SlideShare a Scribd company logo

Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5

1 of 56
Р.ОЧИРОО, О.ТУНГАЛАГ




ГАЗАРЗҮЙ-III
БИЕ ДААХ АЖЛЫН ДЭВТЭР




   …………….……………………… аймаг

   …………………….……….сургуулийн

   ………………………… ангийн сурагч

   ………………………..……….. овогтой

   ……………………………….…………….
Өмнөх үг
      Ерөнхий боловсролын дунд сургуулийн шилжилтийн 9-р ангийн

Газарзүйн хичээлийн хөтөлбөр,цаг өөрчлөгдөж,сурах бичгийн агуулгын цар

хүрээ их,цаг нь багассантай холбоотойгоор багш сурагчдын үйл ажиллагааг

хөнгөвчлөх цаг хэмнэх зорилгоор энэхүү “Бие даах ажлын дэвтэр”-ийг

боловсруулан гаргалаа. Өнгөрсөн хичээлийн жилд 8-р ангийн газарзүйн

хичээлээр ийм “Бие даах ажлын дэвтэр” гарган хичээлд ашигласан нь

зохих үр дүнгээ өгсөн юм.




             Номын цагаан буян дэлгэрэх болтугай

      Зохиогч Р.Очироо О.Тунгалаг
      Редактор Р.Очироо
      Хэвлэлийн эхийг: О.Тунгалаг
      Хавтасны дизайнер: Д.Батмөнх
      Хэвлэлийн хуудас: 176х250/4.5х12


      “Хан Хөхийн Залаа” ХХК-д хэвлэв.
I нэгж хичээл
Монгол улсын газарзүйн байрлал, засаг захиргааны хуваарь ба байгалийн
                            нөхцөл, нөөц

      Хичээл №1 Монгол улсын нутаг дэвсгэр, хил хязгаар, эдийн засгийн
      газарзүйн байрлал, түүний онцлог
 1.   Нутаг дэвсгэр гэж юу вэ?
      ...............................................................................................................................
      ...............................................................................................................................
      ...............................................................................................................................
      ................................................................................................
 2.   Гүйцээж бич!
      Монгол орны нутаг дэвсгэрийн хэмжээ ............... км2 бөгөөд дэлхийд нутаг
      дэвсгэрийн хэмжээгээрээ ..........-рт, ази тивд .................-рт ордог.
 3.   Манай улс хөрш улсуудтайгаа хэдэн онд ямар гэрээгээр хилийн шугамаа
      тогтоосон бэ?
      a) ОХУ-тай...........................................................................................................
      b) БНХАУ- тай......................................................................................................
 4.   Нөхөж бич!




    Баруун захын цэг: ..................................................................................
    Зүүн захын цэг: .......................................................................................
    Хойд захын цэг: ......................................................................................
    Өмнө захын цэг: ......................................................................................
    Хүйс буюу төв цэг: ..................................................................................
 5. Монгол улс нутаг дэвсгэрийнхээ хэмжээгээр Ази тивд ямар ямар улсын
    дараа орох вэ?
    ...............................................................................................................................
    ...............................................................................................................................
6. Гүйцээж бичээрэй!
           Монгол орны нийт хилийн урт нь .................. км бөгөөд ОХУ-тай ............. км-
           ээр, БНХАУ-тай ................... км-ээр тус тус хиллэдэг.Гурван улсын хилийн
           уулзвар цэг нь баруун талдаа ..........................., зүүн талдаа
           ...................................... нэртэй газрууд байдаг.

    7. Газарзүйн байрлал гэж юу вэ?
           ..........................................................................................................................
           ..........................................................................................................................
           .............................................................
8. Нөхөж бич!

                                                          Газарзүйн байрлал


                                                                                                   Эдийн засгийн газарзүйн
           Физик газарзүйн байрлал                 Математик газарзүйн байрлал
                                                                                                          байрлал




        9. Эдийн засгийн газарзүйч, эрдэмтэн Н.Н.Баранский эдийн засгийн газарзүйн
            байрлалыг юу гэж тодорхойлсон бэ?
               ..........................................................................................................................
               ..........................................................................................................................
               ..........................................................................................................................
               .............................................................................................
        10. Схемийг гүйцээ !

                                                    Эдийн засгийн
                                                  газарзүйн байрлал

           ........................                 ..........................                ............................




        11. Манай орон нь дэлхийн хоёр том гүрний дунд оршдог.Эдийн засгийн
            газарзүйн давуу талууд байхаас гадна мөн сул тал ч байдаг. Эдгээрийг
            тоочин бичнэ үү?
               a) Эдийн засгийн газарзүйн давуу талууд:
                  I.  ..............................................................................................................
                 II.  ..............................................................................................................
                III.  ..............................................................................................................
                IV.   ..............................................................................................................
b) Эдийн засгийн газарзүйн гол сул тал нь:
                 ....................................................................................................................
                 ....................................................................................................................

Хичээл №2 Монгол улсын төрийн байгууламж, засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн
хуваарь

1.    Аливаа улсын төрийн байгууламж нь засаглалын хэлбэрээр
ялгагдана.Засаглалын хэлбэрийг юу гэж ангилдаг вэ?

             Засаглалын                                  Хаант засаг
               хэлбэр

                                                       ..................

                                    Бүгд                                      ...............
                                  найрамда
                                   х засаг                                  .....................



   2. Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн байгууламжаар дэлхийн улсуудыг
      .......................... ба ................... гэж ангилдаг.Тус бүр жишээ улсуудыг
      нэрлэнэ үү?
      ...............................................................................................................................
      ...............................................................................................................................
   3. Нутаг дэвсгэр, засаг захиргааны хуваарийг тогтооход ямар хүчин зүйлсийг
      харгалзан үздэг вэ?
       a) ..............................................                     c) ....................................................
       b) ..............................................                     d) ....................................................


   4.    Монгол улс 1921 оны Ардын хувьсгалаас өмнө нутаг дэвсгэр, засаг
        захиргааны хувьд 4 аймаг, 2 хязгаар нутагтай байжээ. 1923 онд аймгийн
        нэрүүдийг хэрхэн өөрчилсөн бэ?

        Богд хаант Монгол улсын үед:                            1923 оны үед:
           1. Түшээт хан аймаг                                  1. ......................................................
           2. Сэцэн хан аймаг                                   2. ......................................................
           3. Сайн ноён хан аймаг                               3........................................................
           4. Засагт хан аймаг                                  4........................................................
5. Гүйцээж бичээрэй!
   1931 онд засаг захиргааны томоохон өөрчлөлтийг хийж, шинээр ...............
   аймагтай болсон ба хошууг татан буулгаж, ............, .............., ..................
   гэсэн 3 шатны нэгжтэй болгожээ. 1943 он гэхэд тэр үеийн БНМАУ
   .............аймаг, нийслэл Улаанбаатар хотоос бүрдэж байв.
6. Схемийг гүйцээ !

                                     Засаг захиргааны хуваарь




                           Аймаг /......../                      Нийслэл /......../




                             Сум /........./                      Дүүрэг /......../



                                  Баг                                  Хороо
                             / ............../                      /.............../


7. Дасгалын зураг дээр ажиллаж, доорх асуултанд хариулаарай!




        a) Хамгийн олон аймагтай хиллэдэг аймгуудыг олно уу?
           ....................................................................................................................
        b) ОХУ, БНХАУ-тай хиллэдэггүй ямар аймгууд байдаг вэ?
           ....................................................................................................................
        c) ОХУ, БНХАУ-тай хиллэдэг аймгуудыг сонго.
           ....................................................................................................................
        d) Хамгийн том нутаг дэвсгэртэй аймаг .....................................................
        e) Хамгийн бага нутаг дэвсгэртэй аймаг …….............................................
        f) Нэг аймгийн нутаг дэвсгэр дотор байршилтай ......................................
        g) Нутаг дэвсгэрийн хэмжээгээр эхний 3-т орох аймгийг зурагнаас
           олоорой!
           ..................................................................................................................

