Financial crises investigationWhere did it all go wrong?
Agenda• Het verschijnsel financiële crisis• Monetaire achtergrond: een stukje geschiedenis• Wat verklaart de financiële cr...
Financiële crises kennen een patroon• Euroforie• Ontkenning• Wake-up• Nasleep   – Zwakke economische groei   – Recessie?• ...
Gouden Standaard• Engeland ging in 1816 over tot de gouden standaard• Rond 1870 gingen de belangrijkste landen ertoe over•...
Werking Gouden Standaard• Gebaseerd op het ‘price-specie-flow’ mechanisme• Land met een handelstekort  goud stroomt het l...
Voordelen Gouden Standaard• Rem op toename geldhoeveelheid• Psychologische waarde• Nuttig internationaal anker
Prijsontwikkeling tijdens en na deGouden Standaard                                     Kennis & Economisch Onderzoek
We dachten (alweer) dat het nu anders zou zijn           % of total                                                       ...
Groei reëel BBP/capita                         Kennis & Economisch Onderzoek
Nadelen Gouden Standaard• Kleine en in-elastische goudvoorraad• Onvoorspelbare groei goudvoorraad• Goudprijs constant  a...
Grondstoffen standaarden• Poging om een alternatief voor de gouden standaard te vinden• Waarde geld gebaseerd op mandje gr...
Het wisselkoersstelsel van Bretton Woods (1)    • Stelsel indirect nog steeds op goud gebaseerd       – Nadelen GS onderva...
Het wisselkoersstelsel van Bretton Woods (2)   • Nadeel stelsel: vaste wisselkoersen belemmeren     binnenlands monetair b...
Vandaag: een wereldwijde standaard van papier• Dollar: formeel anker onder Bretton Woods• Sinds 1973 geen dekking meer• Do...
Triffin dilemma• Een groeiende wereldeconomie heeft steeds meer dollars nodig• Spaartekort VS  groei dollars in omloop• S...
VS: oplopend spaartekort100  0-100-200-300-400-500-600-700-800-900       1960   1965   1970   1975   1980    1985     1990...
VS: van overschot- naar schuldenland
De toekomst• Onevenwichtigheden moeten afnemen• Aanpassing wisselkoersen nodig?• De wereld heeft een meer ‘normale’ dollar...
De crisis van 2007/08
Een complex verhaal                    Bond insurer      Home buyer                         Investor                      ...
Een greep uit de maatregelen• Redding van banken• Kapitaalinjecties• Depositogarantie• Nieuw toezichtregime• Bankenbelasting
Financial crises investigationWie is de schuldige?
Mondiale betalingsbalansonevenwichtighedenWhen a flow becomes a flood
Blame the central bankers !Cheap money
De toezichthouders hebben het gedaan!Deregulation proved too costly
Nee! De bankiers zijn schuldig!Failure of risk management
Banken staan voor grote uitdagingen• Nieuw toezichtskader: Basel III• Invoering bankenbelasting• Instelling ex-ante deposi...
Blame the rating agenciesFailure of spotting risks in structured finance products
Blame the governmentDoes everyone deserve to own a home?
Overheidsschuld: een groeiend probleem                                         @RaboEconomie30
Blame the clients!!The fault lies not in the stars, but in ourselves?
EuropeFrom Maastricht 1991 to Brussels 2011
EuropaHet belang van Europese samenwerking• Consolidering interne markt vergt één munt• In een wereld van vrij kapitaalver...
Enkele relevante deadlines• 1991:     ‘Maastricht’• 1997:     Stability and Growth Pact• 1999:     EMU starts• 2001:     H...
De lopende rekening als voorspeller      %                                                              %16               ...
Handelsgewogen wisselkoersen:Een munt, meerdere wisselkoersen?      index                                                 ...
You can’t trust markets to discipline policy makers!        %                                                             ...
EuropaHervindt langzamerhand haar balans     % eurozone-BBP                                         % eurozone-BBP3       ...
EuropaIngrediënten voor echte oplossing• Accepteer: niet alle steun zal volledig worden terugbetaald• Bezuinig: Schulden b...
