Van Helmont

1,059 views

Published on

Presentatie van de voordracht die werd gegeven over Jan Baptist Van Helmont. Deze presentatie is tevens een eerbetoon aan graficus Chris Vandendriessche alias 'Castor'.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,059
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
9
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Van Helmont

  1. 1. Tussen natuurlijke magie en wetenschapJan Baptist Van Helmont
  2. 2. 2Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeInhoud• Voorstelling van Chris Vandendriessche (alias Castor)• Enkele apecten uit de geschiedenis van de scheikunde• Jan Baptist Van Helmont: een belangrijke overgangsfiguur voor de scheikunde• Enkele besluiten• Van Helmont en de inquisitie
  3. 3. 3Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeChris Vandendriessche alias• Studies aan de Academie van Leuven en het Sint-Lukas instituut in Brussel• Illustrator van talrijke boeken en publicaties
  4. 4. 4Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeIllustrator van talrijke boeken en tijdschriften
  5. 5. 5Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeVele tentoonstellingen & opdrachten1992Naar aanleiding van de tiende verjaardag van het overlijdenvan Tolkien, worden Chris’ illustraties van “In de ban van dering” tentoongesteld in het Keble College te Oxford.
  6. 6. 6Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeOntwerper van postzegelsfebruari 2007november 2006
  7. 7. 7Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeUitgave van Brabant Strip vzwPagina 14 – 15De Duivelschuur van VilvoordePagina 42 – 43De Steen Der Wijzen
  8. 8. 8Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeCastor, in de Rand, Brabant Strip vzw (2009)
  9. 9. 9Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeCastor, in de Rand, Brabant Strip vzw (2009)
  10. 10. 10Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeInhoud• Voorstelling van Chris Vandendriessche (alias Castor)• Enkele apecten uit de geschiedenis van de scheikunde• Jan Baptist Van Helmont: een belangrijke overgangsfiguur voor de scheikunde• Enkele besluiten• Van Helmont en de inquisitie
  11. 11. 11Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeDe geschiedenis van het periodiek systeem, CD-rom,www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2007)In de oudheid wordt reeds gewerkt met chemische elementen.Door middel van vuur kan men stoffen aan de kook brengen.Zo kan men klei bakken, glas blazen & kleurstoffen bereidenuit plantenChemie in de oudheidDe chemie is een ambacht
  12. 12. 12Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeDe fundamentele eigenschappen zijn warm en koud, en nat en droog. De combinaties van dezeeigenschappen vormen de oorsprong van de vier elementen!Aristoteles(384 – 322 v.Chr.)aardevuurluchtwaterNatKoudWarmDroogMaterieleer van Empedocles en AristotelesEmpedocles(492 – 432 v. Chr.)
  13. 13. 13Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeMaterieleer van de Alchemisten (300 – 1500 na Christus)• De elementenleer van Aristoteles vormen de basis van de materie• Chemische processen kunnen verklaard worden door drie principes: zwavel (brandbaar), kwik (vloeibaar)en zout (vast).• Chemische stoffen ontstaan door een natuurlijk groeiproces. De alchemist tracht in het laboratorium destoffen te transmuteren in hun meest zuivere en perfecte vorm.De geschiedenis van het periodiek systeem, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2007)
  14. 14. 14Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeAlle metalen krijgen alchemische symbolenkwikgoud platinazwavelkoperzilverarseenijzerSymboliek van de Alchemisten (300 – 1500)Bron: http://www.rsc.org/chemsoc/visualelements/pages/alchemist/alchemy.html
  15. 15. 15Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeAlbrecht Dürer (1471-1528)Das NarrenschiffEen alchemist die als nar gekleed een destillatieuitvoertAlchemisten beweren dat ze onedele metalen in goudkunnen veranderen!Hierdoor zullen ze vaak als dwazen wordenafgebeeld in etsen!Alchemische prenten uit de 15eeeuwBron: http://www.len.dds.nl/alchemisten/ & De wijze en de dwaas, Uitgeverij Van de Wiele, Davy Jacobs (red.) (2007)
