Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
LÉXICO GALEGO ACTUAL: INGENUIDADES, IMPOSTURAS E ESCÁNDALOS Carlos Garrido Universidade de Vigo/Comissom Lingüística da AGAL
 
1.Variaçom sem padronizaçom: variaçom geográfica <ul><li>Desagregaçom isoetimológica </li></ul><ul><li>Galiza: A    A 1  ...
1. Variaçom sem padronizaçom: variaçom geográfica <ul><li>Persistência plurietimológica </li></ul><ul><li>Galiza: A    A ...
1. Variaçom sem padronizaçom: variaçom geográfica Conceito: ‘coleóptero do género  Coccinella  ou afins (Coccinelídeos)’ <...
1. Variaçom sem padronizaçom: variaçom geográfica <ul><li>Galiza :  amarom  ~  amorilhom  ~  amorilhote  ~  amoródio  ~  a...
Impostura e escándalo! <ul><li>Se as dúas ou máis formas concorrentes non podemos (ou non sabemos) priorizalas conforme a ...
Ingenuidade e escándalo! <ul><li>Enciclopedia Galega Universal  das Ir Indo Edicións: </li></ul><ul><li> O  despertar  na...
Ingenuidade e escándalo! <ul><li>Semanário  A Nosa Terra  (1264 [19-25.4.2007]: 3):  buraco  da capa de ozono  +  burato  ...
1.Variaçom sem padronizaçom: variaçom diastrática e diafásica <ul><li>elemento lexical recto  /  el. lex. plebeu </li></ul...
Ingenuidade e escándalo! <ul><li>A  Enciclopedia Galega Universal , das Ir Indo Edicións, s.v.  urina  remete o consulente...
Ingenuidade e escándalo! <ul><li>Na tela dos caixas automáticos das duas caixas de poupanças galegas ainda hoje pode ler-s...
2. Substituiçom castelhanizante <ul><li>Galiza:  A [cast.: B]    B (B') </li></ul><ul><li>Portugal: A    A  </li></ul><u...
2. Substitui çom castelhanizante <ul><li>a.2) Substituiçom de lexemas cadeira     * silha cuitelo     * cuchilo Deus   ...
2. Substitui çom castelhanizante <ul><li>a.3) Substituiçom de paradigma (= campo lex.) </li></ul><ul><li>domingo ,  segund...
2. Substituiçom castelhanizante <ul><li>b) Substituiçom do significado </li></ul><ul><li>azeite  passa a significar ‘óleo’...
Impostura e escándalo! <ul><li>feira  [...]  3.  Nome que reciben os días da semana excepto o sábado e o domingo, así  seg...
Impostura e escándalo! <ul><li>No galego medieval a forma dominante era  Galiza , o mesmo que hoxe no portugués, aínda que...
3. Erosom (e suplência) <ul><li>Galiza:  A       (...cast.: B) </li></ul><ul><li>Portugal: A     A </li></ul><ul><li>- ...
4. Estagnaçom <ul><li>Galiza:  A     A </li></ul><ul><li>Portugal: A     A + B + C + D + E... </li></ul><ul><li>a) Nom i...
4. Estagnaçom <ul><li>b) Nom alargamento semántico dos significantes </li></ul><ul><li>grade </li></ul><ul><li>Galiza  (RA...
5. Suplência castelhanizante <ul><li>Galiza:       B [castelhano] </li></ul><ul><li>Portugal:       A [neologia autóno...
6. Principais áreas de estagnaçom e suplência: <ul><li>1. conceitos abstractos e pertencentes ao mundo institucional e da ...
6. Principais áreas de estagnaçom e suplência <ul><li>Conceitos abstractos </li></ul><ul><li>manter  (‘continuar’) >    ,...
Objectos concretos modernos
Conceitos ex óticos
 
 
Realidades mundo urbano e gíria <ul><li>cast.  acomodador  / Pt. +Br.  arrumador ,  lanterninha </li></ul><ul><li>cast.  a...
 
Conceitos especializados
6. Estagnaçom e suplência <ul><li>E stratégias para a habilitaçom lexical / terminológica : a) A depuraçom e habilitaçom l...
6. Estagnaçom e suplência <ul><li>Ora, estas três estratégias habilitadoras nom se apresentam ao lingüista galego com idên...
cobra-capelo  ou  naja  /  cobra
<ul><li>Hoje meu pai ergueu-se cedo e foi à feira e ali </li></ul><ul><li>Hoxe meu pai ergueuse cedo e foi á feira e alí <...
Estagnaçom e falta de optimizaçom lexical <ul><li>Anúncio do  Dicionario de Mulleres Galegas  de Aurora Marco publicado em...
7. Habilitaçom de léxico <ul><li>Como na codificaçom RAG-ILG a convergência lexical com o luso-brasileiro e a expurgaçom d...
7. Habilitaçom de léxico <ul><li>Dado que a codificaçom lexical RAG-ILG é  trímoda  e  arbitrária : </li></ul><ul><li>1. O...
arara  /  guacamayo
(bicho-)preguiça  /  perezoso
bicho-de-conta  /  cochinilla de la humedad
esgana-gata  /  espinosillo
glutom / glotón
 
cachorro quente  /  perrito caliente
cacifo  /  taquilla
cabina de duche  /  mampara de ducha
Impostura e escándalo! <ul><li>DRAGC-G: Inúteis paráfrases: </li></ul><ul><li>cast.  aguafiestas  [luso-br.  desmancha-pra...
