Bili¸sim Eti˘gi
Etik Kuramları
H. Turgut Uyar
2004-2015
Lisans
c 2004-2015 H. Turgut Uyar
You are free to:
Share – copy and redistribute the material in any medium or format
Adap...
Konular
1 Giri¸s
Tanımlar
Metodoloji
Tartı¸sma Sorunları
Davranı¸s ˙Ilkeleri
2 Etik Kuramlar
Faydacılık
Deontoloji
Toplums...
Konular
1 Giri¸s
Tanımlar
Metodoloji
Tartı¸sma Sorunları
Davranı¸s ˙Ilkeleri
2 Etik Kuramlar
Faydacılık
Deontoloji
Toplums...
Deskriptif ¨Onermeler
deskriptif ¨onerme: ne oldu˘gu
sosyoloji, psikoloji, antropoloji, politik bilimlerin konusu
¨ornek
b...
Deskriptif ¨Onermeler
deskriptif ¨onerme: ne oldu˘gu
sosyoloji, psikoloji, antropoloji, politik bilimlerin konusu
¨ornek
b...
Normatif ¨Onermeler
normatif ¨onerme: ne olması gerekti˘gi
felsefenin konusu
¨ornek
bilgisayar kullanıcıları yazılımların ...
Normatif ¨Onermeler
normatif ¨onerme: ne olması gerekti˘gi
felsefenin konusu
¨ornek
bilgisayar kullanıcıları yazılımların ...
Ahlak Sistemi
davranı¸s kuralları: bireysel, toplumsal
de˘gerlendirme ilkeleri: toplumsal yarar, . . .
a¸cık: herkes biliy...
Ahlak Sistemi
davranı¸s kuralları: bireysel, toplumsal
de˘gerlendirme ilkeleri: toplumsal yarar, . . .
a¸cık: herkes biliy...
Kuralların Olu¸sturulması
temel de˘gerler g¨oz¨on¨une alınarak
¨oz¨unde iyi: mutluluk, ¨ozerklik, mahremiyet, . . .
ara¸c ...
Kuralların Olu¸sturulması
temel de˘gerler g¨oz¨on¨une alınarak
¨oz¨unde iyi: mutluluk, ¨ozerklik, mahremiyet, . . .
ara¸c ...
Konular
1 Giri¸s
Tanımlar
Metodoloji
Tartı¸sma Sorunları
Davranı¸s ˙Ilkeleri
2 Etik Kuramlar
Faydacılık
Deontoloji
Toplums...
Felsefe Metodolojisi
diyalektik
bir tez ortaya koy, ilkeyle a¸cıkla
ilkeyi ¸ce¸sitli durumlarda sına
tezini ve/veya ilkeyi...
Diyalektik ¨Orne˘gi
“¨otanazi yanlı¸stır
¸c¨unk¨u insan ya¸samı kasıtlı olarak sona erdirilmemelidir”
bilin¸cli ve ¸cok ac...
Diyalektik ¨Orne˘gi
“¨otanazi yanlı¸stır
¸c¨unk¨u insan ya¸samı kasıtlı olarak sona erdirilmemelidir”
bilin¸cli ve ¸cok ac...
Diyalektik ¨Orne˘gi
“¨otanazi yanlı¸stır
¸c¨unk¨u insan ya¸samı kasıtlı olarak sona erdirilmemelidir”
bilin¸cli ve ¸cok ac...
Diyalektik ¨Orne˘gi
“¨otanazi yanlı¸stır
¸c¨unk¨u insan ya¸samı kasıtlı olarak sona erdirilmemelidir”
bilin¸cli ve ¸cok ac...
Konular
1 Giri¸s
Tanımlar
Metodoloji
Tartı¸sma Sorunları
Davranı¸s ˙Ilkeleri
2 Etik Kuramlar
Faydacılık
Deontoloji
Toplums...
Tartı¸sma Sorunları
felsefeciler ahlaki sorunların ¸c¨oz¨um¨unde anla¸samıyor
ba¸skaları nasıl anla¸ssın?
ba¸ska alanlarda...
