnen mens- en wereldbeeld tijdelijk worden opgegeven? </li></ul><ul><li>Bestaat er een diep gevoelde band tussen religie en waarheid? </li></ul><ul><li>Spelen mensen met zingeving? </li></ul>
  5. 5. 2. Droogers over ‘waarheid’ en ‘wetenschap’ Over ‘waarheid’: “ Ik denk dat veel religie op deze manier ontstaat, met een glimlach om de dubbele bodems in de verschijnselen om ons heen. En dan doen waarheid of onwaarheid, werkelijkheid of illusie er niet meer toe.” “ Godsbeelden … kunnen gezien worden als een aftasten, in plaats van gepresenteerd worden als de laatste waarheid.” “ Het gaat mijns inziens in religie echter in eerste en laatste instantie niet om de oorspronkelijke of de ultieme waarheid, maar om het speelse zoeken…” ‘ toch een rol voor waarheden, als je het spel met ernst speelt’
  6. 6. Over ‘wetenschap’: Leidt een terechte afwijzing van het positivisme noodzakelijk tot een omarming van het constructivisme? “ Wetenschap en religie zijn wel verschillende taalspelen, maar beide zijn zingevingspelen.” “ Spelend met mogelijkheden bouwen wetenschappers en gelovigen hun modellen op grond van vooronderstellingen die sturing geven aan de betekenisgeving. Deze vooronderstellingen zijn nooit te bewijzen.”
  7. 7. 3. Wetenschap en waarheid Op zoek naar een realistische versie op wetenschap ‘voorbij’ het positivisme en het relativisme. Rol toetsing uitspraken? Voorbeeld: Homo floresiensis?
  8. 8. Gaat het om een nieuwe mensensoort? Wegens gebrek aan bewijs: debat in impasse... Vondsten 2005... Science , 21 september 2007: ‘ Handbotjes van Flores-mens wijzen op aparte soort’
  9. 9. Journal of Human Evolution , 2009: CT-scan van de schedel laat zien dat het brein van de homo floresiensis niet lijkt op die van een homo sapiens met microfalie
  10. 10. Voorlopige conclusie...
  11. 11. Knowledge Filter Toetsing & feedback mechanismen
  12. 12. Wetenschappelijke kennis: Van objectieve kennis naar betrouwbare kennis dankzij een diversiteit van feedbackmechanismen Niet: objectieve kennis is niet verkrijgbaar, daarom wetenschappelijke kennis relativeren Of: ‘wat betrouwbaarheid betreft eigenlijk geen verschil met religieus inzicht’. Dat is in ieder geval niet aangetoond. Voor het vervolg: Zoals in wetenschap – ondanks het failliet van het ideaal van absoluut objectieve kennis – een realistische visie met betrekking tot de geldigheid van kennis verdedigbaar is, Zo is in religie ruimte voor waarheid, ondanks het failliet van de exclusieve waarheidsclaim Belangrijk verschil: toetsing & feedbackmechanismen
  13. 13. 4. Religie en waarheid <ul><li>Religie: ‘ betrokken zijn op een als transcendent beleefde werkelijkheid ’ </li></ul><ul><li>Transcendentie  terughoudendheid in het spreken over God: metaforen, verhalen; Levinas over dire en dédire </li></ul><ul><li>Commitment  geen blinde onderwerping, wel ‘grondeloos vertrouwen’ </li></ul><ul><li>Vrome verbeelding…? </li></ul><ul><li>Als waarheid in religie een rol speelt, dan is de houding van de gelovige gekenmerkt door terughoudendheid, een (niet per definitie rationeel) commitment en een besef van rol beleving </li></ul>
  14. 14. Verschillende soorten waarheidsclaims in religie <ul><li>Vragen naar: </li></ul><ul><li>Historische betrouwbaarheid </li></ul><ul><li>Empirical fit </li></ul><ul><li>Transcendentie en waarheid </li></ul>Vb.: de belofte dat uit Abraham een groot volk zal voortkomen Op welke wijze spelen deze soorten claims een rol in de religieuze praktijk? Zijn dergelijke claims toetsbaar?
  15. 15. 5. Religie: spelen met waarheid? Positief: vanwege de begrensdheid van ons spreken, ‘een voorstelling of overtuiging op het spel durven zetten’ (terughoudendheid en geen exclusieve waarheidsclaim) Negatief: twijfels over het speels los kunnen laten van het eigen perspectief en vele andere perspectieven uitproberen, vanwege de rol van het commitment in religie (waarheid doet er wel toe) Religie, spel en waarheid
  16. 16. Bereidheid om voorstellingen op het spel te zetten: <ul><li>Maar: </li></ul><ul><li>Commitment & recht doen aan eigen beleving / ervaringen </li></ul><ul><li>Geheim als dragende Grond  de ‘ proportionaliteitsregel’ </li></ul><ul><li>Geloofstaal tast slechts het geheim af </li></ul><ul><li>Besef dat het anders zou kunnen… </li></ul>En: Wat is precies de relatie tussen spel en waarheid? (Van toepassing binnen religie en wetenschap)
  17. 17. Waarheid is meer dan geldige kennis die verkregen is door het volgen van betrouwbare methodische procedures en de kritiek van een forum van deskundigen heeft doorstaan (wetenschap) Waarheid is – ook of misschien zelfs in de eerste plaats – een deelhebben aan een oorspronkelijk gebeuren dat zich voltrekt in onze ervaring (Gadamer). <ul><li>Bijvoorbeeld: </li></ul><ul><li>Een kunstwerk dat ons aanspreekt </li></ul><ul><li>Een film die ons raakt </li></ul><ul><li>Een verhaal dat ons aangrijpt </li></ul><ul><li>Een toneelstuk (als speler of toeschouwer) </li></ul><ul><li>Een religieus ritueel </li></ul><ul><li>Een … </li></ul>

×