Impostura e escándalo! <ul><li>DRAGC-G: Soluçons hipocaracterizadoras: </li></ul><ul><li>cast.  callejón sin salida  [luso...
cobra  (=  serpente ) >  cobra-capelo
<ul><li>Observe-se, no seguinte exemplo de uso que de  cobra    cobra-capelo   oferece o DRAGC-G (s.v.  cobra ), a  fals...
candeeiro  /  lámpara  |  lámpada  /  bombilla
lustre  /  araña
óculos  /  gafas
<ul><li>Como é que poderia parafrasear-se no seguinte enunciado, extraído do romance  Scórpio  de Carvalho Calero (pág. 30...
tubarom  >  quelha  ou  tintureira
pipocas ,  flocos de milho  /  palomitas , copos de maíz
tigela (~ conca) ,  chávena ,  caneca  /  cuenco ,  taza ,  jarrita
 
Impostura e escándalo! <ul><li>Cacofonias : </li></ul><ul><li>a letra:  o cu  (!!) (NOMIGa: até 2003!) </li></ul><ul><li>a...
Ingenuidade e escándalo! <ul><li>A Medición do Mundo , de Daniel Kehlmann (Galaxia, 2006:181):   Na parte superior da par...
UTENTES E ESCÁNDALO! <ul><li>Na manhá do dia 21.8.2007, numha entrevista da Rádio Galega, durante todo o tempo que durou a...
UTENTES E ESCÁNDALO! <ul><li> [...] prestan outro aire a[o filme]  REC  (que como todo mundo [ sic ] sabe, é o que pon no...
UTENTES E ESCÁNDALO! <ul><li> [Título de notícia respeitante a um programa de abstinência sexual do governo dos EUA:] Par...
CODIFICADORES E ESCÁNDALO! <ul><li>O criterio que seguimos no  volga  foi tamén depurar. A depuración podería contemplarse...
CODIFICADORES E ESCÁNDALO! <ul><li>«Non tódalas culturas teñen un idioma propio e non tódolos idiomas teñen palabras como ...
CODIFICADORES E ESCÁNDALO! <ul><li>lusismo   s.m.   1 . Palabra ou construcción portuguesa introducida noutra lingua.  A c...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Carlos Garrido: «Léxico galego actual: ingenuidades, imposturas e escándalos»

3,451 views

Published on

Apresentação utilizada pelo professor Carlos Garrido (Universidade de Vigo), durante a conferência proferida no dia 27 de Março de 2008 na EOI de Ourense (Galiza - Europa), no contexto das I Jornadas de Língua co-organizadas pela AGAL, A Esmorga e o MDL.

  • Login to see the comments

Carlos Garrido: «Léxico galego actual: ingenuidades, imposturas e escándalos»

  1. 1. LÉXICO GALEGO ACTUAL: INGENUIDADES, IMPOSTURAS E ESCÁNDALOS Carlos Garrido Universidade de Vigo/Comissom Lingüística da AGAL
  2. 3. 1.Variaçom sem padronizaçom: variaçom geográfica <ul><li>Desagregaçom isoetimológica </li></ul><ul><li>Galiza: A  A 1 + A 2 + A 3 + A 4 + A 5 ... </li></ul><ul><li>Portugal: A  A (1) (+ a 2 ) </li></ul><ul><li>Galiza : eixe ~ eixo </li></ul><ul><li>Portugal : eixo </li></ul><ul><li>Galiza : abeneiro ~ abineiro ~ ameneiro ~ amieira ~ amieiro </li></ul><ul><li>Portugal : amieiro </li></ul><ul><li>Galiza : artelho ~ nocas ~ noelo ~ noelho ~ noielo ~ nortelho ~ nozelho ~ nozelo ~ tormezelo ~ tornezelo ~ tornozelo ~ touzelo </li></ul><ul><li>Portugal : tornozelo </li></ul>
  3. 4. 1. Variaçom sem padronizaçom: variaçom geográfica <ul><li>Persistência plurietimológica </li></ul><ul><li>Galiza: A  A Portugal: A  A </li></ul><ul><ul><li>B  B B  b </li></ul></ul><ul><ul><li>C  C C  Ø </li></ul></ul><ul><ul><li>Galiza : bilha ~ torneira </li></ul></ul><ul><li> Portugal : torneira </li></ul><ul><li>Galiza : bieiteiro (~ birouteiro ) ~ sabugueiro </li></ul><ul><li>Portugal : sabugueiro </li></ul><ul><li>Galiza : papo-ruivo ~ pisco </li></ul><ul><li>Portugal : pisco </li></ul>
  4. 5. 1. Variaçom sem padronizaçom: variaçom geográfica Conceito: ‘coleóptero do género Coccinella ou afins (Coccinelídeos)’ <ul><li>Galiza : adivinhom , avelaínha, avelaira , avelairinha , avelinha , aveloira , barrosinha , bichinho-de-deus , bixaninho , caiota , caramechina , carrabouxinho-de-deus , casca-ruiva , coco-de-deus , costureira , costureirinha , devinhom , joaninha , mariquinha , marujinha , mejaninha , pampurrinha , papa-sol , papóia , paxarinha , pepinha-ruiva , pita-de-deus , pita-sol , reichim , rei-rei , rem-rem , roizenha , rosinha , sabinhom , teresinha , vaca-ruiva , velairinha , voaninha , voínha . </li></ul><ul><li>Portugal, supradialectal-formal : joaninha ( coccinela ) </li></ul>
