2010 - Nowe regulacje w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

643 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
643
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

2010 - Nowe regulacje w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

  1. 1. Nowe regulacje w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego prof. UW dr hab. Gertruda Uścińska Uniwersytet Warszawski• Ekspert krajowy w programie trESS (Training and reporting on European Social Security) dotyczącym implementacji przepisów wspólnotowych w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego• Ekspert, kierownik grupy prawnej odpowiedzialnej za przygotowanie ustawodawstwa polskiego do stosowania prawa wspólnotowego• Autor licznych publikacji i ekspertyz w kraju i za granicą z zakresu koordynacji
  2. 2. Wspólnotowa koordynacja służy realizacji idei europejskiej przestrzeni społecznej w zakresie ochrony i zachowania uprawnień wynikających z krajowych systemów zabezpieczenia społecznego. Pozwala na urzeczywistnienie (urealnienie) swobodnego przepływu osób, w tympracowników i członków ich rodzin.
  3. 3. Do podstawowych regulacji należą zasady ustalone w rozporządzeniu (EWG) nr 1408/71, rozporządzeniuwykonawczym (EWG) nr 574/72 oraz rozporządzeniu nr 883/2004 (i wykonawczym nr 987/09) w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,które zastąpi wcześniej wymienione rozporządzenie nr 1408/71.
  4. 4. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego doprowadziła do istotnych zmian w ustawodawstwach krajowych państwUE. Prorozwojową funkcję odgrywa w tym obszarze Europejski Trybunał Sprawiedliwości, którego orzecznictwo przyczyniło się dorozszerzenia ochrony skutków zajścia określonych ryzyk społecznych czy wręcz doprecyzowania zakresu tej ochrony.
  5. 5. Zdecydowanie rozszerzył się w ustawodawstwach krajowych katalog świadczeńzwiązanych z poszczególnymi ryzykami, na co niewątpliwie wpłynęła prorozwojowafunkcja koordynacji systemówzabezpieczenia społecznego.
  6. 6. ZAKRESI CHARAKTER NOWYCH REGULACJI
  7. 7. Dnia 29 kwietnia 2004 r. zostało uchwalone rozporządzenie nr 883/2004 (Parlamentu Europejskiegoi Rady) w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Od 1 maja 2010 r. wejdzie w życie.
  8. 8. W preambule do nowego rozporządzenia podkreśla się, że rozporządzenie nr 1408/71 uległo wielokrotnym zmianom z jednej strony z powodu orzeczeń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, z drugiej zaś rozwoju i zmian ustawodawstw krajowych. Obecne zasadykoordynacji wspólnotowej są złożone i niezmiernie rozbudowane; wymagają uproszczenia i dostosowania do rzeczywistości.
  9. 9. Rozporządzenie nr 883/2004 wprowadza wiele zmian w zabezpieczeniuspołecznym korzystających ze swobody przemieszczania się.
  10. 10. Do najważniejszych należą:– rozszerzenie zakresu osobowego doobywateli UE, którzy byli lub są objęcisystemem zabezpieczenia społecznegopaństwa członkowskiego, mianowicie:rozporządzenie stosuje się do obywatelipaństwa członkowskiego, bezpaństwowcówi uchodźców mieszkających w państwieczłonkowskim, którzy podlegają lub podlegaliustawodawstwu jednego lub kilku państwczłonkowskich oraz do członków ich rodzini osób pozostałych przy życiu(art. 2 rozporządzenia nr 883/2004);
  11. 11. –  wzakresie przedmiotowymuwzględnienie rozwoju i zmianw krajowych ustawodawstwach,w tym np. zrównanie uprawnieniaojców w okresie macierzyństwaczy uproszczenie regulacji dotyczącychświadczeń rodzinnych;– w zakresie ustawodawstwa właściwegozmiany polegającej m.in. na ustaleniuzasady stosowania ustawodawstwamiejsca zamieszkania, jeżeli znacznaczęść działalności jest prowadzonaw tym kraju;
