SlideShare a Scribd company logo
1 of 14
МАЛ АМЬТНЫ ГОЦ 
ХАЛДВАРТ ӨВЧИН 
Шүлхий-Foot and 
Mouth Disease 
ГҮЙЦЭТГЭСЭН ЭХС ОЮУТАН: Б.ТҮВШИНСАНАА 
А.БАТСҮХ
ШҮЛХИЙ ГЭЖ ЮУ ВЭ? 
Шүлхий нь олон улсын мал амьтны 
халдварт өвчний “А” ангилалд багтдаг, маш 
богино хугацаанд олон төрлийн мал, 
амьтан хамран сум, аймаг, улс, тив, 
дэлхийд дамжин тархах аюултай, эдийн 
засгийн ихээхэн хохирол учруулдаг, олон 
улсын худалдааны хорио цээрт өвчин юм. 
Туруутан тэжээвэр болон зэрлэг амьтад өвчилнө. Өвчний нууц үе 1-14 хоног. 
Шүлхий нь салаа туурайтай мал, амьтдыг өвчлүүлэн богино хугацаанд маш 
хурдан тархаж, үлэмж хэмжээний газар нутаг, улс орныг, олон улсыг хамран 
энзоот, эпизооти, панзооти гэсэн 3 хэлбэрээр гардаг онц аюултай гоц халдварт 
өвчин юм.
ШҮЛХИЙН ВИРУСЫН ТАЛААР 
Шүлхий өвчний үүсгэгч вирус нь Пикорновиридэ ангийн 
Афтовирус зүйлд хамаардаг, А, О, Ази-1, С, САТ-1, САТ-2, САТ-3 
гэсэн дархлаа төрүүлэх чанараараа өөр долоон хэвшил, 60 гаруй 
дэд хэвшилтэй. Анх 1897 онд Friedrich Loeffler шүлхий өвчин нь 
вирусээр өвчилж байгааг харуулсан бөгөөд тэр халдвар авсан 
үхсэн малын цусыг нь Chamberland шүүлтүүрээр шүүж, 
цуглуулсан шингэн цусаар нь эрүүл амьтдад өвчин үүсгэж болж 
байсан юм. 
Эдгээр вирүсээс А, О, С гурав нь дэлхийн янз бүрийн улсад тархсан байдаг. 
Харин САТ-1, САТ-2, САТ-3 (Southern African Territories) хэвшинж нь Африк, Ойрх 
Дорнодын улс орнуудад байдаг. 
Үлдсэн нэг болох ази-1 хэвшинж нь Ази тив, Ойрх болон Дундад Дорнодын орнуудад 
голлон байдаг.
ШҮЛХИЙН ОНЦЛОГ, ШИНЖ ТЭМДЭГ 
Шүлхийгээр өвдсөн мал амьтанд илэрдэг хамгийн 
онцлог шинж бол амны хөндийн салт бүрхэвч нь 
үрэвсэн цэврүүтсэнээс шүлс нь асгарч, туурай нь 
үрэвсэж өвчилдөг. Ийм учраас зарим улсад энэ 
өвчнийг “Туурай болон амны өвчин” гэж нэрлэдэг 
билээ. Энэ нь олон улсын нэршлээр “Foot and 
Mouth Disease” буюу (FMD) гэдэг.
ХАЛДВАР ДАМЖИХ ЗАМ БА НӨХЦӨЛ 
Халдварын голомт нь өвчтэй, өвчлөөд эдгэрсэн, халдвар авсан 
мал, амьтан, тэдгээрийн нус, шүлс, шээс, баас, сүү, үр зэрэгтэй хамт 
ялгаран гарсан вирүсээр бохирлогдсон уяа, зогсоол, хашаа саравч, өтөг, 
бууц, ус, тэжээл, бэлчээр, мал, амьтны тоног 
хэрэгсэл, гутал хувцас зэрэг болно. Ихэнхдээ шүлхийн халдвар өвчтэй, 
халдвартай мал амьтнаас шүлхийд мэдрэг мал, амьтанд шууд хавьтлын 
замаар болон шүлхийн вирусээр 
бохирлогдсон зүйлээр дамжин тархах бөгөөд өвчний голомтод ойр байсан 
мал, амьтанд амьсгалын замаар халдаж болно. Чийглэг, бүрхэг, хүйтэн цаг 
агаартай үед шүлхийн вирус алс хол салхиар зөөгдөн халдварлах 
боломжтой.
Дамжуулагч хүчин зүйлс: 
1. Мал, амьтан болон зэрлэг амьтдын шилжилт хөдөлгөөн 
