33
22
77
1
T.C. BAŞBAKANLIK
Devlet Planlama Teşkilatı
Müsteşarlığı
BİLGİ TOPLUMU
İSTATİSTİKLERİ
2010
Haziran 2010
i
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) koordinasyonunda yürütülen e-Dönüşüm Türkiye Projesi, Türkiye’nin bil-
gi toplumuna dönü...
iii
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ .......................................................................................................
iv
TABLOLAR
Tablo 1: Bireylerin Bilgisayar ve İnterneti Kullanım Yerleri ....................................................
v
ŞEKİLLER
Şekil 1: Son 3 Ay İçinde Bilgisayar Kullanımı ....................................................................
vi
Şekil 23: Bilgisayar Kullanılan Girişimlerin Oranı ............................................................... 31
Ş...
vii
Şekil 54: BİT ile İlişkili İstihdamın Toplam İstihdama Oranı ................................................ 67
Şekil...
1
Bilgi toplumuna dönüşüm süreci, Türkiye’yi idari, teknolojik, ekonomik ve sos-
yal açılardan etkileyecek, dikkatle planl...
1. Sosyal Dönüşüm3
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin (BİT) sunduğu imkânların toplumun tüm kesim-
lerine ulaştırılması ve...
1. Sosyal Dönüşüm 4
•	31 Aralık 2009 itibarıyla Türkiye nüfusu 72.561.312 kişidir.
•	Nüfusun % 50,3’ünü erkekler, % 49,7’s...
1. Sosyal Dönüşüm5
Ülkemizde bilgisayar ve internet kullanımı hızla artmaktadır (Şekil 1, Şekil 2).
Ancak, aşağıdaki şekil...
1. Sosyal Dönüşüm 6
2009 yılında son 3 ay içinde internet kullanım oranı %34 olarak belirlenmiştir.
Diğer taraftan, en son...
1. Sosyal Dönüşüm7
Şekil 4: Öğrenim Durumları İtibarıyla İnternet Kullanımı, 2009
Şekil 5: İşgücü Durumu İtibarıyla İntern...
1. Sosyal Dönüşüm 8
İşbaşında olan (15 yaş ve daha büyük) nüfusun işteki durumu (Bin kişi):
2009 yılında istihdam edilenle...
1. Sosyal Dönüşüm9
Toplumda bilgisayar ve internet kullanıcıları arasında kullanma yetkinliğinin na-
sıl kazanıldığı incel...
1. Sosyal Dönüşüm 10
Tablo 1: Bireylerin Bilgisayar ve İnterneti Kullanım Yerleri
Şekil 7: İnternet Kullanım Yeri, 2009
Bi...
1. Sosyal Dönüşüm11
Şekil 8: En Son İnternet Kullanılan Zaman
Şekil 9: Bilgisayar Kullanım Sıklığı, 2009
Bilgisayarı son 3...
1. Sosyal Dönüşüm 12
Yukarıdaki sonuçlardan da görüleceği üzere, bilgisayarı ve interneti kullan-
dığını beyan edenler çoğ...
1. Sosyal Dönüşüm13
BİT kullanımının bireylerin ekonomik ve sosyal hayatlarına sağlayacağı kat-
kıyı görebilmek açısından ...
1. Sosyal Dönüşüm 14
Tablo 3: İnternet Kullanma Amaçları, 2009 	
2009 yılında internet kullanıcılarının kullanım amaçların...
1. Sosyal Dönüşüm15
Tablo 4: İnternet Üzerinden Sipariş Verilen veya Satın Alınan Mal ve Hizmetler, 2009
İnternet kullanım...
1. Sosyal Dönüşüm 16
Tablo 5: İnternet Üzerinden Alışverişte Yaşanan Sorunlar, 2009 	
Anketlere göre internet üzerinden al...
1. Sosyal Dönüşüm17
Şekil 12: İnternet Üzerinden Satın Almama Nedenleri
Bireylerin BİT kullanımında karşılaştıkları güvenl...
1. Sosyal Dönüşüm 18
Şekil 13: İnternet Kullanıcılarının Karşılaştıkları Güvenlik Sorunları
Şekil 14: Alınan Güvenlik Önle...
1. Sosyal Dönüşüm19
Hanelerde BİT Erişimi
Şekil 15: Hanelerde İnternet Erişimi
Ülkemizde hanelerde internet erişiminin yıl...
1. Sosyal Dönüşüm 20
Diğer taraftan, hanelerde internet erişimi için kullanılan teknolojiler incelen-
diğinde kullanıcılar...
1. Sosyal Dönüşüm21
Şekil 17: Hanelerde İnternet Bağlantı Türü
Şekil 18: Hanelerde BİT Ekipmanı ve İnternete Bağlılık Duru...
1. Sosyal Dönüşüm 22
Tablo 6: Bilgisayar Başına Öğrenci Sayısı, 2009
Kaynak: MEB Strateji Geliştirme Başkanlığı
Not: Değer...
1. Sosyal Dönüşüm23
Tablo 7: BT Laboratuvarı ve Okul Sayıları, 2009
Kaynak: MEB Strateji Geliştirme Başkanlığı
Not: Değerl...
1. Sosyal Dönüşüm 24
Tablo 8: Bilgisayar Başına Öğretmen Sayısı, 2009
Kaynak: MEB Strateji Geliştirme Başkanlığı
Not: Değe...
1. Sosyal Dönüşüm25
Sosyal Dönüşüme İlişkin Ölçülemeyen Göstergeler ve Ölçülememe Nedenleri
TEMEL GÖSTERGELER
Stratejide b...
1. Sosyal Dönüşüm 26
Tablo 9: Sosyal Dönüşüme İlişkin Temel Göstergelerde Gelişmeler
(Yüzde)
Sıra
No
TEMEL GÖSTERGE 2007
H...
1. Sosyal Dönüşüm27
ULUSLARARASI KARŞILAŞTIRMALAR
Bilgi Toplumu Stratejisi sayısal uçurumun sadece ülkemizde farklı grupla...
1. Sosyal Dönüşüm 28
Şekil 20: AB ve Türkiye’de Düzenli İnternet Kullanım Oranları
Değerlendirilmesi gereken bir başka hus...
1. Sosyal Dönüşüm29
Şekil 22: AB ve Türkiye’de Hanelerde Genişbant İnternet Sahipliği
Kaynak: AB değerleri Eurostat’tan (H...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu 30
Günümüzde, girişimlerin bilgiyi elde etme, geliştirme ve yöne...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu31
Şekil 23: Bilgisayar Kullanılan Girişimlerin Oranı
Şekil 24: İ...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu 32
Şekil 25: İnternet Erişimi Olan Girişimlerin İnternet Sayfası...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu33
Şekil 27: Girişimlerde Haftada En Az Bir Kez İnternet Kullanan...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu 34
Şekil 29: Girişimlerde İnternet Bağlantı Tipleri
Şekil 30: Gi...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu35
Şekil 31: Girişimlerin İnternet Üzerinden Sunduğu Hizmetler
An...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu 36
Şekil 32: Girişimlerin Gerçekleştirdiği Otomatik Veri Alışver...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu37
Şekil 33: Girişimlerin İnternet Üzerinden Sipariş Alma/Verme O...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu 38
Sipariş alan girişimlerin internet üzerinden yaptıkları satış...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu39
Girişimlerin satışlarını engelleyen veya sınırlandıran faktörl...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu 40
Güvenlik Sorunları ve BİT Personeli İstihdamı
2007 ve 2008 yı...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu41
Bilgisayar kullanılan tüm girişimlerde, bilişim uzmanı istihda...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu 42
2006 ve 2007 yıllarında bilgisayar kullanılan tüm girişimler ...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu43
Aynı girişimlerde bilişim teknolojileri kullanım becerileri ge...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu 44
Bilgisayar kullanılan girişimlerde, personelinin bilişim tekn...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu45
TEMEL GÖSTERGELER
Bilgi Toplumu Stratejisinde BİT’in iş dünyas...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu 46
Tablo 10: BİT’in İş Dünyasına Nüfuzuna İlişkin Temel Gösterge...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu47
Şekil 45: Türkiye ve AB’de İnternet Erişimine Sahip Girişimler...
2. Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin İş
Dünyasına Nüfuzu 48
Şekil 46: Türkiye ve AB’de Genişbant İnternet Erişimine Sahip...
49
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
Elektronik devlet uygulamalarıyla kamu hizmetlerinin; BİT’in sunduğu
imkânlardan yar...
50
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
Şekil 47: Hanehalkı Bireyleri ile Girişimlerin Kamu ile İletişimde İnterneti Kullanı...
51
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
Şekil 49: Kamu ile İletişimde İnterneti Kullanan Girişimlerin Yürüttükleri Faaliyetl...
52
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
Şekil 50: Bireylerin e-Devlet Hizmetlerini Kullanmama Nedenleri
Girişimlerin e-devle...
53
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
Şekil 51: Girişimlerin e-Devlet Hizmetlerini Kullanmama Nedenleri
Tablo 11: e-Devlet...
54
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
Diğer taraftan, internet sitelerinin herkes tarafından erişilebilir olması da önemli...
55
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümüne İlişkin Ölçülemeyen Göstergeler ve Ölçü-
lememe Ne...
56
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
Türkiye, 2007 yılında katıldığı, AB tarafından gerçekleştirilen AB 20 temel kamu
hiz...
57
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
Tablo 13: AB 20 Temel Kamu Hizmeti ve Türkiye’de Sunum Durumu
SIRA KAMU HİZMETİ TANI...
58
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
1 Çalışanlar için sigorta primleri Bildirimler internet üzerinden gönderilebilmekte;...
59
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
ULUSLARARASI KARŞILAŞTIRMALAR
Türkiye 2007 yılında, AB’nin yaptırdığı ve düzenli ola...
60
3. Vatandaş Odaklı
Hizmet Dönüşümü
Şekil 53: Tümüyle Çevrimiçi Hizmetlerin Oranı
Kaynak	 	 : Cap Gemini, Eylül 2007, Ka...
61
4. Kamu Yönetiminde
Modernizasyon
Elektronik devlet, kullanıcıların elektronik ortamda sunulacak kamu hizmetle-
rine fa...
62
4. Kamu Yönetiminde
Modernizasyon
Ölçümleme Dokümanında yer almakla birlikte ölçümü yapılamayan gösterge-
ler ile ölçüm...
63
4. Kamu Yönetiminde
Modernizasyon
TEMEL GÖSTERGELER
Kamu yönetiminde modernizasyon sürecini ölçmek amacıyla Bilgi Toplu...
645. Bilgi Teknolojileri
Bilgi teknolojileri sektörü, ülkemizin bilgi toplumuna dönüşüm sürecinde ki-
lit bir role sahipti...
65 5. Bilgi Teknolojileri
2008 yılı sonu itibarıyla 23,05 milyar ABD doları seviyesine ulaşan Türkiye BİT
sektörü, az da o...
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010

3,655 views

Published on

http://www.bilgitoplumu.gov.tr

Published in: Business
0 Comments
5 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
3,655
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
122
Actions
Shares
0
Downloads
127
Comments
0
Likes
5
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Bilgi Toplumu İstatistikleri 2010

  1. 1. 33 22 77 1
  2. 2. T.C. BAŞBAKANLIK Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı BİLGİ TOPLUMU İSTATİSTİKLERİ 2010 Haziran 2010
  3. 3. i Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) koordinasyonunda yürütülen e-Dönüşüm Türkiye Projesi, Türkiye’nin bil- gi toplumuna dönüşüm sürecini koordine ederek hızlandırmayı amaçlamaktadır. 2003-2005 döneminde uy- gulanan Eylem Planlarından sonra, Türkiye’nin bilgi toplumuna dönüşümüne yönelik orta ve uzun vadeli he- def, politika ve stratejilerini belirlemek amacıyla hazırlanan Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı, bu alanda Türkiye’nin önceliklerini belirlemekte ve 2006-2010 yılları arasında atılması gereken adımları tanımlamaktadır. Bilgi toplumuna dönüşüm sürecinde yürütülen uygulamalar kadar, bu sürecin doğru göstergeler yardı- mıyla izlenmesi de büyük önem taşıdığından, Stratejinin uygulanmasını ve hedeflere ne ölçüde yaklaşıldığını izlemek amacıyla Strateji ek’i Ölçümleme Dokümanında çeşitli göstergeler geliştirilmiştir. Bu göstergelerin ölçülerek raporlanması, uygulayıcılar ve karar alıcıların dönüşüm sürecindeki gelişmeleri değerlendirebilmele- ri için temel bir araçtır. Uygulama sürecindeki gelişmeler, belirlenen göstergelere göre ölçülmekte ve sonuçlar belirli aralıklarla Stratejide ortaya konulan hedeflerle karşılaştırılmaktadır. Diğer taraftan, Türkiye’nin bilgi top- lumuna dönüşüm yolunda ulaştığı düzeyin, diğer ülkelerle de kıyaslanma imkânı doğmaktadır. Uygulama sonuçlarının izlenerek, varsa gecikme veya hedeften sapmaların ve nedenlerinin anlaşılması ve gerekli önlemlerin alınması Stratejinin başarıya ulaşmasında kritik öneme sahiptir. Bunun sağlanabilmesi için kurulan izleme ve değerlendirme mekanizmasına göre; DPT, belirli dönemler itibarıyla hazırladığı Eylem Planı Değerlendirme Raporunu e-Dönüşüm Türkiye İcra Kuruluna sunmaktadır. Bu kapsamda ayrıca, Türki- ye İstatistik Kurumu (TÜİK) doğrudan derlediği veya kamu kurumlarınca kendisine iletilen verileri konsolide ederek DPT’ye raporlamakta, DPT bu verileri hedeflerle karşılaştırmak suretiyle süreci değerlendirmektedir. Bilgi Toplumu İstatistikleri dokümanı, esas olarak, ülkemizin bilgi toplumuna dönüşüm sürecinde kat edilen mesafeyi göstermeyi ve genel durumu ortaya koymayı amaçlayan bir rapor niteliğindedir. Dönüşüm sürecinin izlenmesinde ve değerlendirilmesinde yarar görülen verileri bir araya getiren Bilgi Toplumu İstatis- tikleri dokümanı kullanıcılar açısından önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Bilgi Toplumu İstatistikleri dokümanının bu yıl ikincisi hazırlanmıştır. Yeni ve güncel bilgilerle zenginleştiri- len ve daha önceki dönemlerde elde edilen verilerdeki gelişmelerin bir arada izlenebilmesine imkân sağlayan bu dokümanın, karar alıcılar ve ilgili kesimler açısından yol gösterici olacağını ümit ediyor ve bu dokümanın oluşturulmasına katkı sağlayan, başta TÜİK olmak üzere ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşları ile raporun derlenmesinde görev alan mesai arkadaşlarıma teşekkür ediyorum. Kemal MADENOĞLU Müsteşar ÖNSÖZ
  4. 4. iii İÇİNDEKİLER GİRİŞ ................................................................................................................................. 1 1. SOSYAL DÖNÜŞÜM ....................................................................................................... 3 2. BİLGİ VE İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN İŞ DÜNYASINA NÜFUZU ...................................... 30 3. VATANDAŞ ODAKLI HİZMET DÖNÜŞÜMÜ ....................................................................... 49 4. KAMU YÖNETİMİNDE MODERNİZASYON ........................................................................ 61 5. BİLGİ TEKNOLOJİLERİ ................................................................................................... 64 6. İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİ .............................................................................................. 71 7. AR-GE VE YENİLİKÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ .................................................................... 79 EKLER EK-1: Göstergeler Tablosu ................................................................................................ 84 EK-2: 2009 Girişim Anketinde Kapsanan Sektörlerin NACE Rev 1.1 İstatistiki Sınıflaması ... 97 EK-3: BİT Sektör Tanımına İlişkin NACE Rev 1.1 Listesi .................................................. 100 EK-4: HS (Harmonize Sistem) 2002 Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) Ürünleri Listesi ..... 107
  5. 5. iv TABLOLAR Tablo 1: Bireylerin Bilgisayar ve İnterneti Kullanım Yerleri ................................................. 10 Tablo 2: Bilgisayar ile Yürütülen Faaliyetler, 2009 .............................................................. 13 Tablo 3: İnternet Kullanma Amaçları, 2009 ........................................................................ 14 Tablo 4: İnternet Üzerinden Sipariş Verilen veya Satın Alınan Mal ve Hizmetler, 2009 ........ 15 Tablo 5: İnternet Üzerinden Alışverişte Yaşanan Sorunlar, 2009 ......................................... 16 Tablo 6: Bilgisayar Başına Öğrenci Sayısı, 2009 ................................................................ 22 Tablo 7: BT Laboratuvarı ve Okul Sayıları, 2009 ................................................................ 23 Tablo 8: Bilgisayar Başına Öğretmen Sayısı, 2009 ............................................................ 24 Tablo 9: Sosyal Dönüşüme İlişkin Temel Göstergelerde Gelişmeler .................................... 26 Tablo 10: BİT’in İş Dünyasına Nüfuzuna İlişkin Temel Göstergelerde Gelişmeler ................. 46 Tablo 11: e-Devlet Kapısı Hizmet Sunumu ve Ziyaretçi Sayısı ........................................... 53 Tablo 12: Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Alanında Temel Göstergelerde Gelişmeler ... 55 Tablo 13: AB 20 Temel Kamu Hizmeti ve Türkiye’de Sunum Durumu ................................. 57 Tablo 14: Kamu Yönetiminde Modernizasyona İlişkin Temel Göstergelerde Gelişmeler ....... 63 Tablo 15: Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü Pazarı Göstergeleri .................................... 65 Tablo 16: BİT Sektörü Donanım Üretimi ve Katma Değeri .................................................. 66 Tablo 17: BİT Sektörü Donanım Dış Ticaret Göstergeleri ................................................... 66 Tablo 18: BİT Sektörü İstihdam Göstergeleri ..................................................................... 67 Tablo 19: Bilgi Teknolojilerine İlişkin Temel Göstergelerde Gelişmeler ................................ 69 Tablo 20: İletişim Teknolojilerine İlişkin Temel Göstergelerde Gelişmeler ........................... 76 Tablo 21: Ar-Ge ve Yenilikçilik Göstergeleri ....................................................................... 81 Tablo 22: Ar-Ge ve Yenilikçilik Türkiye - AB-27 Karşılaştırması, 2008 ................................ 83