  12. 12. – nadanie uprawnionym indywidualnego prawawynikającego z regulacji koordynacyjnych poprzezwprowadzenie elektronicznej wymiany informacjidotyczących zabezpieczenia społecznego (EESSI –Electronic Exchange of Social Security Information).Instytucje właściwe państw członkowskich będąmusiały stosować elektroniczną wymianę informacjidotyczących pozycji prawnej uprawnionych. Formapapierowa zostanie wycofana. Trwają prace nadsystemem elektronicznej wymiany informacji, którybędzie obejmował ustalenie prawa, obliczanie iwypłatę świadczeń. W celu zakończenia prac nad tymsystemem przewiduje się dwuletni okres przejściowy.Od maja 2012 r. wszystkie państwa członkowskiebędą musiały stosować elektroniczną wymianęinformacji w zakresie koordynacji systemówzabezpieczenia społecznego;
  13. 13. – przewiduje się także 10-letni okresprzejściowy w zakresie ustawodawstwawłaściwego, jeżeli jest stosowany tytuł IIrozporządzenia nr 1408/71, to może onbyć nadal stosowany w okresieprzejściowym, chyba że zostanieuchwalone zastosowanie zasadwynikających z nowego rozporządzenianr 883/2004;– w zakresie stosunków z państwamitrzecimi nadal będzie stosowanerozporządzenie nr 1408/71, chyba żepaństwa członkowskie ustalą inaczej;
  14. 14. – w zakresie stosunków z Norwegią,Islandią, Lichtensteinem oraz Szwajcariąnadal będzie stosowane rozporządzenienr 1408/71 do czasu zawarcia umówo stosowaniu rozporządzenianr 883/2004;– inną innowacją jest czasowa afiliacjado ustawodawstwa państwaczłonkowskiego łącznie z wypłatąświadczeń. W okresie takim uprawnionybędzie posiadał uprawnienia doświadczeń związanych z chorobą.
  15. 15. Rozporządzenie nr 883/20 opiera się na takich zasadach, jakich:● zasada równego traktowania napodstawie różnych ustawodawstwkrajowych,● zasada stosowania ustawodawstwajednego państwa członkowskiego,● zasada sumowania okresówzatrudnienia, zamieszkana,ubezpieczenia,● zasada zachowania praw nabytych lubbędących w trakcie nabywania.
  16. 16. ZAKRESPRZEDMIOTOWY WROZPORZĄDZENIU NR 883/2004
  17. 17. Działy zabezpieczenia społecznegoW rozporządzeniu nr 883/2004 nie dokonuje się wprawdzie enumeracji rodzajów ryzyka, lecz ich wyodrębnienia możnadokonać implicite na podstawie nazw i rodzajów świadczeń ustalonych w art. 3 ust. 1.
  18. 18. Na podstawie art. 3 ust. 1, zgodnie z którym rozporządzenie stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do zabezpieczenia społecznego obejmującego:a) świadczenia z tytułu choroby (choroba),b) świadczenia z tytułu macierzyństwa,zrównane świadczenia ojcowskie (w językuangielskim – maternity and equivalent paternitybenefits , a w języku francuskim – lesprestations de maternité et de paternitéassimilées ) (macierzyństwo),c) świadczenia z tytułu inwalidztwa(inwalidztwo),d) świadczenia emerytalne (starość),
  19. 19. e) świadczenia dla osób pozostających przyżyciu (śmierć żywiciela),f) świadczenia z tytułu wypadków przy pracyi choroby zawodowej (wypadki przy pracyi choroby zawodowe),g) zasiłki pogrzebowe (śmierć),h) świadczenia w razie bezrobocia(bezrobocie),i) świadczenia przedemerytalne (ograniczenielub zaprzestanie aktywności zawodowej w wiekuprzedemerytalnym),
  20. 20. KATALOG RODZAJU RYZYKA SOCJALNEGO
  21. 21. rozporządzeniem należy zwrócić uwagę na następujące modyfikacje. Po pierwsze, wyodrębniono ryzyko chorobyi macierzyństwa, w stosunku do tego ostatniego rozszerzono przedmiot ochrony prawnej na ojców. Uwzględniono tym samym fakt, że zeświadczeń związanych z macierzyństwem może obecnie w ustawodawstwie wielu krajów europejskich korzystać zarówno matka, jak i ojciec. Chodzi o świadczenia macierzyńskie sensu stricto , przyznawane w okresie pierwszych miesięcy życia noworodka (nie o świadczenia wychowawcze – rodzicielskie – udzielane w późniejszym okresie życia dziecka). Podobne uprawnienia dla ojca występują w polskim
  22. 22. Istotne uporządkowanie nastąpiło także w zakresie świadczeńrodzinnych. Dotyczące ich regulacje zawarto w jednym rozdziale (rozdział 8 pt. „Świadczenia rodzinne”) z zaniechaniem dotychczasowego zróżnicowaniana świadczenia na rzecz dzieci osób aktywnych zawodowo i na rzeczdzieci pozostających na utrzymaniu emerytów lub rencistów oraz dla sierot.