  5. 6. 1. Variaçom sem padronizaçom: variaçom geográfica <ul><li>Galiza : amarom ~ amorilhom ~ amorilhote ~ amoródio ~ amorodo ~ amorogo ~ amorolo ~ amorote ~ careixom ~ merolo ~ morango ~ morilhom ~ morodo ~ morogo ~ morote </li></ul><ul><li>Portugal, supradialectal-formal : morango [selecçom de variante geográfica] </li></ul><ul><li>Galiza : cabeçolo ~ cágado ~ colheres ~ colherete ~ trincaldo ~ trinquelho... </li></ul><ul><li>Portugal, supradialectal-formal : girino [habilitaçom por via erudita] </li></ul>
  6. 7. Impostura e escándalo! <ul><li>Se as dúas ou máis formas concorrentes non podemos (ou non sabemos) priorizalas conforme a algún dos dous criterios anteriores (o etimolóxico e o demográfico; ou tamén o da coherencia con outras escollas sistemáticas)[,] optamos por deixar as dúas: aiga = aguia, inda = aínda, aira = eira, érbedo = albedro, alcume = alcuño, ámago = sámago, amencer = amañecer. Desta maneira os que dicimos aiga non incorremos en “ falta” por un capricho do codificador. [...] Os [sinónimos] do segundo tipo [geograficamente distribuídos], cando son dous ou tres ou algún máis, aínda que algunha das áreas poida ser ás veces moi pequena, tratamos de ser xenerosos [em relaçom à sua inclusom no VOLGa] con eles. Non faltan restras coma estas [seguem 5 exemplos de, respect., 7, 4, 6, 6 e 6 geossinónimos] [...]. Son 19 raíces polo menos [correspondentes às denominaçons da flor Digitalis purpurea ]. Aínda así, un pouco á vista da súa distribución xeográfica, pola documentación literaria e, se cadra por preferencias persoais, quedaron reducidas ás seguintes sete formas, que posiblemente haberá que revisar á alza [...]. (Antón Santamarina, introduçom ao VOLGa, 2004: 44, 45, 46) </li></ul>
  7. 8. Ingenuidade e escándalo! <ul><li>Enciclopedia Galega Universal das Ir Indo Edicións: </li></ul><ul><li> O despertar na Baixa Idade Media [...]. [...] no espertar científico [...].  (s.v. medicina ) /  os aceites soen clasificarse [...]. [...] Acostuma a distinguirse  (s.v. aceite ) +  acostuma ser semicilíndrico [...] adoita estar relacionada  (s.v. célula ) / s.v. oído : fiestra oval + ventá redonda . </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li>A Medición do Mundo , versom galega (Galaxia, 2005; trad. de Patrícia Buxám) do romance de Daniel Kehlmann Die Vermessung der Welt : como traduçom da voz alemá Kinn  queixo  figuram as vozes galegas barbela , queixelo e queixo . </li></ul>
  8. 9. Ingenuidade e escándalo! <ul><li>Semanário A Nosa Terra (1264 [19-25.4.2007]: 3): buraco da capa de ozono + burato da capa de ozono / série  Breviarios  da editora Laiovento (n.  4): Contaminación e Saúde. O Efecto Invernadoiro e os Furados de Ozono ! </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li>A colecçom  Xabarín  (~ javali ) de Edicións Xerais de Galicia, segundo informaçons de A Nosa Terra (1241 [26.10.2006]: 30), em 2007 passa a chamar-se  Xabaril  , por causa da preferência mostrada no DRAG-1997 e no VOLGa por esta última forma! (Mudança de nome que, entom, cabe imaginar, também afectará o famoso  Xabarín Clube  da Televisom da Galiza!) . </li></ul>
  9. 10. 1.Variaçom sem padronizaçom: variaçom diastrática e diafásica <ul><li>elemento lexical recto / el. lex. plebeu </li></ul><ul><li>aprender ‘aprender’ / * aprender ‘ensinar’ </li></ul><ul><li>ambos / * ambos os dous </li></ul><ul><li>el. lex. formal / el. lex. coloquial ou popular </li></ul><ul><li>beijo / bico </li></ul><ul><li>esconder ou ocultar / agachar </li></ul><ul><li>urina / ourinhos </li></ul><ul><li>dar à luz – grávida / parir – prenhada [em relaçom à mulher] </li></ul><ul><li>quinhentos / cinco centos </li></ul>
  10. 11. Ingenuidade e escándalo! <ul><li>A Enciclopedia Galega Universal , das Ir Indo Edicións, s.v. urina remete o consulente para o artigo ouriños (= cast. orines ), único no qual aparece desenvolvida a informaçom enciclopédica relativa ao líquido de excreçom produzido polos rins! Além disso, no artigo ouriños , informa-se o leitor de que som sinónimas de ourinhos as vozes meja , mejo e urina , mas sem qualquer indicaçom sobre as respectivas esferas de uso! </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li> En Estados Unidos, no sur, tiñan por costume aforcar a quen lle aprendera a un escravo a ler.  (Manuel Rivas,  A ondada depredatoria, o feísmo e a violencia catastral  , El País-Galicia , 4.5.2007: 47) </li></ul><ul><li> [...] non poderedes aprendernos nada sólido relacionado coas unidades hereditarias [...].  ( Historia do Pensamento Biolóxico : 57) </li></ul><ul><li> a historia non aprende lección ningunha  ( Historia do Pensamento Biolóxico : 57) </li></ul><ul><li> Quería ter a opinión do home que máis lle aprendera ao mundo sobre o espazo e o tempo.  ( A Medición do Mundo : 103) </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li> Mais a sorte hai tamén que cultivala. Non deixala ao chou .  (Manuel Rivas,  O economista que quería comer unha lingua  , El País-Galicia , 11.11.2007) </li></ul><ul><li> unha análise morfolóxica ó chou  ( Historia do Pensamento Biolóxico : 300) </li></ul>