  6. 6. v ŞEKİLLER Şekil 1: Son 3 Ay İçinde Bilgisayar Kullanımı ..................................................................... 5 Şekil 2: Son 3 Ay İçinde İnternet Kullanımı ........................................................................ 5 Şekil 3: Yaş Grupları İtibarıyla İnternet Kullanımı, 2009 ..................................................... 6 Şekil 4: Öğrenim Durumları İtibarıyla İnternet Kullanımı, 2009 .......................................... 7 Şekil 5: İşgücü Durumu İtibarıyla İnternet Kullanımı, 2009 ................................................ 7 Şekil 6: Bilgisayar ile İlgili Kursa Katılma, 2009 ............................................................... 9 Şekil 7: İnternet Kullanım Yeri, 2009 ................................................................................. 10 Şekil 8: En Son İnternet Kullanılan Zaman ........................................................................ 11 Şekil 9: Bilgisayar Kullanım Sıklığı, 2009 ......................................................................... 11 Şekil 10: İnternet Kullanım Sıklığı, 2009 ........................................................................... 12 Şekil 11: Düzenli İnternet Kullanımı .................................................................................. 13 Şekil 12: İnternet Üzerinden Satın Almama Nedenleri ....................................................... 17 Şekil 13: İnternet Kullanıcılarının Karşılaştıkları Güvenlik Sorunları ................................... 18 Şekil 14: Alınan Güvenlik Önlemleri .................................................................................. 18 Şekil 15: Hanelerde İnternet Erişimi .................................................................................. 19 Şekil 16: Hanelerde İnternet Bant Genişliği ....................................................................... 20 Şekil 17: Hanelerde İnternet Bağlantı Türü ........................................................................ 21 Şekil 18: Hanelerde BİT Ekipmanı ve İnternete Bağlılık Durumu, 2009 .............................. 21 Şekil 19: AB ve Türkiye’de İnternet Kullanım Oranları ........................................................ 27 Şekil 20: AB ve Türkiye’de Düzenli İnternet Kullanım Oranları ........................................... 28 Şekil 21: AB ve Türkiye’de Hanelerde İnternet Erişimi ....................................................... 28 Şekil 22: AB ve Türkiye’de Hanelerde Genişbant İnternet Sahipliği .................................... 29
  7. 7. vi Şekil 23: Bilgisayar Kullanılan Girişimlerin Oranı ............................................................... 31 Şekil 24: İnternet Erişimine Sahip Girişimlerin Oranı ......................................................... 31 Şekil 25: İnternet Erişimi Olan Girişimlerin İnternet Sayfası Sahiplik Oranı ........................ 32 Şekil 26: Girişimlerde Haftada En Az Bir Kez Bilgisayar Kullanan Çalışanların Oranı ........... 32 Şekil 27: Girişimlerde Haftada En Az Bir Kez İnternet Kullanan Çalışanların Oranı .............. 33 Şekil 28: Girişimlerde İnternet Kullanım Amaçları .............................................................. 33 Şekil 29: Girişimlerde İnternet Bağlantı Tipleri .................................................................. 34 Şekil 30: Girişimlerde Kullanılan Ağ Teknolojileri ............................................................... 34 Şekil 31: Girişimlerin İnternet Üzerinden Sunduğu Hizmetler ........................................... 35 Şekil 32: Girişimlerin Gerçekleştirdiği Otomatik Veri Alışverişinin Amaçları, 2009 ............. 36 Şekil 33: Girişimlerin İnternet Üzerinden Sipariş Alma/Verme Oranları, 2007 ..................... 37 Şekil 34: Girişimlerin Bilgisayar Ağları Üzerinden Sipariş Alma/Verme Oranları, 2008 ........ 37 Şekil 35: Girişimin İnternet Üzerinden Yapılan Satışlar Vasıtasıyla Elde Ettiği Faydalar, 2008 ... 38 Şekil 36: Girişimin e-Ticaret Siparişi Verdiği Tedarikçilerinin Yer Aldığı Bölgeler, 2008 ......... 39 Şekil 37: Girişimlerin İnternet Üzerinden Satışlarını Kısıtlayan Faktörler, 2008 ................... 39 Şekil 38: Bilişim Teknolojileri ile İlgili Bir Güvenlik Problemiyle Karşılaşan Girişimler ......... 40 Şekil 39: Girişimlerin Kullandığı Güvenlik Önlemleri .......................................................... 41 Şekil 40: Bilişim Uzmanı İstihdam Eden Girişim Oranı ....................................................... 41 Şekil 41: Girişimlerde Bilişim Uzmanı Alımı ve Alımda Güçlükle Karşılaşma Oranı ............. 42 Şekil 42: Bilişim Uzmanı Alımında Girişimlerin Karşılaştığı Temel Güçlükler ....................... 43 Şekil 43: Bilişim Teknolojilerini Kullanabilen Personel Alımı ve Alımda Güçlükle Karşılaşma Oranı . 43 Şekil 44: Personeline Bilişim Teknolojileri Eğitimi Sağlayan Girişimlerin Oranı ................... 44 Şekil 45: Türkiye ve AB’de İnternet Erişimine Sahip Girişimlerin Oranı .............................. 47 Şekil 46: Türkiye ve AB’de Genişbant İnternet Erişimine Sahip Girişimlerin Oranı .............. 48 Şekil 47: Hanehalkı Bireyleri ile Girişimlerin Kamu ile İletişimde İnterneti Kullanım Oranları .. 50 Şekil 48: Hanehalkı Bireylerinden Kamu ile İletişimde İnterneti Kullananların Yürüttükleri Faaliyetler . 50 Şekil 49: Kamu ile İletişimde İnterneti Kullanan Girişimlerin Yürüttükleri Faaliyetler ........... 51 Şekil 50: Bireylerin e-Devlet Hizmetlerini Kullanmama Nedenleri ...................................... 52 Şekil 51: Girişimlerin e-Devlet Hizmetlerini Kullanmama Nedenleri ................................... 53 Şekil 52: Ortalama Hizmet Olgunluğu ............................................................................... 59 Şekil 53: Tümüyle Çevrimiçi Hizmetlerin Oranı .................................................................. 60
  8. 8. vii Şekil 54: BİT ile İlişkili İstihdamın Toplam İstihdama Oranı ................................................ 67 Şekil 55: OECD Ülkelerinde Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü Pazar Büyüklüğü ........... 70 Şekil 56: Telekomünikasyon Hizmetleri Abone Sayıları ...................................................... 72 Şekil 57: Sabit Telefon, Mobil Telefon ve Genişbant Abone Yoğunluğu ............................... 73 Şekil 58: Telekomünikasyon Sektörü Alt Pazar Büyüklükleri ............................................. 73 Şekil 59: Telekomünikasyon Sektörü Altyapı Yatırımları ..................................................... 74 Şekil 60: Telekomünikasyon Tarife Sepetleri - Ev Kullanıcıları ........................................... 75 Şekil 61: Genişbant Erişimde Rekabet Düzeyi - Pazar Payı ............................................... 75 Şekil 62: OECD Ülkelerinde Genişbant Bağlantı Türü ve Abone Yoğunluğu ......................... 78 Şekil 63: Ar-Ge Harcamaları İçerisinde Özel Sektörün Payı ............................................... 80 Şekil 64: Gençlik Eğitim Düzeyi ........................................................................................ 82 Şekil 65: 25-64 Yaş Arası Üniversite Mezunu Oranı ........................................................... 82
  9. 9. 1 Bilgi toplumuna dönüşüm süreci, Türkiye’yi idari, teknolojik, ekonomik ve sos- yal açılardan etkileyecek, dikkatle planlanması ve yakın takip edilmesi gereken uzun bir süreçtir. Bu süreç kamuda, toplumda ve iş dünyasında köklü değişiklik- leri beraberinde getirmektedir. Bilgi toplumuna dönüşümde başarının sağlanma- sı, sürecin doğru ölçütlerle izlenmesi, değerlendirilmesi ve gerektiğinde tedbirlerin alınabilmesi ile mümkündür. Bu sebeple, karar vericilerin ve uygulayıcıların geliş- meleri değerlendirebilmeleri amacıyla Bilgi Toplumu Stratejisi Ölçümleme Dokü- manı hazırlanmıştır. Ölçümleme Dokümanı bilgi toplumuna dönüşüm sürecinde takip edilecek 117 göstergeyi kapsamaktadır. Elinizde bulunan Bilgi Toplumu İstatistikleri çalışması Ölçümleme Dokümanın- da yer verilen göstergeler bazında derlenen verilerin değerlendirilmesi neticesin- de oluşturulmuştur. Bu sene ikincisi hazırlanan dokümanda geçen sene olduğu gibi Ölçümleme Dokümanı Sürüm 1.1’e göre Ek-1’de yer alan gösterge listesi temel alınmıştır. Bilgi Toplumu Stratejisi ve eki Eylem Planı 2006 yılında uygula- maya konmuş olmakla birlikte, mevcut olduğu takdirde göstergelerin 2006 yılı öncesine ait değerleri de kullanılmış ve veriler zaman serisi şeklinde sunulmuştur. Diğer taraftan, geçen sene yayımlanan ilk sürümde kullanılan bazı değerler verile- rin alındığı kaynakta değiştirilmiş olduğundan veya veriler göstergenin sorumlusu olan kuruluş tarafından farklı bir kaynaktan temin edilmeye başlandığından geçen sene kullanılan 2009 yılı öncesi değerlerde de değişikliklere rastlanmaktadır. Bilgi Toplumu İstatistikleri çalışması Bilgi Toplumu Stratejisinde stratejik önce- lik alanları olarak tanımlanan; 1. Sosyal Dönüşüm, 2. BİT’in İş Dünyasına Nüfuzu, 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü, 4. Kamu Yönetiminde Modernizasyon, 5. Küresel Rekabetçi Bilgi Teknolojileri Sektörü, 6. İletişim Altyapı ve Hizmetleri ile 7. Ar-Ge ve Yenilikçiliğin Geliştirilmesi konularında sağlanan gelişmeleri, ulaşılabilen resmi veriler ile açıklama- yı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında yer alan her bir konu başlığı altında; sağlanan sayısal gelişmeler çerçevesinde genel değerlendirmenin yanı sıra, Bilgi Toplumu Stratejisinin uygulama performansının ölçülmesi ve değerlendirilmesi için geliştirilen temel göstergeler ile uluslararası karşılaştırmalar da yer almaktadır. Çalışmada bunlardan başka, Ölçümleme Dokümanında yer almış olmakla birlikte çeşitli nedenlerle henüz ölçülmesi mümkün olmayan bazı göstergelerin ölçüle- meme nedenlerine de yer verilmiştir. GİRİŞ
  10. 10. 1. Sosyal Dönüşüm3 Bilgi ve iletişim teknolojilerinin (BİT) sunduğu imkânların toplumun tüm kesim- lerine ulaştırılması ve vatandaşların günlük ve iş hayatlarında BİT’ten etkin biçim- de faydalanması bilgi toplumuna dönüşüm hedefi içinde önemli bir yere sahiptir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan Hanehalkı Bilişim Teknolo- jileri Kullanım Anketinin sonuçları, vatandaşların söz konusu teknolojilere erişimi, gerekli yetkinliklere ne ölçüde sahip oldukları, teknoloji kullanımları ve konuya ilişkin sorunların irdelenmesine imkân vermektedir. Hanelerde BİT erişimini ve vatandaşların söz konusu teknolojilere ilişkin eğilimlerini saptamak amacıyla yapılan Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Anketi, Avrupa Birliği İstatistik Ofisinin (Eurostat) katkılarıyla Avrupa Birliği (AB) normlarına uygun olarak hazırlanmakta ve yürütülmektedir. Ankette vatandaş- lara yöneltilen soruların büyük bir bölümü yıllar itibarıyla aynı olmakla birlikte, bazı yıllar sorulmamış veya özellikle eklenmiş sorular da bulunmaktadır. Anket çalışmasında referans alınan dönem 2004, 2005 ve 2007 yılların- da Nisan-Haziran, 2008 ve 2009 yıllarında ise Ocak-Mart dönemidir. 2004 ve 2005 yıllarında Hanehalkı İşgücü Anketine eklenmiş ayrı bir modül olarak ele alınan anket 2004 yılında 9.571, 2005 yılında 10.151 hanede gerçekleştirilmiş, ayrı bir anket olarak ise 2007 yılında 6.516, 2008 yılında 6.890 ve 2009 yılında 5.770 hanede yapılmıştır. Ancak, çalışma sonuçları birbirleriyle karşılaştırıla- bilir niteliktedir. 2007 ve 2008 yıllarına ait değerler MERNİS ve 2007 yılında uygulamaya konan Adres Kayıt Sistemi (AKS) verilerine göre TÜİK tarafından revize edilmiş değerlerdir. 2009 çalışması ise doğrudan MERNİS ve AKS temel alınarak yapılmıştır. Anket kapsamında sorular 16-74 yaş grubu bireylere yöneltilmektedir. Ye- tişkin ve söz konusu teknolojileri daha bilinçli kullananlar olarak değerlendirilen bu grubun sorulara verdiği cevaplar anket sonucunda ortaya çıkan sayısal de- ğerlerin temelini oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu raporda göstergeler bazında yapılan değerlendirmelerde ülke geneli veya tüm bireyler olarak belirtilen so- nuçların 16-74 yaş grubunu yansıttığı bilinmelidir. 1. SOSYAL DÖNÜŞÜM
  11. 11. 1. Sosyal Dönüşüm 4 • 31 Aralık 2009 itibarıyla Türkiye nüfusu 72.561.312 kişidir. • Nüfusun % 50,3’ünü erkekler, % 49,7’sini ise kadınlar oluşturmaktadır. • Nüfusun % 70,1’i kentlerde, % 29,9’u ise kırsal alanda yaşamaktadır. • 20 bin ve daha fazla nüfusa sahip yerleşmeler dışında kalan alanlar “kırsal alan” olarak tanımlanmaktadır. • Genç nüfus yapısına sahip ülkemizde ortanca yaş 28,8’dir. • 2008 yılında toplam doğurganlık hızı 2,1’dir. Yaş Grupları İtibariyla Nüfus Dağılımı Bireylerin sosyo-ekonomik özellikleri ve yaşadıkları yer itibarıyla BİT’e erişim- leri ve kullanımları farklı olmaktadır. Toplumun farklı kesimlerinde ortaya çıkan bu eşitsizlik sayısal uçurum olarak bilinmektedir. Dolayısıyla ülke genelinin yanı sıra farklı kesimler itibarıyla da konunun incelenmesi önemlidir. Kaynak: Türkiye İstatistik Yıllığı, 2009 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Nüfus Sayımı Sonuçları, 2009 26,0 17,2 17,1 14,0 11,3 7,3 4,2 2,8 0 5 10 15 20 25 30 0-14 15-24 25-34 35-44 45-54 55-64 65-74 75+ Yaş Grubu Yüzde
  12. 12. 1. Sosyal Dönüşüm5 Ülkemizde bilgisayar ve internet kullanımı hızla artmaktadır (Şekil 1, Şekil 2). Ancak, aşağıdaki şekillerde görüleceği üzere kırsal kesimde kullanım kentlere göre önemli ölçüde geride kalmakta ve bu iki kesim arasında sayısal uçurum devam etmektedir. Şekil 1: Son 3 Ay İçinde Bilgisayar Kullanımı Bilgisayar ve İnternet Kullanımı Şekil 2: Son 3 Ay İçinde İnternet Kullanımı
  13. 13. 1. Sosyal Dönüşüm 6 2009 yılında son 3 ay içinde internet kullanım oranı %34 olarak belirlenmiştir. Diğer taraftan, en son internet kullanılan zamana bakılmaksızın 2009 yılında genel itibarıyla herhangi bir zamanda internet kullananların oranı %38,1’dir. Toplumda bilgisayar ve internet kullanımı yaş grubu, cinsiyet, eğitim ve işgü- cü durumu itibarıyla da farklılıklar göstermekte ve önemle üzerinde durulması gereken sayısal uçurumun varlığına işaret etmektedir. Son 3 ay içinde internet kullanan bireyler göz önüne alındığında, 16-74 yaş grubuna uygulanan anket sonuçlarına göre internet kullanım oranı 16-24 yaş grubunda en yüksektir. Kadın- ların internet kullanım oranları her yaş grubunda erkeklerin gerisinde kalmaktadır (Şekil 3). Şekil 3: Yaş Grupları İtibarıyla İnternet Kullanımı, 2009 Bireylerin internet kullanımı eğitim seviyesine paralel şekilde artmaktadır. Yük- sek-okul, fakülte ve daha üstü eğitime sahip kadınların internet kullanımı erkek- lere oldukça yakın düzeydedir (Şekil 4). İşgücü durumuna göre en çok internet kullananlar ise öğrenciler, işverenler, ücretli/maaşlılar ve işsizlerdir (Şekil 5). 

