Softveri sistemor informatike biznesore

4,109 views

Published on

Ndryshimi në mes të softverit sistemor dhe softverit aplikativ
Llojet e softverit sistemor
Funksionet bazike, karakteristikat dhe kategorit e softverit sistemor
Përshkrimi i sistemeve operative etj

0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
4,109
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
34
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Softveri sistemor informatike biznesore

  1. 1. Softveri sistemor
  2. 2. Gjatë kësaj ligjerate do të mësojmë• Ndryshimi në mes të softverit sistemor dhe softverit aplikativ• Diskutimi i katër llojeve të softverit sistemor• Diskutimi i funksioneve bazike, karakteristikave dhe kategorive të softverit sistemor• Përshkrimi i sistemeve operative Windows, Mac OS, UNIX, Linux dhe virtualizimi• Pershkrimi i qëllimit të Utilities dhe Utility suites• Identifikimi i pesë utilities me kryesore• Diskutimi i Utilities të Windows
  3. 3. HyrjeNë këtë ligjeratë do të mësojmë për softverinsistemor i cili përdoret për aktivizimin e pjesëshardverike të sistemit kompjuterik.Softveri sistemor nuk është një program i vetëmpor një tërësi e shumë programeve të cilatfunksionojnë edhe pa intervenimet e përdoruesve.Jemi dëshmitarë të disa viteve më parë që kur kemiblerë një softver aplikativ ka qenë i përshtatshëmvetëm për një sistem operativ. Sot shumica eprogrameve janë të përshtatshme gati për të gjithasistemet operative apo për ato sisteme operativeqë dominojnë në tregun botëror.Mirëpo, kemi edhe programe web based të cilatçdo herë e më shumë po i anashkalojnë sistemetoperative.
  4. 4. Softveri sistemorSoftveri sistemor ka për detyrë aktivizimin e pjesëshardverike të një sistemi kompjuterik. Softveri sistemorpërfshinë katër lloje të programeve, të cilat janë:•Operating systems – komunikimi në mes përdoruesit dhesistemit kompjuterik, aktivizimi i programeve tjera tëinstaluara në sistemin kompjuterik•Utilities – programet vegla të kanë detyra specifike nëmenaxhimin e resurseve të një sistemi kompjuterik•Device drivers – janë programe të specializuara të cilatmundësojnë integrimin e pajisjeve hyrëse apo dalëse mesistemin kompjuterik•Language translators – konvertimi i gjuhëve të ndryshmedhe instruksioneve të shkruara nga programerët në atëgjuhë që kompjuteri të kuptojë dhe procesoi
  5. 5. Sistemet operativeNjë sistem operativ është një koleksion iprogrameve që aktivizojnë pjesën teknike të njësistemi kompjuterik.Mund të themi se sistemi operativ ështëprogrami më i rendësishëm në një sistemkompjuterik. Pa funksionimin e sistemitoperativ, mund të themi se sistemi kompjuterikështë i papërdorshëm.Një sistem operativ përmban këto cilësi:•Funksionet•Karkteristikat•Kategoritë
  6. 6. Funksionet e sistemit operativÇdo sistem kompjuterik ka të instaluar një sistem operativ dhe çdosistem operativ ka funksionet e tij. Këto funksione mund tëklasifikohen në tri grupe:•Managing resources – menaxhimi i resurseve kompjuterike dukepërfshirë memorien, ruajtjen, procesimin si dhe çdo pajisje tjetër dukepërfshirë printerin dhe monitorin•Siguron një User interface – sistemi operativ ua mundësonshfrytëzuesve komunikimin interaktiv me aplikacionet dhe hardverinkompjuterik përmes paraqitjes grafike. Më herët ky komunikim ështëbërë në bazë të komandave. Në shumicën e sistemeve operativepërdoret teknika GUI (graphical user interface). Kjo teknikë përdorelement grafike siq janë ikonat (icons) dhe dritaret (windows).•Running applications – ekzekutimi i më shumë programeve në tënjëjtën kohë, kjo teknikë quhet multitasking, dmth puna më më shumëprograme në të njëjtën kohë.
  7. 7. Karakteristikat e sistemit operativKyçja apo rikyçja e komjuterit quhet booting system. Kemi dy mënyratë kyçjes së kompjutërëve, kemi kyçje të lehtë dhe kyçje të dhunshme.Një sistem operativ ka karakteristika të ndryshme, të cilat janë tënjëjta edhe me programet tjera të zakonshme, ato janë:•Icons – ikonat janë paraqitje grafike e programit, llojit të fajllave osefunksione të ndryeshme•Pointer – treguesi i miut•Windows – dritare të cilat paraqesin informacionne dhe ekzekutim tëprogrameve•Menus – përmbajnë një listë të opcionëve ose komandave•Dialog boxes – përmbajnë informacione ose paraqitjen e ndonjëkërkese•Help – përmban ndihmën për sistemin operativ, si për funksionet dheprocedurat
