ном 1туршилт

5,391 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
5,391
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
137
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

ном 1туршилт

  1. 1. Химийн хичээлийн туршилт 9-р анги Химийн хичээлийн туршилт 9-р анги Улаанбаатар хот 2011 онХимийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  2. 2. Химийн хичээлийн туршилт 9-р анги Нэгдүгээр улиралМеталлын ерөнхий шинж:Туршилт-1: Металл хүчилтөрөгчтэй үйлчлэлцэх шинжийг тодорхойлохХэрэглэгдэх зүйлс:Металл магнийн үртэс, бодис шатаах халбага, хуурай бодисын хутгуур,спиртийн халаагуурТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Металл магнийн үртэснээс бага зэрэг авч физик шинжийг ажиглажтэмдэглэ -Агаарт буйхүчилтөрөгчийншинжийг тэмдэглэ-Туршилт хийхийн тулдспиртийн халаагуурыг асаа-Бодис шатаах халбаганд магнийнүртэснээс бага хэмжээтэй хийж халбагатай бодисоо спиртийн халаагуурындөлөн дээр барьж сайтар халаа-Металл магни агаарын хүчилтөрөгчтэй хэрхэн үйлчлэлцэж байгааг ажиглажтэмдэглэ-Шаталтын дараа үүссэн бодисын шинжийг ажигла-Холбогдох урвалын тэгшитгэл бичиж, ямар нэгдэл үүсгэх талаар дүгнэлтгаргана уу? Үүсэх оксид нь оксидын ямар ангилалд багтах вэ?-Энэ урвал урвалын ямар төрөлд хамрагдах вэ?Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  3. 3. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиТуршилт-2: Металл устай үйлчлэлцэхХэрэглэгдэх зүйлс:Зэс ялтас утас, хэсгхэн металл калци, нэрсэн ус, спиртийн халаагуур,шүдэнз, фенолфталейны уусмалТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Хоёр хуруу шил аваад тус бүр арван дусал ус хий-Нэгдүгээр хуруу шилэнд зэс утсыг үртэснээс бага хийж сайтар ажигла,сэгсэрч үз. Фенолфталейны уусмалаас дусааж үз. Ямар нэг өөрчлөлт гарчбайна уу?-Хоёрдугаар хуруу шилэнд металл калциас өөдөсхөнийг авч хий. Ямар нэгөөрчлөлт гарч байна уу? Фенолфталейны уусмалаас дусааж үз.-Үзэгдэх өөрчлөлтүүдийг ажиглан харьцуулсан дүгнэлт хийнэ үү? Аль металлнь урвалд орж, аль нь урвалд орсонгүй вэ?-Металл устай үйлчлэлцэхэд ямар нэгдэл үүсэв?-Урвалаар хий ялгарах эсэхийг ажигла? Энэ хийустөрөгч эсэхийг нотлохтуршилт үйлдэнэ үү?-Холбогдох урвалын тэгшитгэл бичиж дүгнэлт хийнэ үү?Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  4. 4. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиТуршилт-3: Металл хүчилтэй үйлчлэлцэхХэрэглэгдэх зүйлс:Цайрын үрэл, давсны хүчил 1:1, хуруу шил, спиртийн халаагуурТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Хуруу шил аваад арван дусал давсны хүчил хий-Хүчилтэй хуруу шилэнд цайрын нэг үрэл хийж сайтар ажигла-Ялгарч буй хий устөрөгч мөн эсэхийг туршиж үз-Урвалын дүнд үүссэн уусмалаас тавиур шилэн дээр нэг дусал авчспиртийн халаагуурын дөлөн дээр барьж болгоомжтой ууршуул. Үүсэхцагаан өнгийн талст бодис ямар бодис болохыг холбогдох урвалынтэгшитгэл бичиж тайлбарла.-Урвалын тэгшитгэлийг ажиглан, металл хүчилтэй харилцан үйлчлэлцэх эсэхталаар дүгнэлт хийнэ үү?Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  5. 5. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиТуршилт-4: Металл давстай үйлчлэлцэхХэрэглэгдэх зүйлс:Металл төмөр, зэсийн сульфатын 5%-ийн уусмал, хуруу шилТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Хуруу шилэнд арван дусал зэсийн сульфатын уусмалаас хийж шинжийгньажиглаж тэмдэглэ-Уусмалтай хуруу шилэндээ төмөр хадаас хийж ажигла. Сэгсэрч үз. Ямарнэг өөрчлөлт гарч байна уу? Төмөр болон уусмалын өнгийг урвал явагдахынөмнөх байдалтай харьцуулан үз.