Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Sondajın Amacı ve Uygulanması

1,463 views

Published on

Sondajın Amacı ve Uygulanması

Published in: Engineering
  • Be the first to comment

Sondajın Amacı ve Uygulanması

  1. 1. KAHRAMANMARAŞSÜTÇÜİMAMÜNİVERSİTESİ JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ MİNERALOJİ-PETROGRAFİ ANA BİLİMDALI KONU: Sondajın Amacı ve Uygulanması Danışman Yrd.Doç.Dr. Tamer RIZAOĞLU HAZIRLAYAN Tolga GÖZÜTOK İletişim: 0530 418 62 40 Mail: tolgagztk@hotmail.com Nisan,2012
  2. 2. ŞANLIURFA VE HARRAN OVALARI SULAMASI KUYU AÇILMASI VE SİSTEME YERLEŞTİRİLMESİ 2.KISIM YAPIM İŞİ
  3. 3. ÇALIŞMANIN AMACI ‘’Şanlıurfa ve Harran Ovaları Sulaması Kuyu Açılması ve Sisteme Yerleştirilmesi 2. Kısım” yapım işi, Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki Aşağı Fırat Havzasında; Şanlıurfa İl merkezinin güneyinde yer alan Akçakale-Harran ilçeleri sınırları içerisinde yer almaktadır. Söz konusu iş ile Şanlıurfa-Harran Ovaları sulama kanallarında ki su açığını, yeraltı suyundan takviye ederek kapatmak için sulama alanında su sondaj kuyuları açılması hedeflenmektedir.
  4. 4. Çalışma Alanı Şanlıurfa’nın güneyinde yer alan yaklaşık 55 km uzaklıkta olan Akçakale ilçesi; doğuda Ceylanpınar, batıda Suruç, kuzeyde Harran ilçeleri ile güneyde ise Suriye ile komşudur. Araştırma alanının konumu N: 36°-42' doğu boylamları, E: 38°-57' kuzey paralelleri arasındadır. Alanın yüksekliği 349-390 m arasında değişmektedir. Çalışma alanı aşağıda gösterilmektedir.
  5. 5. GENEL JEOLOJİ Bölgedeki birimler yaşlıdan gence doğru aşağıdaki gibi özetlenebilir. Şanlıurfa ve çevresinde temel kaya birimini; Eosen –Alt Miyosen yaşlı Midyat Grubu oluşturmaktadır. Urfa ve yakın çevresinde Midyat Grubu tabanda Eosen – Oligosen yaşlı Gaziantep formasyonu bölgede esas olarak tabanda marnlardan ve bunlar üzerinde de çörtli kireçtaşı ve Nummulitli kireçtaşlarından oluşmaktadır. Formasyonun taban kesimlerinde izlenen marnlar beyaz, krem renkli, oldukça dağılgan ve ince ve orta tabakalıdır. Marnlar üzerine uyumlu olarak gelen çörtlü kireçtaşları kirli beyaz renkli , tebeşirli sert yapılı, düzenli kırıklı ve erime boşlukludur. Formasyonun en üst seviyelerini ise yer yer masif kireçtaşları oluşturmaktadır.
  6. 6. Gaziantep Formasyonu’nun üzerine uyumlu olarak Alt Miyosen yaşlı Fırat Formasyonu gelmektedir. Tamamen karbonatlardan meydana gelen bir istiften oluşan formasyon, tabanında masif, pempe renkli kireçtaşlarından, orta kesimlerde krem renkli kalın tabakalı kireçtaşlarından, üst kesimlerinde ise gri-beyaz-pembe renkli masif kireçtaşlarından oluşmaktadır. Kireçtaşları bol kırık ve çatlaklı, aynı zamanda yaygın erime boşlukludur.
  7. 7. Midyat grubu bir bütün olarak değerlendirdiğinde, başlangıçta nispeten derin, daha sonra giderek sığlaşan bir ortamda çökelmiştir. Midyat grubu üzerine Şelmo Formasyonu olarak bilinen Üst Miyosen yaşlı bir birim gelmektedir. Bu birim içerisinde pempe kırmızı renkli kumtaşı, çakıltaşı ve kireçtaşları bulunmaktadır.
  8. 8. Şelmo formasyonu üzerine özellikle Diyarbakır-Urfa arasında yaygın yüzeylemeler veren Siverek grubu bazaltları uyumsuz olarak gelir. Bu bazaltlar Pliyosen yaşlı olup yaklaşık 50-70 m arasında değişen kalınlıklar göstermektedir. Bölgenin en genç birimini alttaki birimler üzerine uyumsuzlukla gelen kuvaterner alüvyonlar oluşturmaktadır. Bu çökeller genel olarak tutturulmamış veya zayıf çimentolu kil, silt, kum ve çakıl depolanmalarından oluşmaktadır.