  11. 12. Ingenuidade e escándalo! <ul><li>Na tela dos caixas automáticos das duas caixas de poupanças galegas ainda hoje pode ler-se a legenda  Retire os seus cartos  (em vez de dinheiro !), sendo a voz coloquial cartos também habitualmente empregada nos noticiários da Televisom da Galiza; ultimamente, na tela dalguns caixas automáticos também pode ler-se  Se se trabuca , prema a tecla amarela  (em vez de engana ou equivoca !). </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li> En ambos os tres contos [inclusos em Tres Contos , de Gustave Flaubert, livro publicado pola ed. Galaxia], Flaubert concéntrase nas situacións de sufrimento padecidas por eles.  (Manuel Xestoso,  Para auténticos amantes da literatura  , A Nosa Terra , 1292 [4-9.1.2008]: 31) </li></ul>
  12. 13. 2. Substituiçom castelhanizante <ul><li>Galiza: A [cast.: B]  B (B') </li></ul><ul><li>Portugal: A  A </li></ul><ul><li>Substituiçom do significante </li></ul><ul><li>a.1) Substituiçom de traços morfolexicais </li></ul><ul><ul><li>liberdade  * libertá </li></ul></ul><ul><ul><li>lealdade  * lealtá </li></ul></ul><ul><ul><li>dificuldade  * dificultá </li></ul></ul><ul><ul><li>animais  * animales / tais  * tales </li></ul></ul><ul><ul><li>justiça  * justicia </li></ul></ul><ul><ul><li>Galiza  * Galicia </li></ul></ul><ul><ul><li>traiçom  * traición </li></ul></ul><ul><ul><li>limitaçom  * limitación </li></ul></ul><ul><ul><li>geraçom  * generación </li></ul></ul>
  13. 14. 2. Substitui çom castelhanizante <ul><li>a.2) Substituiçom de lexemas cadeira  * silha cuitelo  * cuchilo Deus  * Dios </li></ul><ul><li>igreja  * iglésia </li></ul><ul><li>janela  * ventana , * ventá mau – má  * malo – * mala </li></ul><ul><li>perto  *cerca </li></ul><ul><li>pêssego  * melocotom sino  * campana , * campá </li></ul><ul><li>arrepender-se  * arrepentirse sujo  * sucio caída ~ queda  (*) caída </li></ul><ul><li>osso ~ urso ~ usso  (*) osso </li></ul>
  14. 15. 2. Substitui çom castelhanizante <ul><li>a.3) Substituiçom de paradigma (= campo lex.) </li></ul><ul><li>domingo , segunda-feira , terça-feira , quarta-feira , quinta-feira , sexta-feira , sábado </li></ul><ul><li> </li></ul><ul><li>lunes , martes , miércoles , jueves , viernes , sábado , domingo </li></ul><ul><li>[ luns, martes, mércores, joves, venres, sábado, domingo ] </li></ul>
  15. 16. 2. Substituiçom castelhanizante <ul><li>b) Substituiçom do significado </li></ul><ul><li>azeite passa a significar ‘óleo’ contestar passa a significar ‘responder’ cristal passa a significar ‘vidro’ largo passa a significar ‘longo’ (e ‘largo’ di-se * ancho ) </li></ul><ul><li>seguir passa a significar ‘continuar’ </li></ul>
  16. 17. Impostura e escándalo! <ul><li>feira [...] 3. Nome que reciben os días da semana excepto o sábado e o domingo, así segunda feira é o luns, terceira feira [ sic !] o martes, corta ou cuarta feira o mércores, quinta feira o xoves e sexta feira o venres. OBS. O sistema de denominación dos días da semana por feiras, de orixe cristiá, convive na fala en situación de desvantaxe fronte ó sistema máis común, de orixe pagá: a 2  e 3  feiras están case en desuso e as outras van cedendo paso tamén á denominación pagá, cada vez máis estendida. ( Diccionario da Real Academia Galega , 1997: s.v. feira ) </li></ul>
  17. 18. Impostura e escándalo! <ul><li>No galego medieval a forma dominante era Galiza , o mesmo que hoxe no portugués, aínda que tamén está documentada nos dous idiomas a forma Galicia ou Galizia . No castelán medieval encóntranse as formas Gallizia , Galizia e Galicia . Como sucedeu noutras palabras, o galego moderno tamén preferiu neste caso a terminación - cia ( Galicia ). (NOMIGa-1995: 55) </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li>Na época medieval as formas máis estendidas [na Galiza] eran - zon , - çon , - son e - sson ; pero posteriormente a historia de cada un dos dous idiomas [galego e luso-brasileiro] seguiu rumbos diferentes. O portugués [...] mudou esta terminación en - zão , - ção , - são e - ssão e acomodou a este resultado todas as palabras cultas que foi introducindo, obrando así cun criterio diferente ao usado para a terminación - cio , - cia . O galego incorporou todas estas palabras cultas, coa acomodación fonética indispensable da terminación latina ( fractionem > fracción ), seguindo un criterio similar ao adoptado coa terminación - cio , - cia e cos cultismos em xeral. (NOMIGa-2003: 57) </li></ul>