  14. 14. 1. Sosyal Dönüşüm7 Şekil 4: Öğrenim Durumları İtibarıyla İnternet Kullanımı, 2009 Şekil 5: İşgücü Durumu İtibarıyla İnternet Kullanımı, 2009 
 

  15. 15. 1. Sosyal Dönüşüm 8 İşbaşında olan (15 yaş ve daha büyük) nüfusun işteki durumu (Bin kişi): 2009 yılında istihdam edilenlerin sayısı 21.277.000, işsizlerin sayısı ise 3.471.000 kişidir. İşgücüne dahil olanlar: Ücretli/maaşlı, yevmiyeli, işveren, kendi hesabına çalışan, ücretsiz aile işçisi, işsiz İşgücüne dahil olmayanlar: Ev işleriyle meşgul, emekli, öğrenci, çalışmak istemeyen, engelli, diğer Kaynak: Türkiye İstatistik Yıllığı, 2009 İşgücüne dahil olmayan (15 yaş ve daha büyük) nüfus (Bin kişi): 2.870 4.429 1.210 12.769 0 4.000 8.000 12.000 16.000 Ücretsiz aile işçisi Kendi hesabına çalışan İşveren Ücretli, maaşlı ve yevmiyeli 1.705 3.395 3.621 3.966 2.062 12.101 0 5.000 10.000 15.000 Diğer Özürlü, yaşlı veya hasta Emekli Öğrenci Ev kadını İş aramayıp işbaşı yapmaya hazır olan
  16. 16. 1. Sosyal Dönüşüm9 Toplumda bilgisayar ve internet kullanıcıları arasında kullanma yetkinliğinin na- sıl kazanıldığı incelendiğinde bu tür teknolojileri kullanmayı öğrenmek amacıyla vatandaşların kursları çoğunlukla tercih etmedikleri görülmektedir (Şekil 6). Buna göre, bireylerin yetkinliklerini iş, okul ve arkadaş çevrelerinden aldıkları yardımlar veya kendi çabaları ile kazandıkları anlaşılmaktadır. Şekil 6: Bilgisayar ile İlgili Kursa Katılma, 2009 Bireylerin bilgisayar ve internet kullanım yerleri için tercihleri aynı olmaktadır (Tablo 1). Yıllar itibarıyla incelendiğinde, 2004 yılında bilgisayar, 2005 yılında da internet kullanımı işyerinde daha fazla iken, 2007 ve sonrası yıllarda bireylerin bilgisayar ve interneti evlerinde daha fazla kullandıkları görülmektedir. Benzer şe- kilde internet kafeleri tercih oranı da düşmüştür. Bilgisayar ve internet kullanım yerlerinin birbirine paralellik arz etmesi nedeniy- le 2009 yılı için bireylerin sadece internet kullanım yerleri kadın ve erkek ayrımında incelenmiştir (Şekil 7). Buna göre internet kullanımı için en çok tercih edilen yerler sırasıyla ev, işyeri ve internet kafe olmaktadır. Ev, arkadaş, akraba vb. başkaları- nın evi ile eğitim alınan yer kadınlar tarafından erkeklere kıyasla daha fazla tercih edilmektedir. 

  17. 17. 1. Sosyal Dönüşüm 10 Tablo 1: Bireylerin Bilgisayar ve İnterneti Kullanım Yerleri Şekil 7: İnternet Kullanım Yeri, 2009 Bireylerin en son ne zaman internet kullandıkları incelendiğinde, internet kulla- nımlarının son 3 ay içinde yoğunlaştığı görülmektedir (Şekil 8). Yıllar itibarıyla artan internet kullanımında aktif kullanımı işaret eden son 3 ay içinde kullanım oranı da artış göstermektedir. 2004 2005 2007 2008 2009 Kullanım Yeri Bilgi- sayar İnter- net Bilgi- sayar İnter- net Bilgisa- yar İnter- net Bilgi- sayar İnter- net Bilgi- sayar İnter- net Evde 37,4 - - 27,6 54,6 46,8 61,8 55,0 65,1 57,6 İşyerinde 43,9 - - 43,3 36,8 38,0 37,3 38,2 32,0 32,4 Eğitim alınan yerde 11,3 - - 8,8 6,7 6,7 8,7 8,8 9,3 9,0 İnternet kafede 33,0 - - 36,6 26,0 30,9 22,0 24,5 21,1 24,1 Arkadaş, akraba vb. başkalarının evinde 10,8 - - 7,2 11,1 12,5 12,9 15,8 12,6 14,0 Diğer 0,9 - - 1,5 2,5 3,5 2,4 3,0 1,7 3,0 

  18. 18. 1. Sosyal Dönüşüm11 Şekil 8: En Son İnternet Kullanılan Zaman Şekil 9: Bilgisayar Kullanım Sıklığı, 2009 Bilgisayarı son 3 ay içinde kullanan bireylerin %61,2’si, interneti son 3 ay için- de kullanan bireylerin ise %59,3’ü hergün/neredeyse her gün kullandıklarını ifade etmişlerdir (Şekil 9, Şekil 10). Hem bilgisayar hem de internet kullanımı için ikinci sırada ise haftada en az bir kullanım beyan edilmiştir. 

  19. 19. 1. Sosyal Dönüşüm 12 Yukarıdaki sonuçlardan da görüleceği üzere, bilgisayarı ve interneti kullan- dığını beyan edenler çoğunlukla aktif birer kullanıcı olup bilgisayar/interneti ne- redeyse sürekli kullanmaktadır. Bu durumda, BİT kullananlar ile kullanmayanlar arasında bilgiye erişim ve BİT’in sağladığı diğer olanaklar açısından bir uçurum olduğu açıktır. AB tarafından i2010 süreci için belirlenmiş bir kıstas olan düzenli (her gün veya haftada en az bir defa) internet kullanımı göstergesi de internet kullanımın- da aktif ve sürekli kullanımı ölçmeyi amaçlamaktadır. Türkiye için 2007, 2008 ve 2009 yıllarında sırasıyla %26,9, %32,2 ve %34 olan internet kullanım oranlarına karşılık düzenli internet kullanım oranlarının %23,2, %28,5 ve %30 olduğu görül- mektedir (Şekil 11). Bu durum Türkiye’de internet kullanıcılarının büyük bir bölü- münün interneti sürekli kullandığını göstermektedir. Şekil 10: İnternet Kullanım Sıklığı, 2009 

  20. 20. 1. Sosyal Dönüşüm13 BİT kullanımının bireylerin ekonomik ve sosyal hayatlarına sağlayacağı kat- kıyı görebilmek açısından kullanıcıların söz konusu teknolojileri hangi amaçlarla kullandıkları önemlidir. Bireylerin bilgisayar ile gerçekleştirdikleri faaliyetler Tablo 2’de, interneti kullanma amaçları ise Tablo 3’te verilmektedir. Bilgisayar kullanılarak gerçekleştirilen faaliyetlerde ilk sıralarda dosya/klasör kopyalama veya taşıma ile bir belgedeki bilgiyi kopyalama ve taşıma bulunmak- tadır. Kent ve kırda ortaya çıkan kayda değer fark bir bilgisayar dili kullanarak bilgisayar programı yazma faaliyetinin kentlerdeki oranının kırsaldakinin yaklaşık iki katı olmasıdır. Şekil 11: Düzenli İnternet Kullanımı Tablo 2: Bilgisayar ile Yürütülen Faaliyetler, 2009 Faaliyetler Türkiye Kent Kır Dosya / klasör kopyalama veya taşıma 84,3 84,9 81,3 Bir belgedeki bilgiyi, kopyala-yapıştır komutlarını kullanarak kopyalama veya taşıma 71,8 71,8 71,7 Tablolarda temel aritmetik formülleri kullanma 35,9 37,9 26,0 Bilgisayara yeni aygıt bağlama ve yükleme (yazıcı, modem, vb.) 35,1 36,2 29,9 Bilgisayarla ilgili bir problemi bulma ve çözme 21,7 22,4 18,3 Bir bilgisayar dili kullanarak bilgisayar programı yazma 7,0 7,6 3,9
  21. 21. 1. Sosyal Dönüşüm 14 Tablo 3: İnternet Kullanma Amaçları, 2009 2009 yılında internet kullanıcılarının kullanım amaçlarına bakıldığında ise e-posta gönderme ile gazete, dergi okuma, haber indirme işlemlerinin en çok gerçekleştirilen faaliyetler olduğu görülmektedir. En çok talep edilen diğer hizmet- ler arasında sohbet odaları veya tartışma forumlarına mesaj iletme ve anlık ileti gönderme ile oyun, müzik, film, görüntü indirme veya oynatma da bulunmaktadır. Öğrenme amacıyla internete başvurmak %31,7, internet bankacılığı %14, her- hangi bir konuda eğitim alma %5,8, mal veya hizmet satışı ise %2 olarak gerçek- leşmiştir. Kent ve kır arasında kullanım amaçları incelendiğinde özellikle seyahat ve konaklama ile ilgili hizmetlerin kullanımı, internet bankacılığı, yazılım indirme ve öğrenme amacıyla internete başvurma konularında kırsaldaki kullanıcıların kentli kullanıcıların gerisinde kaldığı görülmektedir Amaçlar Türkiye Kent Kır e-Posta gönderme 72,4 73,7 64,9 Çevrimiçi haber, gazete ya da dergi okuma, haber indirme 70,0 70,1 69,4 Sohbet odalarına, haber gruplarına veya çevrimiçi tartışma forumlarına mesaj gönderme, anlık ileti gönderme (Chat, Msn, Skype, başkaları ile gerçek zamanlı yazışma) 57,8 58,3 55,3 Oyun, müzik, film, görüntü indirme veya oynatma 56,3 55,9 58,2 Mal ve hizmetler hakkında bilgi arama (satın almayı kapsamıyor ) 52,9 55,0 41,6 İnternet üzerinden telefonla görüşme / İnternet üzerinden video görüşmesi (webcam ile) 49,8 50,7 45,2 Sağlıkla ilgili bilgi arama (yaralanma, hastalık, beslenme, vb.) 45,1 47,3 33,3 İnternet üzerinden yayın yapan radyo dinleme ya da televizyon izleme 43,3 44,0 39,8 Öğrenme amacıyla internete başvurma 31,7 33,4 22,0 Okul, üniversite, mesleki kurslar ile ilgili faaliyetler için bilgi arama 25,7 25,7 25,3 Kendi oluşturduğu metin, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb. içerikleri herhangi bir internet sitesine paylaşmak üzere yükleme 24,1 25,0 19,3 Seyahat, konaklama ile ilgili hizmetlerin kullanımı (otel rezervas- yon, bilet satış, vb.) 22,5 24,2 13,0 Yazılım indirme 15,2 16,1 10,0 İnternet bankacılığı 14,0 14,9 8,9 İş arama ya da iş başvurusu yapma 13,2 13,2 13,2 Herhangi bir konuda çevrimiçi eğitim alma (yabancı dil, bilgisa- yar, vb.) 5,8 6,3 3,0 Mal veya hizmet satışı 2,0 2,2 0,9
  22. 22. 1. Sosyal Dönüşüm15 Tablo 4: İnternet Üzerinden Sipariş Verilen veya Satın Alınan Mal ve Hizmetler, 2009 İnternet kullanım amaçları arasında e-ticaret önemli bir yer tutmaktadır. An- kete katılanlar arasında internet kullananların son 12 ay içinde internet üzerinden en çok sipariş verdiği veya satın aldığı mal elektronik araçlar olmuştur (Tablo 4). Kırsaldaki kullanıcıların kentli kullanıcılara oranla daha fazla tercih ettiği mal veya hizmet türleri elektronik araçlar, ev eşyası, bilgisayar ve diğer ek donanım, bilgi- sayar ve video oyunları yazılımları ve geliştirilmesi ile telekomünikasyon hizmetleri iken, internet üzerinden sinema, tiyatro vb. bileti, ilaç, hisse senedi, finansal hiz- met, sigorta alımına ise kırsaldan hiç talep olmamaktadır. Mal ve hizmet türleri İnternet kullananlar içindeki oranı İnternet üzerinden mal veya hizmet siparişi verenler ya da satın alanlar içindeki oranı Türkiye Kent Kır Türkiye Kent Kır Elektronik araçlar ( Cep telefonu, kame- ra, radyo, TV, DVD oynatıcı, video vb.) 2,7 2,6 3,2 32,2 29,7 50,8 Kitap / dergi / gazete / e-eğitim materyali 1,8 1,9 1,1 20,8 21,2 18,3 Ev eşyası (Mobilya, oyuncak, beyaz eşya vb.) 1,6 1,5 1,7 18,4 17,3 26,7 Giyim, spor malzemeleri 1,6 1,7 1,2 18,7 18,8 18,4 Seyahat ve tatil için hazırlıklar (bilet, araç kiralama) 1,6 1,7 1,1 18,6 18,8 17,4 Bilgisayar ve diğer ek donanım 1,1 1,1 1,5 13,4 12,1 23,7 Gıda maddeleri ile günlük gereksinimler (tütün ve kozmetik dâhil) 1,1 1,2 0,4 12,5 13,4 5,7 Film, müzik 0,8 0,9 0,3 9,1 9,7 4,8 Seyahat için konaklama (otel vb. rezervasyon) 0,6 0,7 0,1 7,1 7,7 2,2 Sinema, tiyatro vb. bilet satın alımı 0,6 0,7 0,0 6,7 7,7 0,0 İlaç 0,5 0,6 0,0 6,4 7,3 0,0 Video oyunları yazılımları dışında bilgisayar yazılımları ve geliştirilmesi 0,3 0,2 0,8 3,8 2,6 12,6 Telekomünikasyon hizmetleri 0,3 0,3 0,4 3,6 3,1 7,0 Hisse senedi / Finansal hizmet / Sigorta alımı 0,1 0,1 0,0 1,1 1,3 0,0 Video oyunları yazılımları ve geliştirilmesi 0,1 0,1 0,3 1,6 1,2 4,8