  9. 9. Çalışma Alanımızda Yapılan Sondaj Çalışması Yeraltındaki su, maden, petrol gibi zenginliklerden istifade amacıyla ya da yeraltındaki jeolojik yapıların ve birimlerin özelliklerinin incelenmesi amacıyla açılan dar ve derin kuyulara sondaj kuyusu denir. Bu işlemede sondaj denir. Sondaj kuyularının inşa edileceği yerler çalışma haritamızda (1/25000 ölçekli) gösterilmiştir. Harita da gösterilen lokasyona sondaj makinesi götürülerek sondaja başlanır. Sondaj yapılacak sahada ara ve nihai su veren tabakların yaklaşık derinlik ve kalınlıkları ile sondajla delinecek çap ve çaplara tekabül eden derinlikler kuyu kesitleri ile gösterilmiştir. Kuyu kesiti aşağıda gösterilmiştir.
  10. 10. Kuyularlayeraltısularındanyararlanma Bir su kuyusu yeri seçerken dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır; • Akarsu ve kuru derelerin taşkın alanlarının dışında, • Heyelanlardan ve bataklıklardan yeterince uzakta, • Septik çukur, ve kanal vb. en az 40-50 m. uzakta • Deniz suyunun yeraltı suyu içine girişimini önleyecek kadar sahilden içeride, • Daha önce açılmış kuyuların etki alanları dışında, olmalıdır.
  11. 11. Birsahadayeraltısuyuvardırdiyebilmekiçinüç anakoşulun biraradaolmasıgerekir: 1. Beslenme sahası, yani yağmur sularının üzerine düşerek yeraltına bir kısmının sızacağı saha. 2. Poröz yani boşluklu bir ortam. Bu ortam kum, çakıl gibi taneli formasyonlar veya kaya çatlakları olabilir. Kayalar içerisinde yeraltı suyu taşımaya en uygun olanı kireç taşlarıdır. Bunlar yeraltı sularının en bol bulunabileceği ortamları teşkil ederler. 3. Üçüncü ana koşul ise boşluklu veya çatlaklı ortama sızan suların yeraltında depolanabileceği, birikebileceği bir yapının var olmasıdır.
  12. 12. Kayaçların Su Taşıma Özellikleri • TORTUL KAYAÇLAR: Yeraltı suyu taşıma bakımından en zengin formasyon grubudur. • Kumlar ve Çakıllar: Yeraltı suyu taşıyan formasyonların başlıcalarını kum ve çakıl yatakları oluşturur. • KİREÇTAŞLARI: Kireçtaşlarında çatlaklar ve erime boşluklarının bulunması yeraltı suyu taşıması bakımından çok önemlidir. Yeraltı suyu, kireçtaşlı formasyonları devamlı olarak eriterek kireçtaşları içindeki boşluk ve yarıkları genişletir ve kireçtaşlarının geçirgenliğini artırır. Böylece yeraltında çok zengin yeraltı suyu hazneleri oluşabilir. • KUMTAŞI VE KONGLOMERALAR: Bunların gevşek ve geçirimli çimentolu ile çatlaklı olanları yeraltısuyu taşıyabilir.
  13. 13. KİLLER VE MARNLAR: Killer ve marnlar su geçirmezler. Bu bakımından hiçbir zaman akifer olmazlar. Permaabilitesi çok düşüktür. MAĞMATİK KAYAÇLAR: Mağmatik kayaçların yarık ve çatlaklarında yeraltısuyu bulunur. Bunlardan bilhassa bazaltlar bol yeraltısuyu taşıyabilir.
  14. 14. Numune Alma Sondaj esnasında geçilen tabakaların doğru bir şekilde tespit edilebilmesi için her metrede kuyu ağzından alınan numuneler, numune sandığına yerleştirilip kuyunun kaç metrede ve hangi birimde çalıştığını görmemizi sağlar . Alınan numuneler sayesinde kuyu hakkında bilgi sahibi oluruz. Kuyuyu, alınan numuneler üzerinden yorumlayabiliriz.