  16. 16. 16Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeFrancesco Petrarca (1302-1374)Trostspiegel in Glück und UnglückDe alchemist werkt bij zijn oven waaruit schadelijke dampen opstijgen, terwijl zijn knecht wanhopig staat toete kijkenAlchemische prenten uit de 16eeeuwBron: http://www.len.dds.nl/alchemisten/ & De wijze en de dwaas, Uitgeverij Van de Wiele, Davy Jacobs (red.) (2007)
  17. 17. 17Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordePieter Breughel de Oude (1525-1569) - Alchemistenfamilie gravure uit 1558Bron: http://www.len.dds.nl/alchemisten/ & De wijze en de dwaas, Uitgeverij Van de Wiele, Davy Jacobs (red.) (2007)De oudste afbeeldingen van een alchemistisch laboratorium uit de 16eeeuwAlchemische prenten uit de 16eeeuw
  18. 18. 18Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordePaupertatem alius fugit, ast hic advocat ipsam(een ander ontvlucht de armoede, maar deze – namelijk de alchemist – roept haar juist op)Pieter Cool naar een ontwerp van Maarten de Vos (ca 1532-1603)‘Den Alcomist “seer veel verquist” aen goet en tijtGhelt, goet, en schat “heeft hij ghehat” maer ist nu quytHij vint int vier [vuur] “gans niet een sier” dan syn bedervenIn d’eynde [op het einde] dan “moet bij erm man [moet hij arm man]” int gasthuys sterven’Alchemische prenten uit de 16eeeuw
  19. 19. 19Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeCrispijn van de Passe de Oude (1563-1637)Het element vuur als alchemistDe alchemist zet zijn bril af om naar eenjonge vrouw te kijken die kostbaarheden inhaar hand houdt.Alchemische prenten uit de 17eeeuwBron: http://www.len.dds.nl/alchemisten/ & De wijze en de dwaas, Uitgeverij Van de Wiele, Davy Jacobs (red.) (2007)
  20. 20. 20Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeDe protochemieDe chemie als ambachtVoornamelijk aandacht voor recepten(hoe doe/maak ik dat)DistillatietoestelBrunschwig, Hieronymus, ca.1450-ca. 1512,Theoretisch-conceptueelEen verklaring vinden over de wereld
  21. 21. 21Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeIatrochemie (~1600)Het doel is om geneesmiddelen te bereiden.
  22. 22. 22Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordePhilippus Aureolus Theophrastus Bombastusvon Hohenheim (1493 - 1541)ParacelsusIatrochemie (~1600)Het universum is een soort machine.De wereld is een levend, geestelijk organisme.Goddelijke krachten zijn bovennatuurlijk.Natuurlijke magieGoddelijke magieBron: Historiek van de Chemie, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs &Opleidingen (2011)
  23. 23. 23Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeJean Baptiste van Helmont (1577–1644)17eeeuw – Chemie wordt een zelfstandige disciplineHij zou een andersoortige dokter worden
  24. 24. 24Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeAntoine Lavoisier( 1743 - 1794 )Bron: Leven en werk van A.L. Lavoisier, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2008) & De geschiedenis van het periodiek systeem,CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2007)Marie-AnnePierette Paulze(1758- 1836)18eeeuw – stormachtige chemische ontwikkelingen
  25. 25. 25Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeBron: De geschiedenis van het periodiek systeem, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2007)John Dalton (1766-1844)19eeeuw – Naar een nieuw atoommodel
  26. 26. 26Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeBron: De geschiedenis van het periodiek systeem, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2007)Wetenschappelijk pionierswerk in de 19eeeuw
  27. 27. 27Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeDmitri Ivanovich Mendeleev(1834 – 1907)Bron: De geschiedenis van het periodiek systeem, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2007)Het periodiek systeem van de elementen