Tartı¸sma Sorunları
felsefeciler ahlaki sorunların ¸c¨oz¨um¨unde anla¸samıyor
ba¸skaları nasıl anla¸ssın?
ba¸ska alanlarda...
Tartı¸sma Sorunları
felsefeciler ahlaki sorunların ¸c¨oz¨um¨unde anla¸samıyor
ba¸skaları nasıl anla¸ssın?
ba¸ska alanlarda...
Tartı¸sma Sorunları
felsefeciler ahlaki sorunların ¸c¨oz¨um¨unde anla¸samıyor
ba¸skaları nasıl anla¸ssın?
ba¸ska alanlarda...
Relativizm
k¨ult¨urel relativizm
“de˘gi¸sik toplumlar ahlaken neyin do˘gru neyin yanlı¸s oldu˘gu
konusunda farklı inanı¸sl...
Relativizm
k¨ult¨urel relativizm
“de˘gi¸sik toplumlar ahlaken neyin do˘gru neyin yanlı¸s oldu˘gu
konusunda farklı inanı¸sl...
Relativizm
k¨ult¨urel relativizm
“de˘gi¸sik toplumlar ahlaken neyin do˘gru neyin yanlı¸s oldu˘gu
konusunda farklı inanı¸sl...
Konular
1 Giri¸s
Tanımlar
Metodoloji
Tartı¸sma Sorunları
Davranı¸s ˙Ilkeleri
2 Etik Kuramlar
Faydacılık
Deontoloji
Toplums...
˙Ilkeler
etik kuramları neden gerekiyor?
se¸cme durumunda kaldı˘gımızda karar vermemize yardımcı
ahlaki konuların ¸c¨oz¨um...
Altın Kural
“ba¸skaları sana nasıl davransın istiyorsan
sen de onlara ¨oyle davran”
kar¸sı ¨ornek
Ben bir yazılım geli¸sti...
Altın Kural
“ba¸skaları sana nasıl davransın istiyorsan
sen de onlara ¨oyle davran”
kar¸sı ¨ornek
Ben bir yazılım geli¸sti...
Konular
1 Giri¸s
Tanımlar
Metodoloji
Tartı¸sma Sorunları
Davranı¸s ˙Ilkeleri
2 Etik Kuramlar
Faydacılık
Deontoloji
Toplums...
Faydacılık
faydacılık
bir davranı¸s, etkilenecek olanların
en b¨uy¨uk kısmını en mutlu edecek
sonu¸clara yol a¸cacaksa
ahl...
Faydacılık Sorun ¨Orne˘gi
Bir ma˘gazaya giriyorum ve bir g¨omlek be˘geniyorum.
¸Calsam mı?
Hesap yap ve karar ver.
¸Cıkıyo...
Faydacılık Sorun ¨Orne˘gi
Bir ma˘gazaya giriyorum ve bir g¨omlek be˘geniyorum.
¸Calsam mı?
Hesap yap ve karar ver.
¸Cıkıyo...
Faydacılık
eylem faydacılı˘gı
daha ¸cok sayıda ki¸sinin
daha mutlu olmasını
sa˘glayacak ¸sekilde davran
kural faydacılı˘gı...
Faydacılık
eylem faydacılı˘gı
daha ¸cok sayıda ki¸sinin
daha mutlu olmasını
sa˘glayacak ¸sekilde davran
kural faydacılı˘gı...
Faydacılık Sorun ¨Ornekleri
eylem faydacılı˘gı
”bir ki¸siyi ¨old¨ur¨up organlarıyla on ki¸siyi kurtaralım”
”toplumun %1’in...
Faydacılık Sorun ¨Ornekleri
eylem faydacılı˘gı
”bir ki¸siyi ¨old¨ur¨up organlarıyla on ki¸siyi kurtaralım”
”toplumun %1’in...
Faydacılı˘gın Ele¸stirisi
ahlak mutlulu˘ga ya da zevke ba˘glanıyor
davranı¸sın sonucu ¨onceden bilinmiyor: ahlak ¸sansı
ka...
Faydacılı˘gın Ele¸stirisi
ahlak mutlulu˘ga ya da zevke ba˘glanıyor
davranı¸sın sonucu ¨onceden bilinmiyor: ahlak ¸sansı
ka...
