Bilgi Yönetiminde Son Gelişmeler: Amazoogle, İşbirliği ve Açık Erişim

1,304 views

Published on

Published in: Technology, Business
  • Be the first to comment

Bilgi Yönetiminde Son Gelişmeler: Amazoogle, İşbirliği ve Açık Erişim

  1. 1. Bilgi Yönetiminde Son Gelişmeler: Amazoogle, İşbirliği ve Açık Erişim Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html -1 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  2. 2. Plan • Her yerden bilgiye erişim • Amazoogle • “Ters-yüz” kütüphane • İşbirliği • Neler yapılabilir? -2 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  3. 3. Bilgi Teknolojileri Dünyayı Değiştiriyor • Her yerden bilgiye erişim – Haftada 7 gün 24 saat insan, mekân, ürün ve hizmetlerle ilgili bilgilere erişim – Cep telefonu: telefon, e- posta, web, alış veriş, vd. – Sensörler ve gerçek zamanlı veri hizmetleri – Mekân duyarlı aygıtlar – RFID • Kişiselleştirme • Anında tatmin • “What we find changes who we become” -3 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  4. 4. Amazoogle • “World Is Flat” -4 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  5. 5. Amazon.com’da “World is Flat” -5 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  6. 6. Kitapla İlgili Ayrıntılı Bilgiler . . . -6 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  7. 7. Kitapla İlgili Ayrıntılı Bilgiler 2 . . . -7 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  8. 8. Kitapla İlgili Ayrıntılı Bilgiler 3 . . . -8 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  9. 9. Kitapla İlgili Ayrıntılı Bilgiler 4 . . . -9 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  10. 10. Kitapla İlgili Ayrıntılı Bilgiler 5 . . . - 10 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  11. 11. Kitapla İlgili Ayrıntılı Bilgiler 6 . . . - 11 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  12. 12. Kitapla İlgili Ayrıntılı Bilgiler 7 . . . - 12 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  13. 13. Kitapla İlgili Ayrıntılı Bilgiler 8 . . . - 13 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  14. 14. Kitapla İlgili Ayrıntılı Bilgiler 9 . . . - 14 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  15. 15. Inside This Book - 15 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  16. 16. Kitapta En Sık Geçen Sözcükler - 16 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  17. 17. Okunabilirlik İstatistikleri - 17 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  18. 18. İçindekiler Sayfası - 18 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  19. 19. İlk Bölüm - 19 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  20. 20. Kitaptan Rastgele Sayfalar - 20 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  21. 21. Kitap İçinde Arama: “Turkey” - 21 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  22. 22. Kitapta “Turkey” Geçen Sayfalar - 22 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  23. 23. İlgili Sayfa Turkey - 23 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  24. 24. Kitabın Elektronik Kopyası - 24 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  25. 25. Yazarın Diğer Kitapları - 25 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  26. 26. Google’da “World is Flat” - 26 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  27. 27. Kitap Tanıtımı: Yazarın Web Sayfası - 27 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  28. 28. Yayınevinin Tanıtımı - 28 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  29. 29. Kitap Tanıtımı: The New York Times - 29 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  30. 30. Kitap Tanıtımı: The NY Review of Books - 30 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  31. 31. Kitap Tanıtımı: Wired Dergisi - 31 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  32. 32. Kitapla İlgili Bilgi: Wikipedia 1 - 32 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  33. 33. Kitapla İlgili Bilgi: Wikipedia 2 - 33 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  34. 34. Yazarın Konferansı - 34 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  35. 35. Yazarla İlgili Bilgi: The NY Times - 35 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  36. 