Recommended

хүн амын байршил, нутагшилт 11-р анги
хүн амын байршил, нутагшилт 11-р ангихүн амын байршил, нутагшилт 11-р анги
хүн амын байршил, нутагшилт 11-р ангиБилгүүн Хаш-Эрдэнэ
 
эсээ бичлэг
эсээ бичлэгэсээ бичлэг
эсээ бичлэгbaynaa82
 
монгол ардын дуу
монгол ардын дуумонгол ардын дуу
монгол ардын дууvbayalag
 
салхи ба даралт 4
салхи ба даралт 4салхи ба даралт 4
салхи ба даралт 4Baterdene Solongo
 
Эдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлог
Эдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлогЭдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлог
Эдийн засгийн Бүс нутаг, түүний ангилал онцлогNaraa Naranhvv
 
Donrowiin namdag
Donrowiin namdagDonrowiin namdag
Donrowiin namdagOyuhai1127
 
дэлхийн дотоод бүтэц 1
дэлхийн дотоод бүтэц 1дэлхийн дотоод бүтэц 1
дэлхийн дотоод бүтэц 1Baterdene Solongo
 

More Related Content

What's hot

8-р анги газар зүйн зураг
8-р анги газар зүйн зураг8-р анги газар зүйн зураг
8-р анги газар зүйн зурагshine shine
 
дэлхийг газарзүйн зурагт дүрслэх нь
дэлхийг газарзүйн зурагт дүрслэх ньдэлхийг газарзүйн зурагт дүрслэх нь
дэлхийг газарзүйн зурагт дүрслэх ньtungalag
 
лекц 2 нарны аймаг, дэлхийн хөдөлгөөн
лекц 2 нарны аймаг, дэлхийн хөдөлгөөнлекц 2 нарны аймаг, дэлхийн хөдөлгөөн
лекц 2 нарны аймаг, дэлхийн хөдөлгөөнDavaa-Ochir Azzaya
 
сяньби улс
сяньби улссяньби улс
сяньби улсNyamka Nmk
 
Lekts 15 tusgaar togtnol
Lekts 15 tusgaar togtnolLekts 15 tusgaar togtnol
Lekts 15 tusgaar togtnolDamdin Serdaram
 
чулуун мандал гэж юу вэ
чулуун мандал гэж юу вэчулуун мандал гэж юу вэ
чулуун мандал гэж юу вэNinj Suren
 
Coril nom hariutaigaa
Coril nom hariutaigaaCoril nom hariutaigaa
Coril nom hariutaigaatungalag
 
монголын нуц товчооны тест
монголын нуц товчооны тестмонголын нуц товчооны тест
монголын нуц товчооны тестerka0903
 
Оюуны зураглал
Оюуны зураглалОюуны зураглал
Оюуны зураглалBurnee Naran
 
Монголын хаадын төр барьсан он тоолол
Монголын хаадын төр барьсан он тоололМонголын хаадын төр барьсан он тоолол
Монголын хаадын төр барьсан он тоололBolzooo
 
монголчуудын угсаа гарвал, тархац
монголчуудын угсаа гарвал, тархацмонголчуудын угсаа гарвал, тархац
монголчуудын угсаа гарвал, тархацSainbuyn Baagii
 
Aj uildver ix angi
Aj uildver ix angiAj uildver ix angi
Aj uildver ix angiNTsets
 
хүний үүсэл гарал
хүний үүсэл гаралхүний үүсэл гарал
хүний үүсэл гаралtulgaa14
 
хичээлийг сэдэлжүүлэлтээр хөтлөх
хичээлийг сэдэлжүүлэлтээр хөтлөххичээлийг сэдэлжүүлэлтээр хөтлөх
хичээлийг сэдэлжүүлэлтээр хөтлөхNew Mongol College of Technology
 

What's hot (20)

8-р анги газар зүйн зураг
8-р анги газар зүйн зураг8-р анги газар зүйн зураг
8-р анги газар зүйн зураг
 
9 r angi-khun_amyn_suvarga
9 r angi-khun_amyn_suvarga9 r angi-khun_amyn_suvarga
9 r angi-khun_amyn_suvarga
 
дэлхийг газарзүйн зурагт дүрслэх нь
дэлхийг газарзүйн зурагт дүрслэх ньдэлхийг газарзүйн зурагт дүрслэх нь
дэлхийг газарзүйн зурагт дүрслэх нь
 
галт уулшил
галт уулшилгалт уулшил
галт уулшил
 
газар хөдлөлт
газар хөдлөлтгазар хөдлөлт
газар хөдлөлт
 
лекц 2 нарны аймаг, дэлхийн хөдөлгөөн
лекц 2 нарны аймаг, дэлхийн хөдөлгөөнлекц 2 нарны аймаг, дэлхийн хөдөлгөөн
лекц 2 нарны аймаг, дэлхийн хөдөлгөөн
 
сяньби улс
сяньби улссяньби улс
сяньби улс
 
Lekts 15 tusgaar togtnol
Lekts 15 tusgaar togtnolLekts 15 tusgaar togtnol
Lekts 15 tusgaar togtnol
 
чулуун мандал гэж юу вэ
чулуун мандал гэж юу вэчулуун мандал гэж юу вэ
чулуун мандал гэж юу вэ
 
Coril nom hariutaigaa
Coril nom hariutaigaaCoril nom hariutaigaa
Coril nom hariutaigaa
 
монголын нуц товчооны тест
монголын нуц товчооны тестмонголын нуц товчооны тест
монголын нуц товчооны тест
 
Оюуны зураглал
Оюуны зураглалОюуны зураглал
Оюуны зураглал
 
Монголын хаадын төр барьсан он тоолол
Монголын хаадын төр барьсан он тоололМонголын хаадын төр барьсан он тоолол
Монголын хаадын төр барьсан он тоолол
 
монголчуудын угсаа гарвал, тархац
монголчуудын угсаа гарвал, тархацмонголчуудын угсаа гарвал, тархац
монголчуудын угсаа гарвал, тархац
 
Лекц 8
Лекц 8Лекц 8
Лекц 8
 
Aj uildver ix angi
Aj uildver ix angiAj uildver ix angi
Aj uildver ix angi
 
хөгшин чоно ульсан нь
хөгшин чоно ульсан ньхөгшин чоно ульсан нь
хөгшин чоно ульсан нь
 
Leg14
Leg14Leg14
Leg14
 
хүний үүсэл гарал
хүний үүсэл гаралхүний үүсэл гарал
хүний үүсэл гарал
 
хичээлийг сэдэлжүүлэлтээр хөтлөх
хичээлийг сэдэлжүүлэлтээр хөтлөххичээлийг сэдэлжүүлэлтээр хөтлөх
хичээлийг сэдэлжүүлэлтээр хөтлөх
 

Viewers also liked

аж үйлдвэрийн газарзүй .Odp
аж үйлдвэрийн газарзүй .Odpаж үйлдвэрийн газарзүй .Odp
аж үйлдвэрийн газарзүй .Odpbilgyyn_1515
 
Аж үйлдвэр, эдийн засгийн дэд бүтцийн хөгжил, хандлага.
Аж үйлдвэр, эдийн засгийн дэд бүтцийн хөгжил, хандлага.Аж үйлдвэр, эдийн засгийн дэд бүтцийн хөгжил, хандлага.
Аж үйлдвэр, эдийн засгийн дэд бүтцийн хөгжил, хандлага.tolya_08
 
Aj uildver ix angi
Aj uildver ix angiAj uildver ix angi
Aj uildver ix angiNTsets
 
цаг агаар ба уур амьсгал
цаг агаар ба уур амьсгалцаг агаар ба уур амьсгал
цаг агаар ба уур амьсгалBaterdene Solongo
 
аж үйлдвэрийн газарзүй
аж үйлдвэрийн газарзүй аж үйлдвэрийн газарзүй
аж үйлдвэрийн газарзүй saruul1980
 
Нутаг дэвсгэр, засаг захиргааны зохион байгуулалт, түшмэл ёс.
Нутаг  дэвсгэр, засаг  захиргааны  зохион  байгуулалт, түшмэл  ёс.Нутаг  дэвсгэр, засаг  захиргааны  зохион  байгуулалт, түшмэл  ёс.
Нутаг дэвсгэр, засаг захиргааны зохион байгуулалт, түшмэл ёс.tolya_08
 
Монголын аж үйлдвэр
Монголын аж үйлдвэр Монголын аж үйлдвэр
Монголын аж үйлдвэр CEO ZOL
 
Аж үйлдвэр
Аж үйлдвэрАж үйлдвэр
Аж үйлдвэрsurenee
 

Viewers also liked (8)

аж үйлдвэрийн газарзүй .Odp
аж үйлдвэрийн газарзүй .Odpаж үйлдвэрийн газарзүй .Odp
аж үйлдвэрийн газарзүй .Odp
 
Аж үйлдвэр, эдийн засгийн дэд бүтцийн хөгжил, хандлага.
Аж үйлдвэр, эдийн засгийн дэд бүтцийн хөгжил, хандлага.Аж үйлдвэр, эдийн засгийн дэд бүтцийн хөгжил, хандлага.
Аж үйлдвэр, эдийн засгийн дэд бүтцийн хөгжил, хандлага.
 