Faydacılı˘gın Ele¸stirisi
ahlak mutlulu˘ga ya da zevke ba˘glanıyor
davranı¸sın sonucu ¨onceden bilinmiyor: ahlak ¸sansı
ka...
Faydacılı˘gın Ele¸stirisi
ahlak mutlulu˘ga ya da zevke ba˘glanıyor
davranı¸sın sonucu ¨onceden bilinmiyor: ahlak ¸sansı
ka...
Konular
1 Giri¸s
Tanımlar
Metodoloji
Tartı¸sma Sorunları
Davranı¸s ˙Ilkeleri
2 Etik Kuramlar
Faydacılık
Deontoloji
Toplums...
Deontoloji
mutluluk i¸cin i¸cg¨ud¨u yeterlidir
oysa insanı hayvandan ayıran
akıl y¨ur¨utme yetene˘gidir
bu yetenek insana
...
Kesin Buyruk
kesin buyruk
insanları asla yalnızca bir amaca ula¸smak i¸cin
ara¸c olarak kullanma
¨oyle bir kurala g¨ore da...
Kesin Buyruk
kesin buyruk
insanları asla yalnızca bir amaca ula¸smak i¸cin
ara¸c olarak kullanma
¨oyle bir kurala g¨ore da...
Kesin Buyruk ¨Orne˘gi
k¨olelik yanlı¸stır ¸c¨unk¨u
bir grup insan bir amaca hizmet i¸cin ara¸c olarak kullanılmı¸s olur
ta...
Konular
1 Giri¸s
Tanımlar
Metodoloji
Tartı¸sma Sorunları
Davranı¸s ˙Ilkeleri
2 Etik Kuramlar
Faydacılık
Deontoloji
Toplums...
Toplumsal S¨ozle¸sme Kuramı
Thomas Hobbes (1588-1679)
ahlak ¨oncesi durum:
herkes kendi ¸cıkarına g¨ore
davranıyor
¨ozg¨ur...
Toplumsal S¨ozle¸sme Kuramı
Thomas Hobbes (1588-1679)
ahlak ¨oncesi durum:
herkes kendi ¸cıkarına g¨ore
davranıyor
¨ozg¨ur...
Toplumsal S¨ozle¸sme Kuramının Ele¸stirisi
s¨ozle¸sme yoksa ahlaki sorun da yok
kimsenin kimseye yardım etmesi gerekmiyor
...
Toplumsal S¨ozle¸sme Kuramının Ele¸stirisi
s¨ozle¸sme yoksa ahlaki sorun da yok
kimsenin kimseye yardım etmesi gerekmiyor
...
Haklar
negatif haklar: engellenmeme
¨ornekler
oy verme
y¨uksek e˘gitim
pozitif haklar: desteklenme
¨ornekler
temel e˘gitim...
Haklar
negatif haklar: engellenmeme
¨ornekler
oy verme
y¨uksek e˘gitim
pozitif haklar: desteklenme
¨ornekler
temel e˘gitim...
Konular
1 Giri¸s
Tanımlar
Metodoloji
Tartı¸sma Sorunları
Davranı¸s ˙Ilkeleri
2 Etik Kuramlar
Faydacılık
Deontoloji
Toplums...
Erdem Ahlakı
Platon (˙I.¨O. 4. yy)
iyi ki¸silik ¨ozellikleri edinme
“¸su durumda ne yapmalıyım”de˘gil
“nasıl bir insan olm...
Erdem Ahlakı
Platon (˙I.¨O. 4. yy)
iyi ki¸silik ¨ozellikleri edinme
“¸su durumda ne yapmalıyım”de˘gil
“nasıl bir insan olm...
Kaynaklar
Okunacak: Tavani
Chapter 2: Ethical Concepts and Ethical Theories
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Bilişim Etiği - Kuramlar

1,722 views

Published on

Faydacılık, deontoloji, toplumsal sözleşme, erdem ahlakı.