• Мал, амьтан болон зэрлэг амьтдаар дамжин маш богино хугацаанд 
тархана. 
• Шүлхий нь бэлчээрээр дамжиж цагаан зээр болон бусад зэрлэг туруутан 
амьтдаар гэрийн малд, харин өвчилсөн зэрлэг туруутан 
бусаддаа дамжуулах замаар халдварлах өндөр магадлалтай. 
2. Мал, амьтны гаралтай түүхий эд, бүтээгдэхүүний нийлүүлэлт экспорт, 
импорт 
Өвчний халдварын голомт бүхий бүс нутгаас мал, амьтан, тэдгээрийн 
гаралтай түүхий эд, бүтээгдэхүүн, малын тэжээл бэлтгэн нийлүүлэх үед 
өвчний халдвар дамжих эрсдэлтэй. 
3. Хүн, тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөн
ШҮЛХИЙН ӨВЧИН ГАРСАН ҮЕИЙН 
АНГИЛАЛ 
Шүлхий өвчин гарсан үед дөрвөн бүс болгон 
ангилдаг. Үүнд: 
1. Халдварын голомтын бүс 
2. Сэжигтэй бүс 
3. Хамгаалалтын бүс 
4. Эрүүл бүс
1.Халдварын голомтын бүс 
Өвчин гарсан бүс нутаг дэвсгэрт бэлчээр, ус нэгтэй, 
мал нь хоорондоо нийлэх боломжтой, ойр, саахалт 
байгаа хэсэг хот айлуудын аль нэгнийд нь шүлхий 
өвчин гарсан тохиолдолд тэдгээрийг нийтэд нь 
халдварын голомт хэмээн үзэж мал эмнэлгийн 
хорио цээрийн онцгой дэглэм тогтоож, бусад хот 
айлуудаас зааглан тусгаарлаж, харуул, постууд 
гарган тухайн бүсээс хүн, мал гадагш зорчихоос 
хамгаалах арга хэмжээ авна.
2.Сэжигтэй бүс 
Бэлчээр, ус тусгаар боловч халдварын голомттой 
хил залгаа оршдог, мал нь өвчний халдвар авсан 
байж болзошгүй, малд нь өвчний ил шинж тэмдэг 
илрээгүй байгаа хот айлуудыг хамруулан сэжигтэй 
бүсийн заагийг тодорхойлж, хорио цээр тогтоож, 
байнгын харуул, пост гарган ажиллуулна.
3.Хамгаалалтын бүс 
Голомт болон сэжигтэй бүсээс алслагдсан, өвчний халдвар 
илэрснээс хойш дээрх бүсүүдээс хүн, мал тухайн нутаг 
дэвсгэрт орж ирээгүй, мал нь өвчний шинж тэмдэг илрээгүй 
байгаа хот айлуудыг хамруулан хамгаалалтын бүсийн 
заагийг тодорхойлж, хязгаарлалт тогтооно. Хамгаалалтын 
бүсийн өргөн нь сэжигтэй бүсээс 10 км–ын зайд байх 
бөгөөд өдрийн цагаар харуул, пост томилон ажиллуулна.
4.Эрүүл бүс 
Хамгаалалтын бүсийн заагаас гадна 
орших, өвчний халдвар дамжаагүй нь 
баттай мэдэгдэж байгаа нутаг дэвсгэрийг 
эрүүл бүс гэж үзнэ.
ХОРИО ЦЭЭР 
1. Хорио цээр тогтоон, халдвар авсан өвчлөмтгий бүх 
малыг устгаж, сэжигтэй малыг вакцинжуулан 
халдварын тархалтыг хязгаарласны дараа, вакцин 
тарьсан бүх малаа нядалж хэрэгцээлээд эрүүл 
малд шинжилгээ хийж урвалаар эерэг бие илрээгүй 
тохиолдолд 3 сарын дараа шүлхий өвчингүй 
статусаа сэргээнэ. 
2. Шүлхий өвчтэй малтай харьцан ажиллаж байсан 
хүний багалзуурын салсанд шүлхийн вирус түр 
хадгалагдаж халдвар тараах эрсдэлтэй тул 
голомтоос гарснаас хойш 3-5 хоног мал, амьтантай 
газар очихыг хориглоно.
ШҮЛХИЙ ӨВЧНИЙ ҮЕД 
ЭМЧИЛГЭЭ ХИЙХГҮЙ 
ШУУД УСТГАНА
Анхаарал тавьсанд 
баярлалаа.

