TR Gida ve Icecek Sanayii Rekabet Rekabet Raporu

1,772 views

Published on

Turkiye Gida ve Icecek Sanayii Rekabet Raporu by TGDF (Turkiye Gida Dernekleri Federasyonu)

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,772
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
62
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

TR Gida ve Icecek Sanayii Rekabet Rekabet Raporu

  1. 1. Türk Gýda veÝçecek SanayiRekabetRaporu
  2. 2. Ýçindekiler Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi - Bazý Temel VerilerBaþkanýn Mesajý 03 4.4881. GÝRÝÞ 04 %17,9 62.244 milyon TL2. RAKAMLARLA TÜRK GIDA ve ÝÇECEK SANAYÝ 06 milyon TL Ýçecek Sanayi 3.429 toplam üretim milyon dolar3. REKABET GÜCÜNÜN BAÞLICA GÖSTERGELERÝ 08 Gýda Sanayi toplam üretim Ýthalat 3.1 Üretim Deðeri 08 3.2 Ýstihdam / Verimlilik 10 %18,1 %13,1 221.799 6.708 3.3 Dýþ Ticaret 12 milyon TL 3.4 ARGE 14 milyon dolar Cari fiyatlarla4. REKABET AÇISINDAN ÖNEMLÝ KONU BAÞLIKLARI ve TÜRK GIDA ÝÇECEK SANAYݒNÝN ÝHTÝYAÇLARI 17 sektörün büyümesi Ýhracat 34.781 4.1 ARGE Yatýrýmlarý ve Inovasyon Çalýþmalarý 17 adet 328.653 Ýþletme sayýsý 4.2 Politikalar / Mevzuat 21 4.3 Girdi Maliyetleri ve Tarýmsal Ham Madde Temini 27 kiþi %20,1 4.4 Kayýt Dýþý Ekonominin Azaltýlmasý 30 Ýstihdam 221.799 63 adet 4.5 Ticaret Politikasý ve Ýhracat Performansý 33 milyon TL 4.6 Perakende Sektörü ve Hýzlý Tüketim Mallarý 37 Faaliyete geçen GSYÝH içindeki pay yabancý sermayeli5. SONUÇ / YÖNETÝCÝ ÖZETÝ 40 firma Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi %35,5 Rekabet Hazýrlayanlar Basým ve Cilt: Raporu 863 %2,3 75.253 Dr. Ýsmail MERT Deniz Matbaacýlýk Bu kitabýn tüm haklarý Nazan MARAÞ Orhan Ýzmirli Comart Kurumsal Ýletiþim kiþi Hizmetleri Ltd. Þti.ne aittir. Ali Reþat YILMAZBÝLEN Ývedik OSB Matbaacýlar Sitesi Metin ERTUNÇ Kaynak gösterilmeksizin bin TL Ýstihdam edilen 1514 Sk. No:23 kýsmen veya tamamen alýntý yapýlamaz, Mehmet Ali ÇITAK Yenimahalle/ANKARA hiçbir yöntemle Seda YILDIZ Tel: 0 312 394 79 52 kopya edilemez, çoðaltýlamaz, ARGE personeli Toplam ARGE Tasarým Baský Tarihi: yayýnlanamaz. harcamalarý Figen Kocaman 16 Kasým 2011 Yayýnlayan içinde sektörün payý TOBB ETÜ Öðretim Üyesi Prof. Dr. Adem Þahin’e katkýlarýndan dolayý teþekkür ederiz. Kaynak: Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi 2010 Envanteri
  3. 3. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet Raporu Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet Raporu BAÞKANIN MESAJI Türk ekonomisinin önemli yapý taþlarýndan biri olan Bu nedenle Türkiyenin; kayýt dýþýný engellemesi, piyasa Gýda ve Ýçecek Sanayi; yatýrým, üretim ve istihdam ile mekanizmalarýnýn tam olarak çalýþmasýný saðlamasý, ülke ekonomisinin en canlý sektörü konumundadýr. modern tarým, gýda ve içecek üretimini yaygýnlaþtýrmasý, Bu canlýlýðýný ihracatta da sürdüren sektörümüz, pozitif yatýrýmlarýn önündeki teknik ve idari engelleri azaltmasý dýþ ticaret dengesini, diðer bir deyiþle küresel rekabetçi ve AB teknik mevzuatýna uyum saðlamasý konumunu koruyarak sürdürülebilir bir baþarý gerekmektedir. yakalamýþtýr. Ancak bugün dünya gýda sektörüne Bunlar gerçekleþtiði takdirde Türkiye ekonomisi ve baktýðýmýzda, rekabet koþullarýnýn deðiþtiði, önümüzdeki dolayýsýyla Gýda ve Ýçecek Sanayimiz, bulunduðu yýllarda da bu deðiþimin hýzlanacaðý görülmektedir. coðrafyanýn ve tarýmsal üretiminin saðladýðý avantajlarý fýrsata dönüþtürebilecektir. Federasyonumuz tarafýndan hazýrlanan bu Raporda; Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi incelenmiþ ve bu deðiþimi Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet Raporu ile yakalamasý için neler yapýlmasý gerektiði konusunda Federasyonumuz, gýda zincirinde yer alan tüm gýda zincirindeki paydaþlarýmýza tavsiyeler sunulmuþtur. paydaþlarýný Türk Gýda ve Ýçecek Sanayinin rekabet gücünün arttýrýlmasý sürecine katkýda bulunmaya davet Özet olarak þunu söyleyebiliriz; Gýda ve Ýçecek etmektedir. Sanayimizin gerek ulusal gerekse uluslararasý rekabetçi yapýsýný etkileyen faktörler arasýnda son dönemdeki Saygýlarýmla, küresel geliþmeler önemli yer tutmakla birlikte, asýl Þemsi Kopuz etkenler kendi iç dinamiklerimizdir. TGDF Yönetim Kurulu Baþkaný04 3
  4. 4. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet1. GÝRÝÞ RaporuDünyada globalleþme ve teknolojideki hýzlý geliþme 2014 yýllarýný kapsayan stratejinin genel amacý ise Piyasa büyüklüðü, yerel rekabet ve özel sektör üretimin yapýldýðý bölge ile entegre olma kapasitesinesürecinde uluslararasý piyasalarda uzmanlaþma ve "Türk sanayisinin rekabet edebilirliðinin ve verimliliðinin giriþimciliðinin yanýnda Türkiyenin coðrafi konumu sahip olmasý, birçok bölgede üretim yapabilme veteknoloji geliþtirme yetkinliði rekabet gücünün önemli yükseltilerek, dünya ihracatýndan daha fazla pay alan, da giderek daha önemli hale gelmektedir. Türkiyenin yüksek istihdam yaratma imkânýný beraberindeunsurlarý olmuþtur. Rekabet avantajý unsurlarýnýn hýzla aðýrlýklý olarak yüksek katma deðerli ve ileri teknolojili bu konumu, küresel yatýrýmcýlar için Türkiyeyi bir getirmektedir. Bu da bölgesel eþitsizliklerindeðiþtiði bu süreçte, bilgi ve iletiþim teknolojileri iþ ürünlerin üretildiði, nitelikli iþ gücüne sahip ve ayný cazibe merkezine dönüþtürmektedir. Özellikle son azaltýlmasýndaki rolü ve iþsizliði azaltýcý etkileri nedeniyleyapma