Açık Erişim: Bilimsel İletişim ve Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Üzerine Etkileri

1,324 views

Published on

Published in: Business, Technology
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,324
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
13
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Açık Erişim: Bilimsel İletişim ve Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Üzerine Etkileri

  1. 1. Açık Erişim: Bilimsel İletişim ve Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Üzerine Etkileri Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara -1
  2. 2. Plan • Bilimsel Yayıncılık • Açık Erişim • Türkiye’de Açık Erişim • Sosyal Bilimlerde Açık Erişim • Neler Yapılabilir? 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara -2
  3. 3. Bilimsel Dergi Sayısı • 24.000 hakemli dergi • Yılda 2,5 milyon makale • Bilimsel dergiler pahalı • Ekonomik model aboneliğe / kiralamaya (lisans) dayalı 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara -3
  4. 4. Kısır Döngü • Bilimsel dergi fiyatlarının yükselmesi • Bazı kütüphanelerin aboneliklerini yenileyememesi • Yayıncıların kaybettikleri geliri mevcut abonelerden sağlamak için abonelik fiyatlarını yeniden yükseltmeleri • Bazı kütüphanelerin aboneliklerini yenileyememesi • Yayıncıların kaybettikleri geliri . . . • ... 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara -4
  5. 5. Bilimsel Yayıncılıkta Rekabet Yok • Yayınevleri kolayca tekel oluşturabiliyor • Dergi fiyatları “esnek” değil • Tetrahedron Letters – 1974 200 USD – 1997 7176 USD – 2005 12.204 USD • Kütüphaneler dergi bütçelerinin %30- %50’sini Elsevier dergilerine harcıyorlar 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara -5
  6. 6. Bazı yayıncıların fiyatlarını artırarak pazar paylarını artırma potansiyeli var! Kaynak: House of Commons Select Committee on Science & Technology Tenth Report, 2004 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara -6
  7. 7. Bilimsel Yayın Sürecinde Kamu Kaynaklarının Kullanımı • Kamu kaynakları – Araştırma projeleri – Hakemlik yapan akademisyenlerin maaşları – Bilimsel yayınları alan kütüphaneler • Üniversiteler aynı ürün için üç kez ödeme yapıyorlar • “Başka hangi işte müşterilerden alınan mal gene aynı müşterilere müthiş fiyatlarla satılır ve kalite kontrolü de gene aynı müşteriler tarafından yapılır?” Kaynak: House of Commons Select Committee on Science & Technology Tenth Report, 2004 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara -7
  8. 8. Açık Erişim Tanımı “1. ücretsiz. . .[çevrimiçi, tam metin] erişim “2. [Açık erişim] eserin tam bir sürümü... açık erişime, sınırsız dağıtıma, birlikte çalışabilirliğe ve uzun dönemli arşivlemeye olanak sağlamak için... en azından bir çevrimiçi arşivde depolanır.” Kaynak: Berlin Declaration on Open Access to Knowledge in the Sciences and Humanities http://www.zim.mpg.de/openaccess-berlin/berlindeclaration.html 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara -8
  9. 9. Açık Erişim Mantığı • Bilimsel araştırma sonuçlarını yayınlamak • Araştırmaların etkisini artırmak • Kütüphanelerin daha fazla bilgiye erişimini sağlamak • Kullanıcıların bilimsel bilgiye erişimini kolaylaştırmak Declaration of Institutioanl Commitment to open-access provision policy,, www.eprints.org 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara -9
  10. 10. Budapeşte Açık Erişim Girişimi • Kendi kendine arşivleme – Araştırmacıların hakemli ticari dergilerde yayımlanmış makalelerini kendi web sitelerinde ya da ücretsiz elektronik arşivlerde depolayabilme ve bunları herkese Internet üzerinden ücretsiz olarak erişime açabilme hakkı • Açık Erişim dergileri – Hakemlik ve yayın giderlerini karşılamak için farklı finansal modellerin uygulandığı elektronik dergiler Kaynak: Prosser, 2003 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 10
  11. 11. Kendi Kendine Arşivleme • Yayıncıların tutumu – Yayıncıların %92’si onaylıyor • Yazarların tutumu – Ama toplam makalelerin %20’si herkese açık 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 11
  12. 12. Yayıncıların Tutumu Yazar/kurum tarafından arşivlemeye (self-archiving) zaten yeşil ışık yakan dergilerin oranı artmaya devam ediyor (%92) Kendi kendine % % Yayıncılar Dergiler arşivlemeye yeşil ışık yakan 8919 (%100) 107 (%100) Henüz değil 695 %8 34 %32 2470 +%27 (= %92) 7 +%7 (= %69) Ön baskı 5754 %65 %62 Son baskı 66 Kaynak: Brody & Harnad, 2004 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 12