More Related Content

What's hot

алканууд
алкануудалканууд
алкануудdavaa627
 
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэгЧингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэгgbd01
 
удамшил гэж юу вэ?
удамшил гэж юу вэ?удамшил гэж юу вэ?
удамшил гэж юу вэ?Maa Enkh
 
Эдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлог
Эдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлогЭдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлог
Эдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлогNaraa Naranhvv
 
лекц 3,
лекц 3,лекц 3,
лекц 3,Ge Go
 
харилцааны ур чадваруудыг хөгжүүлэх аргууд
харилцааны ур чадваруудыг хөгжүүлэх аргуудхарилцааны ур чадваруудыг хөгжүүлэх аргууд
харилцааны ур чадваруудыг хөгжүүлэх аргуудazora14
 
Төрийн албан бичиг хэрэг хөтлөлтийн заавар
Төрийн албан бичиг хэрэг хөтлөлтийн зааварТөрийн албан бичиг хэрэг хөтлөлтийн заавар
Төрийн албан бичиг хэрэг хөтлөлтийн зааварСумъяа Алтангэрэл
 
Biology 9grade-2
Biology 9grade-2Biology 9grade-2
Biology 9grade-2school14
 
хөгжлийг хэмжих үзүүлэлтүүд ба өрсөлдөх чадвар
хөгжлийг хэмжих үзүүлэлтүүд ба өрсөлдөх чадвархөгжлийг хэмжих үзүүлэлтүүд ба өрсөлдөх чадвар
хөгжлийг хэмжих үзүүлэлтүүд ба өрсөлдөх чадварЮ. Янжинлхам
 
төрийн албан хаагчийн ёс зүй
төрийн албан хаагчийн ёс зүйтөрийн албан хаагчийн ёс зүй
төрийн албан хаагчийн ёс зүйBachkana Enhbat
 
Байгууллага дахь харилцаа буюу Коммуникаци, харилцааны үүрэг, зарчим ...
Байгууллага дахь харилцаа буюу Коммуникаци, харилцааны үүрэг, зарчим ...Байгууллага дахь харилцаа буюу Коммуникаци, харилцааны үүрэг, зарчим ...
Байгууллага дахь харилцаа буюу Коммуникаци, харилцааны үүрэг, зарчим ...Adilbishiin Gelegjamts
 
эукариот ба прокариот эс
эукариот ба прокариот эсэукариот ба прокариот эс
эукариот ба прокариот эсbyamba-1
 
Амьсгал
АмьсгалАмьсгал
Амьсгалnight owl
 
экологийн тулгамдсан асуудал
экологийн тулгамдсан асуудалэкологийн тулгамдсан асуудал
экологийн тулгамдсан асуудалdavaa627
 
Газар хөдлөлт
Газар хөдлөлт Газар хөдлөлт
Газар хөдлөлт enkhee lkhagwae
 

What's hot (20)

алканууд
алкануудалканууд
алканууд
 
Дипломын ажил
Дипломын ажилДипломын ажил
Дипломын ажил
 
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэгЧингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг
 
удамшил гэж юу вэ?
удамшил гэж юу вэ?удамшил гэж юу вэ?
удамшил гэж юу вэ?
 
Эдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлог
Эдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлогЭдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлог
Эдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлог
 
моногибрид
моногибридмоногибрид
моногибрид
 
лекц 3,
лекц 3,лекц 3,
лекц 3,
 
Haldvart uvchin
Haldvart uvchinHaldvart uvchin
Haldvart uvchin
 
харилцааны ур чадваруудыг хөгжүүлэх аргууд
харилцааны ур чадваруудыг хөгжүүлэх аргуудхарилцааны ур чадваруудыг хөгжүүлэх аргууд
харилцааны ур чадваруудыг хөгжүүлэх аргууд
 
Төрийн албан бичиг хэрэг хөтлөлтийн заавар
Төрийн албан бичиг хэрэг хөтлөлтийн зааварТөрийн албан бичиг хэрэг хөтлөлтийн заавар
Төрийн албан бичиг хэрэг хөтлөлтийн заавар
 
Biology 9grade-2
Biology 9grade-2Biology 9grade-2
Biology 9grade-2
 
хөгжлийг хэмжих үзүүлэлтүүд ба өрсөлдөх чадвар
хөгжлийг хэмжих үзүүлэлтүүд ба өрсөлдөх чадвархөгжлийг хэмжих үзүүлэлтүүд ба өрсөлдөх чадвар
хөгжлийг хэмжих үзүүлэлтүүд ба өрсөлдөх чадвар
 
төрийн албан хаагчийн ёс зүй
төрийн албан хаагчийн ёс зүйтөрийн албан хаагчийн ёс зүй
төрийн албан хаагчийн ёс зүй
 
Байгууллага дахь харилцаа буюу Коммуникаци, харилцааны үүрэг, зарчим ...
Байгууллага дахь харилцаа буюу Коммуникаци, харилцааны үүрэг, зарчим ...Байгууллага дахь харилцаа буюу Коммуникаци, харилцааны үүрэг, зарчим ...
Байгууллага дахь харилцаа буюу Коммуникаци, харилцааны үүрэг, зарчим ...
 
лекц 4
лекц 4лекц 4
лекц 4
 
S.ss702. l 14. даяарчлал
S.ss702. l 14. даяарчлалS.ss702. l 14. даяарчлал
S.ss702. l 14. даяарчлал
 
эукариот ба прокариот эс
эукариот ба прокариот эсэукариот ба прокариот эс
эукариот ба прокариот эс
 
Амьсгал
АмьсгалАмьсгал
Амьсгал
 
экологийн тулгамдсан асуудал
экологийн тулгамдсан асуудалэкологийн тулгамдсан асуудал
экологийн тулгамдсан асуудал
 
Газар хөдлөлт
Газар хөдлөлт Газар хөдлөлт
Газар хөдлөлт
 

Similar to Мал амьтны гоц халдварт өвчин /Animal infectious diseases/

Галзуу өвчин
Галзуу өвчинГалзуу өвчин
Галзуу өвчинUchral Kh
 
Presentation 2 ppr and asf
Presentation 2 ppr and asfPresentation 2 ppr and asf
Presentation 2 ppr and asfbatsuuri nantsag
 
лекц 2. бруцеллез, цусан халдварт 2
лекц 2. бруцеллез, цусан халдварт 2лекц 2. бруцеллез, цусан халдварт 2
лекц 2. бруцеллез, цусан халдварт 2batsuuri nantsag
 
лекц 8. боом, зогсоо, дуут хавдар
лекц 8. боом, зогсоо, дуут хавдарлекц 8. боом, зогсоо, дуут хавдар
лекц 8. боом, зогсоо, дуут хавдарbatsuuri nantsag
 