  23. 23. 1. Sosyal Dönüşüm 16 Tablo 5: İnternet Üzerinden Alışverişte Yaşanan Sorunlar, 2009 Anketlere göre internet üzerinden alışverişte sorun yaşayanların oranı 2007 yılında %6,3, 2008 yılında %9,5, 2009 yılında ise %5,6 olarak belirlenmiştir. 2009 yılı araştırmasına göre son 12 ay içinde internet üzerinden alışverişte en çok ya- şanan sorun yanlış veya hasarlı ürün teslimi olmuştur (Tablo 5). Bir başka husus ise kırsalda hiç belirtilmemiş olmasına rağmen kentlerde garanti süresi ve diğer yasal haklara ilişkin belirsizlikler ile hile, dolandırıcılık ve sahtekârlık sorunlarının dile getirilmiş olmasıdır. Diğer taraftan, yanlış ya da hasarlı ürün teslimi ile tes- lim süresinin belirtilenden fazla olması kırsal kesimde internet üzerinden alışveriş yapan tüm bireyler tarafından dile getirilen sorunlar olarak ön plana çıkmaktadır. Kırsalda yaşayanlar internet üzerinden alışverişte fiziksel uzaklığın bir sonucu olan teslim süresinin fazla olmasından şikâyetçidir. Bireylerin internet üzerinden alışveriş yapmama nedenleri ise Şekil 12’de ve- rilmektedir. Bireylerin internet üzerinden alışveriş yapmaya ihtiyaç duymaması konusu oldukça yüksek bir oranla öne çıkmaktadır. 2008 ve 2009 yıllarında giz- lilik ya da güvenlik kaygılarının önemli oranda arttığı görülmektedir. 2009 yılında güvenlik ve gizlilik kaygısı vatandaşlara ayrı ayrı sorulmuştur. Şekil 12’de 2009 yılı için sadece güvenlik kaygısı oranına yer verilmiş olup aynı yıl için vatandaşlar tarafından belirtilen gizlilik kaygısı oranının %15,4 olduğu da dikkate alınmalıdır. Diğer taraftan internet üzerinden ödeme olanağı veren kredi kartına sahip olma- ma oranının bu tür alışverişlerin önünü açacak şekilde azalmış olduğu görülmek- tedir. Ayrıca, nedenler arasında sayılan ürünü yerinde görerek almayı tercih etmek ve alışkanlıkları devam ettirmek yıllar itibarıyla beklenmedik biçimde değişkenlik göstermektedir. Sorunlar Türkiye Kent Kır Yanlış ya da hasarlı ürün teslimi 52,3 43,0 100,0 Teslim süresinin belirtilenden fazla olması 30,0 16,3 100,0 Sipariş verme veya ödeme esnasında internet sayfasında sorun yaşanması 25,2 18,0 62,2 Garanti süresi ve diğer yasal haklar konusunda bilgi zorluğu 10,6 12,7 0,0 Şikâyet ya da tazminat zorluğu veya şikâyet sonrası yanıtın yeterli olmaması 9,3 3,7 37,8 Hile, dolandırıcılık ve sahtekârlık ile karşılaşma (kredi kartı bilgilerinin kötüye kullanılması, mal ve hizmetleri teslim alamamak) 5,1 6,1 0,0
  24. 24. 1. Sosyal Dönüşüm17 Şekil 12: İnternet Üzerinden Satın Almama Nedenleri Bireylerin BİT kullanımında karşılaştıkları güvenlik problemleri söz konusu tek- nolojilerden faydalanma düzeyleri konusunda önemli bir faktördür. 2009 yılında internet kullanıcıları arasında güvenlik sorunu ile karşılaşma oranı %28,9’dur. Bi- reylerin en fazla karşılaştığı güvenlik problemi zaman veya bilgi kaybına neden olan bilgisayar virüsleridir (Şekil 13). Diğer taraftan yıllar itibarıyla artan oranda istenmeyen e-posta ile karşılaşıldığı beyan edilirken, kredi kartı kullanımına dair usulsüzlük veya kişisel bilgilerin başkalarının eline geçmesi sorunları oldukça dü- şük oranlarla ifade edilmektedir.
  25. 25. 1. Sosyal Dönüşüm 18 Şekil 13: İnternet Kullanıcılarının Karşılaştıkları Güvenlik Sorunları Şekil 14: Alınan Güvenlik Önlemleri 2009 yılında internet kullanıcılarının %28’i herhangi bir güvenlik önlemi al- madığını, %13,9’u ise bu konuda bir bilgisi olmadığını beyan etmiştir (Şekil 14). Yıllar itibarıyla güvenlik önlemi alma oranı artsa da internette yaşanan güvenlik sorunları ülkemizde önemini korumaktadır. Ancak, internet kullanımının özellikle evlerde artmasıyla kullanıcıların bireysel anlamda güvenlik önlemleri ile daha fazla ilgilenmesi beklenmektedir.
  26. 26. 1. Sosyal Dönüşüm19 Hanelerde BİT Erişimi Şekil 15: Hanelerde İnternet Erişimi Ülkemizde hanelerde internet erişiminin yıllar itibarıyla hızla arttığı ve 2009 yı- lında internet erişimine sahip hane oranının Türkiye geneli, kent ve kır için sırasıyla %30, %35,9 ve %15,9 olduğu görülmektedir (Şekil 15). Bilgi Toplumu Stratejisi ucuz ve kaliteli internet altyapısının tesisi ile genişbant internetin ülke genelinde yaygınlaştırılması üstüne kurgulanmıştır. 2009 yılında hanelerde genişbant erişim oranı %26,2 olup bu değer %30 olan internet erişi- mine sahip hane oranına oldukça yakındır (Şekil 16). Bu durum, Bilgi Toplumu Stratejisinde amaçlandığı şekilde hanelerde internet erişimi için genişbant tekno- lojilerin yaygın olarak kullanıldığını göstermektedir.
  27. 27. 1. Sosyal Dönüşüm 20 Diğer taraftan, hanelerde internet erişimi için kullanılan teknolojiler incelen- diğinde kullanıcılar tarafından Sayısal Abone Hattı (DSL) hizmetine büyük talep olduğu görülmektedir. 2005 yılında internete erişimi olan hanelerden %19,3’ü DSL kullanırken, bu oranın 2009 yılında %85,6’ya ulaştığı görülmektedir (Şekil 17). Hız ve kalite açısından yetersiz kalan çevirmeli bağlantı ve cep telefonu (WAP, GPRS) üstünden bağlantı oranları ise zaman içinde düşmüş, ancak 2009 yılında cep telefonu üstünden internet bağlantı oranında hafif bir yükselme görülmüştür. Hanelerin internete erişim için kullandıkları donanım büyük oranda kişisel bilgi- sayardır (Şekil 18). Evde bilgisayar sahipliği masa üstü bilgisayar, taşınabilir bilgi- sayar veya el bilgisayarı olarak ele alındığında bu oran Türkiye genelinde %37,4, kentlerde %45,6 ve kırsal kesimde %17,5 olmaktadır. Diğer taraftan, ülke gene- linde %87,6 olan yüksek cep telefonu sahipliği ve bu sahipliğin kentsel ve kırsal alanda (%89,6 ve %82,9) birbirine yakın değerde olması, cep telefonu sahipliği- nin ülke genelinde yaygınlığını göstermekte ve cep telefonu üstünden birtakım hizmetlerin vatandaşlara sunumu için büyük fırsat yaratmaktadır. Şekil 16: Hanelerde İnternet Bant Genişliği
  28. 28. 1. Sosyal Dönüşüm21 Şekil 17: Hanelerde İnternet Bağlantı Türü Şekil 18: Hanelerde BİT Ekipmanı ve İnternete Bağlılık Durumu, 2009
  29. 29. 1. Sosyal Dönüşüm 22 Tablo 6: Bilgisayar Başına Öğrenci Sayısı, 2009 Kaynak: MEB Strateji Geliştirme Başkanlığı Not: Değerler resmi okullar bazındadır. Eğitimde BİT Kullanımı Son yıllarda Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yapılan yatırımlarla okul- larda BİT altyapısının kurulmasında büyük aşama kaydedilmiştir. 2009 yılı sonu itibarıyla 27.999 bilgi teknolojisi (BT) laboratuvarı kurulmuş, ayrıca BT altyapısı kurulması için gereken kapasiteye sahip olmayan 17.261 ilköğretim okuluna da 15 öğrenciye bir bilgisayar, her okula bir projeksiyon cihazı, bir yazıcı ve bir tarayı- cı şeklinde BİT ekipmanları sağlanmıştır. İlköğretim öğrencilerinin %94’ü, ortaöğ- retim öğrencilerinin ise tamamı okullarında genişbant internet erişimine sahiptir. Ayrıca, vatandaşlara BİT erişimini sağlamak ve BİT yetkinliği kazandırmak üzere açılması planlanan Kamu İnternet Erişim Merkezlerinden (KİEM) 1.850 adedinin kurulumu MEB tarafından 2009 yılı sonu itibarıyla tamamlanmıştır. Ölçümleme Dokümanında, MEB tarafından üretilen veriler kullanılarak, yapılan bu yatırımların ve eğitimde BİT kullanımının detaylı incelenmesi ve farklılıkların or- taya konması da amaçlanmıştır. Burada en önemli göstergelerden birisi şüphesiz bilgisayar başına öğrenci sayısıdır. Ülke genelinde bilgisayar başına öğrenci sayısı ilköğretimde 30,8 ve ortaöğretimde 25,1 olmaktadır. İlköğretim ve ortaöğretim bazında bilgisayar başına öğrenci sayısında en düşük ve en yüksek değerlere sahip 5’er ile ait değerler Tablo 6’da sunulmaktadır. İlköğretim Ortaöğretim Sıralama İladı Bilgisayarbaşına öğrenci Sıralama İladı Bilgisayarbaşına öğrenci Sıralama İladı Bilgisayarbaşına öğrenci Sıralama İladı Bilgisayarbaşına öğrenci 1 Tunceli 10,8 77 İstanbul 40,9 1 Sinop 8,7 77 Şanlıurfa 40,3 2 Artvin 12,3 78 Antalya 41,0 2 Tunceli 8,8 78 Diyarbakır 43,0 3 Bayburt 13,1 79 Şanlıurfa 42,6 3 Gümüşhane 9,5 79 Gaziantep 46,2 4 Burdur 14,0 80 Bursa 49,5 4 Bilecik 9,6 80 Batman 49,9 5 Gümüşhane 15,0 81 Gaziantep 50,7 5 Artvin 10,0 81 İstanbul 59,6
  30. 30. 1. Sosyal Dönüşüm23 Tablo 7: BT Laboratuvarı ve Okul Sayıları, 2009 Kaynak: MEB Strateji Geliştirme Başkanlığı Not: Değerler resmi okullar bazındadır. BT laboratuvarı kurulması için MEB tarafından okulun en az 8 dersliğe ve 150 öğrenciye sahip olması şartı aranmaktadır. Tüm okullarda BT laboratuvarı kurul- ması yerine kurulum için okul bazında belli bir kapasitenin varlığı arandığından, iller bazında okul veya öğrenci sayısı ile BT laboratuvarı sayısı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamaktadır. Bu durumda genel fikir vermesi amacıyla ilköğretim ve ortaöğretim bazında en fazla ve en az BT laboratuvarına sahip 5’er ildeki okul ve BT laboratuvarı sayıları Tablo 7’de verilmektedir. Okullarda öğretmenlerin kullanımına sunulan bilgisayarlar ele alındığında, ülke genelinde bilgisayar başına öğretmen sayısının ilköğretim ve ortaöğretim bazında sırasıyla 23,8 ve 16,5 olduğu görülmektedir. İlk ve ortaöğretimde bilgisayar ba- şına öğretmen sayısı en düşük ve en yüksek olan 5’er ile ait değerler Tablo 8’de sunulmaktadır. İlköğretim Ortaöğretim Genel Sıralama İlAdı BTlaboratuvarısayısı Okulsayısı Sıralama İlAdı BTlaboratuvarısayısı Okulsayısı Sıralama İlAdı BTlaboratuvarısayısı Okulsayısı 1 İstanbul 2333 1401 1 İstanbul 782 801 1 İstanbul 3115 2202 2 Ankara 816 893 2 Ankara 649 499 2 Ankara 1465 1392 3 İzmir 644 923 3 İzmir 493 395 3 İzmir 1137 1318 4 Konya 510 928 4 Konya 389 260 4 Konya 899 1188 5 Adana 392 708 5 Bursa 314 242 5 Bursa 671 813 77 Çankırı 47 111 77 Tunceli 44 25 77 Yalova 105 94 78 Bayburt 40 113 78 Iğdır 43 21 78 Tunceli 83 68 79 Tunceli 39 43 79 Ardahan 38 24 79 Ardahan 75 201 80 Ardahan 37 177 80 Kilis 31 22 80 Bayburt 70 129 81 Kilis 36 113 81 Bayburt 30 16 81 Kilis 67 135
  31. 31. 1. Sosyal Dönüşüm 24 Tablo 8: Bilgisayar Başına Öğretmen Sayısı, 2009 Kaynak: MEB Strateji Geliştirme Başkanlığı Not: Değerler resmi okullar bazındadır. Bir başka değerlendirilmesi gereken konu ise BİT yetkinliğinin kazandırılması yönündeki çalışmalardır. Ancak, bu alanda eğitim, sertifika gibi tanımların tam olarak netleşmemiş olması ve veri eksikliği sebebiyle, BİT yetkinliği kazandırılma- sına ilişkin net bir değerlendirme yapma imkanı bulunmamaktadır. MEB tarafın- dan iletilen verilere göre, 2007, 2008 ve 2009 yıllarında MEB tarafından toplam 146.935 öğretmene hizmet içi eğitim yoluyla BİT eğitimi sağlanmıştır. Diğer ta- raftan, 2008 ve 2009 yıllarında MEB tarafından ülke genelinde 26.801 erkek ve 3.648 kadın olmak üzere toplam 30.449 kişiye BİT eğitimi sağlandığı ve sertifika verildiği belirtilmektedir. Ancak bu değerler MEB bünyesinde verilen BİT kursları genelinde olup sadece KİEM’lere has eğitim sayısını yansıtmamaktadır. MEB tarafından kurulan KİEM’lerde verilen eğitimler hakkında en kesin bilgi kışlalarda kurulu KİEM’lere ilişkindir. Genelkurmay Başkanlığı’ndan alınan veriye göre, kışlalarda kurulu toplam 358 KİEM’de Ocak 2008-Aralık 2009 döneminde düzenlenen 918 adet temel seviye BİT kursunu 59.426 er ve erbaş başarıyla tamamlamıştır. MEB tarafından açılan 1.850 adet KİEM’in yanı sıra farklı kurumlar tarafından da benzer amaçla merkezler kurulmuş olmakla birlikte bu merkezlerin sayısı ve sunulan BİT hizmetleri hakkında net bir bilgi bulunmamaktadır. Ölçümleme Dokümanında Sosyal Dönüşüm bölümünde yer alan toplam 29 gösterge arasında ölçülemeyen 4 gösterge ile ölçülememe nedenleri ise aşağıda sunulmaktadır. İlköğretim Ortaöğretim Sıralama İladı Bilgisayarbaşına öğretmen Sıralama İladı Bilgisayarbaşına öğretmen Sıralama İladı Bilgisayarbaşına öğretmen Sıralama İladı Bilgisayarbaşına öğretmen 1 Tunceli 11,4 77 Adıyaman 32,8 1 Artvin 7,3 77 İzmir 21,7 2 Artvin 12,6 78 Şanlıurfa 33,6 2 Tunceli 7,5 78 Gaziantep 22,3 3 Edirne 14,4 79 Kahraman- maraş 34,2 3 Bayburt 7,5 79 Mersin 23,3 4 Bayburt 14,5 80 Ağrı 35,6 4 Gümüş- hane 7,8 80 Ankara 23,8 5 Kırklareli 14,6 81 Batman 40,0 5 Ardahan 7,9 81 İstanbul 31,2