Aj uildver ix angi
Aj uildver ix angiAj uildver ix angi
Aj uildver ix angi
 
цаг агаар ба уур амьсгал
цаг агаар ба уур амьсгалцаг агаар ба уур амьсгал
цаг агаар ба уур амьсгал
 
аж үйлдвэрийн газарзүй
аж үйлдвэрийн газарзүй аж үйлдвэрийн газарзүй
аж үйлдвэрийн газарзүй
 
Нутаг дэвсгэр, засаг захиргааны зохион байгуулалт, түшмэл ёс.
Нутаг  дэвсгэр, засаг  захиргааны  зохион  байгуулалт, түшмэл  ёс.Нутаг  дэвсгэр, засаг  захиргааны  зохион  байгуулалт, түшмэл  ёс.
Нутаг дэвсгэр, засаг захиргааны зохион байгуулалт, түшмэл ёс.
 
Монголын аж үйлдвэр
Монголын аж үйлдвэр Монголын аж үйлдвэр
Монголын аж үйлдвэр
 
Аж үйлдвэр
Аж үйлдвэрАж үйлдвэр
Аж үйлдвэр
 

Similar to Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5

Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5
Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5
Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5Baterdene Tserendash
 
Gz iii bie daah ajil 1
Gz iii bie daah ajil 1Gz iii bie daah ajil 1
Gz iii bie daah ajil 1soyoltod_od
 
тест булгаа
тест булгаатест булгаа
тест булгааsaraiberh
 
тест булгаа
тест булгаатест булгаа
тест булгааandatar
 
тест булгаа
тест булгаатест булгаа
тест булгааsaraiberh
 
б.баяясгалан цахим1 тест
б.баяясгалан  цахим1 тестб.баяясгалан  цахим1 тест
б.баяясгалан цахим1 тестbborbaavai
 
тест булгаа
тест булгаатест булгаа
тест булгааsaraiberh
 
Та бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч гэсэн хэрэг болох...
Та бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч гэсэн хэрэг болох...Та бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч гэсэн хэрэг болох...
Та бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч гэсэн хэрэг болох...Nomin Nemo
 
S.erdene last lastТа бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч...
S.erdene last lastТа бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч...S.erdene last lastТа бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч...
S.erdene last lastТа бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч...Nomin Nemo
 
S.erdene last last
S.erdene last lastS.erdene last last
S.erdene last lastNomin Nemo
 
Bie daalt
Bie daaltBie daalt
Bie daaltIhoo
 
Bie daalt
Bie daaltBie daalt
Bie daaltIhoo
 
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материал
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материалБанкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материал
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материалDOtgontsetseg
 
бие даалт2
бие даалт2бие даалт2
бие даалт2bachimeg0101
 
Бакалаврын дипломын ажил Э. Баяржаргал.pdf
Бакалаврын дипломын ажил Э. Баяржаргал.pdfБакалаврын дипломын ажил Э. Баяржаргал.pdf
Бакалаврын дипломын ажил Э. Баяржаргал.pdfnick114381
 
авилгын судалгаа (азийн сан 2015 оны 4 сар)
авилгын судалгаа (азийн сан 2015 оны 4 сар)авилгын судалгаа (азийн сан 2015 оны 4 сар)
авилгын судалгаа (азийн сан 2015 оны 4 сар)Serod Ichinkhorloo
 
Baigali orchind nolooloh baidliin unelgeenii argachilsan zaabar
Baigali orchind nolooloh baidliin unelgeenii argachilsan zaabarBaigali orchind nolooloh baidliin unelgeenii argachilsan zaabar
Baigali orchind nolooloh baidliin unelgeenii argachilsan zaabarТэнгис Эрдэнэбаяр
 
монгол хэл 4
монгол хэл 4монгол хэл 4
монгол хэл 4byambaa79
 

Similar to Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5 (20)

Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5
Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5
Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5
 
Gz iii bie daah ajil 1
Gz iii bie daah ajil 1Gz iii bie daah ajil 1
Gz iii bie daah ajil 1
 
тест булгаа
тест булгаатест булгаа
тест булгаа
 
тест булгаа
тест булгаатест булгаа
тест булгаа
 
тест булгаа
тест булгаатест булгаа
тест булгаа
 
б.баяясгалан цахим1 тест
б.баяясгалан  цахим1 тестб.баяясгалан  цахим1 тест
б.баяясгалан цахим1 тест
 
тест булгаа
тест булгаатест булгаа
тест булгаа
 
тест
тест тест
тест
 
Bulgaa
Bulgaa Bulgaa
Bulgaa
 
Та бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч гэсэн хэрэг болох...
Та бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч гэсэн хэрэг болох...Та бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч гэсэн хэрэг болох...
Та бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч гэсэн хэрэг болох...
 
S.erdene last lastТа бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч...
S.erdene last lastТа бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч...S.erdene last lastТа бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч...
S.erdene last lastТа бүхний ажил, албан хэрэгцээ, хичээл сурлагат тань бага ч...
 
S.erdene last last
S.erdene last lastS.erdene last last
S.erdene last last
 
Bie daalt
Bie daaltBie daalt
Bie daalt
 
Bie daalt
Bie daaltBie daalt
Bie daalt
 
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материал
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материалБанкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материал
Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн багц материал
 
бие даалт2
бие даалт2бие даалт2
бие даалт2
 
Бакалаврын дипломын ажил Э. Баяржаргал.pdf
Бакалаврын дипломын ажил Э. Баяржаргал.pdfБакалаврын дипломын ажил Э. Баяржаргал.pdf
Бакалаврын дипломын ажил Э. Баяржаргал.pdf
 
авилгын судалгаа (азийн сан 2015 оны 4 сар)
авилгын судалгаа (азийн сан 2015 оны 4 сар)авилгын судалгаа (азийн сан 2015 оны 4 сар)
авилгын судалгаа (азийн сан 2015 оны 4 сар)
 
Baigali orchind nolooloh baidliin unelgeenii argachilsan zaabar
Baigali orchind nolooloh baidliin unelgeenii argachilsan zaabarBaigali orchind nolooloh baidliin unelgeenii argachilsan zaabar
Baigali orchind nolooloh baidliin unelgeenii argachilsan zaabar
 
монгол хэл 4
монгол хэл 4монгол хэл 4
монгол хэл 4
 

More from Baterdene Tserendash (20)

Baga
BagaBaga
Baga
 
Oyutan elsuuleh juram
Oyutan elsuuleh juramOyutan elsuuleh juram
Oyutan elsuuleh juram
 
Ergonomics
ErgonomicsErgonomics
Ergonomics
 
Win7
Win7Win7
Win7
 
Dadlaga presenter
Dadlaga presenterDadlaga presenter
Dadlaga presenter
 
Khicheeliin jiliin butets taniltsuulga
Khicheeliin jiliin butets taniltsuulgaKhicheeliin jiliin butets taniltsuulga
Khicheeliin jiliin butets taniltsuulga
 
Daanaa1
Daanaa1Daanaa1
Daanaa1
 
Oits tsatsaa
Oits tsatsaaOits tsatsaa
Oits tsatsaa
 
атом масс
атом массатом масс
атом масс
 
химийн элемент
химийн элементхимийн элемент
химийн элемент
 
химийн урвал, түүний төрөл
химийн урвал, түүний төрөлхимийн урвал, түүний төрөл
химийн урвал, түүний төрөл
 