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал-2: "Малын халдварт, паразиттах өвчин"
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал-2: "Малын халдварт, паразиттах өвчин""Малчин" эмхэтгэл Цуврал-2: "Малын халдварт, паразиттах өвчин"
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал-2: "Малын халдварт, паразиттах өвчин"GreengoldMongolia
 
Animal disease etiology
Animal disease etiologyAnimal disease etiology
Animal disease etiologytamiraa88
 
Presentation 14 fowel diseases
Presentation 14 fowel diseasesPresentation 14 fowel diseases
Presentation 14 fowel diseasesbatsuuri nantsag
 
лекц 15. ауескийн өвчин,хорт салст халуурал, марекийн өвчин
лекц 15. ауескийн өвчин,хорт салст халуурал, марекийн өвчин лекц 15. ауескийн өвчин,хорт салст халуурал, марекийн өвчин
лекц 15. ауескийн өвчин,хорт салст халуурал, марекийн өвчин batsuuri nantsag
 
лекц 6. цэцэг, шөвөг яр, эфимер чичрэг
лекц 6. цэцэг, шөвөг яр, эфимер чичрэглекц 6. цэцэг, шөвөг яр, эфимер чичрэг
лекц 6. цэцэг, шөвөг яр, эфимер чичрэгbatsuuri nantsag
 
presentation-batbold.ts(1).pptx
presentation-batbold.ts(1).pptxpresentation-batbold.ts(1).pptx
presentation-batbold.ts(1).pptxMegUvsAimag
 
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал - 2: "Малын халдваргүй өвчин"
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал - 2: "Малын халдваргүй өвчин""Малчин" эмхэтгэл Цуврал - 2: "Малын халдваргүй өвчин"
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал - 2: "Малын халдваргүй өвчин"GreengoldMongolia
 
Амьсгалын замын халдварт өвчин
Амьсгалын замын халдварт өвчинАмьсгалын замын халдварт өвчин
Амьсгалын замын халдварт өвчинMunkhbaatar S. Uuld
 

Similar to Мал амьтны гоц халдварт өвчин /Animal infectious diseases/ (20)

Galzuu
GalzuuGalzuu
Galzuu
 
Галзуу өвчин
Галзуу өвчинГалзуу өвчин
Галзуу өвчин
 
Presentation 2 ppr and asf
Presentation 2 ppr and asfPresentation 2 ppr and asf
Presentation 2 ppr and asf
 
лекц 2. бруцеллез, цусан халдварт 2
лекц 2. бруцеллез, цусан халдварт 2лекц 2. бруцеллез, цусан халдварт 2
лекц 2. бруцеллез, цусан халдварт 2
 
лекц 8. боом, зогсоо, дуут хавдар
лекц 8. боом, зогсоо, дуут хавдарлекц 8. боом, зогсоо, дуут хавдар
лекц 8. боом, зогсоо, дуут хавдар
 
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал-2: "Малын халдварт, паразиттах өвчин"
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал-2: "Малын халдварт, паразиттах өвчин""Малчин" эмхэтгэл Цуврал-2: "Малын халдварт, паразиттах өвчин"
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал-2: "Малын халдварт, паразиттах өвчин"
 
Animal disease etiology
Animal disease etiologyAnimal disease etiology
Animal disease etiology
 
Ppth7
Ppth7Ppth7
Ppth7
 
Ppth6
Ppth6Ppth6
Ppth6
 
Presentation 14 fowel diseases
Presentation 14 fowel diseasesPresentation 14 fowel diseases
Presentation 14 fowel diseases
 
Covid-19 /Хүүхдийн их эмч, хоол судлагч, АУ-ны доктор Ч.Өлзийбүрэн/
Covid-19 /Хүүхдийн их эмч, хоол судлагч, АУ-ны доктор Ч.Өлзийбүрэн/  Covid-19 /Хүүхдийн их эмч, хоол судлагч, АУ-ны доктор Ч.Өлзийбүрэн/
Covid-19 /Хүүхдийн их эмч, хоол судлагч, АУ-ны доктор Ч.Өлзийбүрэн/
 