  32. 32. 1. Sosyal Dönüşüm25 Sosyal Dönüşüme İlişkin Ölçülemeyen Göstergeler ve Ölçülememe Nedenleri TEMEL GÖSTERGELER Stratejide bilgi toplumuna dönüşümün izlenebilmesi amacıyla sosyal dönü- şüm bölümünde toplam 13 adet temel gösterge belirlenmiştir. Bu göstergelere ilişkin hedef değerler ile ulaşılan seviyelere ilişkin değerler Tablo 9’da sunulmak- tadır. Buna göre, internet kullanımında 2007, 2008 ve 2009 yıllarında öngörülen değerlerin üstüne çıkılmış, öğrenciler, çalışanlar ve işsizler açısından internet kullanım hedefleri aşılmıştır. Ancak, internetin etkin kullanımı, bir diğer deyişle ekonomik ve sosyal fayda yaratmak üzere kullanımı açısından istenen seviyeye henüz ulaşılamamıştır. Çevrimiçi bankacılık yapan bireylerin oranı 2007 yılında he- def değeri yakalamış olmasına rağmen, 2008 ve 2009 yıllarında hedef değerlerin gerisinde kalınmıştır. Çevrimiçi alışveriş açısından ise gerçekleşmeler hedeflerin oldukça gerisindedir. Bireylerin e-devlet hizmetlerini kullanım oranlarında da iste- nen yükseliş sağlanamamıştır. Hanelerde internet erişimi ve genişbant aboneliği konusunda aşama kayde- dilmiş ve hedef değerlerin ötesine geçilmiştir. Anket sonuçlarında ortaya çıkan güvenlik sorunları yaşama oranları Ölçümleme Dokümanında öngörülen oranların altındadır. Ancak bu durumun vatandaşların güvenlik sorunları hakkındaki farkın- dalık düzeyi ile birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Sıra No Gösterge Ölçülememe Nedeni 24 BT araçları ile donatılmış sınıf sayısı MEB tarafından detaylı veri tutulma- maktadır.26 KİEM ve KİEM’lerdeki bilgisayar sayısı 28 KİEM günlük erişim amaçlı kapasite kullanım oranı KİEM’lerin işletimi ve yönetimine ilişkin sorunlardan ötürü kapasite kullanım oranları hesaplanamamaktadır.29 KİEM günlük eğitim amaçlı kapasite kullanım oranı
  33. 33. 1. Sosyal Dönüşüm 26 Tablo 9: Sosyal Dönüşüme İlişkin Temel Göstergelerde Gelişmeler (Yüzde) Sıra No TEMEL GÖSTERGE 2007 H 2007 G 2008 H 2008 G 2009 H 2009 G 3 İnternete bağlı bilgisayar bulunan haneler 8,7 15,8 12,4 19,5 20,0 22,5 12 İnternet kullanıcısı bireyler 16,5 26, 9 20,8 32,2 28,7 34,0 12 İnternet kullanıcısı öğrenciler 56,8 82,8 63,1 83,3 73,7 88,2 12 İnternet kullanıcısı çalışanlar 23,4 36,0 31,7 42,4 44,2 44,6 12 İnternet kullanıcısı işsizler 23,9 42,2 28,4 48,7 36,4 41,6 14 KİEM’den internete erişen bireyler 0,4 - 0,6 - 1,3 - 15 Eğitim amaçlı internet kullanan çalışan ve işsizler 2,3 - 4,2 - 9,1 - 15 Eğitim amaçlı internet kullanan öğrenciler 39,2 - 45,1 - 55,1 - 15 Çevrimiçi bankacılık yapan bireyler 3,5 4,0 5,5 4,9 10,4 4,8 15 Çevrimiçi alışveriş yapan bireyler 3,6 2,7 5,5 4,2 10,0 4,5 20 Güvenlik problemi yaşayan kullanıcılar 32,0 31,0 35,0 29,0 33,0 28,9 62 e-Devlet hizmetlerini kullanan bireyler 8,1 7,2 10,9 8,4 16,6 7,5 106 Genişbant abone yoğunluğu 3,8 6,5 5,8 8,4 8,0 9,4 H: Hedef Değeri, G: Gerçekleşme Değeri
  34. 34. 1. Sosyal Dönüşüm27 ULUSLARARASI KARŞILAŞTIRMALAR Bilgi Toplumu Stratejisi sayısal uçurumun sadece ülkemizde farklı gruplar ara- sında değil ülkeler arasında da olduğuna dikkat çekmekte, bu bağlamda ülke- mizde genel itibarıyla BİT kullanımının artırılmasını ve bu açıdan gelişmiş ülkeler ile aramızdaki farkın azaltılmasını hedeflemektedir. Ancak, 2007-2009 döneminde gelişme sağlanmış olmakla birlikte, AB ile ülkemiz arasında BİT kullanımındaki fark devam etmektedir (Şekil 19, Şekil 20). Şekil 19: AB ve Türkiye’de İnternet Kullanım Oranları Kaynak: AB değerleri Eurostat’tan (Haziran 2010 itibarıyla), Türkiye değerleri TÜİK’ten alınmıştır. 2006 Yılı Türkiye değeri ise DPT tahminidir.
  35. 35. 1. Sosyal Dönüşüm 28 Şekil 20: AB ve Türkiye’de Düzenli İnternet Kullanım Oranları Değerlendirilmesi gereken bir başka husus da hanelerde internet erişimi ve genişbant internet sahipliğidir. 2007-2009 döneminde önemli bir artış sağlan- makla birlikte, internet kullanımına benzer şekilde ülkemiz ve AB arasında hane- lerde internet erişimi ile genişbant internet sahipliği oranları açısından büyük fark bulunmaktadır (Şekil 21, Şekil 22). Şekil 21: AB ve Türkiye’de Hanelerde İnternet Erişimi Kaynak: AB değerleri Eurostat’tan (Haziran 2010 itibarıyla), Türkiye değerleri TÜİK’ten alın- mıştır. Kaynak: AB değerleri Eurostat’tan (Haziran 2010 itibarıyla), Türkiye değerleri TÜİK’ten alın- mıştır.
  36. 36. 1. Sosyal Dönüşüm29 Şekil 22: AB ve Türkiye’de Hanelerde Genişbant İnternet Sahipliği Kaynak: AB değerleri Eurostat’tan (Haziran 2010 itibarıyla), Türkiye değerleri TÜİK’ten alın- mıştır.
  37. 37. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu 30 Günümüzde, girişimlerin bilgiyi elde etme, geliştirme ve yönetme yetenekle- ri; ekonomik büyümenin, verimliliğin ve rekabet edebilirliğin temel unsuru haline gelmiştir. Bu açıdan, BİT’in iş dünyasına nüfuz etmesi ve girişimlerde yaygın ve etkin olarak kullanılması; ekonominin bilgiye dayalı hale gelmesi, daha yüksek katma değer üretmesi ve yeni iş alanlarının oluşumu açısından büyük önem ta- şımaktadır. TÜİK tarafından yapılan Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanımı Anketinin sonuçları, girişimlerimizin kendi iş süreçlerindeki tüm alanlarda BİT kullanımının hangi yaygınlık ve kapsamda olduğunun tespiti ile verimlilik seviyelerinde de gö- rülebilecek artış veya azalışların incelenmesi çalışmalarına altyapı sağlamaktadır. Girişimlerde BİT Erişimi ve Kullanımı Girişimlerde bilgisayar kullanımı ve internet erişimi oranları 2005 yılı Ocak ayın- da sırasıyla %87,8 ve %80,4 iken, bu oranlar 2009 yılı Ocak ayında %90,7 ve %88,8 olarak gerçekleşmiştir. Bu iki oran yıllar itibarıyla artarken internet sayfası sahipliğinde bir düşme eğilimi görülmektedir. İnternet erişimine sahip girişimlerin internet sayfasına sahiplik oranı 2007 yılı Ocak ayındaki %63,1 değerinden 2009 yılı Ocak ayında %58,7’ye düşmüştür. Tüm bu göstergeler ile girişim büyüklüğü arasında bir paralellik olduğu da görülmektedir. Örnek olarak, 2009 yılında 10-49 çalışanı olan girişimlerde bilgisayar kullanımı, internete erişim ve internet sayfası sahipliği sırasıyla %89,5, %87,5 ve %55,2 oranlarında iken 250+ çalışanı olan girişimler için bu oranlar %99,3, %99 ve % 84,8’dir (Şekil 23, 24 ve 25). İlk defa 2005 yılında gerçekleştirilen Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kul- lanımı Anketi 2007, 2008 ve 2009 yıllarında Eurostat tarafından yenilenen metodolojiye uygun olarak yeniden düzenlenmiş ve seçilmiş sektörlerdeki 10 ve daha fazla (10+) çalışanı olan girişimlere uygulanmış olup anket sonuçları çalışan sayısına göre büyüklük grupları itibarıyla da verilmektedir. Bu araştır- malarda, girişimlerden alınan cevaplar çerçevesinde bilişim teknolojileri ile ilgili üretilen göstergelerden bir kısmı cari yılın Ocak ayı, bir kısmı da bir önceki yılın bilgisini vermektedir. 2. BİLGİ VE İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN İŞ DÜNYASINA NÜFUZU
  38. 38. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu31 Şekil 23: Bilgisayar Kullanılan Girişimlerin Oranı Şekil 24: İnternet Erişimine Sahip Girişimlerin Oranı
  39. 39. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu 32 Şekil 25: İnternet Erişimi Olan Girişimlerin İnternet Sayfası Sahiplik Oranı Şekil 26: Girişimlerde Haftada En Az Bir Kez Bilgisayar Kullanan Çalışanların Oranı 2007, 2008 ve 2009 yılı Ocak ayında bilgisayar kullanılan girişimlerde çalışan- ların sırasıyla %25,5, %26,7 ve %30,3’ü haftada en az bir kez bilgisayar kullan- mıştır. Aynı dönemlerde internet erişimine sahip girişimlerde haftada en az bir kez internete bağlanan çalışanların oranı ise sırasıyla %21,6, %22,2 ve %26’dır (Şekil 26 ve 27).
  40. 40. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu33 Şekil 27: Girişimlerde Haftada En Az Bir Kez İnternet Kullanan Çalışanların Oranı Şekil 28: Girişimlerde İnternet Kullanım Amaçları 2009 yılı Ocak ayında, internet erişimine sahip girişimlerin %76,3’ü interneti bankacılık ve finansal hizmetler, %31,6’sı eğitim ve öğretim için kullanmıştır. Bu oranlar önceki yıllarda da benzer seviyelerde gerçekleşmiştir (Şekil 28).
  41. 41. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu 34 Şekil 29: Girişimlerde İnternet Bağlantı Tipleri Şekil 30: Girişimlerde Kullanılan Ağ Teknolojileri 2007, 2008 ve 2009 Ocak aylarında internet erişimi olan girişimlerde en çok kullanılan internet bağlantı tipi sırasıyla %94,2, %95,3 ve %94,6 oranları ile DSL (ADSL, vb.) olmuştur (Şekil 29). Bilgisayar kullanılan girişimlerdeki ağ bağlantı- larında ise Kablolu Yerel Ağ en önde bulunmaktadır (Şekil 30). Bununla birlikte 2009 yılında yerel ağa sahip olup ayrıca intraneti ve extraneti de olan girişimlerin oranı %5,4’tür.
  42. 42. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu35 Şekil 31: Girişimlerin İnternet Üzerinden Sunduğu Hizmetler Anket sonuçlarına göre, internet sayfasına sahip girişimlerin bu sayfalar üze- rinden sundukları hizmetler arasında %61,3 oranla 2007 yılında en önde bulunan girişimlerin ürünlerini pazarlaması hizmetinin yerini 2008 ve 2009 yıllarında sıra- sıyla %78,4 ve %77,9 oranları ile ürün katalogları ve fiyat listelerine erişimi sağ- lamak almıştır (Şekil 31). Diğer taraftan, 2009 yılı Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Anketine göre çevrimiçi sipariş, rezervasyon veya kayıt işlemi yapan girişimlerin oranı %15,2 ile düşük bir seviyede kalmış olmasına rağmen, Banka- lararası Kart Merkezi verilerine göre, internet üzerinden yapılan e-ticaret işlemleri toplam tutarı, %13,6’lık bir artışla 2008 yılındaki 9.089 Milyon TL’den 2009 yılında 10.274 Milyon TL’ye ulaşmıştır. Girişimlerin kamu kurum ve kuruluşları ile iletişimde interneti kullanma oranı 2005 yılı anket sonuçlarına göre 2004 yılında %63,2 iken 2009 yılı anketi sonuç- larına göre 2008 yılında %68,4 olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan, 2009 yılı Ocak ayında bilgisayar kullanılan girişimlerde bilgi ve iletişim sistemleri kullanarak girişim dışındaki kurum/kuruluş ve diğer girişimlerle otomatik veri alışverişi gerçekleştirme oranı %27,8 olarak gerçekleşmiş, otoma- tik veri alışverişi amaçları arasında ise kamu kurumlarına veri göndermek/almak amacı %73,4 ile ilk sırada yer almıştır. Bu amacı %72,1 ve %63,3 oranlarıyla ürün bilgileri göndermek/almak ve finansal kurumlara ödeme talimatı göndermek izlemektedir (Şekil 32).