химийн тэмдэг
химийн тэмдэгхимийн тэмдэг
химийн тэмдэг
 
Uusax chanar
Uusax chanarUusax chanar
Uusax chanar
 
атом масс
атом массатом масс
атом масс
 
бмххууль
бмххуульбмххууль
бмххууль
 
валент чанар
валент чанарвалент чанар
валент чанар
 
валент
валентвалент
валент
 
уусмал бэлтгэх
уусмал бэлтгэхуусмал бэлтгэх
уусмал бэлтгэх
 
химийн тэмдэг
химийн тэмдэгхимийн тэмдэг
химийн тэмдэг
 
атом масс
атом массатом масс
атом масс
 

Gz iii bie daah ajil etssiin huvilbar â5

  • 1. Р.ОЧИРОО, О.ТУНГАЛАГ ГАЗАРЗҮЙ-III БИЕ ДААХ АЖЛЫН ДЭВТЭР …………….……………………… аймаг …………………….……….сургуулийн ………………………… ангийн сурагч ………………………..……….. овогтой ……………………………….…………….
  • 2. Өмнөх үг Ерөнхий боловсролын дунд сургуулийн шилжилтийн 9-р ангийн Газарзүйн хичээлийн хөтөлбөр,цаг өөрчлөгдөж,сурах бичгийн агуулгын цар хүрээ их,цаг нь багассантай холбоотойгоор багш сурагчдын үйл ажиллагааг хөнгөвчлөх цаг хэмнэх зорилгоор энэхүү “Бие даах ажлын дэвтэр”-ийг боловсруулан гаргалаа. Өнгөрсөн хичээлийн жилд 8-р ангийн газарзүйн хичээлээр ийм “Бие даах ажлын дэвтэр” гарган хичээлд ашигласан нь зохих үр дүнгээ өгсөн юм. Номын цагаан буян дэлгэрэх болтугай Зохиогч Р.Очироо О.Тунгалаг Редактор Р.Очироо Хэвлэлийн эхийг: О.Тунгалаг Хавтасны дизайнер: Д.Батмөнх Хэвлэлийн хуудас: 176х250/4.5х12 “Хан Хөхийн Залаа” ХХК-д хэвлэв.
  • 3. I нэгж хичээл Монгол улсын газарзүйн байрлал, засаг захиргааны хуваарь ба байгалийн нөхцөл, нөөц Хичээл №1 Монгол улсын нутаг дэвсгэр, хил хязгаар, эдийн засгийн газарзүйн байрлал, түүний онцлог 1. Нутаг дэвсгэр гэж юу вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ................................................................................................ 2. Гүйцээж бич! Монгол орны нутаг дэвсгэрийн хэмжээ ............... км2 бөгөөд дэлхийд нутаг дэвсгэрийн хэмжээгээрээ ..........-рт, ази тивд .................-рт ордог. 3. Манай улс хөрш улсуудтайгаа хэдэн онд ямар гэрээгээр хилийн шугамаа тогтоосон бэ? a) ОХУ-тай........................................................................................................... b) БНХАУ- тай...................................................................................................... 4. Нөхөж бич! Баруун захын цэг: .................................................................................. Зүүн захын цэг: ....................................................................................... Хойд захын цэг: ...................................................................................... Өмнө захын цэг: ...................................................................................... Хүйс буюу төв цэг: .................................................................................. 5. Монгол улс нутаг дэвсгэрийнхээ хэмжээгээр Ази тивд ямар ямар улсын дараа орох вэ? ............................................................................................................................... ...............................................................................................................................
  • 4. 6. Гүйцээж бичээрэй! Монгол орны нийт хилийн урт нь .................. км бөгөөд ОХУ-тай ............. км- ээр, БНХАУ-тай ................... км-ээр тус тус хиллэдэг.Гурван улсын хилийн уулзвар цэг нь баруун талдаа ..........................., зүүн талдаа ...................................... нэртэй газрууд байдаг. 7. Газарзүйн байрлал гэж юу вэ? .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... ............................................................. 8. Нөхөж бич! Газарзүйн байрлал Эдийн засгийн газарзүйн Физик газарзүйн байрлал Математик газарзүйн байрлал байрлал 9. Эдийн засгийн газарзүйч, эрдэмтэн Н.Н.Баранский эдийн засгийн газарзүйн байрлалыг юу гэж тодорхойлсон бэ? .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... ............................................................................................. 10. Схемийг гүйцээ ! Эдийн засгийн газарзүйн байрлал ........................ .......................... ............................ 11. Манай орон нь дэлхийн хоёр том гүрний дунд оршдог.Эдийн засгийн газарзүйн давуу талууд байхаас гадна мөн сул тал ч байдаг. Эдгээрийг тоочин бичнэ үү? a) Эдийн засгийн газарзүйн давуу талууд: I. .............................................................................................................. II. .............................................................................................................. III. .............................................................................................................. IV. ..............................................................................................................
  • 5. b) Эдийн засгийн газарзүйн гол сул тал нь: .................................................................................................................... .................................................................................................................... Хичээл №2 Монгол улсын төрийн байгууламж, засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн хуваарь 1. Аливаа улсын төрийн байгууламж нь засаглалын хэлбэрээр ялгагдана.Засаглалын хэлбэрийг юу гэж ангилдаг вэ? Засаглалын Хаант засаг хэлбэр .................. Бүгд ............... найрамда х засаг ..................... 2. Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн байгууламжаар дэлхийн улсуудыг .......................... ба ................... гэж ангилдаг.Тус бүр жишээ улсуудыг нэрлэнэ үү? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 3. Нутаг дэвсгэр, засаг захиргааны хуваарийг тогтооход ямар хүчин зүйлсийг харгалзан үздэг вэ? a) .............................................. c) .................................................... b) .............................................. d) .................................................... 4. Монгол улс 1921 оны Ардын хувьсгалаас өмнө нутаг дэвсгэр, засаг захиргааны хувьд 4 аймаг, 2 хязгаар нутагтай байжээ. 1923 онд аймгийн нэрүүдийг хэрхэн өөрчилсөн бэ? Богд хаант Монгол улсын үед: 1923 оны үед: 1. Түшээт хан аймаг 1. ...................................................... 2. Сэцэн хан аймаг 2. ...................................................... 3. Сайн ноён хан аймаг 3........................................................ 4. Засагт хан аймаг 4........................................................
  • 6. 5. Гүйцээж бичээрэй! 1931 онд засаг захиргааны томоохон өөрчлөлтийг хийж, шинээр ............... аймагтай болсон ба хошууг татан буулгаж, ............, .............., .................. гэсэн 3 шатны нэгжтэй болгожээ. 1943 он гэхэд тэр үеийн БНМАУ .............аймаг, нийслэл Улаанбаатар хотоос бүрдэж байв. 6. Схемийг гүйцээ ! Засаг захиргааны хуваарь Аймаг /......../ Нийслэл /......../ Сум /........./ Дүүрэг /......../ Баг Хороо / ............../ /.............../ 7. Дасгалын зураг дээр ажиллаж, доорх асуултанд хариулаарай! a) Хамгийн олон аймагтай хиллэдэг аймгуудыг олно уу? .................................................................................................................... b) ОХУ, БНХАУ-тай хиллэдэггүй ямар аймгууд байдаг вэ? .................................................................................................................... c) ОХУ, БНХАУ-тай хиллэдэг аймгуудыг сонго. .................................................................................................................... d) Хамгийн том нутаг дэвсгэртэй аймаг ..................................................... e) Хамгийн бага нутаг дэвсгэртэй аймаг ……............................................. f) Нэг аймгийн нутаг дэвсгэр дотор байршилтай ...................................... g) Нутаг дэвсгэрийн хэмжээгээр эхний 3-т орох аймгийг зурагнаас олоорой! ..................................................................................................................
  • 7. 8. Монгол орны газрын зураг ашиглан хүснэгтийг гүйцээ ! Д/ Нутаг Сумын д Аймгийн нэр Төвийн нэр дэвсгэрийн тоо 2 хэмжээ / км / 1 Архангай 2 Баян-Өлгий 3 Баянхонгор 4 Булган 5 Говь-Алтай 6 Говьсүмбэр 7 Дорноговь 8 Дорнод 9 Дундговь 10 Дархан-Уул 11 Завхан 12 Өвөрхангай 13 Өмнөговь 14 Сүхбаатар 15 Сэлэнгэ 16 Төв 17 Увс 18 Ховд 19 Хөвсгөл 20 Хэнтий 21 Орхон 9. Доорх зурагнаас Улаанбаатар хотын алслагдсан болон төвийн дүүргүүдийг ялгаж бичээрэй! Төвийн дүүрэг : Алслагдсан дүүрэг : 1) .............................. 1) ………….… 2) .............................. 2) ………….... 3) .............................. 3) ………….… 4) ............................... 5) ..............................
