Dogal Çözümler

2,765 views

Published on

Published in: Education, Business
  • Be the first to comment

Dogal Çözümler

  1. 1. Korunan Alanlarklim De i ikli iyleMücadelede nsanlaraYardım EdiyorDO AL ÇÖZÜMLER Önsöz: Lord Nicholas Stern
  2. 2. Koruma Gerekçeleri2000 yılında Bangkok’ta, WWF ve Uluslararası Do ayı Yayınlanan raporlar unlardır:Koruma Birli i’nin (IUCN) Korunan Alanlar Dünya • Saf Akı : Korunan orman alanlarının içme suyu içinKomisyonu (WCPA) tarafından düzenlenen bir önemikonferansta, korunan alanların sa ladı ı çok çe itli sosyal • Besin Depoları: Korunan alanları, tarım ürünlerininve çevresel faydaları tanımlama ve ölçmenin acil bir genetik çe itlili ini güvenceye almak için kullanmaihtiyaç oldu u kabul edildi. WWF Koruma Gerekçeleri • nancın Ötesi: Biyoçe itlili in korunmasını desteklemekprojesi buna bir yanıt olarak geli tirilmi tir. Proje unları için inançları ve korunan alanları birbirine ba lamaamaçlamaktadır: • Güvenlik A ı: Korunan alanlar ve yoksullu un• Korunan alanlardan elde edilen çok çe itli faydaları azaltılmasıtanımlama ve mümkünse ölçme • Do al Güvenlik: Korunan alanlar ve afetlerin azaltılması• Korumaya olan deste i artırma • Ya amsal Bölgeler: Korunan alanların insan sa lı ına• Yeni disiplinlerarası ortaklıklar olu turma katkısı• Yenilikçi mali mekanizmaları tespit etme• Korunan alanların yönetim stratejilerini geni letme ve Proje; Dünya Bankası, Birle mi Milletler (BM) Do al güçlendirme Afetlerin Azaltılmasına Yönelik Uluslararası Strateji, DünyaProje 2003 yılından bu yana, korunan alanların daha Sa lık Örgütü, Birmingham Üniversitesi, Dinler ve Korumakapsamlı de erlerine dair en geni bilgi kayna ını ortaya ttifakı ve pek çok korunan alan kurumunu da kapsayan birçıkarmı tır. Bugüne kadar altı rapor yayınlanmı (www. dizi ortak ile yürütülmektedir. Serinin bu yeni raporu,panda.org/protection/arguments) ve kullanımı kolay yeni Dünya Bankası ile ili kileri devam ettirmektedir vebir araç olan Korunan Alan Fayda De erlendirme Aracı Birle mi Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve PACT(PA-BAT) geli tirilip, sahada test edilmi tir ve halihazırda 2020: Korunan Alanlar ve klim Dönü ümü ttifakı’nınuygulanmaya alınmı tır. birçok üyesinin i birli iyle yürütülmü tür.PACT 2020:Korunan Alanlar ve klim Dönü ümü8–10 Mart 2008 tarihlerinde düzenlenen IUCN Konsey PACT 2020, “Korunan alanların ve korunan alanToplantısı’nda iklim de i ikli i, biyoçe itlili e yönelik en sistemlerinin; biyoçe itlili in ve insanların geçim kaynaklarınınbüyük tehdit olarak kabul edilmi tir ve küresel korunan korunması açısından, iklim de i ikli ine uyum/etkilerininalanlar sistemi de en etkili çözüm olarak gösterilmi tir. azaltımı stratejilerine önemli bir katkı olarak tanınmasınıBu, resmi olarak 2008 yılında IUCN Dünya Koruma sa lamayı” amaçlamaktadır.Kongresi’nde ba latılan ve IUCN Yenilikçilik Fonu Eylemler unları geli tirmeyi içermektedir:tarafından desteklenen PACT 2020: Korunan Alanlar ve • klim de i ikli i uyum/etkilerinin azaltımının bütünle ik klim Dönü ümü’nün do u u olmu tur. bir unsuru olarak, korunan alanlar için sa lam bir gerekçe ve eylem planının ortaya konulmasınıPACT 2020; IUCN Sekreterli i, IUCN üyeleri ve Do al sa layacak bir durum analiziKaynakları Koruma Te kilatı (TNC), WWF International, • Bölgesel uygulama programları için rehberlik ve projeYaban Hayatı Koruma Derne i (WCS), Uluslararası önerileri geli tirilmesiKoruma Örgütü (CI), Yaban Vakfı, Fauna & Flora • IUCN tarafından desteklenen bir politika eylem planınınInternational, klim, Toplum ve Biyoçe itlilik ttifakı önemli ilgi grupları tarafından kabul edilmesi(CCBA), Dünya Bankası, Birle mi Milletler Kalkınma • Korunan alan ve iklim de i ikli i konusunda, politikaProgramı ile Birle mi Milletler Çevre Programı (UNEP) ve müdahalelerinin küresel ve ulusal düzeyde tasarlanmasıDünya Koruma zleme Merkezi’nin (WCMC) de dahil ve üstlenilmesioldu u uluslararası örgütler ile beraber IUCN Korunan • levsel bir ileti im/ö renme a ı geli tirilmesiAlanlar Dünya Komisyonu tarafından yönetilen bir ortaklı ıkapsamaktadır. Bu yayın, söz konusu i birli inin ilk ürünlerindendir ve Kasım 2009’da Granada, spanya’da Endülüs Bölgesel Yönetim Konseyi evsahipli inde gerçekle tirilen PACT 2020 Korunan Alanlar ve klim De i ikli i Zirvesi’ne en öncelikli girdilerden biri olacaktır.
  3. 3. Korunan alanlar iklim de i ikli iylemücadelede insanlara yardım ediyorDO AL ÇÖZÜMLERNigel Dudley, Sue Stolton, AlexanderBelokurov, Linda Krueger, NikLopoukhine, Kathy MacKinnon,Trevor Sandwith ve Nik SekhranIUCN-WCPA, TNC, UNDP, WCS,Dünya Bankası ve WWF’in talebi vedeste iyle hazırlanmı bir rapordur
  4. 4. Her hakkı saklıdır © WWF, 2010Türkçe baskı © WWF-Türkiye, 2011ISBN: 978-605-61279-6-0IUCN-WCPA, TNC, UNDP, WCS, Dünya Bankası ve WWFtarafından yayınlanmı tır.Önerilen atıf ekli: Dudley, N., S. Stolton, A. Belokurov, L.Krueger, N. Lopoukhine, K. MacKinnon, T. Sandwith ve N.Sekhran [editors] (2010); Natural Solutions: Protected areashelping people cope with climate change, IUCNWCPA,TNC, UNDP, WCS, World Bank and WWF, Gland,Switzerland, Washington DC and New York, USABu eser, kaynak tam olarak belirtildi i müddetçe, haksahibinin önceden yazılı izni olmadan da, e itim ya dadi er ticarî olmayan amaçlarla ço altılabilir. Bu eserinyeniden satı ve di er ticarî amaçlarla hak sahibinin yazılıizni olmadan ço altılması kesinlikle yasaktır.Bu kitaptaki co rafi birimlerin belirtilme ekli ve materyalinsunumu, katılımcı örgütlerin herhangi bir ülkenin, bölgeninya da alanın veya bunların yetkililerinin yasal durumunaya da bunun sınır ve hudut bölgelerinin tahdidine dairherhangi bir görü ünü ifade etmemektedir.Yazarlar bu raporun içeri inden sorumludur. Bu eserdeifade edilen görü ler eserin yazarlarına aittir ve bunlarınIUCN-WCPA, TNC, UNDP, WCS, Dünya Bankası veWWF’in görü lerini temsil etmesi gerekmez.Tasarım: millerdesign.co.ukTürkçe Grafik Tasarım Uygulama: tasarimhane.com.trBasım: Görsel Sanatlar MatbaacılıkFSC numarası FSC MIX CREDIT SGS-COC-006061Türkçeye Çeviren: Bilge ÇelikTürkçe Düzelti: Ba ak Avcıo lu Çokçalı kan (WWF-Türkiye),smail enelBu kitap, WWF’in “Ya ayan bir Dünya için KorunanAlanlar” programı ile T.C. Orman ve Su leri Bakanlı ı,UNDP ve WWF-Türkiye i birli inde yürütülen, KüreselÇevre Fonu (GEF) destekli “Orman Koruma AlanlarıYönetiminin Güçlendirilmesi” projesi kapsamında; GEFKüçük Destek Programı (SGP) ve MAVA Vakfı’nın maddikatkısı ve Görsel Sanatlar Matbaacılık’ın deste iyleTürkçele tirilerek basılmı tır.