biçimlerinde köklü deðiþiklikler meydana zamanda çevreye ve topluma duyarlý bir sanayi yapýsýna dönemde birçok küresel þirket Türkiyeyi bölgesel bir sektörün önemini arttýrmaktadýr.getirmiþtir. Ekonomik geliþmede bilgi yoðun ve yüksek dönüþümünü hýzlandýrmak" olarak belirlenmiþ ve yönetim üssü ve yatýrým merkezi olarak Yine ihracata dolayýsýyla dýþ ticaret açýðýmýza olankatma deðerli mal ve hizmet üretimi ön plana çýkmýþ, rekabet gücüne vurgu yapýlmýþtýr. konumlandýrmýþtýr. Bu eðilimin artarak devam etmesi, katkýsý sebebiyle güçlendirilmesi ve desteklenmesiözellikle iþ gücünün eðitim seviyesi ve gerekli yeteneklere ülkemizin rekabet gücüne katkýsý bakýmýndan önemlidir. Son yýllarda Türkiye ekonomisinin rekabet gücü gereken sektörlerimizin baþýnda gelmektedir. Ayrýcasahip olmasý önem kazanmýþtýr. sýralamasýndaki yerinde bir iyileþme gözlenmektedir. Yeterli ve dengeli beslenme, gýda güvenliði, katma Cumhuriyetimizin 100. yýlý olan 2023 yýlýndaki 500 Dünya Ekonomik Forumu tarafýndan hazýrlanan 2011- deðeri yüksek ürünler üretmesi, tüketici beklentilerine milyar dolar ihracat hedefimize ulaþmada Gýda veDokuzuncu Kalkýnma Planý vizyonu doðrultusunda 2012 Global Rekabet Gücü Endeksine göre, Türkiye cevap vermesi ve saðlýklý nesillerin yetiþmesi açýsýndan Ýçecek Sanayinin önemi ve potansiyeli göz ardý"Ýstikrar içinde büyüyen, gelirini daha adil paylaþan, 142 ülke arasýnda 59. sýrada yer alarak bir önceki stratejik öneme sahip olan Gýda ve Ýçecek Sanayi; edilmemelidir.küresel ölçekte rekabet gücüne sahip, bilgi toplumuna yýla göre 2 basamak yükselmiþtir. Türkiye 142 ülke üretim deðeri, istihdama saðladýðý katký, ihracatý vedönüþen, ABye üyelik için uyum sürecini tamamlamýþ" Gýda ve Ýçecek Sanayinin bu potansiyelinin ortaya arasýnda, piyasa büyüklüðü, mal piyasalarý etkinliði dýþ ticareti karþýlama oraný ile ülkemizin en büyük 4bir Türkiyeye sahip olabilmek için ekonomik ve sosyal çýkarýlmasý ve rekabet gücünün arttýrýlmasý için ve fiziki altyapý gibi rekabet gücünü belirleyen sektöründen biridir.geliþmeyi saðlayacak en önemli faktörlerden biri olan karþýlaþtýðý bir takým zorluklarýn ortadan kaldýrýlmasý unsurlarda ön plana çýkmasýna raðmen; iþ gücü En büyük girdisini tarým sektöründen karþýlamasý ise gerekmektedir. Hem 9. Kalkýnma Planýnda hem derekabet gücünün arttýrýlmasýnýn önemi ortadadýr. piyasasý etkinliði, kurumsal yapý, saðlýk ve ilköðretim kýrsal kalkýnma açýsýndan yine sektörün önemini açýk Sanayi Strateji Belgesinde bu zorluklarýn üstündeYine "orta ve yüksek teknolojili ürünlerde Avrasyanýn gibi konular ülkemizin rekabet gücünü olumsuz bir þekilde ortaya koymaktadýr. Sanayi Stratejisinde durulduðu ve çözüm için bir takým politikalarýn önerildiðiüretim üssü olmak" þeklinde belirlenen "Türkiye Sanayi etkileyen unsurlar arasýnda yer almýþtýr. (Çizelge 1) vurgulandýðý gibi, Gýda ve Ýçecek Sanayinin tarýmsal görülmektedir.Stratejisi"nin uzun dönemli vizyonu çerçevesinde, 2011- Çizelge 1: Rekabet Gücünü Belirleyen Unsurlara Göre Türkiyenin Yeri Piyasa Büyüklüðü 17 Mal Piyasalarý Etkinliði 47 Fiziki Alt Yapý 51 Teknolojik Hazýrlýk 55 Mali Piyasalar Etkinliði 55 Özel Sektör Giriþimciliði 58 Makroekonomik Durum 69 Ýnovasyon 69 Yüksek Öðretim ve Öðrenim 74 Saðlýk ve Ýlköðretim 75 Kurumsal Yapý 80 Ýþ Gücü Piyasasý Etkinliði 133Kaynak: The Global Competitiveness Report 2011-20124 5
  5. 5. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet RaporuBilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlýðýnýn, 2011-2014 kaliteli ham madde temininde yaþanan sýkýntýlar, ham ARGE harcamalarý içindeki payý, 2008 yýlýnda %3,1 Çizelge 2: En büyük ihracatçý ve ithalatçý ülkeler (2009) (Milyar Dolar)yýllarý için hazýrladýðý Türkiye Sanayi Stratejisi madde fiyatlarýnda yaþanan artýþlar ve tarým-sanayi iken 2009 yýlýnda bu pay %3,7ye yükselmiþtir. Ýhracat Ýthalat Avrupa Birliði 77.2 Avrupa Birliði 72.0Belgesinde; gýda sektörünün rekabet gücünün entegrasyonunda yaþanan sýkýntýlar, sektörün karþýlaþtýðý Dýþ ticaret verilerine baktýðýmýzda ise Gýda ve Ýçecek ABD 49.6 ABD 63.5arttýrýlmasý için bir dizi önlem sýralanmýþ; özellikle diðer zorluklar olarak karþýmýza çýkmaktadýr. Sanayi ihracatýnýn 2010 yýlýnda bir önceki yýla göre Brezilya 32.4 Japonya 39.0araþtýrma kuruluþlarý ile sanayi arasýndaki iþ birliðinin %13,1 oranýnda artarak 6,7 milyar dolara, ithalatýnýn Çin 28.0 Çin 20.9 Tüm bu zorluklarýn yanýnda Gýda ve Ýçecek Sanayi,arttýrýlarak, sektördeki firmalarýn yenilikçilik kapasitesinin ise %17,9 oranýnda artarak 3,4 milyar dolara çýktýðý Tayland 21.2 Kanada 18.6 ürettiði yüksek katma deðerli ürünler ile sürekli deðiþen Arjantin 20.7 Rusya 18.2geliþtirilmesi, tarým-gýda iþletmelerinin modernizasyonu görülmektedir. Gýda ve Ýçecek Sanayi ihracatýnýn Kanada 16.7 Meksika 11.2 ve geliþen tüketici beklentilerine cevap vermekte, toplam ihracat içindeki payý %5,9 iken, ithalatýn toplamve gýda firmalarýnýn ARGE yatýrýmlarýnýn teþvik edilmesi Endonezya 15.9 Güney Kore 10.8konularýna vurgu yapýlmýþtýr. halkýmýzýn yeterli ve dengeli beslenmesine katký ithalat içindeki payý ise %1,8 olarak gerçekleþmiþtir. Malezya 15.8 Hong Kong 10.8 saðlamaktadýr. Bu rakamlar ile Gýda ve Ýçecek Sanayi %195,6lýk dýþ Avustralya 12.3 Avustralya 7.9Gýda ve Ýçecek Sanayinin yaklaþýk %99unun küçük Kaynak: FDE Data & Trends 2010 ticaret karþýlama