  8. 8. Kategoritë e sistemit operativNë treg ekzistojnë më qindra sisteme operative, mund t’i ndajmë nëtri kategori kryesore:•Embedded operating systems – sistem operativ i cili përdoret përpajisjet telefonike, sisteme të video lojrave, në reciver kabllor aposatelitor apo në pajisje të vogëla elektronike.•Network operating systems (NOS) – sisteme operative që përdorenpër të koordinuar dhe kontrolluar kompjuterët të cilët janë të lidhur nëmes veti apo në rrjet. Kompjuteri në të cilin është i vendosur ky sistemkompjuterik quhet edhe server i atij rrjeti.•Stand-alone operating system (desktop operating system) –përdoret për kontrollimin dhe menaxhimin e kompjuterëve të llojitdesktop apo netbook (laptop). Ky sistem operativ është i vendosur nëhard diskun e kompjuterit. Çdo kompjuter desktop apo netbook mundtë jetë i lidhur në rrjet me ndonjë NOS për ndarjen apo shkëmbimin etë dhënave, këta kompjuter quhen klient të rrejtit.
  9. 9. Sistemi operativ WindowsSistemi operativ Windows i zhvilluar nga kompania Microsoft ështësistemi operativ më i popullarizuar në botë më rreth 90% të tregut. Përarsye së ka një shtrirje të madhe shumica e softverit aplikativzhvillohet në përshtatshmëri më sistemin operativ Windows. Për mëshumë informata shikoni web faqen e internetitwww.microsoft.com. Kemi disa versione të sistemit operativWindows siq janë:•Windows 98•Windows 2000 Professional•Windows ME•Windows XP•Windows Vista•Windows 7 dhe•Windows 8 Beta version
  10. 10. Sistemi operativ Mac OSSistemi operativ Mac si dhe kompjuterët Macintoshkanë filluar të zhvillohen qysh në vitin 1984. Janëkompjuterët e parë që kanë përdorur teknikën GUI(graphical user interface). është i dizajnuar përkompjuterët Apple, ka një shtrirje të vogël nëkrahasim më Windows, ka softver aplikativ tëpërshtatur për këtë sistem operativ. Mac OSkonsiderohet njëri ndër sistemet operative mëinovativ. Versioni i fundit ikëtij sistemi operativështë Mac OS X. Për më shumë informata shikoniweb faqen e internetit http://www.apple.com/macosx/.
  11. 11. Sistemi operativ Unix dhe LinuxSistemi operativ Unix është i dizajnuar për punë dhemenaxhim të rrejtave kompjuterike. Kryesishtë janëshumë të fuqishëm dhe të sofistikuar për instalim dhemirëmbajtje të web serverëve. Ka shumë versione tëkëtij sistemi operativ, më injohuri ndër ta është Linux.Linux fillet i ka nga një student i Universitetit tëHelsinkit, i ashtuquajturi Linus Torvalds, në vitin 1991.Ai lejoi shpërndarjen kodit të sistemit operativ nëforma të hapur dhe mund të modifikohet dhe editohetzhvillimi i këtij sistemi operativ. Ky sistem mendohetedhe si një alternativ tjetër ndaj Windowsit. Për mëshumë informata shikoni web faqen e internetiten.wikipedia.org/wiki/Linux
  12. 12. VirtualizationSiq e kemi diskutuar më herët programet aplikative janë tëdizajnuara për sisteme operative të veçanta. Nëse ne dëshirojmëtë ekzekutojmë programe të ndryshmë të cilat kërkojnë sistemeoperativet ëndryshme, atëherë duhet të kemi po aq sistemekompjuterike. Mirëpo në mund të kemi të instaluar në njësistem kompjuterik më shumë se një sistem operativ. Kjomundësi quhet virtualization (virtualizim).Me një softver që mundëson virtualizim atëherë kompjuterimund të ndahet edhe në një kompjuter tjetër virtual. Më çkarezulton në mund t ëkemi dy kompjuter në një kompjuter tëcilët kanë të instaluar sisteme operative të ndryeshme dhepunojnë të pavarur njëri nga tjetri.•Host operating system – SO i instaluar në kompjuter•Guest operating system – SO i instaluar si virtual
  13. 13. Utilities – programet veglaUtilities janë programe të specializuara për lehtësimin e punës sëkompjuterit. Ka më qindra lloje të këtyre programeve. Më kryesoret janë:•Troubleshooting (diagnostic programs) – programet diagnostifikuese tëcilat identifikojnë dhe i rregullojnë problemet e vogëla, pa u bërë serioze•Antivirus programs – programe të cilat mbrojnë kompjuterin nga sulmete viruseve apo programeve që kanë qëllim shkatërrimin e sistemitkompjuterik•Uninstall programs – janë programe që na mundësojnë deinstalimin apolargimin e programeve të panevoshme nga hard disku i kompjuterit•Backup programs – programe për bërje të kopjeve rezervë për moshumbje të të dhënave në rast të dëmtimeve të origjinalit•File compression programs – programe për kompresimin e fajllave përarhivim apo që marrin hapsirë më të vogël në hardiskun e kompjuterit,gjithashtu fajllat e kompresuar është më lehtë tëi transferojmë nëinternet.
  14. 14. Windows Utilities – programet vegla të WindowsSistemi operativ Windows përmban disa programe vegla të cilat janë:•Backup and Restore - programe për bërje të kopjeverezervë për mos humbje të të dhënave në rast tëdëmtimeve të origjinalit•Disk cleanup – program që bën pastrimin e harddiskut nga fajllat e panevojshëm dhe lirimit të hapsirëssi dhe ngritjes së përformances së punës në kompjuter•Disk defragmenter – bënë rirenditjen dheriorganizimin e fajllave nëpër sektorët e hard diskut
  15. 15. Device driverNë një sistem kompjuterik kemi pajisje hardevrike, kumund të jenë hyrëse edhe dalëse. Për tu përshtaturdhe për të punuar pajisja në mënyr të duhur atëherë,në sistemin kompjuterik duhet instaluar programin epajisjes që përndryshe quhet driver.

×