  5. 5. ÖnsözGünümüzde iklim de i ikli ine yönelik müdahale, sera gazı emisyonlarınıdenetlenemez etkilerden kaçınmaya yetecek kadar azaltma(“yönetilemeyenden kaçınma”) ve çoktandır ortada olan etkilerin üzerine gitme(“kaçınılmaz olanı yönetme”) ba lıklarına yo unla malıdır.Do al ekosistemleri karbon yutakları ve uyum kaynakları olarak yönetmek,giderek artan ekilde gerekli, etkili ve görece olarak uygun maliyetli birstrateji olarak görülmektedir. Stern klim De i ikli inin Ekonomisine Dairnceleme adlı rapor, hükümetlerin “do al kaynak koruma, kıyı koruma ve acildurum hazırlı ının yanı sıra, iklime kar ı hassas kamu malları” için politikalargeli tirmesini önermi tir.Dünyanın korunan alanlar a ı, iklim de i ikli inin etkilerini azaltmaya veetkilerine uyum göstermeye yardım etmektedir. Korunan alanlar, karasalkarbonun yüzde 15’ini tutar ve toplulukların iklim de i ikli inin etkilerineuyum sa lamasını mümkün kılan afetleri azaltma, su tedari i, gıda ve insansa lı ını koruma gibi ekosistem hizmetleri sa lar. Pek çok do al ve yönetilenekosistem, iklim de i ikli inin etkilerini azaltmaya yardımcı olabilir. Ancakkorunan alanlar, di er do al ekosistem yönetim yakla ımlarına göre, yasalarve yöneti im açısından netlik, ayrıca kapasite ve etki bakımından avantajlarasahiptir. Koruma pek çok durumda karbon salınımını engellemenin veekosistem hizmetlerinin düzgün i lemesini sa lamanın tek yoludur.Dünya çapında korunan alan sistemlerine yapılan yatırımlar olmasaydı durumçok daha kötü olabilirdi. Yatırımları hükümetler, yerel topluluklar, yerli halklar,sivil toplum kurulu ları ve özel sektörün i birli i yoluyla artırmak, bu temelhizmetlerin daha da iyi korunmasını sa lar. Kanıtlar, korunan alanların i eyaradı ını gösteriyor: Bu rapor tamamlandıktan hemen sonra yayınlanan birDünya Bankası ara tırması, korunan tropik alanların, bilhassa yerli halklartarafından korunanların, di er yönetim sistemlerine göre daha az ormankaybedilmesine sebep oldu unu göstermi tir*.Fakat iklim, biyoçe itlilik ve topluma yönelik bu ortak faydalar sıklıkla gözdenkaçırılmakta veya gözardı edilmektedir. Bu kitap, korunan alanların iklimde i ikli inin etkilerini azaltmada ne kadar önemli katkı sa ladı ını ve dahada fazlasını ba armak için ne yapılması gerekti ini ilk defa açıkça ortayakoymaktadır. klim ve biyoçe itlilik hakkında e i görülmemi müzakereleregiri ti imiz u dönemde, bu mesajların politika üretenlere yüksek seslive açık ekilde ula tırılması ve etkili politikalar ve mali mekanizmalaradönü türülmesi büyük önem ta ımaktadır. Lord Nicholas Stern Londra Ekonomi ve Politika Bilimi Okulu, Grantham klim De i ikli i ve Çevre Ara tırma Enstitüsü Ba kanı, IG Patel Ekonomi ve Siyaset Profesörü,* Nelson, A. ve K. Chomitz (2009); Protected Area Effectiveness in Reducing Tropical Deforestation: A Global Analysis of the Impact ofProtection Status, Independent Evaluation Group, Evaluation Brief 7, The World Bank, Washington DC
  6. 6. 4 çindekiler Önsöz 3 Kısaltmalar ve sözlük 6 Yönetici özeti ve temel politikalar 7 Bölüm 1 Giri 13 klim de i ikli inin do a, do al kaynaklar ve bunlara ba ımlı insanlar üzerindeki etkileri 14 Uluslararası ve ulusal müdahaleler - karar vericiler korunan alanların rolüne nasıl bakıyor? 19 Dünya korunan alanlar sisteminin iklim de i ikli ini ele alma potansiyeli 22 Neden korunan alanlar? 25 klim de i ikli i azaltım ve etkilerine uyumda korunan alanların destek yolları 28 Bölüm 2 Azaltım: Korunan alanların rolü 29 Korunan alanların azaltım potansiyeli 30 Ormanlar ve azaltım 31 Sulak alanlar, turbalıklar ve azaltım 34 Deniz ve kıyı ekosistemleri ve azaltım 37 Çayırlar ve azaltım 41 Topraklar ve azaltım 43 Bölüm 3 Uyum: Korunan alanların rolü 45 Do al afetlerin etkilerini azaltmada korunan alanların rolü 46 Korunan alanların suyun korunmasındaki rolü 51 Korunan alanların temiz su tedari indeki rolü 54 Korunan alanların deniz ve tatlısu balıkçılı ını desteklemedeki rolü 58 Korunan alanların tahılların yabani akrabaları ve yerel çe itleri muhafazaya katkısı 62 Korunan alanların iklim de i ikli inden kaynaklanan sa lık sorunları kar ısındaki rolü 65 Korunan alanların biyoçe itlili in korunması ve ekosistem direncinin sürdürülmesindeki rolü 68
  7. 7. 5Bölüm 4Korunan alanları iklim de i ikli iyle mücadelede kullanma fırsatları 71 Korunan alan sistemini geni letme ve daha kapsamlı koruma stratejileri ile ulusal ve yerel iklim de i ikli i azaltım ve etkilerine uyum planları ile bütünle tirme fırsatları 72 Etkin korunan alan a larının finansmanı 78 Korunan alanların REDD programlarını güçlendirme aracı olarak kullanımı 80Bölüm 5 klim de i ikli inin korunan alan tasarımı, yönetimi ve yöneti imi açısındanetkileri 87 klim de i ikli inin korunan alanlar üzerindeki olası etkileri 88 klim de i ikli i ko ulları altında korunan alanları planlama ve yönetme 93 Korunan alanların azaltım ve uyum çabaları için kullanılmasının yöneti im açısından sonuçları 98Bölüm 6Politika önerileri 101 Politika önerileri 102Te ekkür ve kaynakça 103 Te ekkür 104 Kaynakça 106 Yazarların özgeçmi leri Arka kapak içinde
  8. 8. 6 Karbon tutumu: Karbon tutumu, atmosferdeki karbonun Kısaltmalar ve formüller a açlar, topraktaki mikroorganizmalar ve tahıllar da dahil canlı organizmalar tarafından emilmesini ve BI Biodiversity International, Uluslararası karbonun topraklarda depolanmasını içeren, atmosferik Biyoçe itlilik Örgütü karbondioksit seviyelerini indirme potansiyeline sahip CBD Convention on Biological Diversity, Biyolojik biyokimyasal bir süreçtir4. Çe itlilik Sözle mesi CDM Clean Development Mechanism, Temiz Geli im Ekosistem temelli uyum: nsanlara iklim de i ikli inin Mekanizması olumsuz etkilerine uyum göstermeleri için yardım eden CH4 Metan genel bir uyum stratejisinin bir parçası olarak, C Karbon biyoçe itlili in ve ekosistem hizmetlerinin kullanımı5. CI Conservation International, Uluslararası Koruma Örgütü Ekosistem hizmetleri (ya da ekosistem ürün ve CO2 Karbondioksit hizmetleri): nsanların ekosistemlerden edindi i EBA Ekosistem temelli uyum faydalar. Bunlar gıda, su, odun ve lif gibi tedarik GEF Global Environment Facility Trust Fund, hizmetlerini; iklimin, sellerin, hastalıkların, atıkların ve su Küresel Çevre Fonu kalitesinin düzenlenmesi gibi düzenleyici hizmetleri; SG Sera gazları rekreasyon, estetik zevk ve ruhani doyum gibi kültürel Gt Gigaton (1.000.000.000 ton ya da 1 milyon hizmetleri; ve toprak olu umu, fotosentez ve besin metrik ton) döngüsü gibi destek hizmetlerini kapsar6. IPCC Intergovernmental Panel on Climate Change, Hükümetlerarası klim De i ikli i Paneli E it CO2 konsantrasyonu (karbondioksit): Karbondioksit IUCN International Union for Conservation of Nature, ve di er sera gazlarının belli bir karı ımına e it miktarda Uluslararası Do a Koruma Birli i ı ınımsal zorlamaya sebep olacak karbondioksit Mg Megagram (1.000.000 gram) konsantrasyonu7. Mt Megaton (1.000.000 metrik ton) REDD Reducing Emissions from Deforestation and Sızıntı: Bir toprak parçası üzerindeki karbon tutumu Degradation, Ormansızla ma ve Bozulma etkinli inin (örn. a aç dikimi) istem dı ı biçimde, Kaynaklı Emisyonları Azaltma do rudan ya da dolaylı bir etkinli i tetiklemesi ve bunun PowPA Programme of Work on Protected Areas, da ilk etkinli in karbon etkilerini tamamen ya da kısmen Korunan Alanlar Programı (CBD’nin) ortadan kaldırması hali. Sera gazları (SG) kaynaklarının Tg Teragram (1.000.000.000.000 (bir trilyon) gram) yol açtı ı antropojenik emisyonlarda, proje sınırının TNC The Nature Conservancy, Do al Kaynakları dı ında meydana gelen, ölçülebilir ve sera gazı Koruma Te kilatı emisyonlarını azaltmak için tasarlanmı bir proje UNDP United Nations Development Programme, etkinli ine atfedilebilir net de i im9. Birle mi Milletler Kalkınma Programı UNFCCC United Nations Framework Convention on Azaltım: Her birim çıktı ba ına dü en kaynak girdileri ve Climate Change, Birle mi Milletler klim emisyonlarını azaltan teknolojik de i im ve ikame. De i ikli i Çerçeve Sözle mesi Birçok sosyal, ekonomik ve teknolojik politika WCPA World Commission on Protected Areas, emisyonlarda azalmaya yol açsa da, iklim de i ikli i Korunan Alanlar Dünya Komisyonu (IUCN’in) bakımından azaltma, sera gazı emisyonlarını azaltmak WCS Wildlife Conservation Society, Yaban Hayatı ve yutakları geni letmek için politikaların uygulanması Koruma Derne i anlamına gelmektedir10. klim sisteminin antropojenik WWF World Wide Fund for Nature, Dünya Do ayı zorlanmasını azaltmak için antropojenik bir müdahaledir Koruma Vakfı ve sera gazı kaynaklarını ve emisyonlarını azaltma ve sera gazı yutaklarını geni letme stratejilerini içerir11. Kalıcılık: Belirli bir yönetim ve bozulma ortamındaki Sözlük karbon havuzunun uzun ömürlülü ü ve depolarının istikrarı. Uyum: Do a ve insan sistemlerinin fiili ya da beklenen iklim de i ikli i etkilerine kar ı hassasiyetini azaltma Direnç: Bir sistemin, durum de i tirmeden geçirebildi i giri imleri ve önlemleri. Farklı uyum türleri vardır: leriye de i im miktarı. Direnç, bozulma kar ısında bütünlü ü dönük veya tepkisel, özel veya kamusal, otonom veya muhafaza etme e ilimidir13. planlı gibi1. Hassasiyet: Bir sistemin, iklim de i kenli i ve a ırılıkları Emisyon indirimlerinin eklenebilirli i: Bir sera gazı da dahil iklim de i ikli inin olumsuz etkilerine maruz emisyonu azaltma projesinin yoklu unda zaten kalma ve bunlarla ba a çıkamama derecesi. Hassasiyet gerçekle ecek olan emisyon azalması haricinde iklim de i ikli inin karakteri, büyüklü ü ve oranı, ayrıca gerçekle en, emisyon kaynaklarının azaltılması veya bir sistemin maruz kaldı ı varyasyon, buna hassaslı ı yutakların emisyon emilimini artırması yoluyla sa lanan ve uyum kapasitesinin bir i levidir 14. emisyon azalımı2. Kyoto Protokolü’nün Mü terek Uygulama ve Temiz Kalkınma Mekanizmaları maddelerinde belirtildi i gibi Mü terek Uygulama ve Temiz Kalkınma Mekanizmaları proje faaliyeti3.