Published in: Education
0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,722
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
50
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Bilişim Etiği - Kuramlar

  1. 1. Bili¸sim Eti˘gi Etik Kuramları H. Turgut Uyar 2004-2015
  2. 2. Lisans c 2004-2015 H. Turgut Uyar You are free to: Share – copy and redistribute the material in any medium or format Adapt – remix, transform, and build upon the material Under the following terms: Attribution – You must give appropriate credit, provide a link to the license, and indicate if changes were made. NonCommercial – You may not use the material for commercial purposes. ShareAlike – If you remix, transform, or build upon the material, you must distribute your contributions under the same license as the original. For more information: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/ Read the full license: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/legalcode
  3. 3. Konular 1 Giri¸s Tanımlar Metodoloji Tartı¸sma Sorunları Davranı¸s ˙Ilkeleri 2 Etik Kuramlar Faydacılık Deontoloji Toplumsal S¨ozle¸sme Erdem Ahlakı
  4. 4. Konular 1 Giri¸s Tanımlar Metodoloji Tartı¸sma Sorunları Davranı¸s ˙Ilkeleri 2 Etik Kuramlar Faydacılık Deontoloji Toplumsal S¨ozle¸sme Erdem Ahlakı
  5. 5. Deskriptif ¨Onermeler deskriptif ¨onerme: ne oldu˘gu sosyoloji, psikoloji, antropoloji, politik bilimlerin konusu ¨ornek bilgisayar kullanıcılarının %85’i yazılımların lisans anla¸smalarına uymuyor
  6. 6. Deskriptif ¨Onermeler deskriptif ¨onerme: ne oldu˘gu sosyoloji, psikoloji, antropoloji, politik bilimlerin konusu ¨ornek bilgisayar kullanıcılarının %85’i yazılımların lisans anla¸smalarına uymuyor
  7. 7. Normatif ¨Onermeler normatif ¨onerme: ne olması gerekti˘gi felsefenin konusu ¨ornek bilgisayar kullanıcıları yazılımların lisans anla¸smalarına uymalı
  8. 8. Normatif ¨Onermeler normatif ¨onerme: ne olması gerekti˘gi felsefenin konusu ¨ornek bilgisayar kullanıcıları yazılımların lisans anla¸smalarına uymalı
  9. 9. Ahlak Sistemi davranı¸s kuralları: bireysel, toplumsal de˘gerlendirme ilkeleri: toplumsal yarar, . . . a¸cık: herkes biliyor resmi de˘gil: zorlayıcı yetkili yok akılcı: akıl y¨ur¨uterek anla¸sılabilir tarafsız: b¨ut¨un katılımcılar e¸sit
  10. 10. Ahlak Sistemi davranı¸s kuralları: bireysel, toplumsal de˘gerlendirme ilkeleri: toplumsal yarar, . . . a¸cık: herkes biliyor resmi de˘gil: zorlayıcı yetkili yok akılcı: akıl y¨ur¨uterek anla¸sılabilir tarafsız: b¨ut¨un katılımcılar e¸sit
  11. 11. Kuralların Olu¸sturulması temel de˘gerler g¨oz¨on¨une alınarak ¨oz¨unde iyi: mutluluk, ¨ozerklik, mahremiyet, . . . ara¸c olarak iyi: para, . . . ahlak ilkelerinin dayandırıldı˘gı zeminden yola ¸cıkılarak din hukuk felsefe