-Холбогдох урвалын тэгшитгэлийг бичиж, металл давстай хэрхэнүйлчлэлцдэг , урвалаар ямар бодис үүсдэг, энэ урвал урвалын ямар төрөлдхамрагдах талаар дүгнэлт хийнэ үү?Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  6. 6. Химийн хичээлийн туршилт 9-р анги Хоёрдугаар улиралМеталл бишТуршилт-1: Металл биш дан бодисын усанд уусах шинжийг судлахХэрэглэгдэх зүйлс:Хүхэр, нүүрс, иод, ус, хуруу шил, төмөр халбагаТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Гурван хуруу шилэнд бага хэмжээний ус хий-Төмөр халбагаар хүхэр, нүүрс, иодоос бага хэмжээтэй авч хуруу шилтэйусанд хийж, сайтар хутган гарах өөрчлөлтийг ажиглаад дараах асуултандхариулаарай .Асуулт:-Хүхэр, нүүрс, иод усанд уусч байна уу-Хүхэр, нүүрс, иод усан дээр хөвж байна уу? Эсвэл живж байна уу-Яагаад хөвж эсвэл живж байгаагийн учрыг нягттай нь холбон тайлбарланауу?Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  7. 7. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиТуршилт-1: Металл биш металлтай үйлчлэлцэх шинжийг судлахХэрэглэгдэх зүйлс:Ороомог хэлбэртэй зэс утас, манганы диоксид (MnO2), их концентрацитайдавсны хүчил, хуруу шил, хий дамжуулах хоолойтой бөглөө, зузаан ханатайшилэн сав, спиртийн халаагуурТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Манганы диоксид (MnO2)-оос 1-2г хэмжин авч хуруу шилэнд хийх-Дээрээс нь 2-3 мл их концентрацитай давсны хүчлийг нэмж, хийдамжуулах хоолой бүхий бөглөөгөөр бөглөж, хоолойны үзүүрийг зузаан ханабүхий шилэн саванд оруулж хлорыг хурааж авах-Ороомог хэлбэртэй зэс утсыг спиртийн халаагуур дээр халаах-Халаасан зэс утасаа хлор бүхий саванд оруулах-Ямар өөрчлөлт гарч буйг ажиглах-Зэс хлортой харилцан үйлчлэлцэх урвалын тэгшитгэлийг бичиж, урвалынтөрлийг тодорхойлохЖич: Туршилтыг хий татах шүүгээнд явуулнаТуршилт-2: Металлл биш, металл бишүүдтэй үйлчлэлцэх шинжийг судлахХэрэглэгдэх зүйл:Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  8. 8. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиУлаан фосфор, манганы диоксид (МnО2), их концентрацтай давсны хүчилхуруу шил , хий дамжуулах хоолойтой бөглөө, бодис шатаах халбагаТуршилт үйлдэх дэс дараалал-1-р туршилтын аргачлалын дагуу хлорыг гарган, хурааж авна-Бодис шатаах халбаганд чимхийн төдий хуурай улаан фосфор хийж хлорбүхий саванд оруул-Урвал хэрхэн явагдаж буйг ажигла-Фосфорын хлортой харилцан үйлчлэлцэх урвалын тэгшитгэлийг бичиж,урвалаас үүссэн бодисыг нэрлэЖич: Туршилтыг хий татах шүүгээнд явуулнаХимийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  9. 9. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиТуршилт-3: Металл бишүүд хүчилттөрөгчтэй үйлчлэлцэх шинжийг судлахХэрэглэгдэх зүйлс:Хүхэр, калийн перманганат (КМnО4), хуруу шил, хий дамжуулах хоолойтойбөглөө, бодис шатаах халбага, шилэн савТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Калийн перманганат (КМnО4)-аас бага хэмжээтэй авч хуруу шилэнд хийх-Хуруу шилээ хий дамжуулах хоолой бүхий бөглөөгөөр бөглөж, хоолойнүзүүрийг хүчилтөрөгч хураан авах шилэн саванд оруулах-Калийн пермангнат бүхий хуруу шилээ халааж, ялгарч буй хүчилтөрөгчийгхураан авах -Хүчилтөрөгчийг гарган авах урвалийнтэгшитгэлийг бичиж, урвалын төрлийг тодорхойлох- Бодис шатаах халбаганд чимхийн төдий хүхэр хийж спиртийн халаагуурдээр халааж шатаж эхэлмэгц хүчилтөрөгчтэй шилэн саванд оруулах-Урвалын явцад ямар шинж тэмдэг ажиглагдаж байна вэ?