  9. 9. Yönetici özeti ve temel politikalar 7Do al Çözümler: KanıtA a ıdaki bölüm, özet ve bunun ile ili kili bir politika analizidir.Ana metin atıfları ve kanıtı destekleyen verileri içerir.Korunan alanlar, iklim de i ikli ine kar ı küresel müdahalenin temel bir parçasıdır.Sera gazı emisyonlarını dü ürmek suretiyle, iklim de i ikli inin sebeplerini ortadankaldırmaya yardım ederler. nsanların ba ımlı oldu u temel hizmetleri sürdürerek,toplumun iklim de i ikli inin etkileriyle ba a çıkmasına yardımcı olurlar. Korunanalanlar olmasaydı tehditler daha da ciddi olurdu. Korunan alanların güçlenmesi iklimkrizinin en etkili do al çözümlerinden birisini te kil edecektir.Korunan alanlar, iklim de i ikli ine kar ı alanların rolü, BM klim De i ikli i Çerçeveyapılan iki temel müdahaleye öyle katkı Sözle mesi (UNFCCC) tarafından dasa layabilir: tanınmalıdır. Bu demektir ki:Azaltım • UNFCCC: Korunan alanları, iklim de i ikli i• Depolama: Bitkiler ve toprakta hâlihazırda uyum ve etkilerini azaltım araçları olarak mevcut olan karbonun kaybının önlenmesi tanımalı; REDD ve uyum fonları da dahil• Tutma: Atmosferden daha fazla olmak üzere, iklim de i ikli ine ili kin karbondioksitin do al ekosistemlerde kilit mali mekanizmalarını, korunan tutulması alan sistemlerinin olu turulmasına, geli tirilmesine ve etkin yönetimine kanalizeUyum etmelidir.• Koruma: Ekosistem bütünlü ünün sürdürülmesi, yerel iklimin düzenlenmesi, • CBD: COP10’daki Korunan Alanlar fırtınalar, kuraklıklar ve deniz seviyesinin Programı’nı, korunan alanların iklim yükselmesi gibi a ırı do a olaylarının riskleri de i ikli ine müdahaledeki rolünü daha net ve etkilerinin azaltılması biçimde ele alarak, di er CBD programları• Tedarik: nsanların su kaynakları, balıkçılık, ile uyumlu ekilde yenilemelidir. hastalıklar ve tarımsal üretimde iklim de i ikli inin sebep oldu u de i ikliklerle • Ulusal ve yerel yönetimler: Azaltım için mücadele etmesine yardımcı olacak önemli do al habitatların kaybı ve bozulmasını ekosistem hizmetlerinin sürdürülmesi önleme ve uyum için do al ekosistemlerin kırılganlı ını azaltıp dirençlerini artırmaKorunan alanların iklime müdahale rolleri de dahil olmak üzere korunanstratejilerinde kullanımına ili kin fırsatlara alan sistemleri, ulusal iklim de i ikli iulusal ve bölgesel hükümetlerce öncelik stratejilerine eklenmelidir.verilmelidir. Küresel düzeyde, BiyolojikÇe itlilik Sözle mesi’nin (CBD) KorunanAlanlar Programı temel bir iklim de i ikli iazaltım ve etkilerine uyum aracı olarakharekete geçirilmedir. klim de i ikli ineuyum ve etkilerinin azaltımını desteklemedeulusal stratejilerin bir parçası olarak korunan
  10. 10. 8 Yönetici özeti ve temel politikalar • Korunan alanların kültürel ve sosyal de erini tanır ve Benzersiz bir sorun insanları yönetime me ru ve etkin bir ekilde dahil eden eri ilebilir, yerel yakla ımları uygulamada deneyim klim de i ikli i, gezegen üzerindeki ya amı benzeri sahibidir görülmemi bir düzeyde tehdit etmektedir. Bunun yanı sıra, etkinin ölçe i ve hızına dair tahminler de sürekli Kalıcılık olarak güncellenmektedir; öyle ki zaten ciddi olan bir • Ekosistemlerin ve do al kaynakların kalıcılı ı ve uzun durum daha da tehdit edici hale gelmektedir. Bu konuya vadeli yönetimine ba lılı a dayanır ili kin gerçekler iyi bilinmektedir. Atmosferdeki sera • Yerel, ulusal ve uluslararası ilgiyi belirli bir korunan alana gazları, bir dizi son derece ciddi ve tahmin etmesi güç odaklayarak, o alanın korunmasına katkıda bulunur sonuçları olan daha ılıman sıcaklıklara, buzul erimesine, deniz seviyesinde yükselmelere ve öngörülemeyen bir iklime yol açmaktadır. Yakın tarihli ara tırmalar giderek iç Etkinlik karartıcı bir tablo çiziyor. Bu raporun yazılması sırasında • Karasal/denizel ölçekte, özellikle korunan alan yeni bilgiler gösteriyor ki; okyanuslarda asitlenmeden sistemlerinin, do al ekosistemleri ve ekosistem ötürü mercan resifi sistemlerinin geni çaplı çökü ünü hizmetlerini devam ettirmenin etkin bir yolu oldu u önlemek için çok geç kalmı olabiliriz;. Dünya Bankası’na kanıtlanmı tır göre, 2010’dan itibaren geli mekte olan ülkeler için • klim de i ikli i ile ili kili yeni bilgilere veya ko ullara iklim de i ikli ine uyumun maliyeti yılda 75–100 milyon hızlı müdahaleye olanak tanıyan yönetim planlarıyla Amerikan dolarını bulacaktır; Birle ik Krallık Meteoroloji desteklenir Kurumuna göre iklim de i ikli i beklenenden hızlı ilerliyor • klim de i ikli ine uyum için ya amsal önemde olan bir olabilir ve ortalama sıcaklık seviyesi Sanayi Devrimi öncesi dizi ekosistem hizmetini üretmek için ekosistemlerin ile kar ıla tırıldı ında 2060’a kadar 4oC artabilir. Ancak nasıl yönetilece ini anlayan ve yönetim uzmanlı ı ve durum u an ciddi olsa da, iklim de i ikli inin yol açtı ı kapasitesi olan personele ve gerekli donanıma sahiptir sorunları azaltmak için hâlâ pek çok ey yapmak mümkün. • klim de i ikli i azaltım ve etkilerine uyuma yönelik Bu rapor azaltım ve uyum açısından korunan alanların kara ve deniz ölçe inde daha geni yakla ımların oynayabilece i role; imdiye kadar küresel müdahale geli tirilmesiyle ili kilendirmek üzere, korunan alanların stratejilerinde yeterli önem verilmeyen bir dizi seçene e planlanması ve yönetiminde edinilen tecrübeleri ortaya odaklanıyor. klim de i ikli ine “yeni” çözümler için acele çıkarma fırsatları sa lar ederken, etkisi kanıtlanmı bir alternatifi gözden kaçırma • Hükümet bütçe ödenekleri ve GEF ile LifeWeb’den tehlikesi ile kar ı kar ıyayız. sa lanan finansman da dahil mevcut mali mekanizmaları kendine çeker • Özellikle IUCN Korunan Alanlar Dünya Komisyonu ve Neden korunan alanlar? koruma ile ilgilenen STK’ların içinde oldu u, tavsiye ve yardım sa lamaya hazır uzman a ları tarafından Korunan alan, IUCN tarafından “do anın ve ilgili ekosistem desteklenir hizmetleri ve kültürel de erlerin uzun vadeli muhafazasını sa lamak için, yasal ya da di er etkili yollar vasıtasıyla zleme, do rulama ve raporlama tanınan, tahsis edilen ve yönetilen, açıkça belirlenmi co rafi • CBD’ye taraf hükümetlerin taahhütleriyle, ekolojik bir alan” olarak tanımlanır. temsiliyeti olan korunan alan sistemleri kurmak amacıyla desteklenir Arazi kullanımının de i mesinden kaynaklanan sera gazı • Altlıklar olu turmak ve izlemeyi sa lamak için IUCN emisyonlarıyla mücadele etmek ve iklim de i ikli ine yönetim sınıfları, yöneti im tipleri ve Kırmızı Liste uyumda ya amsal olan ekosistem hizmetlerini sürdürmek ile UNEP Dünya Koruma zleme Merkezi’nin Dünya için farklı arazi kullanımı yönetim stratejilerine gerek duyulacaktır. Ancak korunan alanlar, ulusal iklim de i ikli i Korunan Alanlar Veritabanı gibi düzenli ve güncel veri azaltım ve etkilerine uyum stratejilerini desteklemek kaynaklarına sahiptir (bu sistemler UNFCCC ihtiyaçlarını bakımından müthi bir avantaja sahiptir; çünkü yönetim kar ılamak için bazı güçlendirmelere gerek duymaktadır) biçimlerini belirleyen resmi politikaların ve yasaların deste inin yanı sıra, sahada ciddi bir kapasiteye ve yi yönetilen korunan alanlar, iklim de i ikli i müdahale uzmanlı a sahiptirler. Ulusal ölçekteki bir korunan alan stratejilerini uygulamada uygun maliyetli bir seçenek sisteminin avantajları unlardır: sunabilir, çünkü ba langıç maliyetleri çoktan kar ılanmı tır ve sosyo-ekonomik maliyetleri korunan alanların sa ladı ı Yöneti im ve koruma di er hizmetler tarafından dengelenmi tir. Korunan alanlar • Karbon yutaklarını, depolama ve ekosistem hizmetlerini iyi bir kapasiteye, etkin yönetime, kabul edilmi yöneti im ölçmek için kullanılabilecek, tanımlanmı sınırlara sahiptir yapılarına, yerel ve yerle ik topluluklardan kuvvetli bir • Kara ve su ekosistemlerini yönetmek için istikrarlı, uzun deste e sahip olduklarında etkinli i fazladır. deal olarak vadeli bir mekanizma sa layan, yasal veya di er etkili korunan alanlar ve koruma gereksinimleri daha geni çerçeveler dahilinde çalı ır karasal ve denizel stratejiler ile bütünle tirilmelidir. • Geni çaplı sosyal ve kültürel gereksinimleri kar ılayan, kabul görmü yöneti im yapılarına sahiptir Korunan alanlar hâlihazırda dünya kara yüzeyinin yüzde • Bir dizi destekleyici sözle me ve anla ma (CBD, Dünya 13,9’unu ve artan (hâlâ yetersiz olsa da) oranda kıyı ve Mirası, Ramsar, nsan ve Biyosfer, Nesli Tehlike Altında okyanus alanını kapsar. Nüfus ve geli im baskılarının Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası bilhassa güçlü oldu u pek çok yerde korunan alanlar Ticaretine li kin Sözle me (CITES), vb. gibi) ve Natura geride kalan yegane do al ekosistemleri korumaktadır. 2000 gibi bölgesel anla malarca, politika çerçevesi, araçlar En iyi korunan alanlar do al ekosistemlerin yönetimi için ve politik destek sa lamak amacıyla desteklenir ilham veren modellerdir.