oranýyla 3,3 milyar dolar dýþ ticaretve orta ölçekli iþletmelerden (KOBÝ) oluþmasý ve çok Gýda ve Ýçecek Sanayinin halen yer aldýðý pazarlarda fazlasý vermiþtir. Çizelge 3: D ü n y a d a G ý d a v e Ý ç e c e k S a n a y i (2009)parçalý bir yapýya sahip olmasý, sektörümüzün kalýcýlýðýný sürdürmesi, yeni pazarlarda pay sahibi Toplam satýþ Bir önceki yýla Toplam imalat Ýstihdamkarþýlaþtýðý zorluklarýn baþýnda gelmektedir. Kayýt dýþý, olabilmesi, rekabet gücünü arttýrmaya yönelik atýlacak Çizelge 2 ve 3de toplam satýþ, istihdam, ihracat ve (Milyar Avro) göre deðiþim (%) sanayi satýþý (1000 Kiþi) içindeki pay (%) adýmlar, uygulanacak politikalar ve destekler ile ithalat bakýmýndan bazý ülkelerin rakamlarýARGE yatýrýmlarýnýn yetersiz olmasý, perakende Avustralya* 49.1 0.1 17.0 206 verilmektedir. Görüleceði üzere dünyanýn en büyük Brezilya* 103.9 - 17.5 1,412sektörünün Gýda ve Ýçecek Sanayi üzerindeki baskýsý, mümkün olacaktýr. gýda ve içecek sanayi ihracatýný yapan ülkeler AB, Kanada* 55.8 - 0.4 13.5 2402. RAKAMLARLA TÜRK GIDA ve ÝÇECEK SANAYÝ Çin 379.0 - 9.1 5,827 ABD, Brezilya, Çin, Tayland ve Arjantindir. Ýthalat Japonya 223.2 - 0.7 11.8 1,400 yapan ülkeler ise AB, ABD, Japonya, Çin ve Kanadadýr. Meksika* 33.6 1.6 21.0 309 Yeni Zelanda 16.7 - 32.0 63Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi, çok parçalý bir yapýya Gýda ve Ýçecek Sanayinde faaliyet gösteren Kore 32.2 1.4 6.0 265**sahiptir. Sektörün %99u toplam iþ hacminin büyük iþletmelerin yaratmýþ olduklarý katma ABD 393.9 5.4 10.8 1,661bir kýsmýný gerçekleþtiren KOBÝlerden oluþmaktadýr. deðer ise 2003 yýlýnda 7,4 milyar (*) 2008 verisi Kaynak: FDE Data & Trends 2010 (**) 2006 verisiTürkiye Ýstatistik Kurumu (TÜÝK)nun hazýrladýðý Yýllýk TL iken %48,7lik artýþla 2008Sanayi Ýstatistiklerine göre; 2003 yýlýnda 27.618 olan yýlýnda 11 milyar TL olarakGýda ve Ýçecek Sanayi iþletme sayýsý, %25,9 oranýnda gerçekleþmiþtir. Gýda ve Ýçecekartarak 2008 yýlýnda 34.781e ulaþmýþtýr. Gýda ve Sanayi katma deðerinin SanayiÝçecek Sanayi iþletmelerinin Sanayi iþletmeleri ve Ýmalat Sanayi katmaiçerisindeki payý %10,6 iken Ýmalat Sanayi iþletmeleri deðerleri içindeki payý sýrasýylaiçerisindeki payý %10,8dir. %10 ve %11,7 olarak gerçekleþmiþtir.2003 yýlýnda 275.773 olan Gýda ve Ýçecek Sanayiistihdamý, %19,2lik artýþla 2008 yýlýnda 328.653 Türk Gýda ve Ýçecek Sanayindeolmuþtur. Gýda ve Ýçecek Sanayinde çalýþanlarýn yoðunlaþma oranlarýna baktýðýmýzda ise alt sektörlerinSanayi istihdamý içerisindeki payý %10,8 iken, Ýmalat 11inin çok yüksek, 6sýnýn yüksek, 8inin orta ve 5ininSanayi istihdamý içindeki payý ise %11,5tir. de düþük derecede yoðunlaþma oranýna sahip olduðu görülmektedir.Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi üretim rakamlarýnabaktýðýmýzda ise 2003 yýlýnda 34,1 milyar TL olan TÜÝK ARGE Faaliyetleri Araþtýrmasý sonuçlarýna göretoplam üretim, %95,9 oranýnda artarak 2008 yýlýnda 2003 yýlýnda 28,2 milyon TL olan Gýda ve Ýçecek66,7 milyar TL olmuþtur. Gýda ve Ýçecek Sanayi Sanayi ARGE harcamalarý %166,8 oranýnda artaraküretiminin Sanayi üretimi içindeki payý %11,8, Ýmalat 2009 yýlýnda 75,3 milyon TLye yükselmiþtir. Gýda veSanayi üretimi içindeki payý ise %14tür. Ýçecek Sanayi ARGE harcamalarýnýn Ýmalat Sanayi6 7
  6. 6. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet3. REKABET GÜCÜNÜN BAÞLICA GÖSTERGELERÝ Raporu3.1 ÜRETÝM DEÐERÝTürkiye Ýstatistik Kurumu (TÜÝK)nun hazýrladýðý Yýllýk Ýçecek Sanayinin Ýmalat Sanayi içindeki payý ise Grafik 2: Çeþitli Gýda ve Ýçecek Sanayilerinde Üretim Deðeri (2001=100)Sanayi Ýstatistikleri ne göre Gýda ve Ýçecek Sanayinde %12,9dur.faaliyet gösteren iþletmelerin toplam üretimi, her yýl 350 AB ve diðer ülkelerdeki üretim deðerlerini karþýlaþtýrdýðýmýzdadüzenli olarak artmaktadýr. 2003 yýlýnda 34,1 milyar ise Çin ve Brezilyanýn AB ve ABD gibi büyük gýda 300TL olan Gýda ve Ýçecek Sanayi üretimi, 2003-2008 üreticilerinden daha iyi bir performans sergilediðiyýllarý arasýnda yaklaþýk 2 kat (%95,9) artarak 2008 250 görülmektedir. Bunun yanýnda Kanada, Japonya, ABD veyýlýnda 66,7 milyar TL olarak gerçekleþmiþtir. Yeni Zelanda gibi ülkelerin üretim deðerlerinde düþüþ eðilimi 200Üretim deðerindeki yýllýk deðiþimlere baktýðýmýzda ise yaþandýðý görülmektedir (Grafik 2). 150Gýda ve Ýçecek Sanayinin 2006 yýlý hariç olmak üzere Yýllar itibarý ile kayda deðer bir büyüme yakalayarak ciddi%10un üzerinde artýþ oranlarý elde ettiði görülmektedir. 100 bir katma deðer ve istihdam yaratan Gýda ve ÝçecekÝmalat Sanayi yýllar itibarý ile iniþli çýkýþlý bir yapý Sanayinin büyüme performansý; tarýmdan kaynaklanan 50sergilerken, 2007 ve 2008 yýllarýnda elde ettiði üretim 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 altyapý sorunlarý, kayýt dýþýlýk, küçük iþletmelerin sayýca fazladeðeri artýþ oranlarý Gýda ve Ýçecek Sanayi üretim oluþu, teknik personel istihdam yetersizliði gibi sorunlar ve AB-27 Brazilya Çin Yeni Zelandadeðeri artýþ oranlarýndan daha düþük seviyede kalmýþtýr Avusturalya Canada Japonya ABD ekonomik krizler nedeniyle olumsuz etkilenmektedir.(Grafik 1). Kaynak: FDE 2010 Competitiveness ReportGýda ve Ýçecek Sanayinin Ýmalat Sanayi içindeki payý Aðýrlýklý olarak yurt içi üretime yönelik bir yapý sergileyenise zaman içerisinde azalma göstermiþtir. 