-Хүхрийн хүчилтөрөгчтэй харилцан үйлчлэх урвалын тэгшитгэлийг бичихЖич: Туршилтыг хий татах шүүгээнд явуулнаХимийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  10. 10. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиТуршилт 4: Металл бишүүд устөрөгчтэй үйлчлэлцэх шинжийг судлахХэрэглэгдэх зүйлс:Манганы диоксид (МnО2), их концентрацтай давсны хүчил, цайр, хуруу шил,хий дамжуулах хоолойтой бөглөө, цлиндр, бодис шатаах халбагаТуршилт үйлдэх дэс дараалал-1-р туршилтын аргачлалын дагуу хлорыг шилэн аяганд хураан авч хавтгайшилээр тагла -Цайрыг давсны хүчил (1:1)-тэй үйлчлүүлж,устөрөгчийг гарган авч цэвэр эсэхийг нь шалгаад ялгарч буй устөрөгчийгшатаа-Шатаж буй устөрөгчийг хлор бүхий цлиндр саванд оруул-Урвалын үед гарах өөрчлөлтийг ажиглаж тэмдэглэж ав-Хлорт устөрөгч үүссэнийг илрүүлэхийн тулд норгосон хөх лакмусын цаасыгшилэн аяганд оруулж үз-Хлор ба устөрөгчийн харилцан үйлчлэх урвалын тэгшитгэлийг бичижурвалын төрлийг тодорхойлЖич:Туршилтыг хий татах шүүгээнд явуулна.Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  11. 11. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиТуршилт1: Давсны хүчлийг гарган авахХэрэглэгдэх зүйлс:Хоолны давс, хүхрийн хүчил, спиртийн халаагуур, шилэн сав, усТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Хуруу шилэнд хоолны давснаас 2-3г авч давсаа далд орохуйц хэмжээнийхүхрийн хүчил (1:2) нэм-Хуруу шилээ хий дамжуулах хоолой бүхий бөглөөгөөр бөглөх-Өөр хуруу шил авч 13 хүртэл ус хий-Хий дамжуулах хоолойн үзүүрийг устай шилэн саваны усанд нь арайхүргэлгүй оруулж тавиад хий алдуулахгүйн тулд шилээр тагла.Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  12. 12. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиТуршилт: 2 Давсны хүчил металлтай үйлчлэлцэх шинжийг судлахХэрэглэгдэх зүйлс:-8-р туршилтаар гарган авсан давсны хүчил, зэс, цайр, төмөр хадаас,хуруу шилТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Гарган авсан давсны хүчлээс 3 хуруу шилэнд 1-2 мл ав-Эхний хуруу шилэнд цайрын үрэл, дараагийн хуруу шилэнд төмөр хадаас,гуравдахь хуруу шилэнд зэс хий-Гурван хуруу шилний алинд нь урвал эрчимтэй явагдаж байгааг харьцууландүгнэлт хийж тэмдэглэл хөтлө. Онолын үндэслэлтэй тайлбар өгнө үү?Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  13. 13. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиТуршилт:- 3 Давсны хүчил суурьтай үйлчлэлцэх шинжийг судлахХэрэглэгдэх зүйлс:Давсны хүчил, идэмхий натрийн уусмал, фенолфталейн, хуруу шилТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Идэмхий натрийн уусмалаас 2-3мл авч дээрээс нь 1-3 дусалфенофталейныг дусаа -Уусмалын өнгөхэрхэн өөрчилөгдөж байгааг ажигла-Үүссэн уусмал дээр давсны хүчлээс нэмж, уусмалын өнгө өөрчлөгдөхэсэхийг ажигла -Гарсан өөрчлөлтийг тайлбарлажурвалын тэгшнтгэлийг бичХимийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  14. 14. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиТуршилт:- 4 Давсны хүчил мөнгөний нитраттай үйчлэлцэх шинжийг судлахХэрэглэгдэх зүйлс:Давсны хүчил (2%), мөнгөний нитрат (1%), хуруу шилТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Мөнгөний нитратийн уусмалаас 0,5-1 мл авч дээрээс нь 1-3 дусал давсныхүчлийг нэм -Гарах өөрчилөлтийг ажиглан холбогдохурвалын тэгшитгэлийг бичиж тайлбарла-Давсны хүчлийн оронд хоолны давсны уусмал авбал дээрх өөрчлөлт гарахэсэх талаар таамаглал дэвшүүл-Хоолны давсны уусмалаас бага хэмжээтэйг авч дээрээс нь мөнгөнийнитратийн уусмалаас нэмж туршиж үз-Өөрийн дэвшүүлсэн таамаглалаа нягталж дүгнэлт гаргана уу?Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  15. 15. Химийн хичээлийн туршилт 9-р ангиТуршилт: 5 Фторид, бромид, иодидыг мөнгөний нитратаар туршихХэрэглэгдэх зүйлс:Фторид, бромид, иодид,мөнгөний нитратийн уусмал, хуруу шилТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Хуруу шилэнд давс тус бүрийн уусмалаас тус бүрээс 10 дуслыг нэм-3 хуруу шилэнд мөнгөний нитратийн уусмалаас 2-3 дусал нэм-Хуруу шил тус бүрт өөрчлөлт гарч байгаа эсэхийг ажигла-Фторид, бромид, иодидын уусмал бүхий хуруу шилэнд тунадас үүссэнэсэхийг харьцуулж үз-Галогенидыг ямар урвалж ашиглан ялгаж, таньж болох талаар дүгнэлтгаргаХимийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  16. 16. Химийн хичээлийн туршилт 9-р анги Гуравдугаар улиралОрганик бодисын шинж чанар Органик бодисын шинж, чанарын найрлагыг судлахХэрэглэгдэх зүйлс:Цардуул, элсэн чихэр, ус, спиртийн халаагуур, шилэн савх, хуруу шил,хуруу шилний тавиурТуршилт үйлдэх дэс дараалал:-Цардуул элсэн чихрээс тус тус чимх хэмжээтэй авч цаасан дээрзэрэгцүүлэн тавьж ажиглагдах шинжийг тодорхойл . Үүнд: төлөв, тогтоц(талст, нунтаг гэх мэт) өнгө, үнэр мөн та нарын мэдэхээр ямар амттайболохыг тодорхойл-Хоёр хуруу шилэнд 1мл орчим ус хийгээд нэгэнд нь чүдэнзний толгойнчинээний цардуул, нөгөөд мөн хэмжээний элсэн чихэр хийгээд сэгсэрч үз"Цардуул, элсэн чихэр усанд хэр уусч байгааг ажиглаж, харьцуулан дүгнэлтхий Аль нь хүйтэн усанд сайн уусч, аль нь уусахгүй байна вэ?- Металл халбага авч элсэн чихрээс чүдэнзний толгойн чинээтэй хийжспиртийн халаагуур дээр барьж зөөлөн халаа. Элсэн чихэр ямар ямархувиралт орж байгааг ажигла-Элсэн чихэр хайлах нь ямар үзэгдэл вэ?-Дараа нь яагаад харлаж нүүрс үүсгэв? Энэ нь ямар хувиралт орж байгаагхаруулж байна вэ? Элсэн чмхрийн найрлаганд бидний сайн мэдэх ямар данбодис, химийн элемент агуулагдаж байна вэ? Энэ туршилтыг цардуул дээрдавтан хийгээд элсэн чихэр ба цардуулын ялгаатай ба төсөөтэй талыгтайлбарла-Цардуул, элсэн чихэр нь хоёулаа органик бодис. Тэгвэл органик бодисыншинж найрлагын талаар ямар ерөнхий дүгнэлт хийж болох вэ?-Туршилтаас тухайн бодис болон органик бодисын ерөнхий шинжийн талаардор өгөгдсөнхүснэгтийн дагуу дүгнэлт хийнэ үү?Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он
  17. 17. Химийн хичээлийн туршилт 9-р анги Уусах № Бодисын нэр Төлөв Тогтоц Өнгө Үнэр Амт Найрлага чанар 1 Элсэн чихэр 2. Цардуул Органик бодисын талаарх ерөнхий дүгнэлтТуршилт:- 2 Органик бодисын найрлага дахь нүүрс төрөгч, ус төрөгч , нүүрстөрөгчийг илрүүлэхХэрэглэгдэх зүйлс:Хий дамжуулах хоолойтой хуруу шил, спиртийн халаагуур, бэхлүүр, органикбодис (цардуул эсвэл элсэн чихэр ) зэсийн оксид, шохойн усТуршилт үйлдэх дэс дараалал-Хуруу шил аваад түүндээ дээр өгсөн органик бодисын аль нэгийг хийжбага зэрэг зэсийн оксид нэмээд хуруу шилээ хий дамжуулах хоолойгоорбөглөөд штативт хөндлөн бэхлэ -Хий дамжуулаххоолойн үзүүрийг шохойн ус хийсэн хуруу шилэнд дүрж органик бодисоозөөлөн халаа-Үзэгдлийг ажигла-Шохойн ус яагаад булингартав ?- Хуруу шилний ханан дээр юу үүсэв?-Органик нэгдлийн найрлаганд ямар ямар элементийн атом байна вэ?-Холбогдох урвалын тэгшитгэл бичнэ үү?-Хүснэгт зохиож, дүгнэлт хийнэ үү?Химийн багш: Г.Батцэнгэл 2011он

×