  11. 11. Yönetici özeti ve temel politikalar 9Korunan alanlar, iklim de i ikli i sorunlarınamüdahalede ne yapabilir?Azaltım korunan alanlardaki yönetimin de i tirilmesi için gerekçeler sunar. Yakın bir zamanda, yeni korunanDepolama: Bitkiler ve toprakta hâlihazırda mevcut alanların seçimi kısmen karbon depolama potansiyellerinekarbonun kaybının önlenmesi göre yapılabilir, bu da yeni seçim araçlarına duyulan ihtiyaca i aret eder. Bir korunan alanda, kontrollü yakmaSorun: Ekosistem kaybı ve bozulması, sera gazı gibi yönetim faaliyetleri de karbon emisyonu sonuçlarınıemisyonlarının temel sebepleridir. Hükümetlerarası klim ve bu tür uygulamaların kabul edilmi UNFCCC kuralları ileDe i ikli i Paneli sera gazı emisyonlarının yüzde 20’sinin, ili kisini göz önüne almak durumunda olacaktır.ormansızla ma ve arazi kullanımının de i mesindenkaynaklandı ını tahmin etmektedir. Karbon Tutma: Daha fazla karbondioksitin do al ekosistemlerde tutulmasıKorunan alanların rolü: Korunan alanlar, arazi kullanımınındönü ümünü ve karbon kaybını engellemek ve karbonu Sorun: Ço u do al ve yarı do al ekosistem karbondioksitdo al ekosistemlerde tutmak için bilinen en etkili yönetim tutar, böylece sera gazlarını azaltır. Bu hizmetlerinstratejisidir: UNEP-WCMC’nin ara tırmasına göre korunan bazıları habitatların yok edilmesi ve bozulması nedeniylealanlar içindeki tropik ormanlar, koruma dı ındakilere risk altındadır: Bu e ilimler devam ederse, inandırıcıgöre çok karbon tutar. Bunlar, daha fazla “yüksek karbon” senaryolara göre önümüzdeki birkaç yıl içinde bazıekosisteminin korunması ve karbonun tutulması için ekosistemler karbon yuta ı olmaktan çıkıp karbonhabitatların yönetimi ve bazı durumlarda da restorasyonu kayna ı haline gelebilir. Bu tehdidi ortadan kaldırmak içiniçin turbadaki su seviyesini yükseltmek gibi fırsatlar sunar. uzmanla mı idari müdahaleler gerekmektedir.UNEP-WCMC’nin verileri u anda dünyanın korunan alana ında 312 Gt karbonun, ba ka bir deyi le dünyanın Korunan alanların rolü: Ekosistemlerin korunmasıkarasal karbon sto unun yüzde 15’inin depolandı ını genelde karbon tutma potansiyellerini güvenceye alır.göstermektedir. klim de i ikli i ya da di er faktörler karbondioksitin tutulmasını aksatmaya devam etti inde (korunan alanlardaSonuçlar: Karbon depolama, korunan alanların kapladı ı bile), alan yönetimini özel olarak tutulmayı artırmak içinalanın artırılması ve daha fazla karbonu tutmak için bazı de i tirme potansiyeli bulunur. Bu, do al yenilemenin aktif restorasyonu ve te vikini içerir. Bozulmu ormanlar, el de memi ormanların karbon de erinin yarısından daha Karbon depolama ve tutma örnekleri azına sahip olabilir. • Madagaskar: Yılda 4 milyon ton CO2 emisyonunu Sonuçlar: Bazı korunan habitatların, özellikle de önleyen, yakla ık 6 milyon hektar büyüklü ünde yeni kıta içi suların, haliçlerin ve turbalıkların yönetimini korunan alan olu turulmaktadır karbon tutma potansiyellerini sürdürmek amacıyla • Tanzanya: Do u Ark Da ları, yüzde 60’ı mevcut uyarlamak gerekebilir. Restorasyonun rolü kimi orman rezervlerinde olmak üzere, 151 milyon tondan korunan alanlarda, özellikle ormanlarda, mangrovlarda fazla karbon depolamaktadır ve do al ve i lenmi otlaklarda artacaktır. • Belarus: Bozulmu turbalıkların restorasyonu ve korunması sayesinde, turbalık yangınları ve mineralle meden kaynaklanan yıllık 448.000 ton CO2 de erinde sera gazı emisyonu önlenmektedir Uyum • Rusya Federasyonu: Komi Cumhuriyeti’nde 1,63 milyon hektar bakir tayga ormanı ve turba arazisinin Koruma: Ekosistem bütünlü ünün sürdürülmesi, yerel korunması, 71,5 milyon tonluk karbon depolarının iklimin düzenlenmesi, fırtınalar, kuraklıklar ve deniz korunmasını sa lamaktadır seviyesinin yükselmesi gibi a ırı do a olaylarının riskleri ve • Bolivya, Meksika ve Venezüella: Korunan alanlar, 25 etkilerinin azaltılması milyon hektar orman alanını kapsamaktadır; ki bu da tahminen 39 ila 87 milyar Amerikan doları de erinde Sorun: Binyıl Ekosistem De erlendirmesi, küresel 4 milyar tondan fazla karbonu depolamaktadır ekosistem hizmetlerinin yüzde 60’ının bozuldu unu tahmin • Kanada: 72–78 milyar Amerikan doları de erinde etmektedir, ki bu “1940’lardan bu yana tüm kıtalarda sellerin 4,432 milyon ton karbon 39 millî parkta tutulmaktadır ve büyük orman yangınlarının sayısında ciddi bir artı a • Brezilya: Brezilya Amazonu’ndaki korunan alanlar ve neden olmu tur”. klim afetlerinden kaynaklanan ekonomik bakir araziler 2050’ye kadar 670.000 km2’lik alanda kayıplar 50 yılda on kat artmı tır ve seller, fırtınalar, gelgit ormansızla mayı engelleyebilir. Bu, 8 milyar ton kabarmaları, kuraklıklar ve çı ların sebep oldu u “do al” karbon emisyonunun engellenmesi demektir. afetlerin sıklı ı ve iddeti artmaya devam edecektir.
  12. 12. 10 Yönetici özeti ve temel politikalar Korunan alanların rolü: Korunan alanlar en büyükleri hariç, bütün do al afetlerin etkisini azaltmaya yardım edebilir: •Seller: Sel sularının da ılması için alan sa lar ve etkileri do al bitki örtüsü yoluyla azaltır •Toprak kaymaları: Topra ı ve karı, kaymayı önleyecek ekilde sabit hale getirir ve kayma meydana geldi inde hızını keser •Fırtına dalgaları: Fırtına dalgalarını; mercan resifleri, bariyer adalar, mangrovlar, kum tepeleri ve bataklıklarla engeller •Kuraklık ve çölle me: Otlatma baskısını hafifletir ve havzalar ile toprakta suyun tutulmasını sa lar •Yangınlar: Yangına hassas alanların i galini engeller ve geleneksel yönetim sistemlerini korur Sonuç: Ekosistemlerin, insan topluluklarının, türlerin ve ekosistemlere direnç katan süreçlerin bütünlü ü, giderek daha da de i ken hale gelen a ırı iklim artlarına kar ı korunmada temel bir etkendir. Güncellenmi bir korunan alanlar bo luk analizi, biyoçe itlili in yanı sıra, di er ya amsal ekosistem hizmetlerini de göz önüne almalıdır ve bunun için bazı yönetim yakla ımlarının de i tirilmesi gerekebilir. Afet azaltım seçeneklerinin tanınması, özellikle de da lar, dik yamaçlar ile kıyı ve iç sulak alanlardaki korunan alanların artırılmasında itici güç olacaktır. Tedarik: klim de i ikli i yüzünden su kaynakları, Ilıman bir ormanda sonbahar yaprakları © Nigel Dudley balıkçılık, hastalıklar ve tarımsal üretimde ya anan de i ikliklerle insanların mücadele etmesine yardımcı olacak önemli ekosistem hizmetlerinin sürdürülmesi Koruma ve tedarik örnekleri • Küresel: Dünyanın en büyük 105 ehrinden 33’ü, içme Sorun: klim de i ikli inin gıda, içilebilir su ve geleneksel sularını orman koruma alanlarında bulunan su toplama ilaç kıtlı ını daha da kötüle tirmesi ve belli hastalık havzalarından temin etmektedir vektörlerinin yayılımını ve dolayısıyla da alternatif kaynak • Küresel: Deniz koruma alanlarında yapılan 112 ve yeni ürün ihtiyacını artırması olasıdır. Gıda ve su ara tırma, bu alanların balıkların boyutunu ve kayna ı kıtlı ı öngörülemez ve bazen de a ır olacaktır, popülasyonunu artırdı ını ortaya koymu tur bu da en savunmasız konumda olanlar için insanî yardım • Kenya: Mercan resiflerinin korunması yoluyla maliyetlerini artıracaktır. balıkçılı ın kalitesinin artırılması, hem mercan resiflerinin muhafazasını hem de yerel halkın ki i ba ına Korunan alanların rolü: Korunan alanlar gerekli do al gelirinin artmasını sa lamaktadır kaynakların ve hizmetlerin sürdürülmesinde kanıtlanmı • Papua Yeni Gine: Kimbe’de mercan resiflerini, kıyı araçlardır; direnci artırıp, geçim kaynaklarının iklim habitatlarını ve gıda güvenli ini korumak için, iklim de i ikli i kar ısındaki hassasiyetini azaltabilirler: de i ikli ine direnç amacıyla yerel olarak i letilen bir • Su: Hem daha saf su hem (özellikle tropikal da lık bulut deniz koruma alanı a ı tasarlanmaktadır ormanlarında) artan su akı ını sa lar • Küresel: Korunan alanlarda yürütülen yüzden fazla • Balık kaynakları: Deniz ve tatlı sulardaki korunan ara tırma, önemli yabani tahıl türleri tespit etmi tir alanlar, balık stoklarını korur ve ço altır • Kolombiya: Özellikle tıbbî de eri olan bitkileri • Gıda: Yabani tahıl türlerini koruyarak ekinlerin korumak için Alto Orito Indi-Angue Koruma Alanı ço almasını ve polenle me hizmetlerini sa lar; olu turulmu tur topluluklar için sürdürülebilir gıda tedarik eder • Trinidad ve Tobago: Nariva sulak alanlarının • Sa lık: Bozulmu ekosistemlerde artan vektör kaynaklı restorasyonu ve muhafazası, bu alanların bir karbon hastalıkların yayılımını yava latmak için habitatı yuta ı, yüksek biyoçe itlili e sahip bir ekosistem ve korumaktan tutun, geleneksel ilaçlara eri im sa lamaya kıyı fırtınalarına kar ı do al bir tampon sistemi olarak kadar pek çok fayda sa lar önemini gösterilmektedir • Sri Lanka: Muthurajawella Korunan Alanı, yılda 5 milyon Sonuç: Korunan alan uzmanları, bu alanların iklim Amerikan dolarından yüksek bir de ere denk gelen sel de i ikli i ko ulları altında geçim kaynaklarını koruması sa lamaktadır desteklemeye devam etmesini sa lamak amacıyla, ilgili • Avustralya: Melbourne’un (neredeyse yarısı korunan ulusal ve yerel yönetimlerle ve ekosistem hizmetlerinin alanlar olan) ormanlık su toplama havzalarının yönetimi, yönetiminden sorumlu teknik kurumlarla yakın bir çalı ma yürütmelidir. Kimi durumlarda, insan topluluklarının iklim su üretimine yönelik olumsuz etkilerin en aza indirilmesi de i ikli i kar ısındaki hassasiyetlerini azaltmaya yarayan için iklim de i ikli i senaryolarına göre uyarlanmaktadır ekosistem hizmetlerini geli tirmek için korunan alanların • sviçre: Ormanların yüzde 17’si çı ları durdurmak içindeki veya yakınındaki ekosistemleri onarmak amacıyla amacıyla kontrol edilmektedir, bu da yılda 2 ila 3,5 yatırım yapmak gerekebilir. milyar Amerikan doları tasarrufa kar ılık gelmektedir.