EuropaWat in Europa al gebeurd is• SGP+   – Semi-automatische boetes; schuldniveau; fiscal compact• Bemoeienis met economi...
EuropaOntspanning staatsobligatiemarkten                                     @RaboEconomie41
Nederlandse economieSobere vooruitzichten                        Kennis & Economisch Onderzoek                            ...
Nederland: een (zeer) rijk land                            Kennis & Economisch Onderzoek43
NederlandDe grootste pensioenfondsen ter wereld    %                                                  %  140              ...
Sterke vermogenspositie, maar welweinig liquide                             Kennis & Economisch Onderzoek
Nederlandse economieEen ijzersterke oncurrentiepositie…                                Kennis & Economisch Onderzoek
NederlandKleine, open economie Index                                                     Index180                         ...
NederlandBezuinigingen en hervormingen  € mld                                                     € mld-20                ...
Kennis & Economisch Onderzoek
NederlandMacro-economische kerngegevens                            ’95-’07   ’11    ’12   ’13Bruto Binnenlands Product    ...
WoningmarktOnzekerheid bij kopers, maar omslag komt dichterbij• Het consumentenvertrouwen in ons land is nog erg laag• Nog...
Het is nog niet voorbij…..‘It aint over till the fat lady sings’                     Kennis & Economisch Onderzoek
Voor meer informatie &gratis digitale nieuwsbrief:www.rabobank.com/economieOf    @RaboEconomie
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Presentatie Wim Boonstra lessen in de crisis (13/2/2013)

785 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
785
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
129
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Troika-overeenstemming: 124% in 2020, ‘substantieel lager dan 110%’ in 2022. Griekenland: Afspraken nagekomen, doelen niet gehaald Dit is Official Sector Intervention. Ten minste in NPV. Vwb ECB ook daadwerkelijk afstempelen. ECB winsten terugstorten naar Griekenland Renteverlaging, rentevrij vwb EFSF/ESM Wie gaat dat betalen? Terugkoop tegen marktprijzen Dit is verdere private-public shuffle Afstempeling pas bespreekbaar na Duitse verkiezingen Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • * installatie ESM moet nog formeel afgerond worden om de ECB-rol vwb SMP over te nemen (aankoop langlopend staatspapier in secundaire markt); herkapitalisatie van banken direct door ESM wordt pas mogelijk als de bankunie voldoende vorm heeft gekregen Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Key point: High debt is compensated for by high levels of savings for pensions Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Prinsjesdag Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Belangrijkste verklaring is de onzekerheid. Maar inmiddels gaat ook het besteedbaar inkomen een rol spelen. Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank
  • Kennis & Economisch Onderzoek 14-02-13 Rabobank Happy to discuss. Na de volgende speech. U kunt ook nalezen Rabobank
  • Presentatie Wim Boonstra lessen in de crisis (13/2/2013)

    1. 1. Financial crises investigationWhere did it all go wrong?
