Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Upcoming SlideShare
Introductie positive psychology - Nederlands
Next
Download to read offline and view in fullscreen.

0

Share

Download to read offline

Hendriks et al. 2016 Positieve psychologie in suriname

Download to read offline

Artikel in Tijdschrift Positieve Psychologie, april 2016

Related Books

Free with a 30 day trial from Scribd

See all
  • Be the first to like this

Hendriks et al. 2016 Positieve psychologie in suriname

  1. 1. 16 april nr. 2 2016 | TPP Positieve psychologie in Suriname
  2. 2. april nr. 2 2016 | TPP 17 familie) kan er toe leiden dat mensen geen hulp zoeken, ook al hebben ze die nodig (Hinton Laroche, 2012). Het negatieve imago heeft de psychologie echter mogelijk voor een deel ook aan zichzelf te danken door haar traditionele focus op stoor- nissen en disfuncties (Seligman Csikszentmi- halyi, 2000). Meer bekendheid van de ideeën uit de positieve psychologie kan bijdragen aan een ander imago, waardoor de drempel om naar een psycholoog te stappen uiteindelijk enigszins verlaagd wordt. Positieve interventies als dankbaarheid, optimisme, vriendelijkheid en meditatie zijn niet-stigmatiserende activiteiten die positieve gedachtes, gevoelens en gedrag vergroten (Layous et al., 2011). Verder kan de ontwikkeling van specifieke kararaktersterkten als sociale intelligentie, open mindedness en vriendelijkheid stigmatisering verminderen (Ver- tiloa Gibson, 2014) doordat mensen leren om op een positievere manier aan te kijken tegen diegene die psychologische hulp zoeken en zich minder van hen willen distantiëren. 2. Gebrek aan culturele sensitiviteit Een ander probleem is een gebrek aan cultureel De positieve psychologie in Suriname is sterk in ontwikkeling. Behalve een positief verloop (zie kader) zijn er ook uitdagingen die de groei in de weg kunnen staan. We behandelen er drie en gaan ook in op de bijdrage van de positieve psychologie aan oplossingen. 1 Stigmatisering van hulpvragers Allereerst is er de angst voor stig- matisering bij het vragen om hulp. In Suriname voelen mensen een grote drempel om (psychologische) hulp te zoe- ken. Ze vragen zich af: wat zullen anderen ervan denken? Hulp vragen wordt vaak gezien als een teken van zwakte, van het niet ‘je eigen boon- tjes kunnen doppen’. Cultureel kan Suriname worden beschouwd een gematigd collectivis- tisch land; de individuele identiteit hangt sterk samen met de identiteit van de (etnische) groep. De gemeenschap is hecht en beschermend naar buiten toe, maar eist daarvoor een sterke loyali- teit van haar leden terug. Daarom zijn familiere- laties en wat de verwanten van iets vinden zeer belangrijk (Hofstede, 1983, 1986). Afwijking van de groepsnorm (en die is meestal: we lossen het zelf wel op en we hangen de vuile was niet buiten) zal in collectivistische samenlevingen tot grote schaamte en reële vrees voor sociale uitsluiting leiden. In Suriname worden psychologen en psychiaters in de volksmond lawman datra genoemd, wat letterlijk gekkendokter betekent. De term geeft aardig weer hoe er nog wordt gedacht. De vrees voor stigmatisering (persoonlijk en van de ■ Tom Hendriks, Manon Sanches Tobi Graafsma THEMA Van lawman datra tot professional en onderzoeker
  3. 3. 18 april nr. 2 2016 | TPP aangepaste behandelmethoden. De meeste psychologen hebben hun opleiding in Neder- land of Cuba genoten. In dit kader komen we soms het acroniem WEIRD tegen, dat staat voor Western, Educated, Industrialized, Rich, Democratic. Behandelmethoden zijn hoofdza- kelijk gebaseerd op onderzoeken bij westerse, veelal hoog opgeleide, welvarende mensen die wonen in geïndustrialiseerde, democratische landen (Henrich et al., 2010). Vaak wordt er ten onrechte uitgegaan dat resultaten en be- handelmethoden generaliseerd kunnen worden naar niet-westerse populaties. “Mainstream psychologie was en is een westerse, inheemse psychologie”, schrijft EFPA-president Roe, en “aannemen dat ze een universeel karakter heeft is in feite een voortzetting