  18. 19. 3. Erosom (e suplência) <ul><li>Galiza: A   (...cast.: B) </li></ul><ul><li>Portugal: A  A </li></ul><ul><li>- idom /- vel   cauda   (supl.: * cola ) </li></ul><ul><li>assaz   conteúdo   (supl.: * cont(en)ido ) </li></ul><ul><li>cujo   cratera   (supl.: * cráter ) </li></ul><ul><li>eis   taxa   (supl.: * tasa ) </li></ul><ul><li>todavia   vulcám   (supl.: * volcán ) </li></ul>
  19. 20. 4. Estagnaçom <ul><li>Galiza: A  A </li></ul><ul><li>Portugal: A  A + B + C + D + E... </li></ul><ul><li>a) Nom incorporaçom de significantes </li></ul><ul><li>lagoa , laguna (séc. XVI), lacuna (séc. XVIII) </li></ul>
  20. 21. 4. Estagnaçom <ul><li>b) Nom alargamento semántico dos significantes </li></ul><ul><li>grade </li></ul><ul><li>Galiza (RAG, 1997): Instrumento de labranza en forma de grella grande, de madeira ou de ferro, con dentes na parte interior, co que se achanda a terra e se desfán os terróns despois de labrala. Un chamaba as vacas e o outro ía de pé na grade . </li></ul><ul><li>Portugal : 1 . Idem; 2 . Armaçom formada de barras de metal ou madeira entrecruzadas com intervalos, destinada a vedar ou resguardar um lugar (caniçada); 3 . Locutório de convento ou cadeia; 4 . Caixilho em que o pintor assenta umha tela para a pintar; 5 . Molde para fazer telha ou tijolos; 6 . Instrumento dentado, espécie de pente, para limpar cavalgaduras; 7 . Instrumento para cauterizar feridas de animais; 8 . Termo utilizado para designar a grelha, numha lâmpada electrónica; 9 . Nome vulgar de um animal invertebrado marinho, do filo dos equinodermes, mais conhecido por estrela-do-mar; 10. Caixa de plástico ou madeira com alvéolos para conter e transportar garrafas. </li></ul>
  21. 22. 5. Suplência castelhanizante <ul><li>Galiza:   B [castelhano] </li></ul><ul><li>Portugal:   A [neologia autónoma] </li></ul><ul><li>Galiza :   bolígrafo [castelhano] </li></ul><ul><li>Portugal :   esferográfica [neol. autón.] </li></ul>
  22. 23. 6. Principais áreas de estagnaçom e suplência: <ul><li>1. conceitos abstractos e pertencentes ao mundo institucional e da cultura. </li></ul><ul><li>2. conceitos relativos a objectos concretos cujo aparecimento se produziu durante o dilatado período que abrange desde o início dos Séculos Obscuros até a actualidade. </li></ul><ul><li>3. conceitos relativos a realidades exóticas. </li></ul><ul><li>4. conceitos do mundo urbano (incluindo a gíria e o calom). </li></ul><ul><li>5. conceitos especializados (línguas especializadas: administrativa, jurídica, eclesiástica, diversas profissons, científico-técnicas, etc.). </li></ul>
  23. 24. 6. Principais áreas de estagnaçom e suplência <ul><li>Conceitos abstractos </li></ul><ul><li>manter (‘continuar’) >  , * mantenimiento , * mantimento ( manutençom !) </li></ul><ul><li>Realidades institucionais </li></ul><ul><li>cast. procurador / Pt.+Br. solicitador </li></ul><ul><li>cast. agregado cultural / Pt.+Br. adido cultural </li></ul><ul><li>Realidades da cultura </li></ul><ul><li>«» cast. comillas / Pt. + Br. aspas </li></ul><ul><li>... cast. puntos suspensivos / Pt. + Br. reticências </li></ul><ul><li>q cast. cu / Pt. + Br. quê </li></ul>
  24. 25. Objectos concretos modernos
  25. 26. Conceitos ex óticos
  26. 29. Realidades mundo urbano e gíria <ul><li>cast. acomodador / Pt. +Br. arrumador , lanterninha </li></ul><ul><li>cast. alcantarilla / Pt.+Br. esgoto </li></ul><ul><li>cast. carril (de la calzada) / Pt.+Br. faixa (da calçada) </li></ul><ul><li>cast. palco (ou quiosco ) de música / Pt.+Br. coreto </li></ul><ul><li>Gíria escolar: </li></ul><ul><li>cast. catear (la asignatura) / Pt.+Br. chumbar (a matéria) </li></ul><ul><li>cast. hacer chuletas / Pt.+Br. fazer cábula </li></ul><ul><li>cast. maría / Pt.+Br. cadeirinha </li></ul>
  27. 31. Conceitos especializados