  28. 28. 28Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I Vilvoorde20eeeuw: Moderne atoom- en bindingsmodellenBron: Historiek van de Chemie, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2011)Nobelprijs Chemie in 1954Nobelprijs voor de vrede in 1962
  29. 29. 29Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeInhoud• Voorstelling van Chris Vandendriessche (alias Castor)• Enkele apecten uit de geschiedenis van de scheikunde• Jan Baptist Van Helmont: een belangrijke overgangsfiguur voor de scheikunde• Enkele besluiten• Van Helmont en de inquisitieNieuwe Graanmarkt Brussel
  30. 30. 30Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeYourcenar, Marguerite. Het Hermetisch Zwart. Athenaeum PolakVan Gennep, 2011 (herdruk)Het hoofdpersonage Zeno belichaamt de overgang van de op de theologieberustende wetenschapsbeoefening naar de exactewetenschapsbeoefening.Marguerite Yourcenar(1903-1987)LOeuvre au noir (1968)
  31. 31. 31Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeAndré Delvaux(1926-2002) http://www.cinematek.beLangspeelfilm “LOeuvre au noir” (1988)
  32. 32. 32Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeGeboorte in 1579 in Brussel te Sint-GoedeleHallepoort in 1612(Remigio Cantagallina)de Schaarbeekse Poort in 1612Stadsplan Brussel in 1555Vader Christiaan Van Helmont sterft in 1580Moeder Marie van Stassart neemt de opvoeding op zich
  33. 33. 33Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeEerste studie in Leuven rond 1592Het Groot Begijnhof van Leuven (Begijnhof Ten Hove)Van Helmont combineert klassieke talen enFilosofie met een studie inde sterrenkunde, wiskunde en logica.Weigert zijn diploma in 1594Hij weigert ook om kanunnik te worden.Hij kan niet leven tussen “de zonden van de mensen”.
  34. 34. 34Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeGeneeskundediploma in 1599Bron: Historiek van de Chemie, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2011)
  35. 35. 35Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeClaudius Galenus(131 – tussen 201 en 216)Avicenna(980 -1037)Hippocrates van Kos(ca. 460 v.Chr. – 370 v.Chr.)Literatuuronderzoek
  36. 36. 36Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeReis door Europa in 1599ZwitserlandItaliëFrankrijkEngeland
  37. 37. 37Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordePestdokter met een masker, met in de snavel welriekende kruiden omde miasmen (Oudgrieks voor vervuiling) op afstand te houden (1656)Uitbraak van de pest in Antwerpen (1605)“LOeuvre au noir” (1988)http://www.cinematek.be
  38. 38. 38Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeHuwelijk met Margarita Van Ranst (1609)Bron: Historiek van de Chemie, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2011)
  39. 39. 39Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeVerhuis naar VilvoordeOnze-Lieve-Vrouw-van-Troostkerk, VilvoordeFoto’s genomen door Johan Van Damhttp://www.panoramio.com/user/johanvandamMonnikhof, Houtem, Vilvoorde
  40. 40. 40Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeDe roep naar de (al)chemie of de kunst van het vuurHij is ervan overtuigd dat God hem heeft ‘geroepen’ om de geheimen van de (al)chemie te ontcijferenDe (al)chemie kan de absolute waarheid onthullen. In de plaats van de vier-elemententheorie van de Grieken (Empedocles-Aristoteles), komt hij door zijn experimenten tot de overtuiging dat er maar twee echt fundamentele elementen bestaan,namelijk water en lucht.Bron: Historiek van de Chemie, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2011)
  41. 41. 41Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeHet WilgenboomexperimentVan Helmont plant een wilgenboompje in een afgewogen hoeveelheid aarde. Hij geeft het boompje watergedurende vijf jaar. Hij toont aan dat het boompje ongeveer 70 kg zwaarder werd, terwijl de massa van degrond quasi onveranderd blijft. Van Helmont besloot hieruit dat alle delen van de boom gevormd werden uitwater.