  23. 23. Pojęcie świadczeń rodzinnych ( family benefits , prestations familiales ), ustalone w art. 1 lit. z rozporządzenia nr 883/2004, obejmuje wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne przeznaczone na pokrycie kosztów utrzymania rodziny, z wyłączeniem świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych zasiłków z tytułu urodzenia dziecka lubadopcji, wymienionych w załączniku I
  24. 24. Nowym podejściem jest włączenie w zakresprzedmiotowy omawianego rozporządzenia świadczeń przedemerytalnych (art. 3ust. 1 lit. i). Dotychczas niebyły one objęte koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.
  25. 25. Nowym rozporządzeniem objęto systemy prawne dotyczące świadczeń przedemerytalnychw celu zagwarantowania równego traktowania i możliwości przekazywania (transferu) świadczeń przedemerytalnych osobom do nich uprawnionych i zagwarantowania im odpowiedniej ochrony.
  26. 26. Ta odpowiednia ochrona miałaby obejmować m.in. przyznanie zasiłków rodzinnych i świadczeń zdrowotnych. Ze względu na fakt, że świadczenia przedemerytalne istnieją tylko w niektórych państwach, postanowiono nie stosować do nich zasady (sumowania) okresów ubezpieczenia,zatrudnienia czy innych, a ograniczyć się tylko do transferu tych świadczeń. Sumowanie okresów ubezpieczenia lubzamieszkania jest jedną z podstawowych zasad koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
  27. 27. W rozporządzeniu nr 883/2004 wyraźnie rozróżnia się uprawnienia do świadczeń z tytułu bezrobocia oraz na starość. Świadczenie przedemerytalne nie jest zaliczane do żadnego z nich. W związku z takim podejściemmożna przyjąć, że jest ono związane z ryzykiem ograniczenia lubzaprzestania aktywności zawodowej w wieku przedemerytalnym. Świadczenie to pozostaje także
  28. 28. określony na mocy rozporządzenia nr 883/2004 uwzględnia nowe trendy w dziedziniezabezpieczenia społecznego, które pojawiły się w ustawodawstwie państw członkowskich, a także kwalifikację określonych świadczeń przyjmowanąw orzecznictwie Europejskiego
  29. 29. UWAGIKOŃCOWE
  30. 30. Z przeprowadzonych ustaleń wynika, że w regulacjach wspólnotowych zachodzą pewne modyfikacje w ustalonym dotychczas katalogu rodzajów ryzyka społecznego. Następuje istotne ich rozszerzenie i objęcie ochroną innych sytuacji związanych z określonymzdarzeniem, ale nie wprowadza się nowych rodzajów ryzyka socjalnego.
  31. 31. Uwaga ta dotyczy świadczeń przedemerytalnych i wyodrębnionego ryzyka ograniczenia lub zaprzestania aktywności zawodowej w wiekuprzedemerytalnym, ryzyka choroby oraz macierzyństwa oraz daleko idące rozszerzenie przedmiotu ochrony prawnej w razie macierzyństwa oraz warunków korzystania ze świadczeń rodzinnych.
  32. 32. Zasadniczym problemem stają się nowe świadczenia nienależące do katalogu rodzajów ryzyka ustalonego rozporządzeniem nr 1408/71, a także rozporządzeniem nr 883/2004,jak również klasyfikacja zasiłków, która często przysparza wiele trudności.
  33. 33. Szczególnym przypadkiem są świadczenia z tytułu opiekidługoterminowej. Orzecznictwo ETS, klasyfikujące świadczenia z tego tytułu do świadczeń chorobowych, włącza system związanyz ryzykiem opieki długoterminowej do systemu ubezpieczenia chorobowego. Podobnie czyni to rozporządzenie nr 883/2004.
  34. 34. Pojawiają się takie stanowiska, że w niektórych przypadkachświadczenia te powinny być uznane za specjalne bezskładkowe, jako lokujące się gdzieś między zabezpieczeniem społecznym a pomocą społeczną. Prawdopodobne jest więc, że wprzyszłości powstanie nowy rozdział w ramach rozporządzeń koordynacyjnych, dotyczący świadczeń z tytułu opieki
  35. 35. Nowe problemy pojawią się takżew związku z koniecznością dostosowania regulacji wspólnotowych z zakresukoordynacji do uprawnień wynikających z obywatelstwa UE, a zwłaszcza gwarantujących swobodę przepływu pracowników oraz obywateli UE. Potwierdzeniem tego są ostatnie orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości szeroko interpretujące zakres tych uprawnień (np. orzeczenia C–499/06 Nerkowska, C–544/07 Uwe Rüffler).