    2. 2. Agenda• Het verschijnsel financiële crisis• Monetaire achtergrond: een stukje geschiedenis• Wat verklaart de financiële crisis van 2007/8?• Crisis in Europa• Waar staan wij nu in Nederland?• Blik vooruit Economic Research Department
    3. 3. Financiële crises kennen een patroon• Euroforie• Ontkenning• Wake-up• Nasleep – Zwakke economische groei – Recessie?• Nooit meer crisis! (tot de volgende natuurlijk)
    4. 4. Gouden Standaard• Engeland ging in 1816 over tot de gouden standaard• Rond 1870 gingen de belangrijkste landen ertoe over• Nederland volgde in 1875• Klassieke gouden standaard: – volwaardig geld – goudgewicht bepaalt wisselkoers• Gouden standaard: – geld direct inwisselbaar tegen goud – centrale banken garandeerden inwisselbaarheid tegen goud• Centrale rol voor pond sterling• Na de Eerste Wereldoorlog pogingen om stelsel te herstellen. Britse pond was echter niet meer de sterkste munt
    5. 5. Werking Gouden Standaard• Gebaseerd op het ‘price-specie-flow’ mechanisme• Land met een handelstekort  goud stroomt het land uit  geldhoeveelheid krimpt  prijzen dalen totdat concurrentiepositie is hersteld.• In overschotland omgekeerde beweging
    6. 6. Voordelen Gouden Standaard• Rem op toename geldhoeveelheid• Psychologische waarde• Nuttig internationaal anker
    7. 7. Prijsontwikkeling tijdens en na deGouden Standaard Kennis & Economisch Onderzoek
    8. 8. We dachten (alweer) dat het nu anders zou zijn % of total % of total 100 History of financial crises 100 (70 countries) 90 90 Nordic, ERM, Tequila, Asian Flu, 80 Russian Cold, Brazilian fever, LTCM 80 70 70 Latin American crisis 60 60 The Great Depression 50 50 The crisis of 1825 End of WWI 40 40 The crisis 30 of 1873 30 20 20 10 10 The Great Recession 0 0 Proportion of countries that experienced a financial crisis (includes banking, currency and sovereign debt crises) Economic Research Department
    9. 9. Groei reëel BBP/capita Kennis & Economisch Onderzoek
    10. 10. Nadelen Gouden Standaard• Kleine en in-elastische goudvoorraad• Onvoorspelbare groei goudvoorraad• Goudprijs constant  andere prijzen volatieler – Goudoverschot  algehele inflatie – Goudschaarste  algehele deflatie• In een wereld met grote nominale activa en passiva werken herverdelingseffecten sterk door• In een moderne economie geen bruikbaar stelsel
    11. 11. Grondstoffen standaarden• Poging om een alternatief voor de gouden standaard te vinden• Waarde geld gebaseerd op mandje grondstoffen• Voordelen t.o.v. Gouden Standaard: – Beter (want breder) terugkoppelingsmechanisme – Vooral geschikt voor binnenlandse standaarden – Automatisch anticyclisch karakter• Nadelen: – Duur, gekunsteld en niet altijd logisch – Internationale harmonisatie lastig• Friedman: het mist enerzijds de efficiency van een papieren standaard en anderzijds de irrationele aantrekkingskracht van goud
    12. 12. Het wisselkoersstelsel van Bretton Woods (1) • Stelsel indirect nog steeds op goud gebaseerd – Nadelen GS ondervangen – De facto een dollarstandaard • US-dollar was gekoppeld aan goud • Andere lidstaten koppelden hun munt aan de US- dollar (pariteiten) – koersen mochten +/- 1% afwijken van de pariteit – aanpassing pariteit kon o.g.v. “fundamentele onevenwichtig-heden” (m.n. tekorten op de lopende rekening) – Aanpassingslast lag bij tekort landen
    13. 13. Het wisselkoersstelsel van Bretton Woods (2) • Nadeel stelsel: vaste wisselkoersen belemmeren binnenlands monetair beleid • Triffin-dilemma • Geschiedenis – Overschotlanden wilden dollars inruilen tegen goud – in 1971 verbraken daarop de VS de koppeling van de US-$ aan het goud – in 1973 stort het stelsel volledig in en gaat men over tot zwevende valuta • Sindsdien:papieren standaard
    14. 14. Vandaag: een wereldwijde standaard van papier• Dollar: formeel anker onder Bretton Woods• Sinds 1973 geen dekking meer• Dollar dominant als – Trade currency – Investment currency – Reserve currency – Vehicle currency• Gevolgen voor de VS: – Geldscheppingswinst en “Exorbitant privilege” – Buitenlandse schuld in eigen valuta – Verantwoordelijk voor wereldwijde stabiliteit
    15. 15. Triffin dilemma• Een groeiende wereldeconomie heeft steeds meer dollars nodig• Spaartekort VS  groei dollars in omloop• Spaartekort VS leidt tot oplopende schuldpositie en ondermijnt financiële kracht VS• Dollar gaat op termijn aan kracht verliezen
    16. 16. VS: oplopend spaartekort100 0-100-200-300-400-500-600-700-800-900 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 TB CA
    17. 17. VS: van overschot- naar schuldenland
    18. 18. De toekomst• Onevenwichtigheden moeten afnemen• Aanpassing wisselkoersen nodig?• De wereld heeft een meer ‘normale’ dollar nodig• De kans dat euro of renminbi de dollar opvolgt is zeer klein• Een op de SDR gebaseerd systeem zou beter zijn
    19. 19. De crisis van 2007/08
    20. 20. Een complex verhaal Bond insurer Home buyer Investor Bank CDS ent RepaymMortgage nt Repayme ABCP n ds ECB Interbank Bo Money mar d Y iel Conduit/ Mortgage bank Bonds SIV Bank Credit line Yield Kennis & Economisch Onderzoek
    21. 21. Een greep uit de maatregelen• Redding van banken• Kapitaalinjecties• Depositogarantie• Nieuw toezichtregime• Bankenbelasting
    22. 22. Financial crises investigationWie is de schuldige?