  13. 13. Yönetici özeti ve temel politikalar 11Korunan alan sistemleri olu turulması vegüçlendirilmesi için yeni adımlarKorunan alanlar hâlihazırda, iklim de i ikli ine kar ı • Politika: Günümüzün ikiz çevresel krizleri olanya amsal önemdeki azaltım ve uyum faydalarını biyoçe itlilik kaybı ve iklim de i ikli ine yönelik ulusalsa lamaktadır. Ancak, bu alanların potansiyeli kısmen ve uluslararası politika araçları genellikle yeterli ölçüdekullanılabilmekte ve bütünlükleri de risk altında e güdümlü de ildir, bu da kaynak israfına, de erlikalmaya devam etmektedir. Gerçekten de ara tırmalar ve tamamlayıcı politika fırsatlarının kaçırılmasına yolgösteriyor ki, korunan alan sistemleri tamamlanıp açmaktadır.etkin ekilde yönetilmedikçe, iklim de i ikli inedayanmak için yeterince güçlü olmayacak ve müdahale A a ıdaki kutuda özetlenen altı önemli müdahaleyi elestratejilerine olumlu katkı sa lamayacaklardır. Korunan almak için mali ve politik araçlar gerekmektedir.alanların boyut, kapsam, birbiriyle ba lanabilirlik,bitki örtüsü restorasyonu, etkili yönetim ve kapsamlı ki önemli çok taraflı çevre antla ması –UNFCCC veyöneti im özelliklerinin artırılması sayesinde, küresel CBD– sırasıyla iklim de i ikli i azaltım ve etkilerine uyumkorunan alan sistemi, iklim de i ikli inin yarattı ı ile ekosistem koruma ve yönetiminden sorumludur.sorunlara çözüm olabilir ve di er kaynak yönetimi UNFCCC ekosistem direnci ile insan topluluklarınınprogramları için bir model te kil edebilir. Bu noktada iki hassasiyet ve direnci arasındaki ili kiyi açık bir ekildemesele önemlidir: tanır ve CBD kapsamında alınan kararlar, iklim de i ikli inin biyoçe itlilik ve ekosistemler üzerinde• Finans: Ba langıç olarak bazı finansman giri imlerine olu turdu u tehdide dikkat çeker. Her iki sözle menin ra men, analizler küresel korunan alan a ına verilen uygulama programları dahilinde, önemli bir iklim deste in maksimum etkinlik için gerekenin yarısından de i ikli i azaltım ve etkilerine uyum aracı olarak korunan çok daha az oldu unu ve bazı hükümetlerin u anda alanların etkinlili ini artırmak için bazı adımların atılması verilen net deste i dü ürdü ünü göstermektedir. gereklidir. Böylece, ülke seviyesinde ve toplu olarak klim de i ikli inin getirdi i yeni zorluklar ve fırsatlarla küresel toplum için hedeflenen sonuçların elde edilmesi ba a çıkmada ek kapasite geli imi de dahil, korunan amacıyla, korunan alanların potansiyeli geli tirilebilir. alanlar için geni letilmi bir rolü sürdürme ve sa lama Ulusal yönetimlerin de bazı giri imlerde bulunması amacıyla daha fazla kaynak gerekmektedir. gerekmektedir. Korunan alanların iklim de i ikli ine müdahale mekanizması olarak daha etkin i lev göstermesi için politika ve yönetimde altı temel yenilik gereklidir • Daha fazla ve daha büyük korunan alanlar: Özellikle • Korunan alanlar dahilinde yönetimin geli tirilmesi: büyük miktarda karbonun depolandı ı ve/veya Ekosistemlerin ve korunan alanlarda sa ladıkları tutuldu u ve korunmadı ı takdirde bu karbonun hizmetlerin tanınmasının ve yasadı ı kullanım ya da kaybolabilece i ekosistemler ya da önemli ekosistem akılcı olmayan yönetim kararları nedeniyle bozulup hizmetlerinin tehdit altında oldu u yerler; özellikle kaybolmamasının temin edilmesi tropikal ormanlar, turbalıklar, mangrovlar, tatlısu ve kıyı bataklıkları ve deniz çayırı yataklarının yanı sıra deniz • Korunan alanlar dahilinde karbon depoları için ekosistemleri koruma düzeyinin artırılması: Karbon depolamada yüksek de eri olan belirli özelliklere yönelik koruma • Karasal/denizel korunan alanlar arasında ba lantı ve yönetimin tanınması, örne in ya lı ormanların kurulması: Korunan alanların ya da araya giren suların devamını sa lama, yüzeyin bozulmasını veya turbaların dı ındaki do al ya da yarı do al bitki örtüsünün kurumasını önleme ve ayrıca bitki örtüsünün bozulmu yönetimini kullanma. Bu, ekosistemin karasal/denizel oldu u korunan alanlarda restorasyon imkanlarını ölçekte iklim de i ikli ine direncini ve bir ekilde kullanma koruma altında olan toplam ya am alanını artırmak amacıyla ba lantılar in a etmede önem ta ıyan • Yönetimin bir kısmının özellikle azaltım ve uyum tampon bölgeleri, biyolojik koridorları ve ekolojik adım ihtiyaçlarına odaklanması: Gerekli durumlarda ta larını içerebilir. yönetim planlarının, seçim araçlarının ve yönetim yakla ımlarının yenilenmesini de içerir • Her tür yöneti im türünün tanınması ve uygulanması: Özellikle yerli halklar ve topluluklarca korunan alanlar ve özel korunan alanlar yoluyla iklime müdahale stratejilerinin bir parçası olarak daha fazla ilgi grubunun, korunan alan ilan ve yönetimine dahil olacak hale gelmesinin te vik edilmesi
  14. 14. 12 Yönetici özeti ve temel politikalar Evenk ren geyi i yeti tiricisi, Sibirya, Rusya Federasyonu © Hartmut Jungius / WWF-Canon UNFCCC • Ülkelerin iklim etkilerini de erlendirmeleri ve kendi • Korunan alanların kalıcı karbon depolama ve tutum korunan alan sistemlerinin direncini artırmaları için araçları olarak rollerini tanıma ve dirençli korunan alan destekleme amaçlı araçlar ve yöntemler geli tirmesinin sistemlerinin arazi temelli emisyon azaltımını ba armak te vik edilmesi ve azaltım ve uyumdaki rollerinin tam için ulusal stratejilerin temel bir bile eni olarak olarak ara tırılmasının sa lanması uygulanmasının talep edilmesi • Korunan alan a larının bir iklim de i ikli i müdahale • Ekosistemlerin, iklim de i ikli inin etkilerine uyumdaki stratejisi olarak faydalarını daha da artırmak için ulusal rolünü vurgulama ve do al ekosistemlerin teknoloji korunan alanlar ve sınır ötesi korunan alanlar arasında ve altyapı temelli uyum tedbirlerine uygun maliyetli bir artan ba lantıların öneminin vurgulanması alternatif olarak korunması ve hatalı uyumdan kaçınmak • Deniz koruma alanlarının ve az temsil edilen için do al ekosistemleri, ulusal uyum stratejilerine ve biyomlardaki korunan alanların geli tirilmesi için politik eylem planlarına (Ulusal Uyum Eylem Programları-NAPA önceli in geli tirilmesi da dahil) dahil edilmesi • klim ile ili kili finans mekanizmaları yoluyla malî ve teknik yardım almak için korunan alanların veya ulusal Ulusal ve yerel yönetimler korunan alan a larının güçlendirilmesini içeren, ulusal • Korunan alan sistemlerinin rolünün, ulusal iklim olarak uygun azaltım ve uyum eylemlerine izin verilmesi de i ikli i stratejilerinin ve eylem planlarının içine eklenmesi • Azaltımın, do al habitatların kaybı ve bozulmasının CBD azaltılması kapsamında ele alınması • COP 10’daki Korunan Alanlar Programı’nın, di er • Do al ekosistemlerin hassasiyetini azaltarak ve CBD programları ile uyum içinde iklim de i ikli i direncini artırarak uyumun güçlendirilmesi etkilerini ve müdahale stratejilerini daha açık ele almak • Biyoçe itlili e ve iklim de i ikli i azaltım ve etkilerine amacıyla yenilenmesi uyuma faydalar getirmek için korunan alanların etkin yönetiminin sa lanması
  15. 15. Bölüm 1GiriHükümetlerarası klim De i ikli i Paneli, iklimdeki olası e ilimleri ve beklenenekolojik müdahaleleri oldukça ayrıntılı biçimde göz önüne sermi tir. Bubölümün ilk kısmı, korunan alanlar ile en yakından ilgili meselelere dairIPCC’nin en son görü ünü özetlemektedir. kinci kısım hükümetlerarası süreçlerin, özellikle de BM klim De i ikli iÇerçeve Sözle mesi ve Biyolojik Çe itlilik Sözle mesi’nin, korunan alanlarözelinde azaltım ve uyum konularını nasıl ele aldı ını incelemektedir. Ulusalyönetim müdahalelerine dair bazı örneklere de yer verilmektedir.Sonrasında, korunan alanlar bir kavram olarak sunulmaktadır. Kapsamve alan hakkında bazı istatistiklerin yanı sıra, farklı yönetim modelleri veyöneti im yakla ımlarının kapsamı tanımlanmaktadır.Son olarak ve en önemlisi bu bölümde, korunan alanların iklim de i ikli iylemücadeleye destek olma noktasında, neden benzersiz bir konuma sahipoldu u açıklanmaktadır.