  43. 43. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu 36 Şekil 32: Girişimlerin Gerçekleştirdiği Otomatik Veri Alışverişinin Amaçları, 2009 Girişimlerde e-Ticaret 2009 yılı anketinde ölçülmemiş olmakla birlikte, 2008 yılı anket sonuçlarına göre 2007 yılında internet erişimine sahip girişimlerin %15,4’ü internet üzerin- den sipariş vermiş, %9,4’ü ise internet üzerinden sipariş almıştır. Benzer şekilde, 2008 yılında bilgisayar kullanılan girişimlerin bilgisayar ağları üzerinden ürün/hiz- met siparişi alma ve verme oranları sırasıyla %10,1 ve %16,2 olarak gerçekleş- miştir. Sektörler itibarıyla girişimlerin internet ve bilgisayar ağları üzerinden sipariş alma/verme durumu Şekil 33 ve Şekil 34’te sunulmaktadır. Türkiye’de Sanayi ve Hizmet Sektörleri Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri Araştırması sonuçlarına göre 2007 yılın- da 2.567.704 girişim faaliyet göstermiştir. Bu girişimlerden %45,2’si toptan ve perakende ticaret, motorlu taşıt, motosiklet, kişisel ve ev eşyalarının onarımı; %17,3’ü ulaştırma, depolama ve haberleşme; %12,3’ü imalat sanayi sektörle- rinde faaliyet göstermişlerdir. Sanayi ve hizmet sektörlerinde toplam istihdam ise 2007 yılında 9.829.061 kişi olmuştur. 2007 yılındaki istihdamın %31,6’sı toptan ve perakende ticaret; motorlu taşıt, motosiklet, kişisel ve ev eşyalarının onarımı; % 28,2’si imalat sanayi; %10,4’ü ulaştırma, depolama ve haberleşme sektöründe yer almaktadır. Faktör maliyetiyle katma değer 2007 yılında 880.826.661 TL olarak ger- çekleşmiştir. 2007 yılında yaratılan toplam katma değerin %53,4’ü hizmetler sektöründe yaratılmıştır.
  44. 44. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu37 Şekil 33: Girişimlerin İnternet Üzerinden Sipariş Alma/Verme Oranları, 2007 Şekil 34: Girişimlerin Bilgisayar Ağları Üzerinden Sipariş Alma/Verme Oranları, 2008 Not: 2007 Girişimciler Anketinde Kapsanan Sektörlerin “Nace 1.1” İstatistiki Sınıflaması Ek-2’de yer almaktadır.
  45. 45. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu 38 Sipariş alan girişimlerin internet üzerinden yaptıkları satışlar vasıtasıyla fayda elde ettikleri alanlar arasında yeni pazarlara girmek, satış potansiyelini artırmak en önde gelmektedir (Şekil 35). Girişimlerin düzenli olarak bilgisayar ağları aracılığıyla sipariş verdiği tedarikçilerin yer aldığı bölgeler arasında ise yurt içi en büyük grubu oluşturmaktadır (Şekil 36). Şekil 35: Girişimlerin İnternet Üzerinden Yapılan Satışlar Vasıtasıyla Elde Ettiği Faydalar, 2008
  46. 46. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu39 Girişimlerin satışlarını engelleyen veya sınırlandıran faktörler arasında ilk iki sı- rayı müşterilerin internet üzerinden alım yapmaya hazır olmaması ile girişimlerin ürün/hizmetlerinin internet üzerinden satış için uygun olmaması almaktadır (Şekil 37). Şekil 36: Girişimlerin e-Ticaret Siparişi Verdiği Tedarikçilerinin Yer Aldığı Bölgeler, 2008 Şekil 37: Girişimlerin İnternet Üzerinden Satışlarını Kısıtlayan Faktörler, 2008
  47. 47. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu 40 Güvenlik Sorunları ve BİT Personeli İstihdamı 2007 ve 2008 yılı anket sonuçlarına göre sırasıyla 2006 yılında internet erişi- mine sahip girişimlerin %16,4’ü bilişim teknolojileri ile ilgili bir güvenlik problemi ile karşılaşırken bu oran 2007 yılında %17,4’e yükselmiştir. Bu artış, büyük ölçüde, güvenlik problemi ile karşılaşma oranı %15,4’ten %17,5’e artan 50-249 arasın- da çalışan sayısına sahip girişimlerden kaynaklanmaktadır (Şekil 38). Yaşanan güvenlik problemlerinin çözümüne yönelik olarak kullanılan güvenlik önlemleri arasında ise 2007 ve 2008 yılı Ocak aylarında sırasıyla %93,2 ve %94,9 kullanım oranı ile virüs tarama veya koruma yazılımları başta gelmektedir (Şekil 39). Şekil 38: Bilişim Teknolojileri ile İlgili Bir Güvenlik Problemiyle Karşılaşan Girişimler
  48. 48. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu41 Bilgisayar kullanılan tüm girişimlerde, bilişim uzmanı istihdam eden girişim oranı 2007 ve 2008 yılı Ocak aylarında sırasıyla %10,3 ve %12,5 olarak gö- rülmektedir. 250 ve üzeri çalışan sayısına sahip girişimlerde sırasıyla %45,8 ve %48,6 olan bu oran, tüm girişimlere ait ortalamanın yaklaşık 4 katıdır (Şekil 40). Şekil 39: Girişimlerin Kullandığı Güvenlik Önlemleri Şekil 40: Bilişim Uzmanı İstihdam Eden Girişim Oranı
  49. 49. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu 42 2006 ve 2007 yıllarında bilgisayar kullanılan tüm girişimler sırasıyla %32,1 ve %45,9 oranlarında bilişim uzmanlığı gerektiren durumlar için dışarıdan destek almıştır. Bilgisayar kullanılan girişimlerde bilişim uzmanlığı gerektiren durumlar için bilişim uzmanı alan veya almayı deneyen girişimlerin personel alımı yaparken güçlükle karşılaşma oranları ise 2006 ve 2007 yıllarında sırasıyla %38,1 ve %39,4 olarak belirlenmiştir (Şekil 41). Bilişim uzmanlığı gerektiren durumlar için personel alma veya almayı deneme oranının düşük kalmasında girişimlerin personel almak yerine ihtiyaçlarını dış kaynak kullanımı yoluyla karşılamalarının etkili olduğu de- ğerlendirilmektedir. Aynı yıllarda, bilişim uzmanı istihdamında karşılaşılan temel güçlükler arasında aranan niteliklere uygun yeterli sayıda aday olmaması veya çok az olması ile ada- yın iş tecrübesi yetersizliği öne çıkmaktadır (Şekil 42). Şekil 41: Girişimlerde Bilişim Uzmanı Alımı ve Alımda Güçlükle Karşılaşma Oranı
  50. 50. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu43 Aynı girişimlerde bilişim teknolojileri kullanım becerileri gerektiren pozisyonlar için personel alma ya da almayı deneme oranı 2006 ve 2007 yıllarında sırasıyla %8,1 ve %8,9 olarak tespit edilmiştir (Şekil 43). Bilgi teknolojileri kullanım becerisi gerektiren pozisyonlar için personel alımında gözlenen artış bilgi teknolojilerinin girişimlerde daha yaygın olarak kullanıldığının ve buna ilişkin istihdam ihtiyacının arttığının göstergesi olarak değerlendirilmektedir. Şekil 42: Bilişim Uzmanı Alımında Girişimlerin Karşılaştığı Temel Güçlükler Şekil 43: Bilişim Teknolojilerini Kullanabilen Personel Alımı ve Alımda Güçlükle Karşılaşma Oranı
  51. 51. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu 44 Bilgisayar kullanılan girişimlerde, personelinin bilişim teknolojileri kullanım be- cerilerini geliştirmek veya yükseltmek amacıyla eğitim imkânı sağlayan girişimlerin oranı 2006 ve 2007 yıllarında sırasıyla bilişim kullanıcıları için %8,6 ve %8,9 iken bilişim uzmanları için %6,3 ve %6 olarak gerçekleşmiştir (Şekil 44). Ölçümleme Dokümanında BİT’in İş Dünyasına Nüfuzu bölümünde yer almış olmasına rağmen çeşitli nedenlerden dolayı ölçülemeyen göstergeler ve neden- leri aşağıda listelenmiştir. BİT’in İş Dünyasına Nüfuzuna İlişkin Ölçülemeyen Göstergeler ve Ölçülememe Nedenleri Şekil 44: Personeline Bilişim Teknolojileri Eğitimi Sağlayan Girişimlerin Oranı No Gösterge Ölçülememe Nedeni 41 e-Ticaret satışlarının toplam ciroya oranı Soru sorulmuş, ancak anlamlı veri elde edilememiştir. 45 Siparişlerin yönetimi için kullanılan yazılım uygulaması, girişim dışındaki tedarikçilerin veya müşterilerin iş sistemlerine otomatik olarak bağlı girişim oranı Anketlerde sorusu bulunmamaktadır. 49 BİT ile ilgili en az iki güvenlik tedbiri kul- lanan girişimlerin oranı Anketlerde sorusu bulunmamaktadır. 56 e-İş Hazırlık Endeksi / BİT’in benimsen- mesi 49 nolu göstergenin eksikliğinden dolayı hesaplanamamaktadır.
  52. 52. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu45 TEMEL GÖSTERGELER Bilgi Toplumu Stratejisinde BİT’in iş dünyasına nüfuzunun izlenebilmesi ama- cıyla belirlenen 10 adet temel göstergeye ilişkin değerler Tablo 10’da sunulmak- tadır. Tablodan da görülebileceği gibi, girişimlerde BİT yaygınlığını gösteren bil- gisayar ve genişbant internet sahipliğinde hedeflenen değerler 2007, 2008 ve 2009 yıllarında geçilmiştir. Bunun yanı sıra, girişimlerimizin BİT’i kendi iş süreç- lerinde kullanımını gösteren kurumsal kaynak planlaması, tedarik zinciri yönetimi ve müşteri ilişkileri yönetimi kullanım oranlarında da hedeflenen değerlerin üzerine çıkılmıştır. Müşteri ilişkileri yönetimi kullanan girişim oranı göstergesi dışında diğer iki göstergede yıllar itibarıyla artışın olduğu da görülmektedir. Ayrıca, elektronik kanallardan sunulan kamu hizmetlerinden çeşitli amaçlarla yararlanan girişimlerin oranlarında çevrimiçi form doldurma amacı haricinde yıllar itibarıyla ilerlemeler bulunmaktadır.
  53. 53. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu 46 Tablo 10: BİT’in İş Dünyasına Nüfuzuna İlişkin Temel Göstergelerde Gelişmeler (*) 2007, 2008 ve 2009 yılı Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanımı Anketinde sağlanan veriler sırasıyla 2006, 2007 ve 2008 yılına aittir. H: Hedef Değeri, G: Gerçekleşme Değeri (Yüzde) Sıra No: TEMEL GÖSTERGE 2007 H 2007 G 2008 H 2008 G 2009 H 2009 G 30 Bilgisayarı olan girişimlerin oranı 64 88,7 67 90,6 73 90,7 32 Genişbant internet erişimine sahip girişimlerin oranı (xDSL bağlantı) 23 80,5 26 85,0 34 84,0 41 e-Ticaret satışlarının toplam ciroya oranı 2 - 3 - 4 - 50 Kurumsal kaynak planlaması kullanan girişimlerin oranı 2 7,8 3 10,8 4 10,0 51 Tedarik zinciri yönetimi kullanan girişimlerin oranı 1 5,6 1 6,6 3 11,9 52 Müşteri ilişkileri yönetimi kul- lanan girişimlerin oranı 0,4 8,6 0,5 12,5 1,3 7,1 63* Elektronik kanallardan sunulan kamu hizmetlerinden bilgi alma amacıyla yararlanan girişimlerin oranı - 78,4 - 83,6 - 81,5 63* Elektronik kanallardan sunu- lan kamu hizmetlerinden form indirme amacıyla yararlanan girişimlerin oranı - 72,3 - 77,0 - 73,8 63* Elektronik kanallardan sunulan kamu hizmetlerinden çevrimiçi form doldurma amacıyla yararla- nan girişimlerin oranı - 59,5 - 64,1 - 57,9 63 Elektronik kanallar üstünden işlemlerini tamamlayan girişimlerin oranı - - - - - -
  54. 54. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu47 Şekil 45: Türkiye ve AB’de İnternet Erişimine Sahip Girişimlerin Oranı Kaynak: AB değerleri Eurostat’tan (Haziran 2010 itibarıyla), Türkiye değerleri TÜİK’ten alın- mıştır. ULUSLARARASI KARŞILAŞTIRMALAR Türkiye’deki girişimlerin internet erişimine sahiplik oranları AB’deki girişimler ile karşılaştırıldığında Şekil 45’de görüldüğü gibi yıllar itibarıyla 2008 yılına kadar önemli bir yakınsama eğilimi olduğu gözlenmekte olmasına rağmen 2009 yılında bu yakınsamanın gerilediği görülmektedir. Ülkemizde girişimlerin internete erişim oranı üç yıl içinde büyük bir ilerleme kaydederek 2005 yılında %80,4’ten, 2008 yılında %89,2’ye ulaşırken 2009 yılında %88,8’e gerilemiştir. AB’de ise bu ora- nın 2005 yılındaki %91-92 seviyelerinden, 2008 yılında %93-95 ve 2009 yılında %94-96 seviyelerine ulaştığı görülmektedir. Bunun yanı sıra, 2007 ve 2008 yıllarında, Türkiye’de işletmeler genişbant in- ternete erişim açısından AB’ye daha fazla bir yakınsama göstermiş, AB-25 ve AB-27 ortalamasından daha yüksek bir orana sahip olmuştur. Ancak bu oran, 2009 yılında bir miktar düşüş göstermiş ve AB-25 ile AB-27 ortalaması arasında gerçekleşmiştir (Şekil 46).
  55. 55. 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu 48 Şekil 46: Türkiye ve AB’de Genişbant İnternet Erişimine Sahip Girişimlerin Oranı Kaynak: AB değerleri Eurostat’tan (Haziran 2010 itibarıyla), Türkiye değerleri TÜİK’ten alın- mıştır.
  56. 56. 49 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Elektronik devlet uygulamalarıyla kamu hizmetlerinin; BİT’in sunduğu imkânlardan yararlanılarak elektronik ortamlarda, vatandaş ve iş dünyasının ih- tiyaçlarına odaklanmış, birlikte işler ve bütünleşik bir anlayışla sunulması amaç- lanmaktadır. Bu uygulamaların hayata geçirilmesi sürecinde, kamu hizmetlerinin daha etkin ve etkili sunumunun yanı sıra, vatandaşların ve iş dünyasının bu hiz- metlere erişim imkân ve yeteneklerinin artırılması da büyük önem taşımaktadır. TÜİK tarafından yapılan Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Anketi ile yine TÜİK tarafından yapılan Girişimlerde Bilişim Teknolojieri Kullanım Anketi sonuçları vatandaşların ve işletmelerin kamu hizmetlerine elektronik ortamda erişimleri ve kullanımlarına dair bilgi vermektedir. Buna göre, bireyler ile girişimcilerin kamuyla işlemlerinde interneti kullanma oranlarının yıllar itibarıyla önemli ölçüde değişim göstermediği, ancak işletmelerin bireylere nazaran, kamu ile elektronik ortamda daha yoğun bir iletişim içerisinde oldukları görülmektedir (Şekil 47). Diğer taraftan, son 3 ay içinde internet kullanan hanehalkı bireylerinden kamu kurum ve kuruluşlarıyla iletişimde interneti kullananların kullanım amaçları arasın- da kamu kurum ve kuruluşlarının internet sitelerinden bilgi edinme ilk sırada yer almaktadır (Şekil 48). Kamu kurumlarıyla iletişim için Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım an- ketinde son 3 ay içindeki faaliyetler, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Anketinde ise son 12 ay içindeki faaliyetler irdelenmiştir. Dolayısıyla, hanehalkı verileri anketin yapıldığı dönem itibarıyla son 3 ayı, girişimlere ait veriler ise son 12 ayı temsil etmektedir. 3. VATANDAŞ ODAKLI HİZMET DÖNÜŞÜMÜ
  57. 57. 50 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Şekil 47: Hanehalkı Bireyleri ile Girişimlerin Kamu ile İletişimde İnterneti Kullanım Oranları Şekil 48: Hanehalkı Bireylerinden Kamu ile İletişimde İnterneti Kullananların Yü- rüttükleri Faaliyetler
  58. 58. 51 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Şekil 49: Kamu ile İletişimde İnterneti Kullanan Girişimlerin Yürüttükleri Faaliyetler Benzer şekilde, kamu kurum ve kuruluşlarıyla iletişimde interneti kullanan giri- şimlerin kullanım amaçları arasında kamu kurum ve kuruluşlarının internet sitele- rinden bilgi edinme ilk sırada yer almaktadır (Şekil 49). Bireylerin kamu hizmetleri ile ilgili işlemlerini ilgili kamu birimlerinde yüz yüze yürütmek istemeleri, e-devlet hizmetlerini kullanmayı tercih etmelerini engelleyen hususlar arasında başlıca neden olarak ortaya çıkmaktadır. En önemli ikinci ne- den ise ilgili hizmete internet üzerinden erişimin güç olması ya da talep edilen hizmetin çevrimiçi sunulmamasıdır. Güvenlik ve maliyetle ilgili kaygıların sırasıy- la %4,3 ve %0,9 oranları ile düşük düzeyde olması ise dikkat çekicidir (Şekil 50).