2003 yýlýnda Türk Gýda ve Ýçecek Sanayinin üretim deðerininGýda ve Ýçecek Sanayinin Ýmalat Sanayi içindeki payý artmasýnda yaþanan bu sorunlar çözüme kavuþturulmalý%15,2 iken, bu oran 2008 yýlýnda %14e gerilemiþtir. ve bunun yaný sýra sektörün ihracatý geliþtirilmeli ve desteklenmelidir. Bu yönde atýlacak adýmlar veAB Gýda ve Ýçecek Sanayi, 310.000 iþletmesi ile yýllýk geliþtirilecek politikalar, sektörün üretimini arttýrmasýnýn954 milyar euroluk bir iþ hacmine sahiptir. 2009 yanýnda dýþ ticaret dengesine ve istihdama saðlayacaðýyýlýnda AB Gýda ve Ýçecek Sanayi üretim deðeri, 2008e katký bakýmýndan da son derece önemlidir.göre %4 oranýnda düþüþ göstermiþtir. AB Gýda ve Grafik 1: Üretim Deðerinin Yýllara Göre Deðiþimi Gýda ve Ýçecek Sanayi Ýmalat Sanayi 3 27,2 2 21,6 2 19,1 18,3 1 1 13,4 12,6 1 9,3 9,4 8,8 5 0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Kaynak: TÜÝK8 9
  7. 7. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet3.2 ÝSTÝHDAM/VERÝMLÝLÝK RaporuTÜÝK verilerine göre 2008 yýlý itibarýyla Gýda ve Ýçecek arasýndaki fark yaklaþýk 3 kat, AB 27 ile arasýndakiSanayinde faaliyet gösteren 34.781 adet iþletmede fark ise yaklaþýk 2 kattýr. Bunun yanýnda ülkemizin iþ328.653 kiþi istihdam edilmektedir. 2003 yýlýnda gücü verimliliðinin Brezilya ve Çinden daha yüksek275.773 olan çalýþan sayýsý 2008 yýlýna kadar 52.880 olmasýna karþýn, bu iki ülkenin iþ gücü verimliliðindekikiþi (%19,2) artmýþtýr. artýþ oraný Türk Gýda ve Ýçecek Sanayinin iþ gücü verimliliðindeki artýþ oranýndan fazladýr (Çizelge 4).Ýmalat Sanayinde ise çalýþan sayýsý 2003 yýlýnda2.181.718 iken 2008 yýlýnda 2.858.485e yükselmiþtir. Ýþ gücü verimliliðinin arttýrýlmasý için eðitime önemGýda ve Ýçecek Sanayinde istihdam edilenlerin Ýmalat verilmesi gerektiði açýktýr ancak bu tek baþýna yeterliSanayi içindeki payý 2003 yýlýnda %12,6 iken, 2008 deðildir. Eðitimin yaný sýra; iþ gücü dýþýndaki üretimyýlýnda bu pay %11,5e gerilemiþtir. faktörlerinin etkin kullanýlmasý, teknoloji düzeyinin arttýrýlmasý ve çalýþma koþullarýnýn iyileþtirilmesi yönündeABde ise çalýþan sayýsý 2009 yýlýnda, 2008e göre uygulanacak politikalar ve destekler, iþ gücü%1,5 oranýnda bir azalma ile 4,2 milyon kiþi olarak verimliliðinin arttýrýlmasýnda önemli rol oynayacaktýr.gerçekleþmiþtir. AB Gýda ve Ýçecek Sanayinin ÝmalatSanayi içindeki payýnýn ise %11 olduðu gözlenmektedir. Çizelge 4: Çalýþan Kiþi Baþýna Üretim Deðeri (Bin Euro) 2007 2008 2008/2007(%)Food Drink Europeun 2010 Rekabet Raporunda yer . TÜRKÝYE 101 107 5alan iþ gücü verimliliði (çalýþan kiþi baþýna üretim AB 27 214 220 3deðeri) hesaplamalarýna göre ise AB 27nin, 2007ye ABD 285 - - AVUSTRALYA 256 238 -7göre, 2008deki iþ gücü verimliliðindeki artýþýn (%3) YENÝ ZELANDA 220 252 15Brezilya, Kanada ve Çin gibi ülkelerin altýnda kaldýðý KANADA 205 242 18görülmektedir. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayinin iþ gücü JAPONYA 157* - -verimliliði ise %5 artmýþtýr. MEKSÝKA 103* - - BREZÝLYA 59 74 25Çizelge 4’de görülebileceði gibi Türk Gýda ve Ýçecek ÇÝN 42 49 17Sanayinin iþ gücü verimliliði ile ABD iþ gücü verimliliði Kaynak: FDE 2010 Competitiveness Report 2010, TGDF Hesaplamasý10 11
  8. 8. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet3.3 DIÞ TÝCARET Raporu2000-2010 yýllarý arasýnda 3,7 kat artan Türk Gýda seviyesine yükselmiþtir. 2000-2010 yýllarý arasýnda Grafik 4: Dünya’da Gýda ve Ýçecek Sanayi Pazarýve Ýçecek Sanayi ihracatý, 2010 yýlýnda 2009 yýlýna iniþli çýkýþlý bir seyir izleyen Gýda ve Ýçecek Sanayi dýþgöre %13,1 oranýnda bir artýþ göstererek 6,7 milyar ticaret karþýlama oraný en yüksek seviyesine %204 ile 2000 2009dolar seviyesine yükselmiþtir. 2009 yýlýnda ulaþýrken, 2010 yýlýnda bu oran %195,6Ýnceleme döneminde, 2002 ve 2009 yýllarý hariç diðer olarak gerçekleþmiþtir (Grafik 3).tüm yýllarda Gýda ve Ýçecek Sanayi ihracatý bir önceki AB Gýda ve Ýçecek Sanayinin 2009 yýlý ihracatý 2008e 18.6yýla göre artýþ göstermiþtir. 20.4 göre %8lik düþüþ ile 53,7 milyar euro olarakGýda ve Ýçecek Sanayi ithalatý ise 2000-2010 yýllarý gerçekleþmiþtir. Ýthalatýna baktýðýmýzda ise 2009 yýlýnda, 33.3arasýnda neredeyse 3 kata yakýn artarak 1,1 milyar 2008e göre %14,2lik düþüþle 50,8 milyar euro olarak 35.9dolardan 3,4 milyar dolara yükselirken; ayný yýllarda gerçekleþtiði görülmektedir. Bu verilere göre, AB Gýda 11.9Türkiye toplam ithalatý 3,4 kat, Ýmalat Sanayi ithalatý ve Ýçecek Sanayi 2009 yýlýnda 3 milyar euro dýþ ticaret 15.1ise 3,3 kat artýþ göstermiþtir. 2010 yýlý ithalatý ise 2009 fazlasý vermiþtir.yýlýna göre %17,9luk bir artýþla 3,4 milyar dolar 7.8 3.8seviyesine yükselmiþtir. Dünya pazarýna baktýðýmýzda ABnin dünyanýn en 5.6 2.1 3.8 6.7 büyük ihracatçýsý ve ithalatçýsý konumunda olduðu 3.9 5.5 4.0 2.4 4.2 5.1 5.0 5.1Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi, Türkiye dýþ ticaretinde görülmektedir. Bu konumunu sürdürmesine raðmen,sürekli olarak dýþ ticaret fazlasý veren ender sektörler geçmiþ yýllara oranla ABnin ihracat pazar payýnýn AB ABD Kanada Çin Tayland Brezilya Arjantin Malezya Endonezya Diðerarasýnda yer almaktadýr. 2000-2010 yýllarýný kapsayan azaldýðý görülmektedir. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayinininceleme döneminde Gýda ve Ýçecek Sanayi hiçbir dünya ihracat pazarýndan aldýðý pay ise yaklaþýk olarak Kaynak: FDE Data&Trends 2010dönem dýþ ticaret açýðý vermezken, Türkiye toplam dýþ %1 oranýndadýr (Grafik 4).ticareti ve Ýmalat Sanayi sürekli olarak dýþ ticaret açýðývermiþtir. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi dýþ ticaret fazlasý veren ender sektörlerimizdendir. Bu bakýmdan sektörün2000 yýlýnda 679 milyon dolar olan Gýda ve Ýçecek ihracatýný arttýrmak için atýlacak her adým, ülkemizinSanayi dýþ ticaret fazlasý, 2010 yýlýnda 3,3 milyar dolar dýþ ticaret açýðýna saðlayacaðý katkýyý da arttýracaktýr.Grafik 3:Yýllar Ýtibarý ile Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Dýþ Ticaret Dengesi Daha önceki bölümlerde de vurgulandýðý üzere, Türk (milyon dolar) Gýda ve Ýçecek Sanayinin var olan ihracat potansiyelini 3.500 harekete geçirmek, ayný zamanda sektörün istihdamýný 3.279 3.000 3.023 arttýrarak iþsizlik sorununun çözümüne katký 2.713 2.500 2.503 saðlayacaktýr. 2.158 2.000 1.885 1.500 1.446 1.000 1.005 1.014 679 500 521 0 2000 2002 2004 2006 2008 2010 Kaynak: TÜÝK12 13
  9. 9. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet3.4 ARGE RaporuDiðer ülkeler ile karþýlaþtýrýldýðýnda, Türk Gýda ve ABye baktýðýmýzda ise ARGE harcamalarýnýn, Gýda Grafik 5: Çeþitli Ülkelerde Gýda ve Ýçecek Sanayi Üretim Deðerinin Yüzdesi Olarak ARGE HarcamasýÝçecek Sanayi ARGE harcamalarýnýn düþük olduðu ve Ýçecek Sanayi dýþýndaki sektörlerle ve AB dýþýndakigörülmektedir. diðer ülkelerle karþýlaþtýrýldýðýnda yeterli seviyede 1.2% olmadýðý görülmektedir.TÜÝK ARGE Faaliyetleri Araþtýrmasýna göre 2003yýlýnda 28,2 milyon TL olan Gýda ve Ýçecek Sanayi Türkiyenin yanýnda Japonya, ABD, Avustralya ve 1.0%ARGE harcamalarýnýn, 2009 yýlýnda %166,8 oranýnda Güney Kore gibi ülkelerin ARGE harcamalarýnýn arttýðýartarak 75,3 milyon TLye yükseldiði görülmektedir. gözlenmektedir. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayinin, toplam 0.8%Gýda ve Ýçecek Sanayi ARGE harcamalarýnýn Ýmalat üretim deðerinin yaklaþýk %0,1ini ARGE harcamalarýnaSanayi ARGE harcamalarý içindeki payý ise 2009 ayýrdýðý görülmektedir. Bu oran ile Türkiyenin ARGE 0.6%yýlýnda %3,7 olarak gerçekleþmiþtir. Gýda ve Ýçecek harcamalarýnýn, AB ve diðer ülkelerin harcamalarýnýnSanayi ARGE faaliyetlerinde istihdam edilen personel çok altýnda kaldýðý görülmektedir. 0.4%sayýsý 2003 yýlýnda 346 iken, bu rakam 2009 yýlýnda863e yükselmiþtir. 0.2%Yaþanan bu olumlu geliþmelere raðmen ARGEharcamalarýnýn halen istenilen seviyede olmadýðý 0.0% 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006görülmektedir (Grafik 5). Avustralya Kanada AB-15 Japonya Kore Norveç ABD Türkiye Kaynak: FDE Competitiveness Report 2010, TGDF Hesaplamasý14 15
  10. 10. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet RaporuTeknolojik yenilik anlamýnda Türk Gýda ve ÝçecekSanayi geliþme kaydedebilen konumdadýr. Bu yapýsýyla büyük bir çoðunluðu KOBÝlerden oluþmaktadýr ve KOBÝlerin birçoðunun ARGE kapasitesine sahip 4. REKABET AÇISINDAN ÖNEMLÝ KONU BAÞLIKLARI veGýda ve Ýçecek Sanayinin rekabet edebilirlik anlamýndaavantajý vardýr. Gýda ve Ýçecek Sanayi son yýllarda olmamasý, sektörümüzün rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir. Sektörün bu yapýsý sebebi ile ülkemiz TÜRK GIDA ve ÝÇECEK SANAYÝNÝN ÝHTÝYAÇLARIteknoloji olarak gösterdiði ilerleme ve var olan üretim firmalarýnýn diðer AB ülkeleri firmalarýna kýyasla çokteknolojisi ile rekabet gücünü arttýrmýþtýr. Ancak sektörün daha az inovasyon yaptýðý görülmektedir. (Grafik 6) 4.1 ARGE Yatýrýmlarý ve Inovasyon Çalýþmalarý Grafik 6: Gýda ve Ýçecek Sanayinde Inovasyon Yapan Firmalar Küreselleþen gýda pazarýnda rekabet avantajý nokta KOBÝlerdir. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayinin saðlayabilmek için uygun inovasyon ortamýnýn yaklaþýk %99u KOBÝlerden oluþmaktadýr ve KOBÝlerin Ýsveç Portekiz oluþturulmasý zorunluluðu, kabul edilen bir gerçektir. büyük bir çoðunluðu araþtýrma kapasitesine sahip Litvanya Ýtalya Yenilikçilik, rekabetçi ekonomik yapýnýn en önemli deðildir. Fransa unsurlarýndan biridir ve yeniliklerin büyük kýsmý bilgi Yunanistan Ülkemizde ARGE altyapýsý, büyük oranda üniversiteler Estonya ve teknoloji üreten ARGE faaliyetlerinden Bulgaristan ve kamu araþtýrma kurumlarýnda yer almakta ve Malta kaynaklanmaktadýr. Macaristan araþtýrma faaliyetlerinin çoðunluðu buralarda Ýspanya Gýda endüstrisindeki firmalar son yýllarda, pazarlama gerçekleþtirilmektedir. ARGE faaliyetlerini gerçekleþtiren, Almanya Slovakya stratejilerinde köklü deðiþiklikler yapmakta, iþ bu faaliyetlere destek saðlayan ve bu faaliyetlerin Romanya Belçika modellerini gözden geçirmekte ve ARGE çalýþmalarýný sonucunda ortaya çýkan bilgi ve teknolojiyi kullanan Hollanda daha çok önemsemekteler. Ancak ülkemizde kurumlar arasýnda güçlü bir bað kurulamamýþ olmasý Norveç Çek Cumhuriyeti iþletmelerin ARGE faaliyetleri için ayýrdýklarý pay gün nedeniyle ARGE faaliyetlerinin sonuçlarý uygulamaya Polonya Danimarka geçtikçe artsa da halen yetersizdir. ARGE geçirilememekte ya da yapýlan araþtýrmalar genellikle Türkiye harcamalarýnýn payýnýn artmasý konusunda en önemli sanayinin ihtiyaç ve talebinden uzak olmaktadýr. %0 % 10 % 20 % 30 % 40 % 50 % 60 %70 % 80 % 90 % 10 0 Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlýðý (2010) Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi 2011-201416 17