  • 8. 10. 1960, 1970-аад оны үед БНМАУ нь хэдэн аймаг, хотоос бүрдэж байсан бэ? Хотуудыг нэрлэнэ үү? ............................................................................................................................... 11. Нөхөж бичээрэй! 1992 оны “Шинэ үндсэн хууль”-иар цаашид БНМАУ-ыг ............. хэмээн нэрлэж, 1 нийслэл хот, ........... аймаг, .......... сум, ................ баг, хорооноос тус тус бүрдэхийг заажээ. Монгол улсын байгалийн нөхцөл, нөөц Хичээл №3 Монгол улсын байгалийн нөхцлийн аж ахуйд үзүүлэх нөлөө 1. Байгалийн нөхцөл гэж юу вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 2. Манай орны нутаг дэвсгэрийн ихэнх нь уулархаг байдаг тул хөдөө аж ахуй, аж үйлдвэрийг хөгжүүлэх, зам тээврийн салбарын үйл ажиллагаанд зохих нөлөөллийг үзүүлдэг.Иймд нутгийн аль аль хэсгээр ямар аж ахуй эрхлэхэд тохиромжтой вэ? a) Баруун ба хойд хэсгийн уулархаг нутгаар : .................................................................................................................... .................................................................................................................... b) Хангай, Хэнтий уулсын дунд орших Орхон, Сэлэнгийн бэлчир: .................................................................................................................... .................................................................................................................... c) Дорнод Монголын тал нутгаар: .................................................................................................................... .................................................................................................................... d) Нутгийн өмнөд хэсгийн нутгаар: .................................................................................................................... .................................................................................................................... 3. Нөхөж бич ! Үйлдвэрлэлд тогтмол шууд ашиглагддаг байгалийн элемент, түүхий эд, эрчим хүчний эх үүсвэрийг ....................................................................... гэнэ.Аливаа улс орны аж үйлдвэрийн бүтэц, хөгжил, байршилд ............................................... ихээхэн нөлөөлнө.
  • 9. 4. Байгалийн нөөцийн ангилалын схемийг гүйцээ ! Байгалийн нөөцийн ангилал Гарал үүслээр нь Аж ахуйн зориулалтаар нь Байгалийн хам бүрдлээр нь 5. Схемийг гүйцээж, тус бүрт жишээ гаргаарай! Байгалийн нөөцийн хангамж Шавхагдах нөөц Үл шавхагдах нөөц Нөхөн сэргээгдэх Нөхөн сэргээгдэхгүй нөөц нөөц ................... ...................... ........................
  • 10. 6. Нөхөж бич ! Байгалийн нөөц баялгийн хэмжээ, ашиглаж байгаа хэмжээ хоёрын харьцааг ....................................... гэнэ.Үүнийг томъёолбол: B= B ……………………………………. H ……………………………………. A ……………………………………. 7. Байгалийн нөөцийг үнэлэхдээ ямар нөхцөлүүдийг харгазан үздэг вэ? Үүнд: 1) ............................................................ 2) ...................................................... 3) ..................................................... 4) ...................................................... 5) ...................................................... 8. Дараах хүснэгтийг нөхөж хийгээрэй !?????????????????????????? № Нөөцийн төрөл Нөөцийн тархалт Нөөцийн хэмжээ 1 Эрдсийн нөөц 2 Уур амьсгалын нөөц 3 Усны нөөц 4 Хөрсний нөөц 5 Ургамлын нөөц 6 Амьтны нөөц 7 Газрын нөөц
  • 11. Хичээл №4 Байгалийн нөөцийн ашиглалт, хамгаалалт 1. Байгалийг ашиглахгүйгээр хүн төрөлхтөн амьдрах боломжгүй.Байгаль ашиглалтаас ямар эерэг, сөрөг үр дагаварууд гарч болох вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... . 2. Маөнай орны хувьд байгаль ашиглалтын асуудал тулгамдсан асуудал болоод байна. Байгаль ашиглалтын доорх бүдүүвчийг гүйцээ ! Зохисто й Байгаль Байгаль ашиглал Нийгэм Зохисгүй ашиглал 3. Байгалийн нөөцийг ашиглахад ямар зүйлийг анхаарах ёстой вэ?  .................................................................................................................  .................................................................................................................  .................................................................................................................  .................................................................................................................  .................................................................................................................  4. Монгол улс байгаль хамгаалалын талаар ямар арга хэмжээ авч байгаа вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... .............................................................................................................................. Хичээл №5 Давтлага хичээл /Бүлэг сэдвийн тест ажилла/
  • 12. II нэгж хичээл Монгол улсын хүн амын газарзүй Хичээл №6 Хүн амын тоо, өсөлт, нас хүйсийн бүтэц 1. Хүн ам бол .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... 2. Хүн амын тооллогыг хэдэн жилд 1 удаа явуулдаг вэ? a) 5 жилд b) 10 жилд c) 15 жилд d) 20 жилд e) 25 жилд 3. Манай улсын хүн амын тооллогыг 1918, 1935, 1944, 1956, 1963, 1969, 1979, 1989, 2000, 2010 онуудад явуулсан.Хүн амын өсөлтийн графикийг сайтар ажиглаарай! Хүн амын тоо 2010 2826205 2000 2595000 1989 2374000 1979 2044000 1969 1595000 1963 1197600 1956 1017010 1944 845500 1935 738200 1918 647500 4. Дээрх графикаас манай улсын хүн амын тоо хэдээс хэдэн оны хооронд хэдэн хүнээр өссөн байгааг бодоод, хүснэгтийг нөхөж, дүгнэлт гаргаарай ! 1918- 1935- 1944- 1956- 1963- 1969- 1979- 1989- 2000- Он 1935 1944 1956 1963 1969 1979 1989 2000 2010 оны оны оны оны оны оны оны оны оны хооронд хооронд хооронд хооронд хооронд хооронд хооронд хооронд хооронд 17 жил 9 жил 12 жил 7 жил 6 жил 10 жил 10 жил 11 жил 10 жил Хүн амын өсөлтийн өөрчлөлт
  • 13. .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .. 5. Хүн амын өсөлтөд нөлөөлдөг хүчин зүйлсийг нэрлэж бичээрэй ! .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .. 6. Схемийг гүйцээ ! Хүн амын өсөлт Ердийн өсөлт Механик өсөлт .............. ................. 7. Хүн амын чанарын үзүүлэлт гэдэг ойлголтыг дэлхийн улсууд өргөн ашиглах болжээ.Үүнд: 1) ............................................................................................................ 2) ............................................................................................................ 3) ............................................................................................................ 4) ............................................................................................................ 8. Хүн амын чанарын нэг чухал үзүүлэлт бол ................................ юм. МУ- ын хүн амын дундаж наслалт 2009-2010 онд .................. болж, эмэгтэйчүүд ......................., эрэгтэйчүүд ................... болсон байна. 9. Бүдүүвчийг гүйцээ ! Хүн амын .................................. шилжих ............................................ .................................. хөдөлгөөн ...........................................
  • 14. 10. Хүн амын нас, хүйсийн бүтэц бол нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд нөлөөлдөг чухал үзүүлэлт. 2010 оны байдлаар: 1) 0-15 нас 28% 2) 15-30 нас 31% 3) 30-50 нас 29% 4) 50-60 нас 7% 5) 60-аас дээш 5% дараах тоог ашиглан дугуй диаграмм байгуулаарай ! 11. Монгол улсын иргэн “улсынхаа нутаг дэвсгэрт чөлөөтэй зорчих, түр буюу байнга оршин суух газраа сонгох эрхтэй” гэж хэдэн оны хуулинд заасан бэ? a) 1992 оны Шинэ үндсэн хууль b) 1994 оны Шинэ үндсэн хууль c) 1996 оны Шинэ үндсэн хууль d) 1998 оны Шинэ үндсэн хууль 12. 0-4 нас, 30-34 насныхан дотор эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн аль нь олон бэ?Шалтгааныг нь нэрлээрэй ! .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... Хичээл №7 Хүн амын хөдөлмөр эрхлэлт, Хүмүүн капитал 1. Хөдөлмөрийн насны хүн ам гэж юу вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 2. Тодорхойлтыг гүйцээ ! Ажиллагсад болон хөдөлмөр халамжийн үйлчилгээний хэлтэст бүртгэлтэй ажилгүйчүүдийн тооны нийлбэрийг ажиллах хүч буюу ......................................................................... гэнэ. Ажиллагсад + ............................................................= Эдийн засгийн идэвхтэй хүн ам