36. Tanıtım: MSNBC Sitesi - 36 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  37. 37. Ücretsiz Video - 37 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  38. 38. Kitabın Ses Kaseti / CD’si - 38 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  39. 39. Fiyat Karşılaştırması - 39 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  40. 40. Kütüphanelerde “World Is Flat” - 40 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  41. 41. Hacettepe’de “World is Flat” - 41 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  42. 42. Bilkent’te “World is Flat” - 42 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  43. 43. ODTÜ’de “World is Flat” Burada olmalıydı - 43 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  44. 44. Dünya Düz Değil! • Üniversitelerimiz henüz Dünyanın düz olduğundan habersiz! • Belki kitap henüz kataloglanmadığı için kataloglarda yok • Belki de hiç ısmarlanmadı • Ama kütüphane katalogları herhangi bir yardım da sunmuyor • “Bizde yok ama – şu kütüphanelerden hemen sağlayabiliriz – Amazon.com’dan hemen çevrimiçi olarak ısmarlayabiliriz – Amazon.com’dan satın alabilirsiniz – kitapla ilgili daha fazla bilgiye şuralardan (Amazon.com, Google, Yahoo! vs.) erişebilirsiniz – kitapla ilgili tanıtım/eleştiri yazılarına şu sayfalardan erişebilirsiniz – kitapla ilgili tanıtım/eleştiri yazıları bizde bulunan şu dergilerde yer almaktadır. İsterseniz elektronik kopyalarına erişebilirsiniz. – aynı yazarın şu kitapları var. – . . .” • Bakalım yurt dışındaki kütüphanelerde durum nasıl? - 44 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  45. 45. Kaliforniya Üniversitesinde “World is Flat” - 45 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  46. 46. Kitapla İlgili Ayrıntılı Bilgi 1 . . . - 46 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  47. 47. Kitapla İlgili Ayrıntılı Bilgi 2 . . . - 47 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  48. 48. İçindekiler . . . Kongre Kütüphanesinden - 48 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  49. 49. Yazarın Diğer Yapıtları - 49 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  50. 50. Dünya Düz. Ama . . . • Kişiselleştirme yok. Herkese kitapla ilgili aynı bilgi gösteriliyor. • Bizim kullanıcımız olmadığınız için size kitabın elektronik kopyasını gösteremiyoruz. • İsterseniz İçindekiler sayfasını gösterelim. • Başka??? • Kaliforniya Ü. kataloğu da pek fazla yardım sunmuyor. • “Bizim elektronik kopyamızı kullandıramayız ama – size en yakın şu kütüphaneden kitaba erişebilirsiniz – Amazon.com’dan satın alabilirsiniz – kitapla ilgili daha fazla bilgiye şuralardan (Amazon.com, Google, Yahoo! vs.) erişebilirsiniz – kitapla ilgili tanıtım/eleştiri yazılarına şu sayfalardan erişebilirsiniz – kitapla ilgili tanıtım/eleştiri yazıları bizde bulunan şu dergilerde yer almaktadır. Bunların bedava olanlarını siz de kullanabilirsiniz – . . .” - 50 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  51. 51. Amazoogle’a Karşı Kütüphaneler . . . • Kütüphane kataloglarının da kullanıcıya en az “Amazoogle” kadar yardımcı olması gerekmez mi? • Kütüphanelere giden kullanıcı sayıları giderek azalıyor • Nerede bu kullanıcılar? • Web’de • Kaynak ve hizmetlerini web aracılığıyla sunan kütüphanelerin kullanıcı sayıları hızla artıyor • O zaman kütüphane kaynak ve hizmetlerini ağa taşınmak zorunda • Nasıl? - 51 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  52. 52. “Ters – Yüz” Kütüphane • Kütüphaneler kullanıcıların bulunduğu ortamlarda olmalı • Kullanıcılar kütüphane ortamlarında değil • Kütüphaneler kullanıcıların iş/öğrenme akışlarının bir parçası olmalı Kaynak: Dempsey, 2005 - 52 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  53. 53. Lab kitapları Kullanıcı ortamında kütüphane Kütüphane ortamında kullanıcı değil PD PDA’lar Kampus geçidi (portal’ı) Öğrenim yönetim sistemleri Sergiler Ders kitapları Kişisel koleksiyonlar Okuma listeleri kütüphane kullanıcı ortamı kaynak ortamı Sanal referans Kurumsal arşivler Farklı kaynaklardan hizmetlerin esnek bir biçimde toplanması Toplamalar Dijital koleksiyonlar Lisanslı Katalog koleksiyonlar E-rezerv Kataloglama - 53 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli K.a ödünç ver. Kaynak: Dempsey, 2005