  13. 13. Açık Erişim Araştırmanın Etkisini Artırıyor • Açık Erişim makalelere daha fazla atıf yapılıyor Kaynak: Antelman (2004) 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 13
  14. 14. Araştırma Etkisinin Artırılması Niçin Önemli? 1.5 billion lost annually in potential • İngiltere’nin bilimsel return on British science The UK is losing araştırmalara yaptığı around £1.5 annually in the yatırımın potansiyel potential impact of getirisinden kaybı yılda its scientific research yaklaşık 2,7 milyar dolar expenditure, according to one of the key figures in • Bunun temel nedeni mevcut the global open access publishing movement. Professor akademik yayın ortamının Stevan Harnad, Moderator of the American Scientist Open Access Forum sınırlı olması ve araştırma and Professor of Cognitive Science at bulgularına kolayca the University of Southampton's School of Electronics and Computer Science, erişilememesi (Stevan has calculated the potential return on the investment in scientific research Harnad) findings that are being lost to the UK each year through the limitations of the current academic publishing environment. Kaynak: www.eprints.org 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 14
  15. 15. Açık Erişim Dergileri • Yüksek abonelik fiyatlarına tepki olarak gelişti • Çeşitli konularda 2500 civarında açık erişim dergi var • Hakemli dergilerin yaklaşık %10’u • Erişim için abonelik gerekli değil • Hakemlik ve yayın giderleri yazarlar / araştırmayı destekleyen kurumlar tarafından karşılanıyor 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 15
  16. 16. Directory of Open Access Journals 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 16
  17. 17. Kurumsal Arşivlerin Artışı Kaynak: EU Report, 2006, s. 63; http://ec.europa.eu/research/science-society/pdf/scientific-publication-study_en.pdf 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 17
  18. 18. Açık Erişim Arşivleri (Kasım 2006) • ABD (201) • İtalya (25) • İngiltere (79) • Hindistan (23) • Almanya (68) • Hollanda (21) • Brezilya (45) • Japonya (19) • Fransa (33) • İspanya (18) • Kanada (32) • Belçika (10) • Avustralya (29) • Türkiye 2 • İsveç (27) • ... •http://archives.eprints.org/eprints.php?action=browse#country 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 18
  19. 19. Açık Arşivler Girişimi 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 19
  20. 20. Directory of Open Access Repositories 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 20
  21. 21. Arama Mekanizmaları: OAIster 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 21
  22. 22. Açık Erişim Girişimleri ve Bildirgeleri • Budapeşte Açık Erişim Girişimi - 2002 • Bethesda Açık Erişim Yayıncılığı Bildirgesi - 2003 • Berlin Bilgiye Açık Erişim Bildirgesi - 2003 • BM Bilgi Toplumu Dünya Doruk Toplantısı (WSIS) Bildirgesi - 2003 • OECD Kamu Destekli Araştırma Verilerine Erişim Bildirgesi - 2004 • IFLA Açık Erişim Bildirgesi-2004 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 22
  23. 23. Kamu Fonlarıyla Yapılan Araştırmaların Sonuçlarının Açık Erişim Arşivlenmesi • ABD Temsilciler Meclisi önerisi - Yaz 2004 • Birleşik Krallık Avam Kamarası Bilim ve Teknoloji Komitesi Raporu - Yaz 2004 • Wellcome Trust Açık Erişim Zorunluluğu - 1 Ekim 2005 • Federal Araştırmalara Kamunun Erişimi Yasası (FRPAA), 2006, ABD 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 23
  24. 24. Avrupa Birliği ve Açık Erişim Kaynak: EU Report, 2006, s. 87; http://ec.europa.eu/research/science-society/pdf/scientific-publication-study_en.pdf 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 24
  25. 25. Türkiye’de Açık Erişim “Türk Üniversiteleri Açık Erişimi ve Kurumsal Arşivlerin Kurulmasını Destekliyor” • Akademik • • Devletçe, kamu fonları ile yürütülen araştırmaların Bilişim ’05 ve sonuçlarının ve yapılan yayınların . . . ulusal veya kurumsal ’06 arşivler aracılığıyla açık erişime sunulması • Üniversitelerde kurumsal arşivlerin kurulması ve • ANKOS Açık geliştirilmesi Erişim ve • Berlin Bildirgesi’nin ülkemizde de benimsenmesi. Kurumsal Arşivler (AEKA) Çalışma Grubu • ANKOS Açık Erişim Broşürü • AEKA Danışma Kurulu 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 25
  26. 26. TÜBİTAK Dergileri 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 26
  27. 27. 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 27
  28. 28. 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 28