    23. 23. Mondiale betalingsbalansonevenwichtighedenWhen a flow becomes a flood
    24. 24. Blame the central bankers !Cheap money
    25. 25. De toezichthouders hebben het gedaan!Deregulation proved too costly
    26. 26. Nee! De bankiers zijn schuldig!Failure of risk management
    27. 27. Banken staan voor grote uitdagingen• Nieuw toezichtskader: Basel III• Invoering bankenbelasting• Instelling ex-ante depositogarantiestelsel• Resolutiewetgeving• Ingreep beloningsbeleid• Commissie Wijffels: afsplitsing bepaalde activiteiten• Vermindering afhankelijkheid kapitaalmarktfunding Kennis & Economisch Onderzoek
    28. 28. Blame the rating agenciesFailure of spotting risks in structured finance products
    29. 29. Blame the governmentDoes everyone deserve to own a home?
    30. 30. Overheidsschuld: een groeiend probleem @RaboEconomie30
    31. 31. Blame the clients!!The fault lies not in the stars, but in ourselves?
    32. 32. EuropeFrom Maastricht 1991 to Brussels 2011
    33. 33. EuropaHet belang van Europese samenwerking• Consolidering interne markt vergt één munt• In een wereld van vrij kapitaalverkeer is schaal belangrijk• Alleen een verenigd Europa heeft in de toekomst nog invloed• Niet vergeten: – In de jaren tussen 1970 en 2000 was het vaak een monetaire chaos – Plannen voor EMU waren niet nieuw: Werner Plan uit 1970
    34. 34. Enkele relevante deadlines• 1991: ‘Maastricht’• 1997: Stability and Growth Pact• 1999: EMU starts• 2001: Hurray! Greece lies about its data and joins EMU• 2003: Germany and France blow up Stability Pact• 2010: Greece admits lying• 2011/2: Van de ene eurotop naar de andere• 2013: Vorming Banken Unie?
    35. 35. De lopende rekening als voorspeller % %16 1612 12 8 8 4 4 0 0 -4 -4 -8 -8-12 Saldo lopende rekening, %-BBP, -12-16 4-kwartaals gemiddelde -16 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 Frankrijk Duitsland Griekenland Ierland Italië Nederland Portugal Spanje Eurozone
    36. 36. Handelsgewogen wisselkoersen:Een munt, meerdere wisselkoersen? index index150 150140 140130 130120 120110 110100 100 90 90 80 80 70 Handelsgewogen wisselkoers, reëel op basis van 70 60 arbeidskosten per eenheid product in de maakindustrie, 60 index 1999K1=100 50 50 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 AT BE FI FR DE GR IE IT NL PT ES
    37. 37. You can’t trust markets to discipline policy makers! % % 40 40 35 35 30 10-year government bond yields 30 25 25 20 20 15 15 10 10 5 5 0 0 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 Greece Ireland Spain Italy Portugal Netherlands Germany
    38. 38. EuropaHervindt langzamerhand haar balans % eurozone-BBP % eurozone-BBP3 32 21 10 0-1 -1-2 Samenstelling van de lopende rekening -2 van de betalingsbalans van de eurozone, vierkwartaalsgemiddelde-3 -3 96 97 98 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 DE NL BeLuFnAt IT FR ES EL PT IE SlSkMtCy @RaboEconomie 38