  28. 32. 6. Estagnaçom e suplência <ul><li>E stratégias para a habilitaçom lexical / terminológica : a) A depuraçom e habilitaçom lexicais mediante a recepçom das soluçons luso-brasileiras (e a expurgaçom de castelhanismos suplentes): neologia solidária . </li></ul><ul><li>b.1) A consagraçom  nom depuraçom  e, no seu caso, recepçom  para a habilitaçom lexical  das soluçons castelhanas (já estabelecidas no galego espontáneo): neologia insolidária castelhanizante . b.2) A depuraçom e habilitaçom lexicais mediante umha neologia insolidária de invençom , por onomaturgia ou por semanturgia (soluçons diferentes das luso-brasileiras e castelhanas) </li></ul>
  29. 33. 6. Estagnaçom e suplência <ul><li>Ora, estas três estratégias habilitadoras nom se apresentam ao lingüista galego com idênticos méritos, pois, como a boa lógica dita e  apesar de notáveis vacilaçons  a moderna tradiçom do galego escrito confirma, o recurso às soluçons luso-brasileiras constitui a estratégia (mais) natural, eficaz e económica . </li></ul>
  30. 34. cobra-capelo ou naja / cobra
  31. 35. <ul><li>Hoje meu pai ergueu-se cedo e foi à feira e ali </li></ul><ul><li>Hoxe meu pai ergueuse cedo e foi á feira e alí </li></ul><ul><li>comprou maçãs, laranjas, marmelos, ameixas, milho, </li></ul><ul><li>comprou mazás, laranxas, marmelos, ameixas, millo </li></ul><ul><li>farinha, uma fouce, um martelo e um maçarico para </li></ul><ul><li>fariña, unha fouce, un martelo e un soplete para </li></ul><ul><li>arranjarmos a velha trave enferrujada do alpendre. </li></ul><ul><li>arranxarmos a vella trabe enferruxada do alpendre. </li></ul>
  32. 36. Estagnaçom e falta de optimizaçom lexical <ul><li>Anúncio do Dicionario de Mulleres Galegas de Aurora Marco publicado em A Nosa Terra (1268 [17-23.5.2007]: 3; ênfase nossa):  Un libro que recolle a vida de centos de mulleres que tiveron un papel destacado na vida pública e que logo a sociedade relegou ao anonimato.  (que depois a sociedade relegou ao anonimato ou que cedo relegou ao anonimato?!). </li></ul><ul><li>  prejuízo =  dano  /  opiniom prematura e falsa  ? </li></ul><ul><li> Son os prexuízos derivados do sexo/xénero [ prejuízos ou preconceitos ?] os que estercan [ sic ] as sospeitas e median na recepción.  (  Repensar a idea dun feliz invento  , Dolores Vilavedra,  Letras de Galicia  , El País-Galicia , 17.5.2007: 9; ênfase nossa). </li></ul><ul><li>Versom galego-portuguesa do título do livro Pride and Prejudice , de Jane Austen ( Orgulho e Prejuízo ?) </li></ul>
  33. 37. 7. Habilitaçom de léxico <ul><li>Como na codificaçom RAG-ILG a convergência lexical com o luso-brasileiro e a expurgaçom de castelhanismos suplentes nom se aplicam de forma exclusiva e constante: </li></ul><ul><ul><li>O sistema lexical nom torna máximas a sua naturalidade, eficácia e economia. </li></ul></ul>
  34. 38. 7. Habilitaçom de léxico <ul><li>Dado que a codificaçom lexical RAG-ILG é trímoda e arbitrária : </li></ul><ul><li>1. O sistema lexical depende por completo para a sua modernizaçom da discricionariedade das autoridades lingüísticas e da sua incessante —e, nas actuais circunstáncias, improvável — produçom de obras lexicográficas normativas. </li></ul><ul><li>2. Como a expurgaçom de castelhanismos suplentes e a habilitaçom lexical som processos discricionários e impredizíveis , sujeitos ao capricho das autoridades lingüísticas, o sistema lexical, em princípio, nom é ampliável “desde abaixo”, polo menos de forma ortodoxa . </li></ul>
  35. 39. arara / guacamayo
  36. 40. (bicho-)preguiça / perezoso
  37. 41. bicho-de-conta / cochinilla de la humedad
  38. 42. esgana-gata / espinosillo
  39. 43. glutom / glotón
  40. 45. cachorro quente / perrito caliente
  41. 46. cacifo / taquilla
  42. 47. cabina de duche / mampara de ducha
  43. 48. Impostura e escándalo! <ul><li>DRAGC-G: Inúteis paráfrases: </li></ul><ul><li>cast. aguafiestas [luso-br. desmancha-prazeres ] = gal.  persoa que estraga ou interrompe unha diversión  </li></ul><ul><li>cast. crujía [luso-br. coxia ] = gal.  corredor  +  espazo entre dous muros de carga  +  espazo central na cuberta dun barco que vai de proa a popa  </li></ul><ul><li>cast. mamparo [luso-br. antepara ] = gal.  tabique para separar os compartimentos dun barco  </li></ul><ul><li>cast. navideño [luso-br. natalício ] = gal.  do nadal  </li></ul><ul><li>cast. pandilla [luso-br. malta ] = gal.  grupo de persoas que se xuntan para divertirse; grupo de persoas que se xuntan para facer mal  . </li></ul>