  • 15. 3. Ямар хүмүүсийг ажиллах хүчинд тооцдоггүй вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 4. Хөдөлмөр эрхлэлтийн төвшинг томъёолбол: ………………………………………………………………………………. Хөдөлмөр эрхлэлтийн төвшин = …………………………………………………………………………… x 100% 5. Хүн амын цонх гэж юу вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 6. “ Үндэстнүүдийн баялаг түүний эх сурвалж ” гэсэн бүтээлдээ Human capital- ын ач холбогдлыг онцлон тэмдэглэсэн эрдэмтэн хэн бэ? a) Исак Ньютон b) Адам Смит c) Жорж Буш d) Н.Баранский 7. Хүмүүн капитал гэж юу вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 8. Ажилгүйдэл гэж юу вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 9. Ажилгүй иргэдийн тоог эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын тоонд харьцуулсныг ......................................................... гэнэ.2010 оны байдлаар Орхон аймгийн хэмжээнд ажилгүй иргэдийн тоо 25 601 байсан ба эдийн засгийн идэвхитэй хүн ам нь 74 359 бол ажилгүйдлийн түвшинг ол! 10. Дараах тоон үзүүлэлтийг ашиглан дугуй диаграмм байгуул ! 2010 оны байдлаар аж ахйн салбарт ажиллагсдаас: 1) Хөдөө аж ахуйд- 35% 2) Худалдаа үйлчилгээнд-16% 3) Тээвэр холбоонд-8% 4) Аж үйлдвэрт-11% 5) Барилгын салбарт-5%
  • 16. 6) Боловсрол, эрүүл мэнд болон бусад салбарт-25% тус тус ажиллаж байна. Хичээл №8 Хүн амын байршил, нутагшилтын хэлбэрүүд 1. Нөхөж бич. Нутаг дэвсгэрээр хүн ам тархан суурьшсан байдлыг ..................................... гэнэ. Хүн амын тоо нутаг дэвсгэрт харьцуулсан үзүүлэлтийг. ………………. ……………..… .гэнэ. Байршлыг харуулах гол үзүүлэлт нь хүн амын нягтшилт юм. Хүн амын нягтшилтын томъёог тайлж бичээрэй. H = M/S 1. H-............................................................. 2. M-............................................................. 3. S-............................................................. 2. Дээрх томъёог ашиглаж бодоод, хүснэгтийг гүйцээгээрэй ! Хүн ам Газар нутаг Хүн амын Аймаг нягтшилm -2004 (кмІ) (кмІ) Архангай 94,900 55,300 Баян-Өлгий 101,200 45,700 Баянхонгор 83,800 116,000 Булган 60,800 48,700 Говь-Алтай 60,900 141,400 Говьсүмбэр 12,300 5,540 Дархан-Уул 87,800 3,280 Дорноговь 52,500 109,500 Дорнод 73,700 123,600 Дундговь 49,900 74,700 Завхан 80,700 82,500 Орхон 78,400 840 Өвөрхангай 113,200 62,900 Өмнөговь 46,800 165,400 Сүхбаатар 56,600 82,300 Сэлэнгэ 100,800 41,200 Төв 88,900 74,000 Увс 81,000 69,600 Ховд 87,800 76,100 Хөвсгөл 121,400 100,600 Хэнтий 71,200 80,300 Улаанбаатар 1,044,500 4,704
  • 17. a) Хамгийн их нягтшилттай эхний 5 аймаг 1) ................................ 2) ................................ 3) ................................ 4) ................................ 5) ................................ b) Хамгийн бага нягтшилттай 3 аймаг 1) .................................... 2) .................................... 3) .................................... c) Яагаад эдгээр газруудад хүн ам олноор төвлөрөн суурьшсан бэ? .............................................................................................................. .............................................................................................................. .............................................................................................................. 3. Нөхөж бич ! Байшин барилга, гэр, майхан зэрэг янз бүрийн хэлбэрийн орон байранд суурингийн хэлбэрээр хүн ам бөөгнөрөн суурьших нутаг дэвсгэрийн зохион байгуулалтыг ................................................................................... гэнэ. 4. Схемийг гүйцээ 5. Хүснэгтийг гүйцээгээрэй. Суурин Хот Тосгон 6. Монгол улсад өнөөгийн байдлаар 26 хот байдаг. Үүнд : 21 аймгийн төвөөс гадна ямар ямар хотууд багтдаг вэ? 1) ........................................................................ 2) ........................................................................ 3) ........................................................................ 4) ........................................................................ 5) ........................................................................
  • 18. 7. Схемийг гүйцээ. /Хотын ангилал/ 8. Зөв тохируул ! 1) 80-90 мянган хүн амтай хот a) Зүүнхараа, Улаангом, Арвайхээр, Баянхонгор гм 2) 50-иад мянган хүн амтай хот b) Эрдэнэт, Дархан 3) 20-40 мянган хүн амтай хот c) Чойбалсан 4) 10-20 мянган хүн амтай хот d) Алтай, Баруун- Урт, Мандалговь гм 9. Ирээдүйд хот болон хөгжих ямар ямар суурин газрууд байна вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 10. Монгол Улсад хот суурингийн хөгжилтэй холбоотой хотжих үзэгдэл хурдацтай явагдаж байна. 1) ............................................................................................................... 2) ............................................................................................................... 3) ............................................................................................................... 11. Сүхбаатараас Замын- Үүд хүртэлх төмөр замын дагуу бие биедээ харьцангуй ойрхон байршилтай хот, тосгон, суурин газрууд олон байдаг. Эдгээр суурингууд ямар хэлбэртэй бүрэлдэн тогтсон бэ? a) Тойрог хэлбэртэй c) Гурвалжин хэлбэртэй b) Гинжин хэлбэртэй d) Дөрвөлжин хэлбэртэй 12. Манай улсын хүн амын хэдэн хувь нь хөдөөгийн хүн ам бэ? a) 47 % b) 57 % c) 67% d) 37% e) 27% 13. Хөдөөгийн суурины хүн амын эрхэлж буй ажил төрлөөс хамаарч: 1) ............................................................................ 2) ............................................................................ гэж ангилан үзэж болно.
  • 19. Хичээл №9 Хүн амын угсаатны ба нийгмийн бүтэц, нийгмийн ялгаа 1. Түүх, хэл, соёл, сэтгэлгээ, амьдрал ахуйн хувьд бие биетэйгээ ойр төрөл, нэгэн угсаа гаралтай хүмүүсийг ...................................................................... гэнэ. Энэ нь урт удаан хугацааны түүхэн хөгжлийн явцад тодорхой нутаг дэвсгэр дээр бүрэлдэн тогтдог. 2. Бүдүүвчийг гүйцээ ! .......................... ............................ ............................ .......................... ............................ ............................ ...... ...... ... ............................ Үндэстний ...................... ............................ хэв шинж ...................... .. ................ 3. Схемийг гүйцээ ! Угсаатан Омог Ястан Үндэстэн 4. Нөхөж бич. Манай улсын нутаг дэвсгэр дээр оршин байгаа бүх ард түмнийг гарал үүслийн хувьд: 1) ................................... 2) ................................... гэж ангилдаг.
  • 20. 5. Хүснэгтийг нөх ! № Ястан, Үндэстэн Угсаатны голлон суурьших аймгууд 1. Монгол хэлтэн: a) Халх b) Дөрвөд c) Баяд d) Буриад e) Дарьганга f) Захчин g) Урианхай h) Дархад 2. Түрэг хэлтэн: a) Казак b) Хотон c) Тува d) Цаатан e) Чантуу 6. Нийгмийн бүтэц гэж юу вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 7. Нөхөж бич ! Хөрөнгө чинээний байдал, нэр хүнд, эрх мэдлийн ялгаатай байдлаас нийгмийн .......................... үүснэ. 8. Монгол Улсын хүн амын нийгмийн бүтцийг хүснэгтээр тодорхойл ! № МУ-ын хүн амын нийгмийн бүтэц Монгол Улсын хүн амын нийгмийн давхраажилт Хувьсгалаас өмнөх 1 үе /1921 оноос өмнө/ Төвлөрсөн 2 төлөвлөгөөт эдийн засгийн үе /1921- 1990 он/ 3 Зах зээлийн эдийн засгийн үе /1990 оноос өнөөг хүрэл үе/
  • 21. 9. 1990-ээд оноос хойш МУ-д давхраажилтын дээд, дунд, доод гэсэн гурван төвшний ангилал бүрэлдэн тогтоод байна. Үүнд: 1) Дээд ангид: .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... 2) Дунд ангид: .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... 3) Доод ангид: .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... Хичээл №10 Сэдвийн шалгалт III нэгж хичээл Монгол улсын эдийн засгийн бүтэц Хичээл №11 Эдийн засгийн тухай үндсэн ойлголт 1. Эдийн засаг гэж юу вэ? .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... ..
  • 22. 2. Схемийг гүйцээ! Эдийн засгийн тогтолцоо Төвлөрсөн Зах зээлийн Холимог төлөвлөгөөт эдийн засаг эдийн засаг эдийн засаг ............................... ......................... .................................... 3. Улс орны эдийн засаг, түүний бүтцийн талаар ярихын тулд үйлдвэрлэл, үйлдвэрлэлийн нөөц түүний зохион байгуулалт, эрэлт б нийлүүлэлт,үнэ, мөнгө, санхүү, улсын төсөв, дотоодын нийт бүтээгдэхүүн зэрэг ойлголтуудыг мэдэх хэрэгтэй.Үйлдвэрлэл гэж юу вэ? .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... 4. Үйлдвэрлэлийг зохион байгуулж, явуулахад шаардагдах нөөцийг нэрлэнэ үү? 1) .......................................... 2) .......................................... 3) .......................................... 4) .......................................... 5. Эдийн засгийн үйл ажиллагаа буюу үйлдвэрлэлийн үйл явцыг 4 ангилдаг. ¯éëäâýðëýëèéí ¿éë ÿâö Àíõäàã÷ Õî¸ðäîã÷ Ãóðàâäàã÷ ĺðºâäºã÷ ¿éëäâýðëýë ¿éëäâýðëýë ¿éëäâýðëýë ¿éëäâýðëýë