лекц 15. ауескийн өвчин,хорт салст халуурал, марекийн өвчин
лекц 15. ауескийн өвчин,хорт салст халуурал, марекийн өвчин лекц 15. ауескийн өвчин,хорт салст халуурал, марекийн өвчин
лекц 15. ауескийн өвчин,хорт салст халуурал, марекийн өвчин
 
лекц 6. цэцэг, шөвөг яр, эфимер чичрэг
лекц 6. цэцэг, шөвөг яр, эфимер чичрэглекц 6. цэцэг, шөвөг яр, эфимер чичрэг
лекц 6. цэцэг, шөвөг яр, эфимер чичрэг
 
presentation-batbold.ts(1).pptx
presentation-batbold.ts(1).pptxpresentation-batbold.ts(1).pptx
presentation-batbold.ts(1).pptx
 
Адуу, гахайны томуу
Адуу, гахайны томууАдуу, гахайны томуу
Адуу, гахайны томуу
 
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал - 2: "Малын халдваргүй өвчин"
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал - 2: "Малын халдваргүй өвчин""Малчин" эмхэтгэл Цуврал - 2: "Малын халдваргүй өвчин"
"Малчин" эмхэтгэл Цуврал - 2: "Малын халдваргүй өвчин"
 
Ppth8
Ppth8Ppth8
Ppth8
 
Ppth8
Ppth8Ppth8
Ppth8
 
Ppth8
Ppth8Ppth8
Ppth8
 
Амьсгалын замын халдварт өвчин
Амьсгалын замын халдварт өвчинАмьсгалын замын халдварт өвчин
Амьсгалын замын халдварт өвчин
 

More from Tuvshinsanaa Baasanjav

More from Tuvshinsanaa Baasanjav (9)

Ac dc converter
Ac  dc converterAc  dc converter
Ac dc converter
 
1992 оны үндсэн хууль.
1992 оны үндсэн хууль. 1992 оны үндсэн хууль.
1992 оны үндсэн хууль.
 
нийгмийн улс төрийн амьдрал.
нийгмийн улс төрийн амьдрал. нийгмийн улс төрийн амьдрал.
нийгмийн улс төрийн амьдрал.
 
Оддын үүсэл
Оддын үүсэлОддын үүсэл
Оддын үүсэл
 
Windows7operationsystem.
Windows7operationsystem. Windows7operationsystem.
Windows7operationsystem.
 
7 wonders "Chichen Itza"
7 wonders "Chichen Itza"7 wonders "Chichen Itza"
7 wonders "Chichen Itza"
 
Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/
Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/
Хүнсний аюулгүй байдал /Food safe/
 
Харилцаа гэж юу вэ?
Харилцаа гэж юу вэ?Харилцаа гэж юу вэ?
Харилцаа гэж юу вэ?
 