    39. 39. EuropaIngrediënten voor echte oplossing• Accepteer: niet alle steun zal volledig worden terugbetaald• Bezuinig: Schulden beheersbaar maken per land Begrotingstekort geloofwaardig terugdringen Begrotingen klaar maken voor vergrijzing• Hervorm: verstevig draagkracht onder de schuld Flexibilisering arbeidsmarkten Ontsluiten van groeipotentieel• Integreer: Structuur van Europese instituties versterken Ontlast de ECB van haar reddende taken Gezamenlijk belang = gezamenlijke verantwoording ‘walk the talk”: naleven van gemaakte afspraken @RaboEconomie39
    40. 40. EuropaWat in Europa al gebeurd is• SGP+ – Semi-automatische boetes; schuldniveau; fiscal compact• Bemoeienis met economisch beleid – Europese semesters; sixpacks; aanbevelingen (met contract?)• Installatie van Europese vangnetten EFSF/ESM – Steun; SMP*; herkapitalisatie van banken*• Op weg naar een bankenunie• Maar nu nog geen geloofwaardig crisismechanisme Kennis & Economisch Onderzoek
    41. 41. EuropaOntspanning staatsobligatiemarkten @RaboEconomie41
    42. 42. Nederlandse economieSobere vooruitzichten Kennis & Economisch Onderzoek Kennis & Economisch Onderzoek
    43. 43. Nederland: een (zeer) rijk land Kennis & Economisch Onderzoek43
    44. 44. NederlandDe grootste pensioenfondsen ter wereld % % 140 140 Pension funds assets as % of 120 GDP, 2010 120 100 100 80 80 60 60 40 40 20 20 0 0 Economic Research Department
    45. 45. Sterke vermogenspositie, maar welweinig liquide Kennis & Economisch Onderzoek
    46. 46. Nederlandse economieEen ijzersterke oncurrentiepositie… Kennis & Economisch Onderzoek
    47. 47. NederlandKleine, open economie Index Index180 180 3-maands gemiddelde, 2000=100160 160140 140120 120100 100 80 80 60 60 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 Wereldhandel Invoer Uitvoer @RaboEconomie47
    48. 48. NederlandBezuinigingen en hervormingen € mld € mld-20 -20-15 -15-10 -10 -5 -5 0 0 5 5 11 12 13 14 15 16 17 Uitgaven Lasten Totaal @RaboEconomie48
    49. 49. Kennis & Economisch Onderzoek
    50. 50. NederlandMacro-economische kerngegevens ’95-’07 ’11 ’12 ’13Bruto Binnenlands Product 2,9 1,1 -1 -¼Private consumptie 2,4 -1,0 -1½ -¾Overheidsbestedingen 2,9 0,1 ¼ -½Private investeringen 3,6 8,9 -4½ -2¼Uitvoer 6,6 3,9 2¾ 2Invoer 6,8 3,6 2½ 2Inflatie 2,4 2,4 2½ 2Werkloosheid 4,5 4,4 5¼ 5¾Begrotingssaldo -1,4 -5,1 -3¾ -2¾Staatsschuld 57,6 65,5 71½ 72 @RaboEconomie
    51. 51. WoningmarktOnzekerheid bij kopers, maar omslag komt dichterbij• Het consumentenvertrouwen in ons land is nog erg laag• Nog steeds hoge mate van beleidsonzekerheid• Er bestaat ten onrechte het idee dat prijzen nog veel verder blijven dalen• Ondertussen wordt er te weinig gebouwd en dreigt vraagoverschot, want vraag naar woonruimte stijgt nog steeds• Ons land kent nog altijd zeer weinig probleemgevallen en betalingsachterstanden• Betaalbaarheid koopwoning verbeterd51 Kennis & Economisch Onderzoek
    52. 52. Het is nog niet voorbij…..‘It aint over till the fat lady sings’ Kennis & Economisch Onderzoek
    53. 53. Voor meer informatie &gratis digitale nieuwsbrief:www.rabobank.com/economieOf @RaboEconomie

    ×