  44. 49. Impostura e escándalo! <ul><li>DRAGC-G: Soluçons hipocaracterizadoras: </li></ul><ul><li>cast. callejón sin salida [luso-br. beco (sem saída) ] = gal.  camiño sen saída  </li></ul><ul><li>cast. taquilla  armário num centro de ensino  [luso-br. cacifo ] = gal. armario </li></ul><ul><li>cast. canica [luso-br. berlinde ] = gal. bóla </li></ul><ul><li>cast. listillo [luso-br. espertalhom ] = gal. sabichón (Significativamente, o DRAGC-G também resenha sabichón como equivalente do cast. sabiondo ) </li></ul><ul><li>cast. manitas [luso-br.: engenhocas ] = gal. mañoso (Significativamente, o DRAGC-G também resenha mañoso (aliás, castelhanismo por jeitoso ) como equivalente do cast. mañoso ! ) </li></ul><ul><li>cast. tocho [luso-br. calhamaço ] = gal. armatoste </li></ul>
  45. 50. cobra (= serpente ) > cobra-capelo
  46. 51. <ul><li>Observe-se, no seguinte exemplo de uso que de cobra  cobra-capelo  oferece o DRAGC-G (s.v. cobra ), a falsidade do afirmado:  As cobras son moi velenosas.  . Falso, a maior parte das cobras que habitam na Galiza (afora as víboras) nom som venenosas!! </li></ul>
  47. 52. candeeiro / lámpara | lámpada / bombilla
  48. 53. lustre / araña
  49. 54. óculos / gafas
  50. 55. <ul><li>Como é que poderia parafrasear-se no seguinte enunciado, extraído do romance Scórpio de Carvalho Calero (pág. 30), a unidade destacada a negrito para que fosse ortodoxa conforme o padrom lexical RAG-ILG?: </li></ul><ul><li> Apresentarom-nos ao Presidente, um catedrático de pequena estatura, sonrosadas faces, claros olhos e brancos e grandes bigodes, e ao Secretário, um recém licenciado, alto, delgado, algo carregado de costas, com óculos de grossas lentes .  </li></ul><ul><li>Sendo impossível lentes de grossas lentes , quais som as alternativas? Anteolhos de grossas lentes? Mas anteolhos nom é soluçom hoje de sabor antiquado? Lentes de grossos vidros ? Mas, aqui, nom evoca lentes a ideia de ‘vidros’ e nom se revela vidros um tanto pobre? </li></ul>
  51. 56. tubarom > quelha ou tintureira
  52. 57. pipocas , flocos de milho / palomitas , copos de maíz
  53. 58. tigela (~ conca) , chávena , caneca / cuenco , taza , jarrita
  54. 60. Impostura e escándalo! <ul><li>Cacofonias : </li></ul><ul><li>a letra: o cu (!!) (NOMIGa: até 2003!) </li></ul><ul><li>a figura geométrica: o cono (!!) </li></ul><ul><li>a cacatua (!!) / a silicona (!!) </li></ul><ul><li>o e-mail , o e-commerce , a icona !! </li></ul><ul><li>orifício terminal do tubo digestivo: o ano (!!); DRAGC-G: </li></ul><ul><li> Ten sesenta anos , pero aparenta menos.  ,  Desexámoslle feliz ano novo  ,  O profesor solicitou un ano sabático para poder acabar de escribir a súa última novela.  ,  Consérvase ben, tendo en conta que é unha persoa entrada en anos .  . </li></ul>
  55. 61. Ingenuidade e escándalo! <ul><li>A Medición do Mundo , de Daniel Kehlmann (Galaxia, 2006:181):  Na parte superior da parede xa non había néboa. Distinguiron algúns anacos de ceo azul e o cono que formaba o cumio da montaña.  . </li></ul><ul><li>Actas do I e II Simpósio Internacional  Letras na Raia  da Asociación de Escritores en Lingua Galega (2005):  Mulleres e artistas que crean a partir do apropiacionismo, daquelas imaxes e iconas que os mass media e a cultura de masas foron creando para nós até orixinar (en nós) a minusvalía de xa non saber ver (mirar) outra cousa.  (pág. 175). </li></ul>
  56. 62. UTENTES E ESCÁNDALO! <ul><li>Na manhá do dia 21.8.2007, numha entrevista da Rádio Galega, durante todo o tempo que durou a entrevista utilizou a leite (produzida, tratada...) nada menos que... o Director Comercial da Feiraco , e, durante 3/4 partes da sua intervençom, nada menos que... a entrevistadora, empregada da Rádio Galega ! </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li>Num anúncio da Conselharia de Sanidade do Governo Galego emitido pola Rádio Galega na Primavera de 2007 e concebido para fomentar as doaçons de sangue, as palavras finais eram:  Eu já dei a minha [sangue]!  </li></ul><ul><li>  «Seguín polo televexo [por televisor , televisom ] unha especie de conferencia que proferiu Sarkozy en Madrid.  (Xosé Luís Méndez Ferrín,  Sarko  , Faro de Vigo , 12.3.2007) </li></ul>