  11. 11. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet4.1.1 Öneriler RaporuBugüne kadar çeþitli kurumlar tarafýndan ortaya gýda üretimi ve gýda zinciri yönetimi gibi konularakonmuþ stratejik eylem planlarýnda deðinilen sorunlarýn öncelik verilmelidir. Ulusal Gýda Teknoloji Platformuhýzla giderilmesi, ülkemizde Gýda ve Ýçecek Sanayinin ARGE faaliyetleri sonucunda ortaya çýkan yeni ürünlersürdürülebilir olmasý için büyük önem arz etmektedir. Ulusal Gýda Teknoloji Platformu 25 Ekim 2011 tarihinde yapýlan açýlýþ toplantýsý ile resmen çalýþmaya baþlamýþtýr. için onay prosedürü gözden geçirilmeli, mevcut mevzuatBu kapsamda, sanayinin teknoloji geliþtirme ve Gýda ve Ýçecek Sanayinin sahip olduðu potansiyeli en iyi þekilde deðerlendirebilmek için uygun stratejilerin teknolojik geliþmelere göre uyarlanmalý, tüm geliþtirilmesini amaçlayan Ulusal Gýda Teknoloji Platformu; sektörde faaliyet gösteren ülkemizin önde gelenuygulama ihtiyacýna cevap verecek destek düzenlemelerin gýda ve içecek alanýnda yapýlacak gýda firmalarý, Türkiye Gýda ve Ýçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu (TGDF) baþta olmak üzere, sektörmekanizmalarýnýn geliþtirilmesi, teknoloji kullanýmý ile yeniliklerin arttýrýlmasýný saðlayacak þekilde yapýlmasý birlikleri ve gýda alanýnda bilimsel faaliyet gösteren üniversitelerden katýlýmda bulunan kurucu üyeleriyle yolailgili sorunlarýn giderilmesinde kritik bir rol üstlenecektir. çýkmýþtýr. gereklidir.ARGE çalýþmalarý için bütçeden ayrýlan pay Ulusal Gýda Teknoloji Platformunun kurucularý arasýnda üniversite cephesinden; Hacettepe, Ege, Ortadoðuarttýrýlmalýdýr. Bu konuda sektör teþvik edilmeli, AB ARGE fonlarýndan daha fazla yararlanýlmasý için Teknik, Ýstanbul Teknik, Gaziantep ve Ankara Üniversiteleri ile Hacettepe Teknokent Teknoloji Transfer Merkezi idari yüklerin azaltýlmasý, bu fonlarýn daha etkin bulunmaktadýr. Kurucular Kurulunda sanayi cephesinden Yýldýz Holding (Ülker), Eti, Pýnar Süt, Pýnar Et,hâlihazýrda uygulanan politikalar ve destekler daha Altýparmak Gýda, Anadolu Efes, Helvacýzade þirketleri; sektör birliklerinden de TGDF, SETBÝR ve MEYED yeretkin tanýtýlmalýdýr. Kamu, üniversiteler ve özel sektörün tanýtýlmasý ve özellikle KOBÝlerin bu konuda teþvik almaktadýr. Kurucular arasýnda Gýda, Tarým ve Hayvancýlýk Bakanlýðý da bulunmaktadýr. Zaman içerisindegerçekleþtirdiði ARGE faaliyetlerinde iþ birliði edilmesi ile bu desteklerin sektöre katkýsý arttýrýlmalýdýr. sektörden yeni üyelerin katýlýmý ile Platformun daha da büyümesi beklenmektedir. Kurucu üyelerden oluþansaðlanmalýdýr. Yönetim Kurulu, Platformun karar organý olarak görev yapacaktýr. Gýda alanýnýn önde gelen bilim insanlarýndan 7. Çevre Programý, Avrupa Teknoloji Platformlarý oluþan Danýþma Kurulu, kritik konularda görüþleriyle Yönetim Kurulunun karar sürecine katký saðlayacaktýr.ARGE teþvikleri ve desteklerinde; gýda ve saðlýk, gýda (Yaþam Ýçin Gýda) ve Rekabet Edebilirlik ve Yenilikçilik Ayrýca belli konularda oluþturulan alt komitelerde, gýda sektöründen ve bilim çevrelerinden uzmanlar görevkalitesi, gýda ve tüketici, gýda güvenliði, sürdürülebilir Çevre Programý gibi AB projeleri takip edilmelidir. alacaktýr. Ulusal Gýda Teknoloji Platformu kapsamýnda, Avrupa Birliði tarafýndan hayata geçirilen "Food For Life(Yaþam Ýçin Gýda)" isimli platformun hedeflerine benzer þekilde iþ paketleri tanýmlanmýþtýr. Ulusal Gýda Teknoloji Platformu; Yönetim ve Ýletiþim, Gýda ve Saðlýk, Gýda Kalitesi ve Üretimi, Gýda ve Tüketici, Gýda Güvenliði ve Güvencesi, Eðitim, Teknoloji Transferi, Yönetim ve Ýletiþim olmak üzere 7 iþ paketinden oluþmaktadýr. "Yaþam Ýçin Gýda" Avrupa Teknoloji Platformu "Yaþam Ýçin Gýda" Avrupa Teknoloji Platformu 5 Temmuz 2005te Brükselde kurulmuþtur. Platformda oluþturulan Stratejik Araþtýrma Gündemi gýda ve içecek sektöründe yenilikçilik vizyonunu geliþtirecek ve önündeki engelleri kaldýracak dinamik stratejilerden oluþmaktadýr. Ayrýca Avrupa Teknoloji Platformu, belirlenen vizyon ve stratejiler konusunda araþtýrma, eðitim, öðretim ve yaygýnlaþtýrma çalýþmalarý için ayrýntýlý bir uygulama planý hazýrlamýþtýr. Bunlara ek olarak bugüne dek 20 Avrupa ülkesinde de ulusal teknoloji platformlarý oluþturulmuþtur. Bu ulusal platformlar, ulusal düzeyde ve Avrupa düzeyinde yapýlan araþtýrmalar arasýnda kurduklarý köprülerle Avrupa Teknoloji Platformlarýnýn stratejik araþtýrma gündemlerine ve uygulama planlarýna saðladýklarý katkýlar açýsýndan çok büyük önem taþýmaktadýr.18 19
  12. 12. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet Raporu Yeni Bir Ýtici Güç: 7. Çerçeve Programý 4.2 Politikalar/Mevzuat AB, geleceðini, Lizbon Stratejisi olarak bilinen "büyüme harcamalarýnda %75e, idari harcamalarýnda ise %100e Dünya ile entegre uygulamalarýn, ülkemizin uluslararasý mevzuatlarýnýn, uluslararasý otoritelerle ve Avrupa ve istihdamý" temel alan politikalara baðlamýþtýr. Bu varan oranda desteklenmektedir. arenada rekabet edebilirliði açýsýndan önemi Birliði ile uyumlu olmasý büyük önem taþýmaktadýr. strateji belgesinde altý çizilen konu ise bu hedeflere yadsýnamaz. Bu çerçevede ülkemiz, tarým ve gýda Ülkemiz Gýda ve Ýçecek Sanayi, bölge ülkelerini geride 7.ÇPde ülkelere özel bir uygulama yapýlmamaktadýr. ancak inovasyon (yenilikçilik) ve araþtýrma sayesinde politikalarýný bir taraftan ABye uyum kapsamýnda býrakarak önemli bir geliþme trendi göstermiþtir. Bu 6. ÇPde yalnýzca aday ülkelere yönelik çaðrýlar açýlmýþtý ulaþýlabileceðidir. Bu hedefte en önemli rol KOBÝlere deðiþtirirken, diðer yandan da DTÖ (Dünya Ticaret geliþmede, son yýllarda mevzuatýmýzýn uluslararasý düþmektedir. Çünkü Avrupadaki þirketlerin %99una ancak 7.