эрүүгийн эрх зүй
эрүүгийн эрх зүйэрүүгийн эрх зүй
эрүүгийн эрх зүй
 

Мал амьтны гоц халдварт өвчин /Animal infectious diseases/

  • 1. МАЛ АМЬТНЫ ГОЦ ХАЛДВАРТ ӨВЧИН Шүлхий-Foot and Mouth Disease ГҮЙЦЭТГЭСЭН ЭХС ОЮУТАН: Б.ТҮВШИНСАНАА А.БАТСҮХ
  • 2. ШҮЛХИЙ ГЭЖ ЮУ ВЭ? Шүлхий нь олон улсын мал амьтны халдварт өвчний “А” ангилалд багтдаг, маш богино хугацаанд олон төрлийн мал, амьтан хамран сум, аймаг, улс, тив, дэлхийд дамжин тархах аюултай, эдийн засгийн ихээхэн хохирол учруулдаг, олон улсын худалдааны хорио цээрт өвчин юм. Туруутан тэжээвэр болон зэрлэг амьтад өвчилнө. Өвчний нууц үе 1-14 хоног. Шүлхий нь салаа туурайтай мал, амьтдыг өвчлүүлэн богино хугацаанд маш хурдан тархаж, үлэмж хэмжээний газар нутаг, улс орныг, олон улсыг хамран энзоот, эпизооти, панзооти гэсэн 3 хэлбэрээр гардаг онц аюултай гоц халдварт өвчин юм.
  • 3. ШҮЛХИЙН ВИРУСЫН ТАЛААР Шүлхий өвчний үүсгэгч вирус нь Пикорновиридэ ангийн Афтовирус зүйлд хамаардаг, А, О, Ази-1, С, САТ-1, САТ-2, САТ-3 гэсэн дархлаа төрүүлэх чанараараа өөр долоон хэвшил, 60 гаруй дэд хэвшилтэй. Анх 1897 онд Friedrich Loeffler шүлхий өвчин нь вирусээр өвчилж байгааг харуулсан бөгөөд тэр халдвар авсан үхсэн малын цусыг нь Chamberland шүүлтүүрээр шүүж, цуглуулсан шингэн цусаар нь эрүүл амьтдад өвчин үүсгэж болж байсан юм. Эдгээр вирүсээс А, О, С гурав нь дэлхийн янз бүрийн улсад тархсан байдаг. Харин САТ-1, САТ-2, САТ-3 (Southern African Territories) хэвшинж нь Африк, Ойрх Дорнодын улс орнуудад байдаг. Үлдсэн нэг болох ази-1 хэвшинж нь Ази тив, Ойрх болон Дундад Дорнодын орнуудад голлон байдаг.
  • 4. ШҮЛХИЙН ОНЦЛОГ, ШИНЖ ТЭМДЭГ Шүлхийгээр өвдсөн мал амьтанд илэрдэг хамгийн онцлог шинж бол амны хөндийн салт бүрхэвч нь үрэвсэн цэврүүтсэнээс шүлс нь асгарч, туурай нь үрэвсэж өвчилдөг. Ийм учраас зарим улсад энэ өвчнийг “Туурай болон амны өвчин” гэж нэрлэдэг билээ. Энэ нь олон улсын нэршлээр “Foot and Mouth Disease” буюу (FMD) гэдэг.
  • 5. ХАЛДВАР ДАМЖИХ ЗАМ БА НӨХЦӨЛ Халдварын голомт нь өвчтэй, өвчлөөд эдгэрсэн, халдвар авсан мал, амьтан, тэдгээрийн нус, шүлс, шээс, баас, сүү, үр зэрэгтэй хамт ялгаран гарсан вирүсээр бохирлогдсон уяа, зогсоол, хашаа саравч, өтөг, бууц, ус, тэжээл, бэлчээр, мал, амьтны тоног хэрэгсэл, гутал хувцас зэрэг болно. Ихэнхдээ шүлхийн халдвар өвчтэй, халдвартай мал амьтнаас шүлхийд мэдрэг мал, амьтанд шууд хавьтлын замаар болон шүлхийн вирусээр бохирлогдсон зүйлээр дамжин тархах бөгөөд өвчний голомтод ойр байсан мал, амьтанд амьсгалын замаар халдаж болно. Чийглэг, бүрхэг, хүйтэн цаг агаартай үед шүлхийн вирус алс хол салхиар зөөгдөн халдварлах боломжтой.