van koloniale verhoudingen en een verdeling van de wereld in ‘the West and the Rest’.” (Roe, 2012). Psychologen in Suriname ervaren dat westerse behandelmethoden, waaronder cognitieve gedragstherapie, niet goed aansluiten op de denkwijze en belevingswereld van de doorsnee burger in Suriname. Openlijk praten over thema’s waarop een sociaal taboe ligt, of het met een vreemde bespreken van familieproble- men, is vaak heel moeilijk. De verklaringen die mensen geven voor ervaren psychisch leed zijn vaak gekoppeld aan familieconflicten. De the- orie over de pathogenese en over de oplossing daarvan ligt dan dus ook in het familiesysteem. Een ander voorbeeld is de centrale rol van geloof en religie. Een geschatte 49 procent van de Surinaamse bevolking is christen, 23 procent hindoe en 16 procent moslim (Menke et al., 2012) en het geloof wordt door de meesten actief gepraktiseerd. Het belang van religie in de omgang met problemen van psychologische aard komt in de traditionele psychologie weinig aan bod. Dit kan er in Suriname toe leiden dat patiënten afhaken en eerder vertrouwen op religieuze en culturele praktijken. Oso dresi Het ontbreken van cultuur sensitieve behan- delmethoden heeft als neveneffect gehad dat enkele psychologen gebruik maken van metho- den die beter aansluiten bij de belevingswereld van hun patiënten, maar die nog onvoldoende evidence based zijn. Hoewel sommige critici de positieve psycholo- gie een te sterke gerichtheid op het individu In Suriname voelen mensen een drempel om psychologische hulp te zoeken
  4. 4. april nr. 2 2016 | TPP 19 voor de voeten werpen (Christopher et al., 2008; Becker Marecek, 2008), wordt er meer onderzoek gedaan naar thema’s die in niet-westerse landen een rol spelen, zoals religie en spiritualiteit. Onderzoeken tonen aan dat het geloof in een hogere macht een bijdrage levert aan het vermogen om beter om te gaan met stress en ziekte (Miller Thoresen, 2003; Park, 2005). Andere voorbeelden zijn on- derzoeken naar de positieve effecten van religi- euze en spirituele interventies in het algemeen (Gonçalves et al., 2015), de heilzame werking van gebed bij de behandeling van depressie en/ of angsten (Boelens et al., 2012; Denny, 2011) en de rol van vergeving in een helingsproces (McCullough, 2000). Alternatieve interventies, die vallen onder de noemer complementary and alternative medicine (CAM), worden geïntegreerd in de gezondheidszorg (Barnett Shale, 2012). Deze behandelmethoden kunnen een aanvulling op, of een mogelijk alternatief zijn voor cognitieve behandelmethoden. In Suriname komen we al tegen: (mindfulness-)meditatie, yoga, massag- etherapie, acupunctuur, Ayurvedische therapie. Ook oso dresi, het gebruik van geneeskrachtige Surinaamse planten en kruiden, speelt een rol (Mans, 2010; Van Andel Carvalheiro, 2013). De toepassing van alternatieve en traditionele geneeswijzen als winti of inheemse sjamanen is echter nog niet geïntegreerd in de ge- zondheidszorg; er is dus ook geen duidelijke scheidslijn tussen effectieve methoden en kwakzalverij. In de positieve psychologie wordt het belang van bepaalde alternatieve genees- wijzen onderkend en verder onderzoek wordt gestimuleerd. Dit kan bijdragen aan integratie van werkzame alternatieve geneeswijzen. 3. Een nieuwe onderwijs- en onder- zoekscultuur In 2010 is aan de Anton de Kom Universiteit van Suriname (ADEKUS) een leerstoel klinische psychologie, in het bijzonder klinische kinder- en jeugdpsychologie, gestart in samenwerking met De Bascule, academisch centrum voor kin- der- en jeugdpsychiatrie in Amsterdam. In dat- zelfde jaar begon ook de studierichting psycho- logie. De voorbereidingen begonnen een jaar eerder als een twinning project met de Erasmus Universiteit Rotterdam. Elk jaar is er plaats voor 25 studenten. Er staan in het collegejaar 2015- 2016 89 studenten ingeschreven en tot nu toe zijn 18 studenten afgestudeerd. Twee hebben inmiddels in Nederland hun masteropleiding psychologie succesvol afgerond en zijn naar In juni 2015 bezochten