  59. 59. 52 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Şekil 50: Bireylerin e-Devlet Hizmetlerini Kullanmama Nedenleri Girişimlerin e-devlet hizmetlerini kullanmama gerekçelerinde de kamu birim- lerinde yüz yüze görüşme isteği %73,8’lik bir oranla ön plana çıkmaktadır (Şekil 51). Bununla birlikte, gerekçeler arasında yer alan diğer unsurlar, bireylerdekine nazaran, oran olarak daha belirgindir. Buna göre 2008 yılında, ihtiyaç duyulan hizmetlerin internet üzerinden sunulmaması veya bulunmasının çok zor olması gi- rişimlerin %44,2’sinin, acil olan durumlarda geri dönüşlerin gecikmesi %36,1’inin ve bilgi güvenliğine ve korunmasına ilişkin kaygılar da %36’sının kamu kurum ve kuruluşlarıyla iletişimde interneti kullanmama gerekçesi olarak ortaya konmak- tadır. Bu bağlamda, yıllar itibarıyla, acil olan durumlarda kamunun geri dönüş düzeyi algısında bir iyileşme olduğu ve girişimlerin kamunun internet üzerinden sunduğu hizmetlere ait beklentisinin arttığı gözlenmektedir. Öte yandan, güvenlik kaygısı bireylerin e-devlet hizmetlerini kullanımı önünde önemli bir engel teşkil etmezken, girişimlerin kamu kurumlarıyla iletişimlerinde interneti kullanmama nedenleri arasında önemli bir sorun olarak öne çıkmaktadır.
  60. 60. 53 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Şekil 51: Girişimlerin e-Devlet Hizmetlerini Kullanmama Nedenleri Tablo 11: e-Devlet Kapısı Hizmet Sunumu ve Ziyaretçi Sayısı Kullanıcıların elektronik kamu hizmetlerine erişimi tercih etmelerinde hizmetin internetten sunum şekli ve seviyesi önemli rol oynamaktadır. Kamu hizmetlerinin tek noktadan ve farklı kanallardan entegre sunumunu hedefleyen ve 2008 yılı Aralık ayında faaliyete geçen e-Devlet Ana Kapısından sunulan hizmet sayısında ve bu portalin ziyaretçi sayısında önemli artış olduğu dikkat çekmektedir (Tablo 11). Hizmet sayısının e-Devlet Ana Kapısının hizmete açılmasından sonra istikrarlı bir şekilde arttığı gözlenmektedir. Bununla birlikte, bu hizmetlerin büyük çoğun- luğunun sınırlı sayıda kurum tarafından sağlandığı gözönünde bulundurulmalıdır. Aynı dönemde, kullanıcı sayısında da önemli artışlar gerçekleşmiş; 2009 yılında, 98.325’i kayıtlı kullanıcı olmak üzere 571.113 ziyaretçi sayısına ulaşılmıştır. 2008 2009 e-Devlet kapısına entegre olmuş hizmet sayısı 22 139 e-Devlet kapısı ziyaretçi sayısı 10.862 571.113
  61. 61. 54 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Diğer taraftan, internet sitelerinin herkes tarafından erişilebilir olması da önemli bir konudur. Bu açıdan bakıldığında, engellilere erişim imkânı sağlayan kamu in- ternet sitelerinin sınırlı bir düzeyde kaldığı (%2,6) ve bu alanda çalışma ihtiyacı bulunduğu görülmektedir. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü stratejik önceliği altındaki gelişmelerin ölçülmesi amacıyla, Ölçümleme Dokümanında 11 adet gösterge belirlenmiş, an- cak, 2 gösterge için ölçüm yapılamamıştır. Bu göstergeler ile ölçüm yapılamama nedenlerine aşağıda yer verilmiştir. Kamu İnternet Siteleri Sayısı Kaynak: nic.tr Diğer Kamu: bel.tr, k12.tr, edu.tr, pol.tr, mil.tr, tsk.tr Değerler, 2003-2009 için yıl sonu, 2010 için ise 16 Nisan 2010 tarihi itibarıyladır. gov.tr diğer kamu toplam 0 5.000 10.000 15.000 20.000 25.000 İnternetsitesisayısı gov.tr 1.647 2.315 3.310 5.595 6.992 7.918 8.766 9.080 diğer kamu 1.138 2.483 4.805 12.137 12.216 12.028 12.475 12.712 toplam 2.785 4.798 8.115 17.732 19.208 19.946 21.241 21.792 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
  62. 62. 55 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümüne İlişkin Ölçülemeyen Göstergeler ve Ölçü- lememe Nedenleri Tablo 12: Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Alanında Temel Göstergelerde Gelişmeler TEMEL GÖSTERGELER Ölçümleme Dokümanında yer alan 11 göstergeden 4’ü Bilgi Toplumu Stra- tejisinde vatandaş odaklı hizmet dönüşümünün izlenmesi için belirlenmiş temel göstergelerdir. Bu göstergelere ilişkin değerler Tablo 12’de sunulmaktadır. Sıra No GÖSTERGE ÖLÇÜLEMEME NEDENİ 59 Elektronik kanallar üze- rinden sunulan hizmetlerin oranı Bu göstergenin hesaplanmasına esas teşkil edecek Kamu Hizmet Envanteri çıktıları üzerinden standart bir kamu hizmeti tanımına dayalı hizmet sayısına ulaşmak ve aynı şekilde elektronik ortamda sunulan hizmetleri tespit etmek mümkün olmamıştır. 60 AB 20 temel kamu hizmeti gelişmişlik seviyesi Türkiye, AB tarafından 2009 yılında yaptırılan ölçümleme ve kıyaslama çalışmasına da- hil olmadığından bu gösterge 2009 yılı için hesaplanmamıştır. Sıra No TEMEL GÖSTERGE 2007 H 2007 G 2008 H 2008 G 2009 H 2009 G 59 Elektronik kanallar üzerin- den sunulan hizmetlerin oranı - - - - 45 - 60 AB 20 temel kamu hizmeti gelişmişlik seviyesi 70 69 100 - 100 - 64 Kamu hizmetlerinde elektronik kanallardan gerçekleşen işlemlerin oranı 14 - 16 65,1 20 66,2 69 e-Hizmetler kullanıcı mem- nuniyeti endeksi seviyesi1 - 64,1 - 63,3 60 95 H: Hedef Değeri, G: Gerçekleşme Değeri 1 Bu göstergedeki hedef değer hız, doğruluk, güvenlik, kullanım avantajı ve erişim olmak üzere beş bileşenden oluşacak kullanıcı memnuniyeti endeksidir.Ancak, gerçekleşme değeri bölümünde yer verilen değer ise TÜİK tarafından yapılan Yaşam Memnuniyeti Araştırmasında elde edilen tek bir orana karşılık gelmektedir. (Yüzde)
  63. 63. 56 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Türkiye, 2007 yılında katıldığı, AB tarafından gerçekleştirilen AB 20 temel kamu hizmetinin gelişmişlik seviyesinin belirlenmesine yönelik kıyaslama çalışmasına 2009 yılında dahil olmamıştır. Bu nedenle, Türkiye’ye ilişkin 2009 verisi bulun- mamaktadır. Bununla birlikte, 2007 yılı kıyaslama çalışmasının yapıldığı dönemde elektronik ortamda sunulmayan adres değişikliği bildirimi, hastanelerden randevu alma, çevrimiçi şirket kaydı ve çevrimiçi çevre izinleri işlemlerinin bir kısmının ta- mamlandığı, bir kısmının da pilot uygulamalarının başlatıldığı dikkate alındığında, Türkiye’nin 2010 yılı itibarıyla AB 20 temel kamu hizmetinin tamamen elektronik ortamda sunumu hedefine büyük oranda yaklaştığı anlaşılmaktadır (Tablo 13). Kamu hizmetlerinde elektronik kanallardan gerçekleşen işlemlerin oranı % 66,2 ile bir önceki yıl seviyesinde gerçekleşmiştir2 . Bu hizmetlerden birey olarak vatandaşa sunulan hizmetlerde elektronik ortamda gerçekleşme oranı %49,2 iken, iş dünyasına yönelik hizmetlerdeki gerçekleşme seviyesi %85,9 olmuştur. Öte yandan, bazı hizmetler %100’e yakın seviyelerde elektronik ortamda ger- çekleştirilirken, bazı hizmetlerde elektronik ortamda gerçekleşen işlem hacmi %1’ler seviyesinde kalmıştır. Buradan hareketle, yüksek elektronik işlem hacmine ulaşmış hizmetlerle sınırlı düzeyde kullanım imkânı bulan hizmetlerin karşılaştır- malı olarak değerlendirilmesinin kullanım düzeyinin artırılması açısından faydalı olacağını ifade etmek mümkündür. Diğer yandan, bu göstergenin %20 olarak belirlenen 2009 hedefinin oldukça üzerinde gerçekleştiği görülmektedir. Ancak, bu durum değerlendirilirken, gösterge hedefinin belirlenmesinde elektronik or- tama aktarılmış tüm hizmetler için hesaplama yapılacağı öngörülmüş olmasına rağmen, mevcut hesaplamada AB 20 temel kamu hizmeti içerisinde elektronik ortamda sunulanların dikkate alındığı unutulmamalıdır. Elektronik ortamda sunulan kamu hizmetlerinden memnuniyet oranı 2007, 2008 ve 2009 yıllarında sırasıyla %64,1, %63,3 ve %95 olarak gerçekleşmiştir. 2009 değeri birbirine yakın olan önceki iki yıl verisinden önemli oranda artış gös- terdiğinden ihtiyatla karşılanmalı ve takip edecek yıllardaki gerçekleşme durumu ile birlikte değerlendirilmelidir. Diğer taraftan, bu değerler Ölçümleme Doküma- nında belirlendiği şekliyle bir endeks değeri olmayıp, TÜİK Yaşam Memnuniyeti Araştırmasından elde edilen memnuniyet oranını ifade etmektedir. 2 64 nolu göstergenin hesaplanmasında, AB-20 Temel Kamu Hizmetinden ülkemizde elektronik ortamda su- nulan hizmetlerden kullanım istatistiklerine ulaşılabilen hizmetler esas alınmıştır. Hesaplamaya dahil edilen hizmetler: 1.Gelir vergisi, 2. İş kurumları aracılığıyla iş arama hizmetleri, 3. Sosyal güvenlik katkısı, 4. Kişisel belgeler, 5. Araç ruhsatı, 6. Polise ihbar, 7. Halk kütüphaneleri, 8. Sigorta primleri, 9. Kurumlar vergisi, 10. Katma Değer Vergisi, 11. İstatistik birimine veri iletimi, 12. Gümrük bildirimleri, 13. Kamu alımları. Bu hizmet- lerin tam listesi ve Türkiye’deki uygulama durumu Tablo 10’da verilmektedir.
  64. 64. 57 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Tablo 13: AB 20 Temel Kamu Hizmeti ve Türkiye’de Sunum Durumu SIRA KAMU HİZMETİ TANIMI ÜLKEMİZDEKİ UYGULAMA DURUMU VATANDAŞA YÖNELİK HİZMETLER 1 Gelir vergileri: bildirim ve değerlendirme e-Beyanname kapsamında bildirim, tahakkuk ve ödeme işlemleri çevrimiçi gerçekleştirilebilmektedir. 2 İş kurumları aracılığıyla iş arama hizmetleri Türkiye İş Kurumunun internet sayfasından kamu ve özel sektör iş ve işçi arama ve başvuru işlemleri yapılabilmektedir. 3 Sosyal güvenlik katkısı (sigorta primleri) - İşsizlik yardımı - Çocuk yardımı - Sağlık sigortası - Öğrenci yardımı -Türkiye İş Kurumunun internet sayfasından işsizlik ödeneği için çevrimiçi başvuru yapılabilmektedir. -Aile ve çocuk yardımı ile ilgili doğrudan bilgi veren ve işlem yapılan bir internet sitesi bulunmamak- tadır. -Sağlık sigortasına ilişkin işlemler Sosyal Güvenlik Kurumunun uygulamaları üzerinden çevrimiçi ger- çekleştirilebilmektedir. -Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu internet sayfasından öğrenci burs, kredi ve yurt başvuruları çevrimiçi yapılabilmekte; sonuçlar ve borç durum- larına ilişkin bilgilere ulaşılabilmektedir. 4 Kişisel belgeler (pasaport ve sürücü belgesi) Konu hakkında bilgi verilmekte, pasaport için tek noktadan çevrimiçi başvuru randevusu alınabil- mekte, ehliyet için 81 ilin bir kısmında çevrimiçi başvuru yapılabilmektedir. 5 Araç ruhsatı Yeni araç tescil işlemlerine ilişkin bilgi verilmekte ve 81 ilin bir kısmında çevrimiçi başvuru yapıla- bilmektedir. İkinci el araçların satış, devir ve tescil işlemleri Noterler tarafından, Noterlere yapılan şahsen başvuru ile yürütülmektedir. Noterlerde işlemler elektronik ortamda tamamlanmakta, ayrıca tescil kuruluşuna başvuru gerekmemektedir. 6 İnşaat ruhsatı başvurusu Henüz gerçekleştirilememektedir. 7 Polise ihbarda bulunma Emniyet Genel Müdürlüğü ile İl Emniyet Müdürlük- lerinin internet sayfalarından yapılabilmektedir. 8 Halk kütüphaneleri (kataloglar, arama araçlarının mevcudiyeti) Milli Kütüphane internet sitesinden kendi bünye- sinde bulunan kitaplar için katalog tarama ve kitap ayırtma işlemleri gerçekleştirilebilmektedir. Entegre e-Kütüphane Sistemi çerçevesinde toplu katalog taraması hizmeti verilmeye başlanmıştır. Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü inter- net sitesinden otomasyona geçmiş 400 civarında kütüphanede bibliyografik künye taraması yapıla- bilmektedir.
  65. 65. 58 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü 1 Çalışanlar için sigorta primleri Bildirimler internet üzerinden gönderilebilmekte; borç, tahakkuk ve tahsilat bilgilerine ulaşılabilmekte ve çevrimiçi ödeme yapılabilmektedir. 2 Kurumlar vergisi: bildirim, onaylama e-Beyanname kapsamında bildirim, tahakkuk ve ödeme işlemleri gerçekleştirilmektedir. 3 Katma değer vergisi: bildirim, onaylama e-Beyanname kapsamında bildirim, tahakkuk ve ödeme işlemleri gerçekleştirilmektedir. 4 Yeni şirket kaydı Yeni şirket kaydı ve ticaret sicili işlemlerinin elekt- ronik ortamda gerçekleştirilmesine imkân tanıyacak Merkezi Tüzel Kişilik Bilgi Sisteminin pilot uygula- masına başlanmıştır. 5 İstatistik birimine veri iletimi Girişimler için uygulanan anketlerden bazılarına ilişkin veriler elektronik ortamda alınmaktadır. 6 Gümrük bildirimleri Beyannameler elektronik ortamda verilebilmektedir. 7 Çevre ile ilişkili izinler (raporlama dahil) Çevre izin ve lisanslarına ait işlemlerin elektronik ortamda yapılmasına imkân tanıyan proje 14 ilde pilot uygulama aşamasındadır. 8 Kamu alımları Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) oluştu- rulmuştur. Kamu İhale Bülteni elektronik ortamda yayınlanmaktadır. Ayrıca, birçok kurum ve kuruluş ihale ilanlarını internette yayınlamaktadır. İŞ DÜNYASINA YÖNELİK HİZMETLER SIRA KAMU HİZMETİ TANIMI ÜLKEMİZDEKİ UYGULAMA DURUMU 9 Belgeler (doğum ve evlilik): baş- vuru ve alma Bazı belediyelerde evlilik işlemlerini başlatma baş- vurusu çevrimiçi yapılabilmektedir. 10 Yüksek öğrenime kayıt / üniver- siteler Üniversitelerde elektronik ders kayıt sistemleri kullanılmakla birlikte üniversite kayıt işlemi gerçek- leştirilememektedir. 11 Taşınma bildirimi (adres değişik- liği) Elektronik imza kullanılarak Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü internet sayfası üzerinden adres değişikliği işlemi gerçekleştirilebilmektedir. 12 Sağlığa ilişkin hizmetler (değişik hastanelerin hizmetleri hakkında interaktif tavsiye alma; hastane- lerden randevu) Çevrimiçi bilgi ve randevu hizmeti veren hastaneler bulunmaktadır. Sağlık Bakanlığı tarafından hayata geçirilen merkezi randevu sistemi pilot uygulama aşamasındadır.