  36. 36. Istnieje także konieczność dostosowania regulacji wspólnotowych z zakresu koordynacji do dyrektywy2004/38 dotyczącej zasad pobytuna terytorium innego państwa UE oraz nowej dyrektywy (obecnie projekt) w sprawie stosowania praw pacjenta w transgranicznej opiece zdrowotnej (2008/0142 (COD))
  37. 37. Regulacje zawarte w nowymrozporządzeniu nr 883/2004 oraz rozporządzeniu wykonawczym nr 987/2009 będą wymagały wielu analiz prawnych, a ich stosowanie przez instytucje poprzedzone przygotowaniem merytorycznym (szkolenia, seminaria, wykłady i inne formy).
  38. 38. Statystyki Koordynacja systemówzabezpieczenia społecznego - zagadnienia prawne prof. Uw dr hab. Gertruda Uścińska Uniwersytet Warszawski• Ekspert krajowy w programie trESS (Training and reporting on European Social Security) dotyczącym implementacji przepisów wspólnotowych w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego• Ekspert, kierownik grupy prawnej odpowiedzialnej za przygotowanie ustawodawstwa polskiego do stosowania prawa wspólnotowego• Autor licznych publikacji i ekspertyz w kraju i za granicą z zakresu koordynacji
  39. 39. NSPEKT WYKŁAD KONSPEKT WYKŁADUPrezentacja danych statystycznychdotyczących: Studia Podyplomowe Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych  zakresu podmiotowego objętych Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Warszawski ul. Krakowskie Przedmieściekoordynacją 00-927 KONSPEKT WYKŁADU Warszawa  świadczeń, do których prawo ustalono Przedmiot: Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego Adresat: sędziowie sądów polskichna podstawie tych przepisów, zeszczególnym uwzględnieniem świadczeń:emerytalnych, rentowych, rodzinnych orazzdrowotnych  
  40. 40. Koordynacja w zakresie zasad ubezpieczenia społecznego i składek Formularze z serii E 400 2008 r.  świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnegoliczba formularzy: świadczenia wypłacane wPolsce - 7160liczba formularzy: na potrzeby instytucji zagranicznych – 118 620 2009 r.  świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnegoliczba formularzy: świadczenia wypłacane wPolsce - 9273liczba formularzy: na potrzeby instytucji zagranicznych – 101 901
  41. 41. Koordynacja w zakresie zasad ubezpieczenia społecznego i składek Formularze z serii E 301 2008 r.  świadczenia z tytułu bezrobocialiczba formularzy: świadczenia wypłacane w Polsce - 10 650liczba formularzy: na potrzeby instytucji zagranicznych – 2 250 2009 r.  świadczenia z tytułu bezrobocialiczba formularzy: świadczenia wypłacane w Polsce - 19 126liczba formularzy: na potrzeby instytucji zagranicznych – 4 723
  42. 42. Liczba wydanych Europejskich Kart Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Certyfikatów Tymczasowo Zastępujących EKUZ w latach 2004-2009 6 327 820 (łącznie)
  43. 43. Koordynacja w zakresie zasad ubezpieczenia społecznego i składek Oddelegowanie Liczba formularzy E-101 V – XII 2004 r. 69 874 I – XII 2005 r. 136 903 I – XII 2006 r. 192 360 I – XII 2007 r. 242 244 I – XII 2008 r. 231 757
  44. 44. Koordynacja w zakresie zasad ubezpieczenia społecznego i składek Emerytury i renty na podstawie koordynacji 2004 2005 2006 2007 Ogółem 28 111 30 811 34 451 39 068 Wypłacone w Polsce 13 111 15 006 17 364 20333 Wypłacone do 15 000 15 805 17 087 18735 kraju UE/EOG
  45. 45. Koordynacja w zakresie zasad ubezpieczenia społecznego i składek Emerytury i renty na podstawie koordynacji 2008 2009 Ogółem 43 800 46 500 Wypłacone w Polsce 23 600 85 000 Wypłacone do 20 200 21 500 kraju UE/EOG
  46. 46. Dziękuję za uwagę

×