  42. 42. 42Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeEts van Jan Baptist Van Helmont (1579-1644) en zijn zoon FranciscusMercurius Van Helmont (1614-1699), uit J.B. Van Helmont, Ortusmedicinae (Amsterdam: Elsevier, 1648)Ortus medicinae (1648)
  43. 43. 43Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeHet fotosyntheseproces6CO2 + 6H2O → C6H12O6 + 6O2
  44. 44. 44Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeVrije Vertaling van het onderschrift:Dit is van Helmont met zijn leer over geneeskrachtige middelenvoor een lang leven te bevrijden van ziekte. Hij opent de natuurtot op de diepste grond. Kom , luister naar wat hij zegt: dewaarheid .....Origineel portret van Jan Baptist Van Helmont uit 1648.Van Helmont als overgangsfiguur
  45. 45. 45Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeVan Helmont gelooft in een bovennatuurlijke kracht, de archeus, die het individuele menselijke lichaamstuurt. Volgens Van Helmont kan de archeus experimenteel worden bevestigd.De archeusBron: Historiek van de Chemie, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2011)
  46. 46. 46Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeNatuurlijke magieVan Helmont is erg geinteresseerd in de natuurlijke magie. Hijgelooft dat de geheimen van de natuur onthuld kunnen wordendoor de kennis van de Bijbel toe te passen, de nodige visionaireervaring te ontwikkelen en empirische onderzoeken te doen.Bron: Historiek van de Chemie, CD-rom, www.kvcv.be,Onderwijs & Opleidingen (2011)
  47. 47. 47Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeHij is aanhanger van de opvatting dat de natuur beheerst kan wordendoor de steen der wijzen, de alchemistische sleutel om onedelemetalen in goud te transmuteren.Van Helmont de alchemistVan Helmont vindt dat de alchemie geen duivelse ketterij is,maar een zuivere vorm van natuurlijke magie.“Mensen neigden ertoe alleen de dingen die de fysische werelduitmaakten, als natuurlijk te beschouwen. Geestelijke krachtenbeschouwden ze veeleer als duivels of goddelijk. Maar veelgeestelijke krachten waren een onderdeel van de door Godgeschapen natuur.”Bron: Historiek van de Chemie, CD-rom, www.kvcv.be,Onderwijs & Opleidingen (2011)
  48. 48. 48Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeInhoud• Voorstelling van Chris Vandendriessche (alias Castor)• Enkele apecten uit de geschiedenis van de scheikunde• Jan Baptist Van Helmont: een belangrijke overgangsfiguur voor de scheikunde• Enkele besluiten• Van Helmont en de inquisitie
  49. 49. 49Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I Vilvoorde•Supplementum de Spadanis fontibus (1624)Een reactie op Henri de Heer over het effect van het bronwater van Spa.De magnetische behandeling van wondenIn conflict met heersende opvattingen door twee publicaties•De magnetica vulnerum curatione (1621, Parijs)In 1617schrijft hij een verhandeling over de magnetische genezing van wonden over o.a. de werking vanwapenzalf. In conflict met de jezuiet Jean Roberti (1569 – 1651 ).Bron: Historiek van de Chemie, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2011)
  50. 50. 50Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeDe jacht van Roberti op Van HelmontRoberti verzamelt in 1624 16 handtekeningen van vooraanstaande mannen.Minstens 24 voorstellen in De magnetica vulnerum curatione naast 3 voorstellen van Paracelsus die VanHelmont had aanvaard, waren ketters!Roberti vraagt aan aartsbisschop Jacobus Boonen (1573 – 1655) om op te treden in naam van de wet!Schaalmodel van de Sint-Romboutstoren te Mechelen
  51. 51. 51Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeIn 1625 was het niet aartsbisschop Boonen, maar wel de Spaanse Inquisitie die Van Helmont beschuldigd vanketterij.Beschuldiging door de Spaanse InquisitieIn 1626 volgt het bevel dat er moet begonnen worden met de instructie van dokter Van Helmont!Bron: Historiek van de Chemie, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2011)
  52. 52. 52Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeOndervragingen door het kerkelijk hofIn 1627 start het Bisschoppelijk Hof een proces tegen hem.Rechter Jean Leroy zal Van Helmont over zijn boek ondervragen.De kamer van de Inquisitie, Bernard Picart (1722)Van Helmont neemt in eerste instantie geenafstand van zijn boek, maar op het einde van zijnproces krijgt hij spijt van zijn beslissing omuitgebreid te antwoorden op de vragen van derechter.Hij is bereid om het boek te onderwerpen aan het oordeelvan de ‘rooms-katholieke rechtgelovige kerk’. Hij zal hetpersoonlijk in de vlammen gooien als de kerk dat eiste!