  12. 12. Kuralların Olu¸sturulması temel de˘gerler g¨oz¨on¨une alınarak ¨oz¨unde iyi: mutluluk, ¨ozerklik, mahremiyet, . . . ara¸c olarak iyi: para, . . . ahlak ilkelerinin dayandırıldı˘gı zeminden yola ¸cıkılarak din hukuk felsefe
  13. 13. Konular 1 Giri¸s Tanımlar Metodoloji Tartı¸sma Sorunları Davranı¸s ˙Ilkeleri 2 Etik Kuramlar Faydacılık Deontoloji Toplumsal S¨ozle¸sme Erdem Ahlakı
  14. 14. Felsefe Metodolojisi diyalektik bir tez ortaya koy, ilkeyle a¸cıkla ilkeyi ¸ce¸sitli durumlarda sına tezini ve/veya ilkeyi uyarla
  15. 15. Diyalektik ¨Orne˘gi “¨otanazi yanlı¸stır ¸c¨unk¨u insan ya¸samı kasıtlı olarak sona erdirilmemelidir” bilin¸cli ve ¸cok acı ¸cekiyor bilin¸csiz ve beyin hasarı var gen¸c - ya¸slı “ya¸sam kalitesi” ba¸ska sorunlara uygulamada tutarlılık: sava¸s, idam, k¨urtaj, . . . “kendini savunma, ba¸ska ya¸sam kurtarma, . . . ”
  16. 16. Diyalektik ¨Orne˘gi “¨otanazi yanlı¸stır ¸c¨unk¨u insan ya¸samı kasıtlı olarak sona erdirilmemelidir” bilin¸cli ve ¸cok acı ¸cekiyor bilin¸csiz ve beyin hasarı var gen¸c - ya¸slı “ya¸sam kalitesi” ba¸ska sorunlara uygulamada tutarlılık: sava¸s, idam, k¨urtaj, . . . “kendini savunma, ba¸ska ya¸sam kurtarma, . . . ”
  17. 17. Diyalektik ¨Orne˘gi “¨otanazi yanlı¸stır ¸c¨unk¨u insan ya¸samı kasıtlı olarak sona erdirilmemelidir” bilin¸cli ve ¸cok acı ¸cekiyor bilin¸csiz ve beyin hasarı var gen¸c - ya¸slı “ya¸sam kalitesi” ba¸ska sorunlara uygulamada tutarlılık: sava¸s, idam, k¨urtaj, . . . “kendini savunma, ba¸ska ya¸sam kurtarma, . . . ”
  18. 18. Diyalektik ¨Orne˘gi “¨otanazi yanlı¸stır ¸c¨unk¨u insan ya¸samı kasıtlı olarak sona erdirilmemelidir” bilin¸cli ve ¸cok acı ¸cekiyor bilin¸csiz ve beyin hasarı var gen¸c - ya¸slı “ya¸sam kalitesi” ba¸ska sorunlara uygulamada tutarlılık: sava¸s, idam, k¨urtaj, . . . “kendini savunma, ba¸ska ya¸sam kurtarma, . . . ”
  19. 19. Konular 1 Giri¸s Tanımlar Metodoloji Tartı¸sma Sorunları Davranı¸s ˙Ilkeleri 2 Etik Kuramlar Faydacılık Deontoloji Toplumsal S¨ozle¸sme Erdem Ahlakı
  20. 20. Tartı¸sma Sorunları felsefeciler ahlaki sorunların ¸c¨oz¨um¨unde anla¸samıyor ba¸skaları nasıl anla¸ssın? ba¸ska alanlarda da uzmanlar anla¸samayabiliyor ı¸sık: dalga mı, par¸cacık mı? bir¸cok konuda anla¸sma var ilkelerde anla¸smazlık - durumlarda anla¸smazlık
  21. 21. Tartı¸sma Sorunları felsefeciler ahlaki sorunların ¸c¨oz¨um¨unde anla¸samıyor ba¸skaları nasıl anla¸ssın? ba¸ska alanlarda da uzmanlar anla¸samayabiliyor ı¸sık: dalga mı, par¸cacık mı? bir¸cok konuda anla¸sma var ilkelerde anla¸smazlık - durumlarda anla¸smazlık
  22. 22. Tartı¸sma Sorunları felsefeciler ahlaki sorunların ¸c¨oz¨um¨unde anla¸samıyor ba¸skaları nasıl anla¸ssın? ba¸ska alanlarda da uzmanlar anla¸samayabiliyor ı¸sık: dalga mı, par¸cacık mı? bir¸cok konuda anla¸sma var ilkelerde anla¸smazlık - durumlarda anla¸smazlık