  29. 29. 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 29
  30. 30. Türkiye’de Elektronik Dergiler 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 30
  31. 31. Sosyal Bilimlerde Açık Erişim • Research Papers in Economics (RePEc) • Social Science Research Network (SSRN) • Social Science Information Gateway (SOSIG) • European Research Papers Archive (ERPA) 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 31
  32. 32. Social Science Research Network 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 32
  33. 33. Türkiye’de Elektronik Dergiler 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 33
  34. 34. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 34
  35. 35. 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 35
  36. 36. TÜBİTAK Sosyal Bilimler Veri Tabanı 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 36
  37. 37. SBVT’de 88 dergi dizinleniyor 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 37
  38. 38. Bazı Dergiler Açık Erişim 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 38
  39. 39. 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 39
  40. 40. Sosyal Bilimlerde Kendi Kendine Arşivleme K. Antelman, Self-archiving practice and the influence of publisher policies in the social sciences, Learned Publishing, 19, 85-95, 2006. http://eprints.rclis.org/archive/00006023/01/antelman_self-archiving.pdf 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 40
  41. 41. Sosyal Bilimler Farklı! • Dergi fiyatları daha ucuz • Dergi dışı yayınlar (kitap, monografi) yaygın (~%40) • Makaleler yayıncıya bedava veriliyor, kitaplarsa telif karşılığı • Araştırmalarda ulusal yönelimler ağırlıklı • Sosyal bilimlerde daha az araştırma destekleniyor • Kamu fonlarının kullanımı, vergi verenlerin ikinci kez araştırma sonuçları için ödeme yapmaması açısından önemli • Fen bilimleri araştırmalarına kamudan gelen talep daha yüksek (fen bilimleri toplumsal yönden daha yararlı) • Fen bilimlerine daha çok fon ayrılıyor • Önbaskı değişimi fen bilimlerinde daha acil 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 41
  42. 42. Sosyal Bilimlerde AE Niçin Yavaş Gelişiyor? • Araştırmacılar arasında karşılıklı bağımlılık düzeyi düşük • Ortak sorunları, hedefleri ve süreçleri saptamada görev belirsizlik derecesi yüksek – Karş. Yüksek enerji fiziği – Sosyal bilimler • Entellektüel alanların toplumsal boyutları • Birleşik/Ayrı disiplinler (karş. Ekonomi – Sosyoloji/Coğrafya) • Kırsal/Kentsel disiplinler (karş. Ekonomi – Diğer 5 alan) K. Antelman, Self-archiving practice and the influence of publisher policies in the social sciences, Learned Publishing, 19, 85-95, 2006. http://eprints.rclis.org/archive/00006023/01/antelman_self-archiving.pdf 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 42
  43. 43. Ya Kitaplar? • Kitaplara tam metin erişim sağlamak görünürlüğü artırdığı için basılı kitap satışlarını da artırıyor (MIT Press, National Academies Press örnekleri) • Daha fazla okuyucu • Araştırma etkisinin artması 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 43
  44. 44. Neler Yapılabilir? Araştırma Etkisi • Açık Erişim Görünürlük Daha çok araştırma desteği • Araştırma raporlarını hızla web sayfalarına ya da kurumsal arşivlere konabilir • Sorun “bilimsel iletişim süreci” ile ilgili • Kamu kaynaklarıyla yapılan araştırma sonuçlarını (makaleler, tezler, vs.) herkesin erişimine açılabilir • Açık Erişim araştırma desteğinin önkoşulu haline getirilebilir • Uluslararası Açık Erişim bildirgelerini kurumsal düzeyde ve ülke düzeyinde desteklenebilir (örneğin, TÜBİTAK, TÜBA) 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 44
  45. 45. Ne Yapılabilir? (devamla) • Kendi kendine arşivleme desteklenebilir • Hakemli Açık Erişim dergileri yayımlanabilir • Açık erişim dergileri ve arşivleri standartlara göre (örneğin, OAI-PMH, OpenURL) hazırlanabilir • Dergileri TÜBİTAK SBVT’de dizinlemek için açık erişim koşulu getirilebilir • Hakemli olmayan diğer sosyal bilim dergileri de dizinlenebilir ve tam metinleri herkesin erişimine açılabilir • Türkiye Kurumsal Arşivler hizmeti sunulabilir 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 45
  46. 46. Açık Erişim: Bilimsel İletişim ve Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Üzerine Etkileri Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html 1. Ulusal Sosyal Bilimlerde Süreli Yayıncılık Kurultayıi 2-3 Kasım 2006, Ankara - 46

×