negen Surinaamse psychologiestudenten en hun docent het IPPA wereldcongres in Florida. Het vak Introductie in de positieve psychologie, speciaal ontwikkeld voor de bacheloroplei- ding aan de Anton de Kom Universiteit in Paramaribo, gaat in april 2016 van start. De toekomstige masteropleiding klinische psychologie, met een specialisatie in kinder- en jeugdpsychologie, zal een verdieping in de positieve psychologie bieden, met thema’s als veerkracht, het ontwikkelen van karaktersterkten en positieve interventies in de gemeenschap. Het voorlopige hoogtepunt is de tweede Caribbean Regional Conference of Psy- chology, in 2014 door gastland Suriname gehouden voor meer dan vierhonderd professionals uit het Caribisch gebied, de Verenigde Staten en Nederland. De afge- lopen tien jaar is het aantal in Suriname werkzame psychologen gestaag gegroeid. Beroepsvereniging SVPO (psychologen en orthopedagogen) heeft inmiddels 32 leden. Onder hen steeds meer geremigreerde Surinamers en een aantal Nederlanders met een Surinaamse partner. Waar Suriname in de periode 1972-2009 een brain drain kende (Dulam, 2015), is de afgelopen jaren bij psychologen eerder sprake van een brain gain.
  5. 5. 20 april nr. 2 2016 | TPP Suriname teruggekeerd, waar ze als psycholoog werkzaam zijn. In 2016 zal naar alle waarschijn- lijkheid de masteropleiding klinische psychologie starten. Naar verwachting zal dan ook het aantal werkzame psychologen toenemen. De didactiek is probleemgestuurd onderwijs, een onderwijsmethode die leren ziet als een constructief, zelf gestuurd, collaboratief en contextueel proces (Dolmans et al., 2005). De student staat centraal. Het onderwijs geschiedt in kleine groepen waarbij gewerkt wordt aan ‘problemen’, die besproken worden aan de hand van een vaste procedure, de Zevensprong (Grave Witteman, 2005). Deze didactiek doet een groot appèl op eigen initiatief en eigen ver- antwoordelijkheid. Studenten leren in dit proces samenwerken. Studenten worden gestimuleerd gezamenlijk leerdoelen te verwezenlijken. Vele componenten die we terug zien in het theore- tisch kader van positive schooling, zoals zorgen voor elkaar, het opbouwen van vertrouwen, respect voor diversiteit, plannen, motiveren en het stellen van doelen (Snyder et al. , 2006) worden in probleemgestuurd onderwijs door de studenten in de praktijk gebracht. De studierich- ting Psychologie is tot nu toe de enige die deze didactiek gebruikt; twee andere studierichtingen (rechten en medicijnen) overwegen om er ook toe over te gaan. Publicaties Volgens de Scimago Journal Country Bank staat Suriname op de 186ste plaats van de we- reldranglijst voor academische publicaties. In de periode 1996-2014 zijn er volgens de gegevens van de Scimago 253 geciteerde documenten gepubliceerd, waarvan slechts elf artikelen op het gebied van de sociale wetenschappen en psychologie. Ter vergelijking: Nederland (met een veel grotere bevolking) staat op de 14de plaats met een aantal van 681.804, respectievelijk 70.070 documenten (SCimago, 2015). Hoewel ADEKUS al veertig jaar bestaat, kent ze geen onderzoekcultuur. De jonge afdeling psycholo- gie heeft nog geen publicaties voortgebracht. Het enige instituut dat met enige regelmaat publicaties op psychologisch gebied aflevert, is het Institute for Graduate Studies and Research (IGSR), onderdeel van ADEKUS. Verschijnselen als depressie, angsten, verslavingen of uitingen van een posttraumatisch stresssyndroom worden nog nauwelijks onderzocht. Laat staan dat er publicaties verschijnen over geluk, welbevinden of andere thema’s die centraal staan in de posi- tieve psychologie. Multi-etnisch Positieve psychologie kan hier in de toekomst verandering in brengen. Positieve psychologie spreekt studenten sterk aan en inspireert. Tal Ben Shahar, verantwoordelijk voor het baan- brekende positieve-psychologieprogramma op Harvard University, stelde dat lezen en denken over positieve dingen op zichzelf al ons fysiek en emotioneel immuunsysteem versterkt. Een goed opgezet en uitgevoerd