  66. 66. 59 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü ULUSLARARASI KARŞILAŞTIRMALAR Türkiye 2007 yılında, AB’nin yaptırdığı ve düzenli olarak yenilenen 20 Temel e-Devlet Uygulamasının Kıyaslanması Araştırmasına katılmıştır. Araştırmada, AB tarafından belirlenmiş olan ve 12’si vatandaşlara, 8’i de iş dünyasına yönelik top- lam 20 temel kamu hizmetinin elektronik ortamda sunumu bakımından 27 AB üyesi ülke ile Türkiye, İsviçre, Norveç ve İzlanda karşılaştırılmaktadır. Şekil 52 ve 53’te, hizmetlerin sunum seviyelerini gösteren ortalama hizmet olgunluğu ile tamamıyla elektronik ortamda çevrimiçi sunulan hizmetlerin oranı karşılaştırmalı olarak gösterilmektedir. Şekil 52’de gösterilen ortalama hizmet olgunluğu seviyesi bakımından 2007 yılı için Türkiye’nin elde ettiği değerin, 20 temel kamu hizmetinde araştırmaya katılan ülkelerin ortalamasına yakın olduğu, iş dünyasına sunulan 8 temel kamu hizmeti bakımından ise ortalamanın üzerinde bir değere ulaştığı görülmektedir. Aynı durum, tümüyle elektronik ortamda sunulan hizmet oranında da geçerlidir (Şekil 53). Şekil 52: Ortalama Hizmet Olgunluğu Kaynak : Cap Gemini, Eylül 2007, Kasım 2009 AB 27+ (2007) : AB25, Türkiye, İzlanda, Norveç, İsviçre AB 27+ (2009) : AB25, Hırvatistan, İzlanda, Norveç, İsviçre
  67. 67. 60 3. Vatandaş Odaklı Hizmet Dönüşümü Şekil 53: Tümüyle Çevrimiçi Hizmetlerin Oranı Kaynak : Cap Gemini, Eylül 2007, Kasım 2009 AB 27+(2007) : AB25, Türkiye, İzlanda, Norveç, İsviçre AB 27+(2009) : AB25, Hırvatistan, İzlanda, Norveç, İsviçre
  68. 68. 61 4. Kamu Yönetiminde Modernizasyon Elektronik devlet, kullanıcıların elektronik ortamda sunulacak kamu hizmetle- rine farklı platformlardan, güvenilir şekilde ve tek noktadan erişebilecekleri, va- tandaş ve iş dünyasının ihtiyaçlarına odaklanmış, birlikte işler ve bütünleşik hiz- metlerin sunulacağı, katılımcı, şeffaf ve hesap verebilir bir devlet yapısını ifade etmektedir. Bu yapısı ile e-devlet, daha etkin ve etkili kamu yönetimine ulaşma konusunda en önemli araçlardan biridir. Kaynak: * Başbakanlık Devlet Teşkilatı Veritabanı, 2010 ** İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü, 2010 *** DPT (gerçekleşme tahmini), 2009 Bu modernizasyon sürecinde; mükerrerlikler ve kaynak israfına yol açan mün- ferit kurumsal proje ve uygulamaların önlenmesi, öngörülen projelerin proje gerek- leri çerçevesinde bütçe ve zaman tanımları içerisinde gerçekleştirilmesi, önemli ölçüde kaynak tasarrufu sağlayacak olan elektronik kamu satın alma altyapısının oluşturulması, kurum içi ve kurumlar arasında elektronik ortamda güvenli ve gü- venilir bilgi ve belge paylaşımının sağlanması, hizmet süreçlerinin yeniden yapılan- dırılması ve ön ve arka ofis süreçlerinin birlikte dönüşümü önem arz etmektedir. İcracı Bakanlık Sayısı* 15 Merkezi Teşkilat Kurum Sayısı (Bakanlıklar ve Bağlı, İlgili, İlişkili Kuruluşlar)* 148 Belediye Sayısı ** 2.951 Genel Devlet Toplam Gelirleri*** 317,6 Milyar TL Genel Devlet Toplam Harcamaları*** 380,1 Milyar TL Genel Devlet Gelirleri / GSYH*** %33,5 Genel Devlet Harcamaları / GSYH*** %40,1 Türk Kamu Yönetimine İlişkin Bazı Büyüklükler 4. KAMU YÖNETİMİNDE MODERNİZASYON
  69. 69. 62 4. Kamu Yönetiminde Modernizasyon Ölçümleme Dokümanında yer almakla birlikte ölçümü yapılamayan gösterge- ler ile ölçüm yapılamama nedenleri aşağıda listelenmiştir. Kamu Yönetiminde Modernizasyona İlişkin Ölçülemeyen Göstergeler ve Ölçüle- meme Nedenleri Sıra No GÖSTERGE ÖLÇÜLEMEME NEDENİ 70 Tamamen çevrimiçi arka-ofis sü- reçlerine sahip elektronik kamu hizmetlerinin oranı Göstergenin hesaplanmasından sorumlu kurum Devlet Planlama Teşkilatıdır. Kurum tarafından göstergenin 2009 yılı için hesaplanmasına yönelik bir çalışma yapılmamıştır. 71 BİT ile ilgili sertifika almış kamu çalışanı sayısı Göstergenin hesaplanmasından sorumlu kurum Devlet Personel Başkanlığıdır. Başkanlık, bu göstergenin belirlenmesine yönelik bir çalışma yapılmadığını bildirmiştir. 72 Elektronik ortamda yapılan kamu alımları oranı Elektronik ihale uygulaması hayata geçirilemedi- ğinden bu gösterge hesaplanamamaktadır. 73 Açık kaynak kodlu yazılım kul- lanan kamu kurumlarının sayısı Göstergelerin hesaplanmasından sorumlu kurum Devlet Planlama Teşkilatıdır. Kurum tarafından göstergenin 2009 yılı için hesaplan- masına yönelik bir çalışma yapılmamıştır. 74 Kamuda elektronik imzalı yazışmaların oranı 75 Yıllık kamu cari giderlerinde sağlanan tasarruf oranı Bu bağlamda Ölçümleme Dokümanında, kamu yönetiminde modernizasyon stratejik önceliği altında 4’ü temel gösterge olmak üzere 7 adet gösterge belir- lenmiş, ancak, bu göstergelerden yalnızca birine ilişkin veri elde edilmiştir (76 nolu gösterge). Bu durum, Bilgi Toplumu Stratejisinin önemli öncelik alanlarından birisini oluşturan Kamu Yönetiminde Modernizasyon eksenindeki gelişmelerin şu ana kadar yalnızca eylemlerdeki ilerleme durumu itibarıyla takip edilebildiğini göstermektedir. Bu çerçevede, Stratejinin tamamlanma yılı olan 2010 itibarıyla bu alandaki göstergelerin ölçümüne yönelik gerekli çalışmaların acilen gündeme alınması gerektiği görülmektedir.
  70. 70. 63 4. Kamu Yönetiminde Modernizasyon TEMEL GÖSTERGELER Kamu yönetiminde modernizasyon sürecini ölçmek amacıyla Bilgi Toplumu Stratejisinde 4 temel gösterge belirlenmiş, ancak 2007-2009 döneminde bu te- mel göstergelerden yalnızca birine ilişkin ölçüm yapılması öngörülmüştür. Diğer taraftan yapılması gereken bu ölçüm 2009 yılı için gerçekleştirilememiş, fakat öl- çümü öngörülmeyen bütçe içinde ve zamanında tamamlanan BİT projeleri oranı hesaplanmıştır. Buna göre 2009 yılında bütçe içinde ve zamanında tamamlanan BİT projeleri oranı %24,2‘dir3 (Tablo 14). ULUSLARARASI KARŞILAŞTIRMALAR Bu alanda belirlenen göstergeler itibarıyla, gerek bu göstergelerin yaygın ve ortak olarak kullanılan göstergeler olmaması gerekse Türkiye’nin ölçüm konusun- daki eksiklikleri nedeniyle karşılaştırma imkânı bulunamamıştır. Tablo 14: Kamu Yönetiminde Modernizasyona İlişkin Temel Göstergelerde Ge- lişmeler Sıra No TEMEL GÖSTERGE 2007 H 2007 G 2008 H 2008 G 2009 H 2009 G 70 Tamamen çevrimiçi arka-ofis süreçlerine sahip elektronik kamu hizmetler- inin oranı - - - - 50 - 72 Elektronik ortamda yapılan kamu alımları oranı - - - - - - 75 Yıllık kamu cari giderlerin- de sağlanan tasarruf oranı - - - - - - 76 Bütçe içinde ve zamanında tamamlanan BİT projeleri oranı - - - - - 24,2 3 2007, 2008 ve 2009 yıllarında başlatılan proje niteliğindeki 33 adet yatırımdan 8 tanesi bütçesi içinde ve öngörülen zamanda tamamlanmıştır. 2009 yılı sonrasında tamamlanması öngörülen projeler göstergenin hesaplanmasında değerlendirmeye alınmamıştır. (Yüzde) H: Hedef Değeri, G: Gerçekleşme Değeri
  71. 71. 645. Bilgi Teknolojileri Bilgi teknolojileri sektörü, ülkemizin bilgi toplumuna dönüşüm sürecinde ki- lit bir role sahiptir. Sektör gelişmiş ülkelerde gayri safi milli hasıladan aldığı pay yanında, her genel amaçlı teknoloji gibi ekonominin genelinde getirdiği verimlilik artışı, yenilikçi ve katma değeri yüksek yapısı, düşük sabit sermaye yatırımı ve ara mal ithali ihtiyacı, ekonominin genelinde istihdam yaratma potansiyeli ve ih- racatın ithalatı karşılama oranlarına yapabileceği katkıyla stratejik bir önem arz etmektedir. Bilgi Toplumu Stratejisinde stratejik bir öncelik olarak ele alınan sektörün, e-devlet uygulamaları başta olmak üzere, planlanan çok sayıdaki bilgi toplumu uygulaması ile büyüyecek iç pazarda deneyim kazanması, referans geliştirmesi ve mali yapısının güçlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu yetkinlikleri kazanan sektörün öncelikle bölgesel pazarlara açılarak küresel rekabet gücünün artırılması ve ihra- cat potansiyelinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda sayılabilecek önemli çalışmalar arasında, fizibilite çalışması 2010 yılında bitirilmesi öngörülen Bilişim Vadisi Projesi, nitelikli bilişim çalışanları yetiştirilmesine ilişkin alınan e-Dönüşüm Türkiye İcra Kurulu kararı kapsamında Türkiye İş Kurumu tarafından yürütülmekte olan program ve TÜBİSAD tarafından Bilişim Sektöründe Hizmet Standartlarının oluşturulmasına yönelik olarak yapılan çalışmalar sayılabilir. Bilgi Teknolojileri Sektörünün rekabet gücünü artırmaya ve dışa açılımını desteklemeye yönelik olarak başlatılan Bilişim Vadisi Projesinin fizibilite çalış- maları sürmektedir. Proje ile; 1. Türkiye’nin bölge ülkeleri içerisinde, uluslararası bilgi teknolojileri firmaları için üretim ve operasyon merkezi niteliğini koruması ve geliştirmesi 2. Sektörde yer alan küçük ölçekli firmaların, uluslararası firmaların bölgesel ağlarını kullanarak yurt dışına açılımlarının sağlanması 3. Bilgi teknolojileri alanında dış yatırımın ülkeye çekilmesi 4. Sektörde yer alan yerli firmaların, ürün geliştirme dışındaki iş yetkinliklerinin (pazarlama, satış vs.) geliştirilmesi amaçlanmaktadır. 5. BİLGİ TEKNOLOJİLERİ
  72. 72. 65 5. Bilgi Teknolojileri 2008 yılı sonu itibarıyla 23,05 milyar ABD doları seviyesine ulaşan Türkiye BİT sektörü, az da olsa daralarak 2009 yılı itibarıyla 22,20 milyar ABD doları seviyesi- ne gerilemiştir (Tablo 15). BİT sektörü donanım üretimi ve katma değeri verileri TÜİK tarafından Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri (YSHİ) Araştırması sonuçlarından elde edilmekte ve 2003-2007 dönemini kapsamaktadır (Tablo 16). Bu veriler Ek 3’te sunulan Nace Rev 1.1 sınıflandırmasına göre toplanmakta olup bilgi teknolojileri donanımlarıy- la sınırlı değildir. Bu nedenle veriler yıllar itibarıyla yapısal ekonomik değişimleri göstermek bakımından önemli olmakla birlikte, içerik itibarıyla bilgi teknolojileri donanım pazar göstergeleri ile karşılaştırılabilir değildir. Tablo 15: Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü Pazarı Göstergeleri Kaynak: BTK, IDC verileri6 . 4 Pazar büyüklüklerinin hesaplanmasında ABD Doları kuru 2007, 2008 ve 2009 yılları için sırasıyla 1,30 TL, 1,29 TL ve 1,55 TL olarak alınmıştır. 5 GSYH verileri Haziran-Temmuz 2010 DPT Temel Ekonomik Göstergeler yayınından alınmış olup, 2007 yılı için 648,6 milyar, 2008 yılı için 736,9 milyar ve 2009 yılı için 615,5 milyar ABD dolarıdır. 6 Bilgi Toplumu Stratejisi hazırlık çalışmaları sırasında IDC verilerinden yararlanılmıştır. Bu nedenle, hedef de- ğerlerle gerçekleşme verilerinin karşılaştırılabilir olabilmesi için 2007-2009 dönemine ilişkin bilgi teknolojileri pazar büyüklüklerinde kaynak olarak IDC verileri kullanılmıştır. 2007 2008 2009 BİT sektörü pazar büyüklüğü (Milyar ABD Doları)4 22,18 23,05 22,20 -İletişim 16,25 17,09 15,54 -Bilgi Teknolojileri 5,93 5,96 6,66 -Donanım 4,80 4,72 5,44 -Yazılım 0,49 0,52 0,51 -Hizmetler 0,64 0,72 0,71 BİT sektörü pazar büyümesi (yüzde) 3,89 -3,66 -İletişim 5,13 -9,03 -Bilgi Teknolojileri 0,51 11,74 -Donanım -1,67 15,25 -Yazılım 6,12 -1,92 -Hizmetler 12,50 -1,39 BİT sektörünün GSYH5 içindeki payı (yüzde) 3,42 3,13 3,61 -İletişim 2,51 2,32 2,53 -Bilgi Teknolojileri 0,92 0,81 1,08 -Donanım 0,74 0,64 0,88 -Yazılım 0,08 0,07 0,08 -Hizmetler 0,10 0,10 0,12

×