  • 6. Дамжуулагч хүчин зүйлс: 1. Мал, амьтан болон зэрлэг амьтдын шилжилт хөдөлгөөн • Мал, амьтан болон зэрлэг амьтдаар дамжин маш богино хугацаанд тархана. • Шүлхий нь бэлчээрээр дамжиж цагаан зээр болон бусад зэрлэг туруутан амьтдаар гэрийн малд, харин өвчилсөн зэрлэг туруутан бусаддаа дамжуулах замаар халдварлах өндөр магадлалтай. 2. Мал, амьтны гаралтай түүхий эд, бүтээгдэхүүний нийлүүлэлт экспорт, импорт Өвчний халдварын голомт бүхий бүс нутгаас мал, амьтан, тэдгээрийн гаралтай түүхий эд, бүтээгдэхүүн, малын тэжээл бэлтгэн нийлүүлэх үед өвчний халдвар дамжих эрсдэлтэй. 3. Хүн, тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөн
  • 7. ШҮЛХИЙН ӨВЧИН ГАРСАН ҮЕИЙН АНГИЛАЛ Шүлхий өвчин гарсан үед дөрвөн бүс болгон ангилдаг. Үүнд: 1. Халдварын голомтын бүс 2. Сэжигтэй бүс 3. Хамгаалалтын бүс 4. Эрүүл бүс
  • 8. 1.Халдварын голомтын бүс Өвчин гарсан бүс нутаг дэвсгэрт бэлчээр, ус нэгтэй, мал нь хоорондоо нийлэх боломжтой, ойр, саахалт байгаа хэсэг хот айлуудын аль нэгнийд нь шүлхий өвчин гарсан тохиолдолд тэдгээрийг нийтэд нь халдварын голомт хэмээн үзэж мал эмнэлгийн хорио цээрийн онцгой дэглэм тогтоож, бусад хот айлуудаас зааглан тусгаарлаж, харуул, постууд гарган тухайн бүсээс хүн, мал гадагш зорчихоос хамгаалах арга хэмжээ авна.
  • 9. 2.Сэжигтэй бүс Бэлчээр, ус тусгаар боловч халдварын голомттой хил залгаа оршдог, мал нь өвчний халдвар авсан байж болзошгүй, малд нь өвчний ил шинж тэмдэг илрээгүй байгаа хот айлуудыг хамруулан сэжигтэй бүсийн заагийг тодорхойлж, хорио цээр тогтоож, байнгын харуул, пост гарган ажиллуулна.
  • 10. 3.Хамгаалалтын бүс Голомт болон сэжигтэй бүсээс алслагдсан, өвчний халдвар илэрснээс хойш дээрх бүсүүдээс хүн, мал тухайн нутаг дэвсгэрт орж ирээгүй, мал нь өвчний шинж тэмдэг илрээгүй байгаа хот айлуудыг хамруулан хамгаалалтын бүсийн заагийг тодорхойлж, хязгаарлалт тогтооно. Хамгаалалтын бүсийн өргөн нь сэжигтэй бүсээс 10 км–ын зайд байх бөгөөд өдрийн цагаар харуул, пост томилон ажиллуулна.
  • 11. 4.Эрүүл бүс Хамгаалалтын бүсийн заагаас гадна орших, өвчний халдвар дамжаагүй нь баттай мэдэгдэж байгаа нутаг дэвсгэрийг эрүүл бүс гэж үзнэ.
  • 12. ХОРИО ЦЭЭР 1. Хорио цээр тогтоон, халдвар авсан өвчлөмтгий бүх малыг устгаж, сэжигтэй малыг вакцинжуулан халдварын тархалтыг хязгаарласны дараа, вакцин тарьсан бүх малаа нядалж хэрэгцээлээд эрүүл малд шинжилгээ хийж урвалаар эерэг бие илрээгүй тохиолдолд 3 сарын дараа шүлхий өвчингүй статусаа сэргээнэ. 2. Шүлхий өвчтэй малтай харьцан ажиллаж байсан хүний багалзуурын салсанд шүлхийн вирус түр хадгалагдаж халдвар тараах эрсдэлтэй тул голомтоос гарснаас хойш 3-5 хоног мал, амьтантай газар очихыг хориглоно.
  • 13. ШҮЛХИЙ ӨВЧНИЙ ҮЕД ЭМЧИЛГЭЭ ХИЙХГҮЙ ШУУД УСТГАНА