  23. 23. Tartı¸sma Sorunları felsefeciler ahlaki sorunların ¸c¨oz¨um¨unde anla¸samıyor ba¸skaları nasıl anla¸ssın? ba¸ska alanlarda da uzmanlar anla¸samayabiliyor ı¸sık: dalga mı, par¸cacık mı? bir¸cok konuda anla¸sma var ilkelerde anla¸smazlık - durumlarda anla¸smazlık
  24. 24. Relativizm k¨ult¨urel relativizm “de˘gi¸sik toplumlar ahlaken neyin do˘gru neyin yanlı¸s oldu˘gu konusunda farklı inanı¸slara sahiptir” deskriptif ¨onerme, normatif olursa: “bir toplumdaki bireyler i¸cin neyin do˘gru neyin yanlı¸s oldu˘guna yalnızca o toplum karar verebilir” ahlaki relativizm bazı evrensel ahlak kuralları var
  25. 25. Relativizm k¨ult¨urel relativizm “de˘gi¸sik toplumlar ahlaken neyin do˘gru neyin yanlı¸s oldu˘gu konusunda farklı inanı¸slara sahiptir” deskriptif ¨onerme, normatif olursa: “bir toplumdaki bireyler i¸cin neyin do˘gru neyin yanlı¸s oldu˘guna yalnızca o toplum karar verebilir” ahlaki relativizm bazı evrensel ahlak kuralları var
  26. 26. Relativizm k¨ult¨urel relativizm “de˘gi¸sik toplumlar ahlaken neyin do˘gru neyin yanlı¸s oldu˘gu konusunda farklı inanı¸slara sahiptir” deskriptif ¨onerme, normatif olursa: “bir toplumdaki bireyler i¸cin neyin do˘gru neyin yanlı¸s oldu˘guna yalnızca o toplum karar verebilir” ahlaki relativizm bazı evrensel ahlak kuralları var
  27. 27. Konular 1 Giri¸s Tanımlar Metodoloji Tartı¸sma Sorunları Davranı¸s ˙Ilkeleri 2 Etik Kuramlar Faydacılık Deontoloji Toplumsal S¨ozle¸sme Erdem Ahlakı
  28. 28. ˙Ilkeler etik kuramları neden gerekiyor? se¸cme durumunda kaldı˘gımızda karar vermemize yardımcı ahlaki konuların ¸c¨oz¨umlenmesinde yardımcı
  29. 29. Altın Kural “ba¸skaları sana nasıl davransın istiyorsan sen de onlara ¨oyle davran” kar¸sı ¨ornek Ben bir yazılım geli¸stiriciyim. Ba¸skalarının benim yazılımlarımı benim iznim olmadan ¸co˘galtıp da˘gıtmaları benim i¸cin sorun de˘gil. O halde ben de ba¸skalarının yazılımlarını onların izni olmadan ¸co˘galtıp da˘gıtabilirim.
  30. 30. Altın Kural “ba¸skaları sana nasıl davransın istiyorsan sen de onlara ¨oyle davran” kar¸sı ¨ornek Ben bir yazılım geli¸stiriciyim. Ba¸skalarının benim yazılımlarımı benim iznim olmadan ¸co˘galtıp da˘gıtmaları benim i¸cin sorun de˘gil. O halde ben de ba¸skalarının yazılımlarını onların izni olmadan ¸co˘galtıp da˘gıtabilirim.
  31. 31. Konular 1 Giri¸s Tanımlar Metodoloji Tartı¸sma Sorunları Davranı¸s ˙Ilkeleri 2 Etik Kuramlar Faydacılık Deontoloji Toplumsal S¨ozle¸sme Erdem Ahlakı
  32. 32. Faydacılık faydacılık bir davranı¸s, etkilenecek olanların en b¨uy¨uk kısmını en mutlu edecek sonu¸clara yol a¸cacaksa ahlaken do˘grudur sonuca dayalı Jeremy Bentham (1748-1832)
  33. 33. Faydacılık Sorun ¨Orne˘gi Bir ma˘gazaya giriyorum ve bir g¨omlek be˘geniyorum. ¸Calsam mı? Hesap yap ve karar ver. ¸Cıkıyorum, ba¸ska bir ma˘gazaya giriyorum ve bir kravat be˘geniyorum. ¸Calsam mı? . . .