ÇPde tüm çaðrýlar bütün ülkelerin uygun kuruluþlarýnýn katýlýmýna açýk durumdadýr. Dolayýsýyla Örgütü) kurallarýyla uyumlu olmaya çalýþmaktadýr. yaklaþýmlarla hazýrlanmasýnýn önemli katkýsý olmuþtur. yakýnýný KOBÝler oluþturur. Programa; Ýngiltere, Almanya, Fransa, Ýtalya gibi ülkelerle Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi, dünya genelinde çok Ancak mevzuatýn uygulanmasýnda yaþanan bazý 7. Çerçeve Programý (7.ÇP)nda, KOBÝ katýlýmýný teþvik ayný koþullarda katýlým saðlamaktayýz. sayýda ülkeye ambalajlý gýda ve içecek ürünü ihraç sýkýntýlarýn getirdiði engeller ve maliyetler sektörümüzün etmenin yaný sýra yalnýzca KOBÝler ve KOBÝ birlikleri 7.ÇP için Temmuz 2006da Konsey tarafýndan 2007- etmektedir. Bu nedenle global ticaretteki payý her rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir. için de 1,4 milyar euroluk "dev bir fon" ayrýlmýþtýr. Bu fonun temel amacý, araþtýrma kapasitesine sahip olmayan 2013 için belirlenen toplam bütçe, Komisyon tarafýndan geçen gün artan ülkemizin ve sektörümüzün KOBÝlerin araþtýrma ihtiyaçlarýnýn dýþarýdan temin Nisan 2005te önerilen 44.432 milyon eurodan 32.365 edebilmesini saðlamaktýr. Bir diðer amaç ise araþtýrmayla milyon euroya düþmüþtür. Gýda, tarým ve biyoteknolojiye Gýda Güvenliði uðraþan KOBÝlerin, kapasitelerini arttýrmalarýný ayrýlan bütçe reel olarak düþmekle birlikte, "ortaklýk saðlamaktýr. Yenilik ve ARGE hedefleyen KOBÝler, ARGE bütçesi" payý %5,5ten %8,5e yükselmiþtir. 2010 yýlýnýn Haziran ayýnda Gýda Güvenliði, Veterinerlik 2010 yýlýnda yasalaþtýrýlan 5996 sayýlý Veteriner ve Bitki Saðlýðý 12. Faslýnýn müzakereye açýlmasý, Hizmetleri, Bitki Saðlýðý, Gýda ve Yem Kanununun gýda politikalarýnda yeni bir yol çizmiþtir. AB ile üyelik ardýndan, ülkemizde gýda güvenliðinden ve müzakereleri kapsamýnda yürütülen 12 numaralý Gýda kontrolünden sorumlu otorite olan Gýda, Tarým ve Güvenliði, Veterinerlik ve Bitki Saðlýðý Faslýnýn açýlýþ Hayvancýlýk Bakanlýðý tarafýndan alt mevzuat hazýrlýk kriterleri kapsamýnda Türkiyedeki gýda iþletmelerinin, çalýþmalarý sürdürülmektedir. 2004 tarihli AB gýda ve yem hijyen paketi ile belirlenen Önümüzdeki dönemde yeni sistemlerle gýda AB teknik mevzuatýna uyum derecesine göre iþletmelerinin sorumluluklarý artmaktadýr. HACCPin sýnýflandýrýlmasý çalýþmalarý yürütülmüþtür. yaný sýra Ýyi Üretim Uygulamalarý, Ýyi Hijyen Küçük ölçekli iþletmelerden oluþan iþletmelerin önemli Uygulamalarý ve Ýyi Laboratuvar uygulamalarý bir kýsmýnýn, AB hijyen gerekliliklerini karþýlamadýðý sistemlerinin yaygýnlaþmasý söz konusu olacak, bunlarý anlaþýlmaktadýr. Bu baðlamda, özellikle AB destekleyici nitelikte ISO kalite ve güvenlik sistemleri mevzuatýnda özel kurallar getirilmiþ olan hayvansal ilerleme getirecektir. Tüm bu konularda gerekli kökenli ürünlerin iþlendiði ve hazýrlandýðý tesislerin her denetimin yürütülmesi, kamunun dýþýnda akredite özel birinin, AB mevzuatýna göre eksikliklerinin neler olduðu firmalarýn oluþmasýný saðlayacaktýr. Günümüzde tespit edilmekte ve bunlarý giderecek bir modernizasyon Avrupadaki birçok ithalatçý, Ýyi Üretim Uygulamalarý planýnýn hazýrlanmasýna yönelik çalýþmalar devam istemektedir. Ancak, HACCP ve iyi tarým, üretim ve etmektedir. hijyen uygulamalarý Türkiyede yeteri kadar yaygýnlaþmamýþtýr. AB hijyen kurallarýna göre modernize edilmemesi veya müzakereler sýrasýnda geçiþ süresi alýnmamasý durumunda, bu tür tesislerin ABye üyelik tarihinde kapatýlmasý gerekecektir.20 21
  13. 13. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet Tüketicinin Bilgilendirilmesi RaporuObezitedeki artýþ, bir süreden beri politika üreticilerin genelinde ambalajýn ön yüzünde beslenme bilgilerinindikkatini, saðlýklý beslenme alýþkanlýklarýnýn teþvikinde verilmesi önemli bir politik konu haline gelirken, GKM (Günlük Karþýlama Miktarý) Nedir?önemli bir araç olarak kabul edilen beslenme gönüllü beslenme etiketlemesi uygulamalarý da hýzlabilgilerinin saðlanmasý konusuna çekmektedir. Bazý çoðalmaktadýr. 1 porsiyon (125g) ürünün günlük karþýlama oranlarý*ülkelerde, beslenme etiketlemesi yönetmelikleri yýllardýr Enerji Þeker Toplam Doymuþ Tuz GKM, Yað Yað yürürlükteyken bazý ülkelerde de bu konudaki Son yýllarda birçok ülkede, tüketicilerin beslenme • Tüketicilerin bilinçli gýda seçimi yapmalarýný, yasal çerçeve yeni geliþtirilmektedir. Dünya etiketlerini nasýl algýlayýp kullandýklarý ve farklý beslenme 64 kcal 8,5 g 1,3 g 0,9 g 0,1 g • Tüketicilerin bir ürünün günlük beslenmelerindeki etiketlemesi þemalarýndan hangisini tercih ettikleri yerini deðerlendirebilmelerini %3 %9 %2 %5 %2 • Tüketicilerin bireysel ihtiyaçlarý ve yaþam tarzlarýna konusunda çeþitli araþtýrmalar ve raporlar *Deðerler 2000 kcal/gün üzerinden hesaplanmýþ olup, cinsiyete, yaþa, uygun olarak dengeli beslenmelerini saðlar. fiziksel aktiviteye ve diðer faktörlere göre deðiþebilir. yayýmlanmýþtýr. 