  57. 63. UTENTES E ESCÁNDALO! <ul><li> [...] prestan outro aire a[o filme] REC (que como todo mundo [ sic ] sabe, é o que pon no botón de gravar cine en calquera chinfornio electrónico [por aparelho / instrumento electrónico ] de imaxes).  (J. A. Xesteira,  Producir terror, cámara en man  , A Nosa Terra , 1290 [20-27.12.2007]: 31) </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li> [Título de artigo noticioso:] Cincuenta anos do primeiro chintófano espacial [por veículo espacial , nave espacial ou satélite artificial ]. [...] [Início do corpo do artigo:] O primeiro trebello [por veículo , nave ] de fabricación humana [ sic ] en navegar por riba da atmosfera terrestre lanzouse hai medio século [...].  (Jornal internético Vieiros , 4.10.2007) /  [Título de artigo noticioso:] Un satélite espía dos EUA vai camiño de esnafrarse [por cair , precipitar-se , colidir , embater , chocar ].  (Jornal internético Vieiros , 28.1.2008) </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li> David Lurie é un profesor en Capetón [< corrupçom popular, freqüente entre pescadores galegos, do ingl. Cape Town , por na Cidade do Cabo ] que mantén unha relación cunha das súas alumnas.  (César Lorenzo Gil,  O mes das traducións  , A Nosa Terra , 1288 [4.12.2007]: 26) </li></ul>
  58. 64. UTENTES E ESCÁNDALO! <ul><li> [Título de notícia respeitante a um programa de abstinência sexual do governo dos EUA:] Para quitarlles as ganas de foder aos mozos non chegan mil millóns  (Jornal internético Vieiros , 17.4.2007) </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li> A nova fórmula [de as mulheres darem à luz no Serviço Galego da Saúde], non exenta de polémica, inclúe a posibilidade de que a parturenta [ sic , por parturiente ] conte cun acompañante no momento do parto, así como a liberdade á hora de elexir a postura para botar o feto . Os cambios complétanse con habitacións máis grandes e acolledoras, que permiten dilatar e parir sen cambiar de habitáculo [...].  (Eva Estévez,  Os hospitais apúntanse ao parto natural  , A Nosa Terra , 1294 [17-23.1.2008]: 4) /  Para ocultar as fotos de De Juana Chaos foi Zapatero quen mandou a dona Letizia parir , xusto nestes días, a súa segunda nena.  (Marcos Valcárcel,  A conspiración  , La Región , 6.5.2007: 85) </li></ul>
  59. 65. CODIFICADORES E ESCÁNDALO! <ul><li>O criterio que seguimos no volga foi tamén depurar. A depuración podería contemplarse de dúas maneiras: unha radical, segundo a cal o portugués moderno é o que tería sido o galego de non ter pasado por unha decadencia; outra, que considera que tamén o galego puido ter unha deriva propia, ou dito doutra maneira: non todo o que está no galego moderno e que discrepa do portugúes [ sic ] ten que ser necesariamente galego corrupto. Optamos por esta segunda estratexia porque é máis realista; optar pola primeira obrigaría a retirar da circulación palabras que son galegas desde as orixes, aceptar os castelanismos que ten o portugués mesmo, e aínda máis, converter o galego para os galegos case nunha segunda lingua que só se podería dominar por unha aprendizaxe escolar longa . (Antón Santamarina, 2004: 38) </li></ul>
  60. 66. CODIFICADORES E ESCÁNDALO! <ul><li>«Non tódalas culturas teñen un idioma propio e non tódolos idiomas teñen palabras como anduriña ou bidueiro .» (Xosé Ramón Barreiro em La Voz de Galicia , 12.9.2003: 44) </li></ul><ul><li>  </li></ul><ul><li>«A ortografia [utilizada na redacçom de um dicionário alemám-galego que se encontra em preparaçom] corresponde à das Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Governo Galego, polo que ela nom é  reintegracionista  . Na realidade, a questom de se a ortografia deveria ser, ou nom, reintegracionista fica resolvida por si mesma, pois umha ortografia lusitanizante tornaria o léxico galego tam semelhante ao português que um dicionário galego, apesar das diferenças existentes entre galego e português, se revelaria supérfluo.» (Jens Lüdtke, Galicien Magazin , 14: 32; trad. C. Garrido) </li></ul>
  61. 67. CODIFICADORES E ESCÁNDALO! <ul><li>lusismo s.m. 1 . Palabra ou construcción portuguesa introducida noutra lingua. A construcción ‘gustar de’ é un lusismo . ( Diccionario da Real Academia Galega , 1997: s.v. lusismo ) </li></ul><ul><li>gustar v.i. [...] 3 . lit. Sentir pracer ou afección [por algo]. OBS. Emprégase seguido da preposición de . Gusta de dar longos paseos pola praia . * Tamén se di gostar . ( Diccionario da Real Academia Galega , 1997: s.v. gustar ) </li></ul>

×