  53. 53. 53Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeHet oordeel van de Leuvense theologen en geneesherenSint-Jan-de-Doperkerk in Leuven“De magnetische behandeling van wonden”In 1630 onderwerpt een gedesillusioneerde Van Helmont zich volledig en toont hij zich berouwvol.Hij geloofde nu zoals ook de kerk geloofde• Staat bol van beweringen die van bijgeloof getuigen• Schadelijk tot in de hoogste graad• Maakt het onmogelijk om een onderscheid te maken tussende werking van de natuur, van de duivel of van god
  54. 54. 54Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeAanhouding in 1634Na een huiszoeking in 1634 werd van Helmont opgesloten in de toren van de Aartsbisschop.Twee dagen later mocht hij zijn straf verder uitzitten tussen de muren van een minderbroederklooster in debuurt en nog enige tijd later wordt hij onder huisarrest geplaatst.Fragment uit L’oevre au noir van André Delvaux
  55. 55. 55Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeHij blijft in zijn persoonlijk laboratorium aan onderzoek doen, maar hij mag niets publiceren.In 1636 werd het huisarrest opgeheven, maar het proces werd pas in 1642 stopgezet,zonder dat er een definitief oordeel werd geveld.De beschuldigingen, het schrijfverbod, de proceskosten en het eerverlies hadden Joan Baptista echterfinancieel en mentaal uitgeput.Zijn gezondheid verzwakte zienderogen. Hij overleed in 1644 aan een longaandoening vlak nadat hij –volgens geschriften van zijn zoon Franciscus Mercurius – een vriend in een brief had geschreven dathij geen 24 uur meer had te levenNa zijn dood werd het proces op aandringen van de familie verdergezet en in 1646 werden allebeschuldigingen ingetrokken.Einde van zijn leven
  56. 56. 56Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeInhoud• Voorstelling van Chris Vandendriessche (alias Castor)• Enkele apecten uit de geschiedenis van de scheikunde• Jan Baptist Van Helmont: een belangrijke overgangsfiguur voor de scheikunde• Enkele besluiten• De rol van de inquisitie in het leven van Van Helmont
  57. 57. 57Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeVan Helmont is een belangrijke overgangsfiguurHij is de belangrijkste chemische filosoof van de eerste helft van de 17eeeuw.Hij is een grondlegger van de moderne scheikunde en met name de iatrochemieHij is de ontdekker van het verteringsmechanisme, gisting, gas én van de thermometer.Hij heeft het aderlaten veroordeeld.
  58. 58. 58Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeDe Britse vader van de chemieRobert Boyle(1627 – 1691)Bron: Historiek van de Chemie, CD-rom, www.kvcv.be, Onderwijs & Opleidingen (2011)
  59. 59. 59Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeLiteratuurlijstYourcenar, Marguerite. Het Hermetisch Zwart. Athenaeum Polak Van Gennep, 2011 (herdruk)Harline Craig E. De Wonderen van Jezus-Eik. Uitgeverij Bert Bakker, 2003Pizzi, Richard A. “Inspired by the “Art of Fire” - Flemish chemist Jan Van Helmont was as much alchemistand magician as scientific pioneer.” Today’s chemist at work, Augustus 2004 - ACS Publications, 35 -37Pagel, W. Joan Baptista Van Helmont: Reformer of Science and Medicine; Cambridge University Press:Cambridge, UK, 1982Moens G., Mortier T. Tussen natuurlijke magie en wetenschap: Jan Baptist Van Helmont, NVOX 36 (4), p.171-173, 2011Dag van het chemie-onderwijs: Historiek van de Chemie, CD-rom, KVCV Sectie Onderwijs & Opleidingenen Sectie Historiek, Ontwerp en realisatie: Leo Bergmans, 2011Rousseaux, S. Een gave Gods? Pest en genezen in `Dageraad ofte nieuwe opkomst der geneeskonst´ doorJoan Baptista van Helmont, eindverhandeling Universiteit Gent, Faculteit Letteren en Wijsbegeerte, 2010
  60. 60. 60Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeHoofdstuk 5: magnetisch & natuurlijk genezen
  61. 61. 61Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I Vilvoorde
  62. 62. 62Maandag, 27 februari2012vzw Heemkundige Kring HertogHendrik I VilvoordeMet dank aan Karel Bruggemans, Gaston Moens & CastorDankjewel voor de interesse!

×