programma kan leiden tot een transformatie van hoe studenten zichzelf en de wereld om hen heen zien (Russo-Netzer Ben Shahar, 2011). Dit zou een verklaring voor de aantrekkingskracht van de positieve psychologie kunnen zijn. Een toenemend aantal Met de inwerkingtreding van de Wet na- tionale basiszorgverzekering in september 2014 heeft iedere Surinamer inmiddels recht op minimaal vijf psychologische con- sulten die (gedeeltelijk) worden vergoed. Mensen kunnen voor psychologische hulpverlening onder meer terecht bij het Psychiatrisch Centrum Suriname, dat behal- ve zeven psychiaters ook een psycholoog in dienst heeft, of bij een aantal zelfstandig werkende psychologen en in twee zie- kenhuizen. Het Streekziekenhuis Nickerie heeft sinds 2004 een afdeling Medische psychologie en in oktober 2015 is ‘s Lands Hospitaal in Paramaribo gestart met het opzetten van een dergelijke afdeling.
  6. 6. april nr. 2 2016 | TPP 21 studenten kiest bij het schrijven van hun thesis voor een onderzoeksthema als veerkracht, arbeidstevredenheid, yoga of mindfulness. Dit is opmerkelijk omdat de eerste cursus Introductie in de positieve psychologie pas in april 2016 van start gaat. Hopelijk blijven studenten ook na hun afstuderen onderzoek doen in hun werk als psycholoog, of kiezen ze voor een wetenschap- pelijk carrière. Ook voor de ontwikkeling van de positieve psychologie zelf is dit van belang. De positieve psychologie in Nederland zou een voortrek- kersrol kunnen spelen. Suriname is door de multi-etnische bevolkingssamenstelling een interessant land voor onderzoek naar de effec- ten van behandelingen. De eerste stappen voor het oprichten van een onderzoekslijn positieve psychologie zijn gezet; dit artikel is de eerste vrucht van een samenwerkingsverband tussen de opleiding Psychologie van de ADEKUS en de richting positieve psychologie van de TU Twente. Tot slot De klinische en de gezondheidspsychologie groeien naar elkaar toe. Ook het onderzoek naar veerkracht (vooral in de jaren ‘80 opgekomen), posttraumatische groei en de vraag wat maakt dat kinderen soms – ondanks ernstige adversieve omstandigheden –‒verbazend veerkrachtig zijn, kijkt vooral naar mogelijkheden de gezondheid te behouden en te bevorderen (Werner Smith, 2001; Parens et al., 2008). Samenwerking in opleiding en onderzoek tussen westerse en niet-westerse landen verdient om meerdere redenen steun. Mogelijk is er naast een idiom of distress, ook zoiets als een idiom of wellbeing: cultuurspecifieke uitingen van welzijn en geluk. ■ Tom Hendriks is docent positieve psychologie bij de opleiding Psychologie, Faculteit der Maat- schappij Wetenschappen van de Anton de Kom Universiteit. Hij is buitenpromovendus aan de Universiteit van Amsterdam en promoveert op het onderwerp ‘Ontwikkeling van karaktersterk- ten en veerkracht door meditatieve yoga’. Hij woont en werkt sinds 2011 in Paramaribo. Manon Sanches is orthopedagoog en coördina- tor van de studierichting Psychologie, Faculteit der Maatschappij Wetenschappen van de Anton de Kom Universiteit. Zij is in 1997 gepromo- veerd aan de Rijks Universiteit Groningen op het proefschrift ‘Grensgevallen. De houding van Marokkaanse, Surinaamse en Turkse Jongeren ten opzichte van sociale grenzen’. Zij is voorzitter van de Surinaamse Vereniging van Psychologen en Orthopedagogen en woont en werkt sinds 2010 in Suriname. Tobi Graafsma is kinder- en jeugdpsycholoog, specialist NIP en psychoanalyticus NVPA. Hij is bijzonder hoogleraar klinische (kinder- en jeugd) psychologie aan het Institute for Graduate Studies and Research van de Anton de Kom Universiteit (Bascule-leerstoel). Daarnaast is hij supervisor van de afdeling Medische Psycholo- gie van het drs. L. Mungra Streekziekenhuis in Nickerie, West-Suriname. Referenties www.tijdschriftpositievepsychologie.nl/uitgaven

Artikel in Tijdschrift Positieve Psychologie, april 2016

Views

Total views

479

On Slideshare

0

From embeds

0

Number of embeds

7

Actions

Downloads

2

Shares

0

Comments

0

Likes

0

×