  16. 16. 14 Bölüm 1 klim de i ikli inin do a, do al kaynaklar ve bunlara ba ımlı insanlar üzerindeki etkileri ANA MESAJLAR klim de i ikli inin karasal ve denizel ekosistemleri olumsuz etkilemeye çoktan ba lamı olması ve bu de i ikliklerin önümüzdeki yüzyıl boyunca oran ve iddetinin artacak olması yüksek bir olasılıktır. Bu, su ve gıdanın daha az eri ilebilir olması, do al afetlerin daha sık gerçekle mesi, insan sa lı ının tehdit altına girmesi, türlerin yok olması ve ekosistemlerin ortadan kalkması ya da bozulması anlamına gelir. Korunan alanlardaki ekosistemler ve türler de bu etkilerin dı ında kalmayacaktır. Hükümetlerarası klim De i ikli i Paneli’nin 2007’de • Buzullar ve kardan beslenen pek çok nehirde yüzey yayınlanan Dördüncü De erlendirme Raporu, 75 akı ı ve erken bahar yüksek debisinin artı ı çalı madan alınan 29.000’den fazla gözlem verisi • Pek çok bölgede göllerin ve nehirlerin termal yapıyı ve 15 serisinden faydalanmaktadır . Sonuçlar pek çok fiziksel su kalitesini etkileyen ekilde ısınması ve biyolojik sistemde önemli de i iklikler göstermektedir; bunların yüzde 89’undan fazlası, iklim de i ikli inin do al Tuzlu su ve tatlısu biyolojik sistemlerindeki de i imlerin, sistemler üzerindeki öngörülen etkileriyle uyumludur. artan su sıcaklıkları ve buz örtüsü, tuzluluk, oksijen Genel olarak bu analiz, IPCC’yi u sonuca götürmü tür: seviyeleri ve çevrimi ile ili kili oldu una dair kuvvetli bir “Bütün kıtalar ve ço u okyanustan elde edilen gözlem olasılık mevcuttur: verileri, ço u do al sistemin bölgesel iklim de i ikli inden, • Yüksek enlemli okyanuslarda alg, plankton ve balık özellikle de sıcaklık artı ından etkilenmekte oldu unu ortaya miktarındaki da ılım ve de i imlerde kaymalar koymu tur.” • Yüksek enlemli ve yüksek rakımlı göllerde alg ve zooplankton miktarında artı lar A a ıdaki bölüm, do al ekosistemler ve do al kaynaklara • Nehirlerde da ılım de i iklikleri ve erken balık göçleri ili kin IPCC’nin vardı ı sonuçlardan bazılarını özetlemekte ve insan toplulukları için sonuçlarını ana hatlarıyla klim de i ikli inin mercan resifleri üzerindeki etkilerine belirtmektedir. Korunan alanlar üzerindeki etkiler ve dair daha fazla kanıt vardır. Bununla birlikte, bu etkileri olası yönetim müdahaleleri daha sonra, Bölüm 5’te di er baskılardan (örn. a ırı balık avı ve kirlilik) ayırmak tartı ılacaktır. zordur. Deniz seviyesinde artı ve insan kalkınması da kıyısal sulak alanların ve mangrovların kaybına ve kıyısal Mevcut etkiler ta kınların giderek zararının artmasına katkıda bulunur. IPCC, son ısınmanın, a a ıdakileri de kapsayan karasal biyolojik sistemleri ciddi ekilde etkilemekte oldu una Yönetilen ve insan yapısı sistemlerin de erlendirilmesi, dair çok kuvvetli (örn. yüzde 90) bir olasılık oldu unu de i im nedenlerinin son derece karma ık olması de erlendirmektedir: dü ünüldü ünde, özellikle güçtür ve IPCC’nin bu sistemler • Daha erken meydana gelen bahar olayları, örne in üzerindeki etkileri de erlendiren raporlara atfetti i olasılık yapraklanma, yumurtlama ve ku göçü gibi bu yüzden daha dü üktür (yüzde 50): • Bitkiler ve hayvanlar do al yayılı sınırlarının kutuplara • Kuzey Yarıküre’nin yüksek enlemlerinde tarım ve ve yüksek irtifaya do ru kayması orman yönetiminin etkileri, erken bahar tahıl ekimi ve ormanların yangın ve zararlılardan ötürü bozulmasındaki Kar, buz ve donmu topraklar (sürekli donmu karalar de i imleri içerir dahil) ile ili kili do al sistemlerin etkilenmi olmasına dair • Avrupa’da görülen a ırı sıcaklardan kaynaklanan olasılık yüksek (yüzde 80) düzeydedir: ölümler, Avrupa’nın kimi kesimlerinde bula ıcı hastalık • Buzul göllerinde geni leme ve sayısal artı vektörlerindeki de i imler ve Kuzey Yarıküre’nin yüksek • Sürekli don bölgelerindeki zemin dengesizli inde ve ve orta enlemlerinde mevsimsel alerjen polen üretiminin da lık yörelerdeki kaya heyelanlarında artı erken ba laması ve artması gibi insan sa lı ı üzerindeki • Deniz buzulu biyomlarında bulunanlar da dahil kuzey kimi etkiler ve güney kutup bölgelerinin ekosistemlerinde meydana • Avcılık faaliyetleri ile kar ve buz üzerinde kısalan gelen ve besin zincirinin en tepesindeki avcıları seyahat mevsimi ile ilgili; dü ük irtifalı alpin alanlarda etkileyen de i iklikler ise da sporları faaliyetlerindeki de i iklikler gibi, Kuzey Kutbu’nda insan faaliyetleri üzerindeki etkiler: Ayrıca hidrolojik sistemler üzerindeki etkilere dair Gelece e dönük etkiler: IPCC’nin dördüncü raporu, daha a a ıdakileri de içeren kuvvetli bir olasılık da bulunur: önceki raporlara göre 21. Yüzyıl için öngörülen etkilere
  17. 17. Giri 15Ye il deniz anemonu, Olympic Sahili, Washington DC, ABD © Fritz Pölking / WWFdair daha yüksek bir güvenilirli e sahiptir. Isınmanın asitlenme) ve di er etkenlerin (örn. toprak kullanımınınen fazla karalar üzerinde ve yüksek kuzey enlemlerinin de i mesi, kirlilik, do al sistemlerin bölünmesi,ço unda etkili olaca ı ve Güney Okyanus (Antartika kaynakların a ırı tüketimi) öngörülemeyen biryakınlarında) ve Kuzey Atlantik’in kuzey kesimlerinde en birle imiyle a ılacaktıraz etkili olaca ı sonucuna varılmaktadır. • Karasal ekosistemlerce net karbon tutulumunun yüzyılınRapor unları öngörmektedir: ortalarına do ru zirveye ula ması ve bunun ardından• A ırı sıcak hava, ısı dalgası ve yo un ya ı lar gibi azalması ve hatta durumun tersine dönmesi, böylece olgular muhtemelen daha da sıkla acaktır iklim de i ikli inin büyümesi olasıdır• Yüksek enlemlerde ya ı lar muhtemelen artacaktır • Bitki ve hayvan türlerinin yakla ık yüzde 20-30’u büyük• Ço u subtropikal kara bölgesinde ya ı ların azalması olasılıkla hızla yok olma tehdidi altına girecektir olasıdır• Tropik siklonların (tayfun ve kasırgalar) daha iddetli Di er önemli etkiler unları kapsar: olması olasıdır • Kıyı alanlarının iklim de i ikli i ve deniz seviyesinde 0 yükselmeden ötürü erozyona u raması ve bunun1,5’ten 2,5 C’ye kadar artan küresel sıcaklık sonucunda milyonlarca insanın yüzyılın sonuna kadarortalamasının, atmosferdeki CO konsantrasyonunda yıllık sel olaylarından etkilenmesi 2artı la birlikte “ekosistemin yapısı ve i levi, türlerin • Milyonlarca insanın sa lı ının; kötü beslenme,çevreyle etkile imleri ve türlerin co rafi da ılımlarında köklü ishal, kalp ve (zemin seviyesindeki ozonun yüksekde i iklikler; ayrıca su ve gıda temini gibi ekosistem ürünleri konsantrasyonu nedeniyle) solunum hastalıklarındanve hizmetleri ile biyoçe itlilik üzerinde büyük ölçüde olumsuz etkilenmesi; daha fazla a ırı hava olayı ve bazı bula ıcısonuçlar” yaratması kuvvetle muhtemeldir. hastalıkların da ılımındaki de i imlere ba lı etkilerÖzellikle bu yüzyılda: • Genel olarak, iklim de i ikli inin tatlı su sistemlerindeki• Muhtemelen pek çok ekosistemin direnci; iklim olumsuz etkileri faydaların önüne geçecektir. Ya ı lar de i ikli i, bununla ba lantılı bozulmalar (örn. seller, ve sıcaklıktaki de i iklikler, de i en akı ve su kuraklık, orman yangınları, böcekler, okyanuslarda mevcudiyetine yol açacaktır. Yüzey akı ının yüksek
  18. 18. 16 Bölüm 1 enlemler ve bazı nemli tropikal alanlarda yüzyılın ortasına kadar yüzde 10–40 oranında artması öngörülse ÖRNEK ÇALI MA de, yararlı etkilerin ya ı ve yüzey akı ındaki artan Avustralya’daki yangınların kuvvet, iddet ve de i kenlikten kaynaklanan olumsuz etkiler tarafından sıklı ı artacak dengelenmesi beklenmektedir. nsanların yüzde 20’si nehir ta kını potansiyelinin 2080’lere kadar artabilece i Çalı yangını yönetim uzmanları, ara tırma örgütleri16 alanlarda ya ayacaktır. ve ara tırmacılara17 göre iklim de i ikli i, 7 ubat • Bunun tam tersine, orta enlemler ile ya ı sız dönencelerdeki bazı kurak bölgelerde; azalan ya ı lar, 2009’daki feci Victoria yangınları gibi Avustralya çalı yüksek buharla ma ve terleme oranlarından ötürü yangınlarının do asını ve iddetini etkilemektedir. yüzde 10-30 arası akı azalması olması olasıdır. Ço u Bu durum daha da kötüye gidecektir. klim yarı kurak alan (örn. Akdeniz Havzası, ABD’nin batısı, de i ikli i öngörüleri, a ırı yangın günlerinin Afrika’nın güneyi ve Brezilya’nın kuzeydo usu) su sayısının 2020’ye kadar (1990’lara göre) -yüksek kaynaklarının azalmasından ötürü ma dur olacaktır. Son küresel ısınma tahminlerine göre- yüzde 15-65 olarak artan sıcaklıklar, tatlı su gölleri ve nehirlerinin arasında artaca ını ve felakete varan yangın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini a ırlıklı olarak olaylarının 1973’te kaydedilen 12 noktadan, 2009 ve olumsuz ekilde etkileyecektir. 2020 (36 yıldan fazla) arasında 20 noktaya çıkaca ını • Ekinlerin verimlili inde orta ve yüksek enlemler arasında ifade ediyor18. hafif artı lar; alçak enlemlerdeyse dü ü ler görülecektir. ahsen Avustralya’da 1970’lerden beri pek çok yangında itfaiye eri, yangın stratejisti ve olay Bölgesel artı lar da bildirilmi tir. IPCC a a ıdaki etkilerin kontrolörü olarak çalı yangını yönetiminde bulundum tümüne, etkilerin büyüklü ü ve zamanlaması, iklim ubat 2009 Victoria yangınlarının iddeti ve yarattı ı de i ikli inin miktarı ve oranına göre de i ecek olmasına deh et u ana kadar gördü üm yangınların en ra men yüksek ya da çok yüksek olasılık verir. iddetlisini bile a ıyordu. Yangının meydana geldi i ko ullara bakınca bu hiç de a ırtıcı bir durum de il. Afrika Yangınlardan önce, tarihte örne i olmayan ciddi ve • 2020’ye kadar 75–250 milyon insanın artan su sıkıntısına maruz kalaca ı öngörülmektedir. uzun süreli bir kuraklık ya andı. Orta Victoria’da 12 • 2020’ye kadar bazı ülkelerde, ya mura dayalı tarım yıllık ya ı toplamları, 1997’den önceki herhangi bir ürünlerinin üretimi yüzde 50’ye varan oranlarda 12 yıllık dönemde kaydedilmi en dü ük seviyenin bile dü ebilecektir. yüzde 10-13 altındaydı. Ba kent Melbourne’da rekor • Yüzyılın sonuna do ru deniz seviyesinde öngörülen iddette bir sıcak hava dalgası olu tu, bu da 7 ubat’ın yükselme, büyük miktarda nüfus barındıran alçak kıyı (Kara Cumartesi) öncesindeki 11 günün her birisinde kesimlerini etkileyecektir. Uyum maliyeti GSMH’nin en en yüksek sıcaklı ın 30 0C’nin üstünde olmasıyla az yüzde 5-10’una kar ılık gelebilir. sonuçlandı. Kara Cumartesi gününde Melbourne’da, • 2080’e kadar kurak ve yarı kurak alanların yüzde 5-8 o güne kadar kaydedilmi en yüksek sıcaklık ya andı oranında artması öngörülmektedir. (46 0C), üstelik nem saatlerce yüzde 10’un altında kaldı. Daha da kötüsü, atmosferik istikrarsızlık devasa Asya ısı yayım sütunlarının olu umuna ve bunun sonucunda • 2050’lere gelindi inde Orta, Güney, Do u ve da ciddi bir yangın havasına zemin hazırladı. Kara Güneydo u Asya’da su varlı ının, özellikle büyük nehir Cumartesi günü ba layan 100 yangın içinde, üst havzalarında dü mesi öngörülmektedir. atmosferdeki bir hava bo lu undan etkilenenler en • Ba ta Güney, Do u ve Güneydo u Asya’daki yo un kötüleriydi. 2005 yılında Güney Avustralya’da ya anan nüfuslu mega delta alanları olmak üzere kıyı alanları, bir yangın hariç, bunlar Avustralya’nın kayıtlı tarihinde artan deniz ta kınları ve bazı mega deltalarda nehir görülen en a ırı yangın havası ko ullarıydı. Yangının ta kınlarından ötürü en çok risk altındaki yerler ortalama yayılım hızı 12 km/s’ydi (bazı mahalli olacaktır. durumlarda daha da hızlı), ancak yangının önünde • klim de i ikli inin, hızlı ehirle me ve sanayile me ile saatte 100 km/s hızındaki rüzgarlarla sürüklenen ba lantılı baskıları iddetlendirece i öngörülmektedir. alevli odun parçaları, yangınların rüzgarın 35 kilometre • Temelde seller ve kuraklıkla ili kili olarak ishalden önüne bile sıçramasına yol açıyordu. Bu a ırı sıçrama kaynaklanan endemik hastalık ve ölümlerin Do u, olayının e i daha önce görülmemi ti. 100 metre Güney ve Güneydo u Asya’da artması beklenmektedir. yüksekli inde alevler görüldü ve salınan toplam ısı miktarının Hiro ima’da kullanılan atom bombası Avustralya ve Yeni Zelanda büyüklü ünde 1500 bombaya e it oldu u tahmin • Büyük Bariyer Resifi ve Queensland Ya mur ediliyor20. Ne yazık ki, 173 ki i ya amını yitirdi ve 2029 Tropikleri’ni de içeren, ekolojik açıdan zengin bazı ev yandı. Bu, iklim de i ikli inin etkiledi i bir yangın noktalarda 2020’ye kadar ciddi biyoçe itlilik kayıplarının havası davranı ıydı. Daha önce kar ıla tıklarımdan ya anaca ı öngörülmektedir. çok daha a ırdı ve Avustralyalıları gelecekte bekleyen • 2030’a kadar Güney ve Do u Avustralya ile Yeni yangın davranı ının habercisiydi. Zelanda, Northland ve bazı do u bölgelerinde su güvenli i sorunlarının iddetlenmesi öngörülmektedir. Kaynak: Graeme L. Worboys • 2030’a kadar bu alanlar boyunca tarım ve orman ürünleri üretiminin kuraklık ve yangınlar sebebiyle azalaca ı öngörülmektedir.