  • 23. 6. Үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаанд нөлөөлж буй хүчин зүйлүүд нь байгалийн нөхцөл, нөөц, үйлдвэрлэлийн түүхий эд, ажиллах хүч, түүний мэргэжлийн ур чадвар, менежментийн үйл ажиллагааны төлөвлөлт зэрэг олон хүчин зүйлээс хамаарна. ¯éëäâýðëýëèéí õýëáýð Áººãíºðºë Òºðºëæèëò Õîðøèëò Êîìáèíàò 7. Зөв тохируул! 1) Худалдан авах төлбөрийн чадвар буюу a) Хэрэгцээ мөнгөөр баталгаажсан хэрэгцээ 2) Хэрэглэгчдийн худалдан авах төвшин, b) Эрэлт чадварын хэмжээгээр зах зээлд нийлүүлэгдэж болох бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний нийт тоо хэмжээ 3) Хүний хангагдаагүй хүсэл c) Нийлүүлэлт 8. Ямар үед тэнцвэрт үнэ бүрэлдэх вэ? .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... .......................................................................................................................... 9. Мөнгөний ханш унах үзэгдэлийг .................................................. гэнэ. 10. Схемийг гүйцээ! Ìàêðî Ýäèéí çàñàã Ìèêðî
  • 24. 11. Газарзүйн шинжлэх ухаанд байгаль, нийгмийн аливаа юмс үзэгдэл, орон зай, цаг хугацаагаар хувьсан өөрчлөгдөж, нэг шинж чанараас нөгөөд, нэг тоо хэмжээнээс нөгөө тоо хэмжээнд шилжин, өгсөн дэвших үйл явцыг ......................................... гэнэ. 12. Эдийн засгийн хөгжлийг тодорхойлохын тулд 3 зорилт хэрэгжүүлэх хэрэгтэй.Үүнд: 1) ...................................................................................................... ...................................................................................................... 2) ...................................................................................................... ...................................................................................................... 3) ...................................................................................................... ...................................................................................................... 13. Хөгжил гэсэн өргөн ойлголтын хүрээнд эдийн засгийн хөгжлийн үзүүлэлтэнд тооны үзүүлэлтээс чанарын үзүүэлтийг илүү авч үздэг. Эдийн засгийн өсөлтөнд дараах хүчин зүйлс нөлөөлж байдаг. Үүнд: 1) ........................................................................................................... 2) ........................................................................................................... 3) ........................................................................................................... 14. Хөгжлийн нэг гол асуудал бол тогтвортой хөгжил юм.Тогтвортой хөгжлийн 3 гол тулгуур бол ......................................., ...........................................,...................................... юм. Хичээл №12 Монголын нийгэм эдийн засгийн хөгжлийн өнөөгийн байдал, эдийн засгийн бүтэц 1. Монголын нийгэм эдийн засгийн хөгжлийг хүснэгтээр тодорхойл. № Аж үйлдвэрийн Монголын нийгэм эдийн засгийн хөгжлийн хөгжлийн үе шат үе шатуудын онцлог 1 Хувьсгалаас өмнөх үе /1921 оноос өмнө/ 2 Төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн үе /1921-1990 он/ 3 Зах зээлийн эдийн засгийн үе /1990 оноос өнөөг хүрэл үе/
  • 25. 2. Олон улсын хэмжээнд улс орныг хөгжлийн төвшингээр нь юу гэж 3 ангилдаг вэ? 1) ........................................................................................ 2) ........................................................................................ 3) ........................................................................................ 3. Схемийг гүйцээ. Óëñ îðíóóäûí õºãæëèéí òºâøíèé ¿ç¿¿ëýëò 4. Манай орон нь хөгжлийн төвшингээрээ аль ангилалд нь багтдаг вэ? Яагаад? .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... ................................................................................................................... Монгол улсын дэд бүтэц Хичээл №13 Дэд бүтэц түүний төрлүүд 1. Улс үндэстний эдийн засгийн үйл ажиллагаа тогтвортой хэвийн явагдах нөхцлийг хангадаг цогц салбаруудыг ....................................................... гэнэ.
  • 26. 2. Схемийг гүйцээ! Äýä á¿òýö ¯éëäâýðëýëèéí äýä Íèéãìèéí äýä á¿òýö Èíæåíåðèéí äýä á¿òýö á¿òýö 3. Схемийг гүйцээ ! Дэд бүтцийн салбарын үйлчилгээний шинж байдал ба төрөл Материаллаг Материаллаг бус ................................................................................................................... .................................................................................................................... ............................................................................................... .............................................................................................. 4. Дэд бүтцийн салбар нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд ямар үүрэг гүйцэтгэж байгааг жишээгээр тайлбарлан бичээрэй! ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... Хичээл №14 Зам тээвэр 1. Биет бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэггүй, харин ч аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэсэн бүтэгдэхүүнийг зөөж тээвэрлэдэг онцлогтой салбар бол .................................. гэнэ.
  • 27. 2. Схемийг гүйцээ! Зам тээврийн бүтэц Агаарын Усан замын тээвэр Хуурай замын тээвэр тээвэр ....................... ....................... ....................... . . ... ................. ........... ........... ............ ............ ............ 3. Зам тээвэрт эдийн засгийн газарзүйн хувьд өргөн хэрэглэгддэг хэд хэдэн үзүүлэлтүүд бий.Хүснэгтийг гүйцээж, бодлогыг бод! № Үзүүлэлтүүд Тодорхойлт Бодлого А, В хоёр хотын хооронд 954 км зайтай. Хоёр хотын хооронд 5 тн даацтай машинаар гурил ачиж, 20 удаа тээвэр хийсэн бол ачаа 1 Ачаа эргэлт эргэлтийг тооцож олоорой! Дархан Улаанбаатарын хооронд 222 км зайтай.Энэ хоёрын хооронд 60 хүний суудалтай автобусаар суудал дүүрэн 2 Зорчигч эргэлт хүнтэй 4 удаа тээвэр хийсэн автобусны зорчигч тээврийн эргэлтийг олоорой! № Үзүүлэлтүүд Тодорхойлт 1 Ачаа тээвэр 2 Зорчигч тээвэр 4. Манай орны тээврийн төрлүүдийг хүснэгтээр тодорхойл!
  • 28. № Тээврийн Түүхэн хөгжил Голлох Давуу ба сул төрөл замууд тал 1 Автозамын тээвэр 2 Төмөр замын тээвэр 3 Агаарын тээвэр
  • 29. 5. Доорх хүснэгтийг ашиглан Монгол орны тээврийн ачаа тээвэр, зорчигч тээврийн диаграмм байгуулж, дүгнэлт хийгээрэй! Зорчигч Зорчигч № Тээврийн Ачаа эргэлт Ачаа эргэлт тээвэр төрөл ( тн.км) тээвэр ( хүн.км) ( хүн) ( тн) 1 Төмөр зам 95 86 55 4,9 2 Авто тээвэр 4,6 13 19 95 3 Агаарын 0,4 0,9 26 0,1 тээвэр Нийт 100% 100% 100% 100% ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... . 6. Дараах дасгалын зураг дээр төмөр замын сүлжээг тэмдэглэ!
  • 30. Хичээл №15 Үйлчилгээний салбар 1. Үйлчилгээ гэж юу вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 2. Схемийг гүйцээ! Үйлчилгээ Аж ахуйн Нийгмийн Ажил хэргийн Хувь хүнд үзүүлэх үйлчилгээ үйлчилгээ үйлчилгээ үйлчилгээ .................. .................... .......................... ................. ................... .................... .................... .................. ....................... .................... .................. .................... .................... ................... ....................... ...................... ............................ 3. 1990-ээд оноос хойш Монголын ДНБ-ний 40 гаруй хувийг үйлчилгээний салбар эзлэхэд нөлөөлсөн хүчин зүйл нь юу вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ................................................................................................ 4. МУ-ын “Аялал жуулчлалын тухай” хуулинд жуулчинг юу гэж тодорхойлсон байдаг вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ...............................................................................................................................
  • 31. 5. Схемийг гүйцээ! 6. Дүгнэлтийг гүйцээж бич! Аялал жуулчлалыг гадаад валют олох эдийн засгийн шинж чанараар нь үл үзэгдэх ...................... гэж нэрлэдэг.Мөн жуулчинд зориулсан төрөл бүрийн үйлчилгээг ................................................. гэж томъёолдог. 7. Манай оронд жил ирэх тусам зорин ирэх гадаадын жуулчдын тоо нэмэгдэж байгаа. Энэ ямар учиртай вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... . 8. Аялал жуулчлалын салбарын ач хобогдолыг хүснэгтээр тодорхойл. Аялал жуулчлалын нөлөөлөх хэлбэрүүд, түүний ач холбогдол  ........................................................................................................  ........................................................................................................ Эдийн  ........................................................................................................ засгийн ........................................................................................................ хувьд:  ........................................................................................................ ........................................................................................................ Хүрээлэн  ........................................................................................................ буй орчны  ........................................................................................................ хувьд:  ........................................................................................................ ........................................................................................................ Нийгэм-  ........................................................................................................ соёлын ........................................................................................................ хүрээнд:  ........................................................................................................ ........................................................................................................