2008 yýlýnda Prof. Dr. Tanju Besler öncülüðünde Federasyonumuz tarafýndan Gýda ve Ýçecek Sanayi tüketicilerin yeterli ve dengeli GKM bilgilendirmesi gönüllü bir uygulamadýr. Etiket gerçekleþtirilen "Ambalajlý Gýda ve Ýçecek Ürünlerinde beslenmelerine yardýmcý olacak gýdalarý tercih üzerinde yer alan bilgiler "enerji, þeker, toplam yað, edebilmeleri için etiket üzerinde açýk, anlaþýlmasý kolay doymuþ yað, tuz/sodyum" ögelerini mutlaka içermeli, Tüketici Etiket Algýsý" araþtýrmasý gýda ve içecek ve kullanýþlý bilgiler sunmayý amaçlamaktadýr. GKM; gýdanýn bir porsiyonu için verilmeli ve ürünün net ürünlerinin ambalajlarýnda yer alan etiket bilgilerinin yeterli ve dengeli beslenme için kabul edilen referans miktarý porsiyon büyüklüðünden fazla ise porsiyon tüketici açýsýndan önemli referans noktasý olduðunu deðerlere göre tüketicinin günlük ihtiyacý olan enerji, adedi belirtilmelidir. Ancak, ürünün net miktarý porsiyon ve tüketicilerin yeterli ve dengeli beslenme konusunda protein, karbonhidrat, yað, doymuþ yað, tuz, lif gibi büyüklüðünden daha azsa veya porsiyon büyüklüðünün besin öðelerinin % kaçýný tükettiði gýdadan %150sinden fazla deðilse, bilgiler net miktar üzerinden hassasiyetlerinin giderek arttýðýný ortaya koymuþtur. karþýlayabileceðini belirtmektedir. verilir. Araþtýrmanýn sonuçlarý gýda etiketlerinin tüketiciye güven verdiðini ancak yeterliliðinin tartýþmalý olduðunu ortaya koymaktadýr. Yine bu araþtýrmada tüketicinin kendisi için son derece basit ve anlaþýlýr bilgiler talep ettiði de ortaya çýkmýþtýr. Bu noktadan hareketle, sektörün uzun zamandýr üzerinde çalýþtýðý gönüllü olarak uygulanacak olan Günlük Karþýlama Miktarý (GKM) etiketleme sistemi, Etiketleme Yönetmeliði Taslaðýnda yer almýþtýr.22 23
  14. 14. Türk Gýda ve Ýçecek Sanayi Rekabet Saðlýk ve Beslenme Beyanlarý Çevre RaporuYeni AB yaklaþýmýyla üreticiler, yeni saðlýk ve beslenme önde gelen birçok büyük gýda sanayicisi, bu konuda AB çevre mevzuatý çerçevesinde Türkiyede yapýlacak uygulamalarýnda da açýkça görülmektedir.beyanlarý içeren gýda ve içecek tiplerinin geliþtirilmesi çalýþmalara baþlamýþtýr. Gýda Tarým ve Hayvancýlýk yasal düzenlemelerin Gýda ve Ýçecek Sanayini de Gýda ve Ýçecek Sanayimizin kaynaklarý en verimlihususunda teþvik edilmektedir. Tüm ülkeler arasýnda Bakanlýðýnýn da bu konuda AB ile uyumlu olarak etkilemesi kaçýnýlmazdýr. þekilde kullanmasý, temiz teknoloji, düþük karbon ayakuygulanabilir ortak bir mevzuatla; farklý ülke gerekli yasal altyapýyý oluþturmasý, halen Etiketleme Avrupa Birliði üyelik müzakerelerinde açýlan "çevre" izi, yenilenebilir kaynaklar, geri dönüþüm konularýnauygulamalarýndan doðan pazar engellemelerini ve Yönetmeliðinde yer alan saðlýk ve beslenme beyanlarý faslý, sektöre çevre ile ilgili uygulamalar açýsýndan verdiði önem, ARGE çalýþmalarý, yeni teknolojilerehaksýz rekabetin önlenmesi, ayrýca tüketicilerin yanlýþ için ayrý bir mevzuat hazýrlamasý, sektörümüzün yeni birçok sorumluluk yüklemekte, özellikle de altyapý yatýrým yapmasý, tüketicilerin çevresel sürdürülebilirlikyönlendirmelerle veya yalan beyanlarla aldatýlmasýnýn ürünler geliþtirerek rekabet edebilme imkânlarýný eksikliðinden kaynaklanan yüklü bir maliyeti konusunda bilinçlendirilmesinin önemi yanýndaönüne geçilmesi saðlanabilecektir. Ülkemiz Sanayinin arttýrmasýný saðlayacaktýr. beraberinde getirmektedir. konunun bu uygulamalar için finansman saðlanmasý ve uygulanabilir bir mevzuat uyumu yönü de önemlidir. 2018 sonuna kadar tamamlanmasý planlanan IPCC- Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifinin Biyogüvenlik ve Genetiði Deðiþtirilmiþ Gýdalar gerektirdiði toplam 13 milyar euroluk maliyetBiyogüvenlik Kanununun ve iki uygulama yapýlan kontrollerde bulaþý olduðu gerekçesiyle geri gereksiniminin, 700 milyon eurosu iþlenmiþ gýdayönetmeliðinin geçtiðimiz dönemde yürürlüðe girmesine gönderilmektedir. Bunlar gibi oluþan yasal sektörüne, 60 milyon eurosu sütçülük sektörüneraðmen, bu konuda AB mevzuatýna tam olarak uyum belirsizliklerden dolayý sektörümüz ne yapacaðýný düþmektedir.saðlanabilmiþ deðildir. 5977 sayýlý Biyogüvenlik bilememekte, ham madde temininde sýkýntýlar Ýlk aþamada büyük bir maliyet gibi görülen çevreselKanunu, GDOlu tarýmsal üretimi yasaklarken, GDO yaþamaktadýr. Bu ise sektörün rekabet edebilirliðini önlemlerin, zamanla firmalarda verimlilik artýþý veve ürünlerinin Türkiyeye giriþini de denetim altýna engelleyerek ülkemize ekonomik kayýplar yaþatmaktadýr. buna baðlý olarak kâr saðladýðý Avrupa Birliðialmayý amaçlamaktadýr. Öteden beri TürkiyedeGDOlu tarýmsal üretim olmadýðý için bu konudaherhangi bir sorun yaþanmamaktadýr ancak GDOihtiva eden ürünlerin ithalatýný, kullanýmýný, izlenmesinive izin iþlemlerini düzenleyen alan, Kanun yürürlüðegirdiðinden bu tarafa bazý sýkýntýlar içermekte, baþtayem ve gýda sektörü olmak üzere tekstilden boya vesabuna kadar birçok sektör büyük sýkýntý yaþamaktadýr.Bu sýkýntýlarýn baþýnda Kanunun yürürlüðe girdiði 26Eylül 2010 tarihinden bugüne kadar BiyogüvenlikKurulunun GDOlu genleri taþýyan ürünlerin gýdaamaçlý kullaným ve ithali ile ilgili uygulamalarýnýn açýkolmamasý gelmektedir. Biyogüvenlik Kurulu tarafýndanþimdiye kadar 9 karar yayýmlanmýþ olmasýna raðmenhalen gýdalar için onaylý gen listesi yayýmlanmamýþtýr.Türkiyeye GDOlu genleri taþýyan ürünlerin gýda amaçlýolarak ithali bu nedenle yapýlamamakta ayrýcamevzuatta bulaþan genlerle ilgili bir düzenleme olmayýþýnedeniyle de GDO içermeyen ürünlerin ithalatýndagümrüklerde sorun yaþanmaktadýr. Yurt dýþýndanGDOdan arî olarak alýnan ürünler bile gümrüklerde24 25

×