  34. 34. Faydacılık Sorun ¨Orne˘gi Bir ma˘gazaya giriyorum ve bir g¨omlek be˘geniyorum. ¸Calsam mı? Hesap yap ve karar ver. ¸Cıkıyorum, ba¸ska bir ma˘gazaya giriyorum ve bir kravat be˘geniyorum. ¸Calsam mı? . . .
  35. 35. Faydacılık eylem faydacılı˘gı daha ¸cok sayıda ki¸sinin daha mutlu olmasını sa˘glayacak ¸sekilde davran kural faydacılı˘gı herkes b¨oyle davransaydı daha ¸cok sayıda insanın daha mutlu olmasını sa˘glayacak ¸sekilde davran
  36. 36. Faydacılık eylem faydacılı˘gı daha ¸cok sayıda ki¸sinin daha mutlu olmasını sa˘glayacak ¸sekilde davran kural faydacılı˘gı herkes b¨oyle davransaydı daha ¸cok sayıda insanın daha mutlu olmasını sa˘glayacak ¸sekilde davran
  37. 37. Faydacılık Sorun ¨Ornekleri eylem faydacılı˘gı ”bir ki¸siyi ¨old¨ur¨up organlarıyla on ki¸siyi kurtaralım” ”toplumun %1’ini di˘ger %99’un k¨olesi olarak ¸calı¸stıralım” kural faydacılı˘gı ”toplumun %1’ini k¨ole olarak ¸calı¸stırmak toplum huzurunu bozar”
  38. 38. Faydacılık Sorun ¨Ornekleri eylem faydacılı˘gı ”bir ki¸siyi ¨old¨ur¨up organlarıyla on ki¸siyi kurtaralım” ”toplumun %1’ini di˘ger %99’un k¨olesi olarak ¸calı¸stıralım” kural faydacılı˘gı ”toplumun %1’ini k¨ole olarak ¸calı¸stırmak toplum huzurunu bozar”
  39. 39. Faydacılı˘gın Ele¸stirisi ahlak mutlulu˘ga ya da zevke ba˘glanıyor davranı¸sın sonucu ¨onceden bilinmiyor: ahlak ¸sansı karar vermeye yardımcı de˘gil fayda hesabı nasıl yapılacak? iyi sonu¸cların adil da˘gılımı?
  40. 40. Faydacılı˘gın Ele¸stirisi ahlak mutlulu˘ga ya da zevke ba˘glanıyor davranı¸sın sonucu ¨onceden bilinmiyor: ahlak ¸sansı karar vermeye yardımcı de˘gil fayda hesabı nasıl yapılacak? iyi sonu¸cların adil da˘gılımı?
  41. 41. Faydacılı˘gın Ele¸stirisi ahlak mutlulu˘ga ya da zevke ba˘glanıyor davranı¸sın sonucu ¨onceden bilinmiyor: ahlak ¸sansı karar vermeye yardımcı de˘gil fayda hesabı nasıl yapılacak? iyi sonu¸cların adil da˘gılımı?
  42. 42. Faydacılı˘gın Ele¸stirisi ahlak mutlulu˘ga ya da zevke ba˘glanıyor davranı¸sın sonucu ¨onceden bilinmiyor: ahlak ¸sansı karar vermeye yardımcı de˘gil fayda hesabı nasıl yapılacak? iyi sonu¸cların adil da˘gılımı?
  43. 43. Konular 1 Giri¸s Tanımlar Metodoloji Tartı¸sma Sorunları Davranı¸s ˙Ilkeleri 2 Etik Kuramlar Faydacılık Deontoloji Toplumsal S¨ozle¸sme Erdem Ahlakı
  44. 44. Deontoloji mutluluk i¸cin i¸cg¨ud¨u yeterlidir oysa insanı hayvandan ayıran akıl y¨ur¨utme yetene˘gidir bu yetenek insana ahlaki bir ¨odev y¨ukler ¨odeve dayalı Immanuel Kant (1724-1804)
  45. 45. Kesin Buyruk kesin buyruk insanları asla yalnızca bir amaca ula¸smak i¸cin ara¸c olarak kullanma ¨oyle bir kurala g¨ore davran ki, bu kural b¨ut¨un insanlar i¸cin ba˘glayıcı olsun ¨odevler ¸celi¸sirse ne olacak?