  19. 19. Giri 17 WE COULD GET RID OR MOVE ICE PIC AND PUT SOLUTIONS UNDER HERE - OR ADD ANOTHER PIC.Su Kenya, Nairobi’de çok kıymetli bir kaynaktır. © Martin Harvey / WWF CANON• 2050’ye kadar bazı alanlarda devam eden kıyı fazla kı ta kınlarına ve azalan yazlık ırmak akı larına geli imi ve nüfus artı ının, riskleri a ırla tıraca ı yol açması, bunun da su kaynakları için rekabeti öngörülmektedir iddetlendirmesi öngörülmektedir. • Isı dalgalarının sayısı, iddeti ve süresinin, ehirlerdeAvrupa sa lık üzerinde olumsuz etkiler gösterece i tahmin• klim de i ikli inin, do al kaynaklar ve de erlerinin edilmektedir. nitelik ve niceli indeki bölgesel farkları artırması • Kıyı toplulukları ve habitatları iklim de i ikli i, beklenmektedir. kalkınma ve kirlilik yüzünden baskı altında kalacaktır• Olumsuz etkiler; artan ani sel, kıyı su baskını ve erozyon riskini içerecektir. Kutup Bölgeleri• Da lık alanlar; buzulların geri çekilmesi, azalan kar • De i en kar ve buzul ko ulları, altyapıya ve yerlilerin örtüsü ve yaygın tür kayıplarıyla kar ı kar ıya kalacaktır. geleneksel ya am tarzlarına zarar verecektir.• Güney Avrupa’da iklim de i ikli inin su varlı ı, • Her iki kutup bölgesinde de belirli ekosistemler hidroenerji potansiyeli, yaz turizmi ve ekinlerin ve habitatların türlerin istilasına kar ı savunmasız verimlili ini azaltaca ı öngörülmektedir. olaca ı öngörülmektedir. • Buzulların, buz tabakasının ve deniz buzulununLatin Amerika kalınlık ve yayılımındaki azalmalar ve do al• Yüzyılın ortalarına kadar sıcaklıktaki artı lar ekosistemlerdeki de i imler göçmen ku lar, nedeniyle toprak suyunda görülecek dü ü lerin, memeliler ve yırtıcılar da dahil pek çok organizmaya Do u Amazonlardaki tropikal ormanların yerine zarar verecektir. kademeli olarak savanların geçmesine yol açaca ı öngörülmektedir. Küçük Adalar• Benzer ekilde, yarı kurak bitki örtüsüne sahip alanlar • Deniz seviyesindeki yükselmenin ta kınları, yerlerini kurak alan bitkilerine bırakma e iliminde fırtına dalgalarını, erozyonu ve di er kıyı afetlerini olacaktır. iddetlendirmesi beklenmektedir.• Pek çok alanda türlerin soyunun tükenmesi yüzünden • Yüzyılın ortalarına kadar iklim de i ikli inin, ciddi biyoçe itlilik kaybı riski bulunmaktadır. Karayipler ve Pasifik’teki gibi pek çok küçük adanın• Ya ı lardaki de i melerin ve buzulların yok olmasının su kaynaklarını azaltması beklenmektedir. Bunun su varlı ını ciddi ekilde etkileyece i öngörülmektedir. sonucunda buralar, dü ük ya ı lı dönemlerde talebi kar ılamada yetersiz kalacaktırKuzey Amerika • Artan sıcaklıklar ile beraber, yabancı türlerin• Batı da larındaki ısınmanın azalan kar birikmesine, daha istilasında artı beklenmektedir.
  20. 20. 18 Bölüm 1 Buzul oyuntusu, Spitsbergen, Norveç © Steve Morello/WWF-Canon ÇÖZÜMLER klim de i ikli inin ele alınması ya am ve çalı ma biçimimiz ile kar ılıklı etkile im yollarında büyük ve kökten de i iklikler gerektirmektedir. Birincil öncelik, sera gazlarının emisyonunu azaltmak ve karbon tutum oranlarını artırmaktır. Bu rapor, mantıklı herhangi bir müdahale stratejisinin önemli bir kısmına de inmektedir: Korunan alanların, do al ve yarı do al sistemleri korumanın bir aracı olarak, yani hem atmosferdeki karbonu yakalayıp tutmak hem de insanların ve ekosistemlerin iklim de i ikli inin etkilerine uyum göstermesine yardım etmek amacıyla kullanılması. Elbette korunan alanlar tam bir çözüm sunmadı ı gibi bunlara duyulan güven, emisyonları kayna ında azaltma çabalarının yerine geçmemeli veya bu çabaları baltalamamalıdır. Ancak bugüne kadar sıklıkla ihmal edilmi olmalarına ra men, stratejinin ya amsal bir parçasıdır.
  21. 21. Giri 19 Uluslararası ve ulusal müdahaleler – karar vericiler korunan alanların rolüne nasıl bakıyor? ANA MESAJLARIPCC korunan alanların, iklim de i ikli ine yönelik azaltım ve uyum çabalarıaçısından ya amsal önemde oldu unu belirtmi tir. Di er hükümetlerarasıörgütler de, özellikle CBD, bu mesajı tekrarlamı tır. Ulusal hükümetlerhâlihazırda korunan alanları kendi iklim müdahale stratejilerine dahil etmeyeba lamı tır. Ancak yapılması gereken daha çok ey vardır.Korunan alanlar öteden beri hükümetler ve hükümetlerarası örgütler tarafından yaygın olarak pratik birer azaltımve uyum stratejisi olarak görülmü tür. Bu bölüm kararvercilerin mevcut müdahalelerinin bazılarını gözdengeçirmektedir.Hükümetlerarası klim De i ikli i Paneli: IPCC, azaltımve uyum kapasitesinin artırılmasında, emisyonların veiklim de i ikli ine hassasiyetin azaltılmasında korunanalanların bir etken olarak kullanılması ça rısında bulunur21.IPCC raporu, toplam azaltım potansiyelinin yüzde65’inin tropiklerde bulundu unu ve toplamın yakla ıkyüzde 50’sinin ormansızla ma kaynaklı emisyonlarınazaltılmasıyla elde edilebilece ini söyleyerek, iklimetkilerini sınırlandırma bakımından özellikle ormanlarınkorunması ve yönetimine odaklanmı tır22. Rapor, ormanlarile ba lantılı azaltım eylemlerinin muhtemelen görecedü ük maliyetli olaca ını ve iklim de i ikli ine uyum vesürdürülebilir kalkınma ile önemli sinerji yaratabilece ini,bunun da beraberinde istihdam, gelir yaratma,biyoçe itlilik ve havza koruma, yenilenebilir enerjikaynakları ve yoksullu un hafifletilmesi bakımından önemliortak faydalar sa layaca ını göstermi tir23. Ormancılıküzerine IPCC raporu u sonuca varmı tır: “Etkili korumadanötürü a açların yeniden büyümesi karbon tutulumuylasonuçlanırken, korunan alanların uyumlu yönetimi debiyoçe itlili in muhafazasına ve iklim de i ikli ine kar ıdaha az hassasiyete yol açar." Örne in ekolojik koridorlar,de i en iklime uyuma olanak tanıyan flora ve fauna göçüiçin fırsatlar yaratır.24 Bu kazanımları ba armaya yönelikmekanizmalar bakımından IPCC, çevresel olarak etkilioldu u kanıtlanan ormanlar ile ilgili politikaların, önlemlerin Sonbaharda göknar ve kayın a açları, Finlandiyave araçların unları içerdi ini belirtmektedir: © Mauri Rautkari / WWF-Canon• Orman alanlarını artırmak, ormansızla mayı azaltmak ve ormanları muhafaza edip, yönetmek için mali te vikler ve u anda emisyon azaltımının yerine getirilmesi ile ilgili (ulusal ve uluslararası) yo un müzakereler devam etmektedir. Bununla birlikte• Arazi kullanım düzenlemesi ve uygulatılması25 2007 yılı Bali Eylem Planı, Kopenhag müzakereleri için bir yol haritası çizmi ve özel olarak azaltım ve uyumArazi yönetimine ili kin kabul edilmi yakla ımların mali stratejileri üzerinde, pek çok ülkede yanıtlanmayate viklerle desteklenen bu birle imi tam olarak, mevcut ba lanan daha fazla eylem ça rısında bulunmu turraporda savunulan modeldir. (bakınız Tablo 1). 2009 Haziran’ında Birle mi Milletler Çevre Programı (UNEP), UNFCCC’nin ve di erlerinin do alBM klim De i ikli i Çerçeve Sözle mesi: UNFCCC ekosistemlerin karbon tutumundaki rolüne daha fazlahenüz, korunan alanlara özel olarak atıfta bulunmamı tır dikkat etmesini isteyen bir rapor yayınladı26.