  • 32.  ........................................................................................................  ........................................................................................................ ........................................................................................................ Улс төр-  ........................................................................................................ гадаад ........................................................................................................ харилцаан  ........................................................................................................ ы хувьд: ........................................................................................................ ........................................................................................................ 9. Монголд хамгийн анх ямар аялал жуулчлалын байгууллага байсан бэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 10. Аялал жуулчлалын салбартай зэрэгцэн хөгждөг үйлчилгээний салбаруудыг бичнэ үү? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ................................................................ 11. Холбоо, мэдээлэл, технологийн үйлчилгээний салбар гэж юу вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... . Хичээл №16 Давтлага хичээл IV Нэгж хичээл Аж үйлдвэрийн газарзүй Хичээл № 17 Аж үйлдвэрийн түүхэн хөгжил,байршил ба аж үйдвэрийн цэг,төв, зангилаа ба байршил 1. Зөв хариуг сонго Аж үйлдвэр нь ХАА, зам тээврийн хамт материаллаг үйлдвэрлэлийн салбарт багтдаг ............................................салбар юм. a) Онцгой b) Тэргүүлэгч c) Голлох d) Гаанцаарчилсан
  • 33. 2. Монгол орны аж үйлдвэрийн хөгжлийн онцлогийг хүснэгтээр тодорхойл ! № Аж үйлдвэрийн Аж үйлдвэрийн хөгжлийн үе шатны онцлог хөгжлийн үе шат Хувьсгалаас өмнөх 1 үе /1921 оноос өмнө/ Төвлөрсөн 2 төлөвлөгөөт эдийн засгийн үе /1921- 1990 он/ Зах зээлийн эдийн засгийн үе /1990 3 оноос өнөөг хүрэл үе/ 3. Дараах тодорхойлолтуудыг нөхөн гүйцээж хариуг зөв харгалзуул ! a) Ганц нэг үйлдвэрийн салбартай бие даан орших үйлдвэрийн газрыг ..................................гэнэ.Жишээ нь: ............................................................................... b) Өөр хоорондоо хэлхээ холбоо багатай боловч нэг дор төвлөрсөн үйлдвэрийн газруудыг ..................................гэнэ. Жишээ нь: .......................................................................................... c) Түүхэн явцад бүрэлдэн тогтсон бөгөөд өөр хоорондоо үйлдвэрлэл, түүхий эд,технологийн хувьд харилцан уялдаа холбоотой үйлдвэрлэл- нутаг дэвсгэрийн цогцсыг ............................................гэнэ. 1.Үйлдвэрийн цэг 2. Аж үйлдвэрийн төв 3. Аж үйлдвэрийн зангилаа а.А1,B2,C3 б.А2,B3,C1 в.А3,B1,C2
  • 34. 4. Монгол улсын аж үйлдвэрийн зангилаануудын онцлогийг харьцуулан тодорхойл № Аж үйлдэрийн Аж үйлдэрийн зангилаануудын эдийн засагт гүйцэтгэх зангилааны нэр үүрэг,онцлог Улаанбаатарын аж үйлдвэрийн 1. зангилаа Эрдэнэтийн аж үйлдвэрийн 2. зангилаа Дарханы аж үйлдвэрийн 3. зангилаа Чойбалсангийн 4. аж үйлдвэрийн зангилаа 5. Сүүлийн жилүүдэд аж үйлдвэрийн салбарт ямар ямар шинэ бүтээн байгуулалт хийх гэж байна вэ? ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... Хичээл № 18 Аж үйлдэрийн салбарын бүтэц 1. Хаалтан дахь үгийг зөв тохируулж тодорхойлолтыг гүйцээ ! Аж үйлдвэрийн салбар нэг бүр нь тодорхой үйдвэрлэл-техникийн .........................байдлыг хадгалж байдаг. ..........................................түлш түүхий эд,үйлдвэрлэлийн техник технологи,ажиллах хүчний мэргэжлийн бүтэц, ажлын нөхцөл,тэрчлэн байршлын хүчин зүйл,үйлдвэрлэн гаргаж буй бүтээгдэхүүний зориулалтаар өөр хоорондоо ижил төстэй үйдлвэрийн газруудын нийлбэр цогцос юм. /нэгдмэл ,Аж үйлдвэрийн салбар нь/
  • 35. 2. Схемийг гүйцээ ! 3. Ерөнхийд нь авч үзвэл уул уурхайн үйлдвэр 70%,боловсруулах үйлдвэр 20 гаруй хувийг,цахилгаан ба дулааны эрчим хүч, усан хангамж 9%-ийг эзэлдэг бол аж үйдвэрийн салбарын бүтцийн секторийн диаграммыг гүйцээн хийж,дүгнэлт бич ! ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... 4. Ирээдүйд манай орон аж үйлдвэрийн ямар салбарыг хөгжүүлэх шаардлагатай байна вэ? ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... 5. Одоо манай улс олборлох үйлдвэрээс жилд хичнээн хэмжээний бүтээгдэхүүн зах зээлд нийлүүлж байна вэ? ............................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... 6. Одоо аж үйлдвэрийн салбарт ямар дутагдалтай тал байна вэ? ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... 7. Монгол улсын аж үйлдвэрийн салбарт ямар ирээдүй харагдаж байна вэ? ........................................................................................................................................... ...........................................................................................................................................
  • 36. Хичээл № 19. Түлшний аж үйлдвэр 1. Дүгнэлтийг гүйцээ ! Техникийн хөгжлийн өнөөгийн түвшинд аж үйлдвэрийни аргаар авч ашиглаж буй түлшний чухал нөөц бол ..................., ................................, ................................, ................................, ...........................юм. Эдгээрийн аль аль нь манай улсын нутагт бий. 2. Дараах схемийг гүйцээ ! 3. Нүүрс газрын гүнд хэрхэн үүсдэг вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 4. Манай оронд нүүрсний нөөц хэрхэн тархаж,хэрхэн олборлож байна вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 5. Улсын шинж чанартай уурхайнуудыг байрлал,хүчин чадлыг харьцуулсан хүснэгтээр тодорхойл ! Нүүрсний № уурхайннудын Уурхайн байрлал ба Олборлолт ба эдийн засагт гүйцэтгэх нэр нөөц үүрэг 1. Таван толгой 2. Багануур 3. Шивээ-Овоо 6. Орон нутгтйн шиж чанартай ямар ямар уурхайнууд байдаг вэ?......................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ...........................................................................................................................................
  • 37. ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... 7. Газрын тос гэж юу вэ? Тэр ямар бүтэцтэй вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................... 8. Газрын тосыг нэрж ямар ямар бүтээгдэхүүн гарган авдаг вэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 9. Хэзээнээс Монгол улс газрын тос олборлон хэрэглэж ирсэн бэ? ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 10. Монгол орныгазрын тосны сав газруудыг нэрлэн бич ! a) …………………………… d) …………………………………….. b) …………………………… e) ……………………………………… c) …………………………… 11. 2005, 2010 онд хичнээн хэмжээний газрын тос экспортлосон бэ? …………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………… 12. Уран гэж юу вэ? Түүний нөөц ба ашиглалтын тухай ойлгосноо бич ! …………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………… Хичээл № 20 Цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэр 1. Дүгнэлтийг гүйцээ ! Орчин үед үйлдвэрлэл зөвхөн ......................................баз суурь дээр тулгуурлан хөгжинө. Хүн төрөлхтөн XVIII зууны эцсээс түлшинд агуулагдах химийн эрчим хүч, голмөрөн, нар, салхи, газрын гүний эрчим хүчийг...........................................хүч болгон хувиргадаг машин техникийг зохион бүтээсэн байна. 2. Цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрийн давуу тал ач холбогдлыг бич ! a) ................................................................ b) ................................................................ c) ................................................................ 3. Дэлхийн улс орнуудын хөгжлийн түвшинг ямар үзүүлэлтээр тодорхойлдог вэ? ............................................................................................................................... ...............................................................................................................................