  46. 46. Kesin Buyruk kesin buyruk insanları asla yalnızca bir amaca ula¸smak i¸cin ara¸c olarak kullanma ¨oyle bir kurala g¨ore davran ki, bu kural b¨ut¨un insanlar i¸cin ba˘glayıcı olsun ¨odevler ¸celi¸sirse ne olacak?
  47. 47. Kesin Buyruk ¨Orne˘gi k¨olelik yanlı¸stır ¸c¨unk¨u bir grup insan bir amaca hizmet i¸cin ara¸c olarak kullanılmı¸s olur tarafsız ve evrensel bir kural olarak uygulanmasını kimse istemez
  48. 48. Konular 1 Giri¸s Tanımlar Metodoloji Tartı¸sma Sorunları Davranı¸s ˙Ilkeleri 2 Etik Kuramlar Faydacılık Deontoloji Toplumsal S¨ozle¸sme Erdem Ahlakı
  49. 49. Toplumsal S¨ozle¸sme Kuramı Thomas Hobbes (1588-1679) ahlak ¨oncesi durum: herkes kendi ¸cıkarına g¨ore davranıyor ¨ozg¨url¨uk algısı var ama s¨urekli tehdit de var ¨ozg¨url¨u˘g¨um¨uz¨un bir kısmını egemen bir yetkiye devrederiz s¨ozle¸smeye dayalı
  50. 50. Toplumsal S¨ozle¸sme Kuramı Thomas Hobbes (1588-1679) ahlak ¨oncesi durum: herkes kendi ¸cıkarına g¨ore davranıyor ¨ozg¨url¨uk algısı var ama s¨urekli tehdit de var ¨ozg¨url¨u˘g¨um¨uz¨un bir kısmını egemen bir yetkiye devrederiz s¨ozle¸smeye dayalı
  51. 51. Toplumsal S¨ozle¸sme Kuramının Ele¸stirisi s¨ozle¸sme yoksa ahlaki sorun da yok kimsenin kimseye yardım etmesi gerekmiyor yasaya aykırı olan ahlaka aykırı olmayabilir ¨ornek: ırk ayrımı yasaları ABD, G¨uney Afrika (apartheid) bu yasalara itaatsizlik yanlı¸s mı?
  52. 52. Toplumsal S¨ozle¸sme Kuramının Ele¸stirisi s¨ozle¸sme yoksa ahlaki sorun da yok kimsenin kimseye yardım etmesi gerekmiyor yasaya aykırı olan ahlaka aykırı olmayabilir ¨ornek: ırk ayrımı yasaları ABD, G¨uney Afrika (apartheid) bu yasalara itaatsizlik yanlı¸s mı?
  53. 53. Haklar negatif haklar: engellenmeme ¨ornekler oy verme y¨uksek e˘gitim pozitif haklar: desteklenme ¨ornekler temel e˘gitim sa˘glık?
  54. 54. Haklar negatif haklar: engellenmeme ¨ornekler oy verme y¨uksek e˘gitim pozitif haklar: desteklenme ¨ornekler temel e˘gitim sa˘glık?
  55. 55. Konular 1 Giri¸s Tanımlar Metodoloji Tartı¸sma Sorunları Davranı¸s ˙Ilkeleri 2 Etik Kuramlar Faydacılık Deontoloji Toplumsal S¨ozle¸sme Erdem Ahlakı
  56. 56. Erdem Ahlakı Platon (˙I.¨O. 4. yy) iyi ki¸silik ¨ozellikleri edinme “¸su durumda ne yapmalıyım”de˘gil “nasıl bir insan olmalıyım” ki¸sili˘ge dayalı
  57. 57. Erdem Ahlakı Platon (˙I.¨O. 4. yy) iyi ki¸silik ¨ozellikleri edinme “¸su durumda ne yapmalıyım”de˘gil “nasıl bir insan olmalıyım” ki¸sili˘ge dayalı
  58. 58. Kaynaklar Okunacak: Tavani Chapter 2: Ethical Concepts and Ethical Theories

×