  15. 15. Sondaj makinesi kullanarak su kuyusu (derin kuyu) açma yöntemleri Su sondajları, darbeli, döner(rotari) veya kombine (darbeli+döner) yöntemlerden biri kullanılarak araştırma veya üretim amaçlı olarak yapılır. Üretim amaçlı yapılan sondajlar genellikle bir tasarıma göre yürütülür ve bunlara "su sondaj kuyuları" adı verilir. Bir su sondaj kuyusunun aşamaları tasarım, delme, borulama, yalıtım ve pekiştirme, çakıllama, yıkama, geliştirme, su verim deneyleridir.
  16. 16. Döner Sondaj Yöntemi Sondaj hızını artırmak ve bir çok formasyonda derin sondaj yapmak için geliştirilmiş bir metoddur. Kayaçın parçalanması için gerekli enerji, matkaba verilen ağırlık ve dönme hareketi ile sağlanır. Matkap bir boru dizisini ucunda yeraltına indirilir ve döndürülür. Dönerken üzerine gelen ağırlık etkisiyle ve dişleri aracılığıyla ile kayacı parçalar. Kayaçtan kopan parçalar boru dizisinin içinden pompalan hava veya bir sıvı ile tabandan alınarak boru ile delik arasında kalan ve annülüs denilen aralıktan yeryüzeyine taşınır. Yüzeyde, taşınınan malzeme, çamur havuzlarına kanalize edilir, çökelmeye bırakılır. Temiz sondaj sıvısı, çamur havuzunun ne uzak köşesinden veya ikinci bir camur havuzundan çeklierek kuyu deliğine çekilerek kuyu içerisinde tekrardan sirkülasyona katılması sağlanır.
  17. 17. Bu sistemde süreklilik vardır yani kayacın parçalanması ve kesintilerin yukarıya taşınması sondaja ara vermeden yapılmaktadır.
  18. 18. Döner Sondaj Donanımı • Kule • Kule Alt yapısı • Motorlar ve Güç Dağıtım Düzeneği • Vinç • Halat ve Makaralar • Sondaj Dizisi ve Döner Masa • Matkaplar • Kuyu başı donanımı • Çamur pompaları • Sallantılı Elek, tanklar ve diğer ayırıcılar • Ölçme ve kontrol aletleri
  19. 19. Sondaj Dizisi Matkapın yeraltında döndürülmesini, üzerine ağırlık verilmesini ve dolaşım sıvısının iletilmesini sağlamak amacıyla değişik görevli parçaların birbirine bağlanmasıyla oluşan bir dizidir. Diziyi oluşturan parçalar yukarıdan aşağıya doğru bağlanış sıralarına göre şunlardır: Fırdöndü (Swivel) Köşeli boru (Kelly) Döner Masa (Rotary Table Sondaj boruları (Tij), Drill pipes Bağlantı elamanları (Tool Joints) Ağırlık boruları (Drill Collar) Yardımçı parçalar
  20. 20. Fırdöndü Kelly
  21. 21. Tijler Ağırlık Boruları Matkaplar
  22. 22. 51 no’lu sondaj kuyusunun açılma işlemi
  23. 23. Çalışma Alanı Kuyu Logları ÖRNEK KUYU 1 Kuyu No:75 Koordinatlar: D: 475060 K: 4065800 Kot(m): 392 Makine Tipi: Rotary Sondaj Başlama Tarihi: 23.03.2012 Bitiş Tarihi: 27.03.2012 Statik Seviye (m): 78.30 Dinamik Seviye (m): 108.70 Debil (lt/sn): 30
  24. 24. ÖRNEK KUYU 2 Kuyu No:52 Koordinatlar: D: 476800 K: 4073100 Kot(m):440 Makine Tipi: Rotary Sondaj Başlama Tarihi: 29.03.2012 Bitiş Tarihi: 02.04.2012 Statik Seviye (m): 95.00 Dinamik Seviye (m): 145.35 Debil (lt/sn): 14
  25. 25. ÖRNEK KUYU 3 Kuyu No:36 Koordinatlar: D: 496075 K: 4062275 Kot(m):356 Makine Tipi: Rotary Sondaj Başlama Tarihi: 07.04.2012 Bitiş Tarihi: 12.04.2012 Statik Seviye (m): 22.00 Dinamik Seviye (m): 106.35 Debil (lt/sn): 10
  26. 26. ÖRNEK KUYU 4 Kuyu No:10 Koordinatlar: D: 495376 K: 4067150 Kot(m):364 Makine Tipi: Rotary Sondaj Başlama Tarihi: 12.04.2012 Bitiş Tarihi: 16.04.2012 Statik Seviye (m): 31.78 Dinamik Seviye (m): 118.83 Debil (lt/sn): 25

×