  54. 54. Kullanıcılar Ne İstiyor? • Tek arama sistemiyle zengin koleksiyonlara erişim • Zengin metadata (ONIX, içindekiler sayfaları, vs.). • Tam metinlere erişim • Kişiselleştirme • Tek şifreyle tüm kaynaklara erişim • Güvenlik / Mahremiyet • Birden fazla formata erişim: e-kitaplar, MPEG, JPEG, RSS ve diğer itme teknolojileri • E-postaya doğrudan erişim, paylaşma • Ve kullanıcılar tüm bunları kütüphaneye gitmeden yapmak istiyorlar Kaynak: “Rethinking How We Provide Bibliographic Services for the University of California” Aralık 2005. - 54 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  55. 55. Hizmetlerin Kullanıcı Ortamlarına Taşınması • Kullanıcıların doğrudan kaynaklara erişebilmesi • İçerik ve hizmetlerin kampus sanal öğrenme sistemleri ve ders yönetim sistemleriyle (WebCT, Blackboard, vd.) bütünleştirilmesi • İçerik ve hizmetlerin kurumsal portal’lara gömülmesi • Bibliyografik ve tam metin bilgilerin dikkatli bir biçimde dış arama motorlarına açılması Kaynak: “Rethinking How We Provide Bibliographic Services for the University of California” Aralık 2005. - 55 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  56. 56. Aramanın Üç Aşaması • Tek arama sistemleri – Kütüphane verileri ve arama motorunu sağlıyor – Kataloglar, öz-dizin veri tabanları, e-arşivler, vs. – Parçalanma, her sistemin ayrı ayrı öğrenilmesi vs. • Meta arama – Kütüphane veri ve arama sağlıyor, meta arama işleticisi aramayla etkileşime giren kullanıcı arabirimi sağlıyor – Birden fazla veri tabanında yapılan çapraz aramalar • Veriler – Veri tabanı işleticileri verilerini başka arama ve kullanıcı arabirimi işleticileriyle paylaşıyor (OAI PMH) – Veriler arama motorlarının örümceklerine açılıyor Kaynak: Dempsey, Nov. 2004 - 56 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  57. 57. Bazı Örnekler - 57 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  58. 58. OCLC Open WorldCat - 58 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  59. 59. Google - OCLC İşbirliği - 59 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  60. 60. Türkiye’de “World Is Flat” - 60 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  61. 61. İncirlik’de Var - 61 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  62. 62. Kitapla İlgili Bilgiler - 62 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  63. 63. Kitabın Farklı Basımları - 63 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  64. 64. Eleştiriler - 64 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  65. 65. OCLC - Yahoo! İşbirliği - 65 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  66. 66. Sonuç Aynı - 66 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  67. 67. “Kanatsız Kuşlar” - 67 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  68. 68. “Kanatsız Kuşlar” Yok! - 68 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  69. 69. “Birds Without Wings” - 69 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  70. 70. “Birds Without Wings” Var - 70 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  71. 71. Bilkent ve Boğaziçi’nde Var - 71 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  72. 72. Bilkent’te Yeniden Aramak Gerekli - 72 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  73. 73. Türkçesi Var (Hani Yoktu?) - 73 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  74. 74. Boğaziçi’nde doğrudan kayda erişiliyor - 74 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  75. 75. Bilgiler Kongre Kütüphanesi’nden - 75 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  76. 76. Kitaptan Bir Bölüm - 76 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  77. 77. İçindekiler sayfası: ECIP - 77 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  78. 78. Boğaziçi’nde de Türkçesi Var - 78 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  79. 79. OCLC - Google Scholar İşbirliği - 79 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  80. 80. “Information Retrieval” - 80 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  81. 