  22. 22. 20 Bölüm 1 Biyolojik Çe itlilik Sözle mesi: CBD korunan alanların eklenmesi”. Daha açık olarak, CBD’nin Bilimsel, Teknik iklim de i ikli ini ele almadaki rolünü Korunan Alanlar ve Teknolojik Danı ma Alt Organı (SBSTTA) SBSTTA Programında (PoWPA) tanımı tır: “1.4.5 klim de i ikli i 11’de (Tavsiye XI/14), “biyolojik çe itlilik, çölle me, arazi uyum tedbirlerini korunan alan planlamasına, yönetim bozulması ve iklim de i ikli ini ele alan etkinlikler arasında stratejilerine ve korunan alan sistemlerinin tasarımına sinerjinin te vik edilmesinde rehberlik” ça rısında Tablo 1: Korunan alanları kullanan ulusal iklim de i ikli i müdahaleleri Ülke Belge Ayrıntılar Avustralya Ulusal Biyoçe itlilik Plan iklim de i ikli inin, biyoçe itlilik üzerindeki etkilerini ele almak üzere de i ik yetki ve klim De i ikli i alanlarının faaliyetlerini koordine etmek için geli tirilmi tir. Özellikle deniz koruma alanları ile Eylem Planı (2004- ili kili olarak (Strateji 4.2 ve 4.5), iklim de i ikli inin etkilerinin de erlendirilmesini kapsayan 2007)31 (Strateji 5.2 ve ilgili eylemler) yeni rezervlerin geli tirilmesi de dahil korunan alanlara dair stratejiler ve eylemleri içerir. Brezilya klim De i ikli i Plan, iklim de i ikli i kar ısında azaltım ve uyumu hedefleyen faaliyet ve önlemleri Ulusal Planı tanımlamaktadır. Planın,“tüm Brezilya biyokütlesinde yasadı ı ormansızla manın sıfıra (2008)32 ula ması için ormansızla ma oranında sürekli azalmanın yollarının aranması” amacı olmak üzere, iki tanesi ormanlar ile ilgili olan yedi belirgin amacı vardır. Faaliyetler, “korunacak, saklanacak ve yönetilecek ulusal ormanların tanımlanmasını” ve “özellikle Amazon ormanlarında ormansızla tırmanın azaltılması, sürdürülebilir kullanım ve koruma için ulusal ve uluslararası mali kaynakların toplanması” amacıyla bir Amazon Fonu olu turulmasını içerir. Çin Ulusal klim Program 2010’a kadarki amaçları özetlemektedir. Do al kaynakların korunmasına iki De i ikli i kez de inilir; bölüm 2.3.4 unu belirtir: “ klim de i ikli iyle mücadelede iklim de i ikli ine Programı (2007)33 uyum kapasitesini arttırmak için orman ve sulak alanların korunmasını güçlendirmek ve… karbon tutum kapasitesini arttırmak için orman ve sulak alanların restorasyonunu ve a açlandırmayı güçlendirmek… gereklidir.” Bölüm 3.3.2: “Do al ormanların korumasını ve do a rezervlerinin yönetimini güçlendirerek ve sürekli temel ekolojik restorasyon programları uygulayarak, kilit ekolojik korunan alanlar kurulması ve do al ekolojik restorasyonun güçlendirilmesi. 2010 itibariyle, tipik orman ekosistemlerinin ve kilit rol oynayan ulusal yaban hayatının yüzde 90’ı etkili bir ekilde korunmakta ve tüm bölgenin yüzde 16’lık bölümünü do al rezerv alanları olu turmakta ve 22 milyon hektarlık çölle mi alan kontrol altındadır.” Finlandiya klim De i ikli ine Alpin alanlardaki ve do u bölgelerindeki korunan alan a ı iklim de i ikli ine uyum için Uyum için Ulusal muhtemelen yeterli olacaktır, çünkü “insan kaynaklı baskıları azaltmak için arazi kullanımını Strateji (2005)34 etkili ekilde düzenlemek ve böylece alpin habitat tipleri ve türlerin habitatlarının korunmasını te vik etmek” için bir fırsat vardır. Ancak Finlandiya’nın güneyinde korunan alanlar daha az yaygındır ve “korunan alanların türlere uyum/dönü üm fırsatları sa lama imkânları sınırlıdır.” Müdahaleler unu içerir: “örne in Barents i birli i içinde korunan alanlar a ının daha kapsamlı uluslararası de erlendirilmesi ve geli tirilmesi…”. Hindistan klim De i ikli i Plan 2017 yılına de in sürecek olan 8 ana “ulusal amaç” tanımlamakta ve bakanlıkları Üzerine Ulusal Ba bakanlık klim De i ikli i Konseyine detaylı uygulama planlarını sunmaya Eylem Planı yönlendirmektedir. Himalaya Ekosistemini Sürdürmek için Ulusal Amaç’ta öyle yazar: (2008)35 “Hindistan’ın su ihtiyacının temel bir kayna ı olan buzulların küresel ısınmanın bir sonucu olarak geri çekilece inin tahmin edildi i Himalaya bölgesindeki biyoçe itlili i, orman örtüsünü ve di er ekolojik de erleri korumayı amaçlar”. Meksika klim De i ikli i Programın amaçları daha önce yayınlanan Ulusal klim De i ikli i Stratejisinde (ENACC) Özel Programı bulunan talimatları geli tirmek ve güçlendirmektir. Strateji enerji üretimini, enerji kullanımını, (2009 tasla ı) tarımı, ormanları ve di er arazi kullanımlarını, atıklar ve özel sektörü kapsamaktadır ve ço u 2012 yılına kadar olan 41 azaltım amacını ve ilgili 95 hedefi içermektedir. Korunan alanları muhafaza, geni letme ve birbirine ba lama, ekosistem direncini in a etme ve REDD projelerini tasarlama, deneme ve uygulama planlarını içerir36. Güney Afrika Güney Afrika Strateji CDM projelerinden sa lık önlemlerine ve iklim de i ikli iyle mücadeleyi te vik için Ulusal tedbirlerine kadar uzanan bir dizi meseleye ili kin 22 temel eylemle sonlanır; ve “bitkiler, klim De i ikli i hayvanlar ve deniz biyoçe itlili i için koruma planları geli tirmek” üzere bir eylem içerir. Müdahale Stratejisi (2004)37
  23. 23. Giri 21bulunmu ve bir dizi müdahale istemi tir27. PoWPA’nın ancak büyük ço unluk korunan alanları hala Ulusal2010 sonlarında yapılması planlanan gözden geçirmesinin, Uyum Eylem Programları’na dahil etmiyor. Tablo 1 ulusalkorunan alan politikaları içinde iklim de i ikli i azaltım giri imlerin bazılarını özetlemektedir.ve etkilerine uyuma yapılan vurguyu artırması olasıdır.Bu meseleler PoWPA’nın gelece ini planlamak için Karma ıklı ı ve sebep, etki ve müdahale yelpazesininyapılan yakın zamandaki toplantılarda güçlü ekilde göze geni li inden ötürü iklim de i ikli i, pek çok uluslararasıçarpmı tı28. Buna ilaveten CBD ve UNFCCC imdiden, araç arasında sinerji, ülkelerdeki farklı hükümetiki sözle me arasındaki sinerjileri inceleyen bir mü terek birimleri arasında i birli i ve farklı ilgi gruplarınınçalı ma grubuna sahiptir. katılımını gerektirir38. Günümüzde bu genelde mümkün olmamaktadır. Hükümetler “kahverengi çözümlere”Di er uluslararası sözle meler: Binyıl Bildirisi ve (emisyonların azaltılması vb.) odaklanır, “ye il” veonun Binyıl Kalkınma Hedefleri (MDG), Sürdürülebilir “mavi” çözümlerin (karasal bitki örtüsü veya denizlerKalkınma Dünya Zirvesi ve onun Johannesburg Uygulama ve okyanuslarda depolanan karbon) ikincil etkilerini herPlanı, Dünya Mirası Sözle mesi30 (korunan alanların zaman dü ünmezler. Örne in emisyonların azaltılmasınaazaltımdaki rolüne açık bir ekilde bakan sözle me) ve yönelik dar bir odaklanma uygun ekilde planlanmadı ıBM Sürdürülebilir Kalkınma Komisyonu gibi pek çok takdirde sıklıkla, karasal sistemlerden ek karbonundi er uluslararası antla ma iklim de i ikli i tartı malarını kaybolmasıyla sonuçlanan biyoyakıt üretimini te vikiçermektedir. etmi tir. Daha bütünle tirilmi yakla ımlara acilen ihtiyaç duyulmaktadır39.Ulusal müdahaleler: Artan sayıda hükümet, korunanalanları iklim de i ikli iyle mücadele etmek için kullanıyor, Ekosistemler ve biyoçe itlili in ekonomisi ara tırmasının (TEEB) temel bulguları 2010 yılında yayımlanacak; ancak Kopenhag iklim görü melerine bir girdi olarak 2009 yılında yayınlanan iklim de i ikli i özet raporu, karar vericiler için bazı acil konuların altını çiziyor. TEEB klim Sorunları Güncellemesi40, Kopenhag’daki karar ve di er biyotadaki (akı lar) karbon tutumunun ve karbon vericilerin göz önüne alması gereken özel öneme sahip sto unun ölçümü daha az geli mi , üç sorunun altını çizmektedir: standartla tırılmamı tır ve ekosistem hizmetleri boyunca ba lantıların de erlendirilmesi zayıf kalmaktadır. 1. Mercan resiflerinin iklim de i ikli inden kaynaklanan Dolayısıyla böyle bir antla manın uygulanması, çe itli ciddi ekolojik, sosyal ve ekonomik sonuçlar ekosistemlerde karbon depolanması ve tutumu için yaratacak muhtemel kaybının acilen ele alınması. güvenilir küresel ölçüm ve hesaplamalar gerektirecektir. 2. klim de i ikli i azaltımı için orman karbonu üzerinde erken ve uygun bir antla ma. Makale ayrıca bir küresel orman karbon antla masında, 3. Bilhassa iklim de i ikli ine uyumun bir aracı olarak korunan alanda elde edilen ba arıya dair bir ciddi potansiyelinden dolayı ekolojik altyapılara de erlendirmenin de yer alması gerekti ini yönelik kamu yatırımları için maliyet-fayda belirtmektedir. TEEB koruma etkinli inin göstergelerinin gerekçesinin benimsenmesi (özellikle ormanların, unları içerebilece ini öne sürer: mangrovların, nehir havzalarının, sulak alanların vs. • Ormana ba ımlı topluluklarda tarımsal olmayan gelir restorasyonu ve korunması). getirici etkinliklerin geli tirilmesi çabaları • Mevcut korunan alanların yönetimini, personel ve Makale ayrıca, ormanları temel bir azaltım seçene i donanımın yanı sıra, orman toplulukları ile antla maları olarak dahil etmenin önemli bir emsal ve ekosistem da arttırmak suretiyle geli tirme hizmetlerine yönelik di er ödemelerin geli tirilmesi için • Korunan alanları yeni yasalar yoluyla geni letme potansiyel bir platform olu turaca ını vurgulamaktadır. • Korunan alan yönetiminin ba ımsız biçimde Bu amaçla TEEB unu kabul etmektedir: “Ba arılı bir denetlenmesini te vik etme küresel antla ma, ekosistemlerin ve biyoçe itlili in ekonomisini hakim kılan yeni bir ça a toplumun giri ini ilan Genel olarak, ekonomik bakımlardan TEEB raporu unları eder: Söz konusu olan yalnızca ekosistem faydalarını ortaya belirtmektedir: “Do rudan koruma, örne in korunan alanlar koymak de il, maddi ödüller yoluyla bunları te vik etmektir”. yoluyla yapılan ya da sürdürülebilir kullanım kısıtlamaları, Böyle bir antla ma TEEB’in bütün raporlarında ekosistem hizmetlerini sa layarak ekolojik altyapımızı sa lıklı savundu u küresel ekonomik model de i ikli inin ve üretken tutmanın bir yoludur. Faydalar arasında, kamu ba langıcına i aret edecektir. malları ve ekosistemlerin hizmetlerinin kıymetlendirilmesini ekledi imiz ve yatırım üzerindeki sosyal kazanımları Bununla birlikte raporun da belirtti i gibi, “ölçmedi imiz hesapladı ımız sürece çok yüksek fayda-maliyet oranları eyi yönetemeyiz”. Ormanlardaki karbon tutumunun gözlenir.” ölçümü görece iyi yapılandırılmı ve kesinken, toprak, su

×