81. Tam Metin Teknik Rapor - 81 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  82. 82. Tam Metin Tez - 82 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  83. 83. Tam Metin ACM Makalesi 1 - 83 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  84. 84. Tam Metin ACM Makalesi 2 - 84 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  85. 85. Tam Metin JASIST Makalesi - 85 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  86. 86. OCLC’s Fiction Finder Project - 86 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  87. 87. FRBR Örneği - 87 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  88. 88. Grokker - 88 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  89. 89. Kişiselleştirme - 89 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  90. 90. “Federe” Arama - 90 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  91. 91. Tam Metin Makaleye Erişim - 91 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  92. 92. PDF Kopyası - 92 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  93. 93. Maryland Üniversitesi Sistemi Tek bütünleşik kütüphane sistemi kullanan konsorsiyum üyesi kütüphanelerin topluca aranması - 93 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  94. 94. Avusturya Üniversite Kütüphaneleri Ağı - 94 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  95. 95. Servis Yönelimli Mimari Kişisel Küt. kataloğu Arama motorları Kurumsal tarayıcı Portal’lar Kullanıcı Çevreleri ve Ders Masa üstü yönetim hizmetleri araçlar sistemleri Meta arama Keşfet Bul İste Teslim Web hizmetleri Topla Yarat Paylaş Metadata Yerel olarak yönetilmeyen Sahip olunan Lısanslı Toplama ve tek tek seçme fiziksel elektronik kaynaklar için Sadece seçme/ nesneler için nesneler metadata SFX, MARC için DC, güvenilir/arşivlenmiş Knowledge kayıtları, DC, VRA Base, vs. ONIX, Minimal vs. koleksiyonlar vs. için Fiziksel nesnelerin E- Satın alma Faturalama Kütüphane envanter denetimi Bulma, Ödünç verme kaynakların Ödeme Ücretlendir- Mevcutların envanter Sağlama me Cezalar Yönetim Günlenmesi Statü denetimi vs. vs. değişiklikleri vs. ERM vs. işlevleri için MARC kayıtları, DC, ONIX, Minimal vs. - 95 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli Kaynak: “Rethinking How We Provide Bibliographic Services for the University of California” Aralık 2005, s. 42.
  96. 96. Sanal Güzergâh Olarak Kütüphane • Amazoogle yaklaşımı merkezileşme sağlıyor • 100’den fazla kütüphane, dermelerini, veri tabanlarını Google Scholar’a açtı. • Böylece daha büyük kullanıcı grupları bu içeriğe erişebilecek • OCLC Open WorldCat • Google Print - 96 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  97. 97. Neler Yapılabilir? I • Kütüphaneler “dikey silolar” halinde bölünmeye son vermeli – Uygulamalar ayrılmalı, veriler birleştirilmeli • Metadata hazırlamada işbirliği yapılmalı • OAI PMH (Açık Arşivler Girişimi Metadata Harmanlama Protokolu) ile harmanlanabilen metadata hazırlanmalı • Metadata ve tam metin bilgiler mümkün olduğunca arama motorlarına açılmalı (OAIster, Google Scholar, Yahoo! Subscriptions vd.) - 97 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  98. 98. Neler Yapılabilir? II • Kütüphanelerde İş Akışı Değiştirilmeli • “Sağla-Katalogla-Rafa Koy” “Sağla- Mevcut Metadata ile Rafa Koy- Metadata Geliştirme Sürecini Başlat” yaklaşımı • “Mükemmel” bibliyografik kayıtlar oluşturmak yerine metadata, yayıncılardan geldiği şekliyle kabul edilmeli ve kaynaklar hemen kullanıcıya sunulmalı • Her kaynağın özgün kataloglaması otomatik olarak yapılmamalı - 98 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  99. 99. Neler Yapılabilir? III • Kütüphaneler web bilgi uzayında birer sanal güzergâh olmalı • Aranan bilgilere erişilebilmeli • Çünkü, “bulduklarımız kim olduğumuzu belirliyor / değiştiriyor” - 99 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  100. 100. “What we find changes who we become” Cartoon by Doug Sheppard and Katrin L. Salyers - 100 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli
  101. 101. Bilgi Yönetiminde Son Gelişmeler: Amazoogle, İşbirliği ve Açık Erişim Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html - 101 Akademik Bilişim ‘06, 9-11 Şubat 2006, Denizli

×