Интернет бизнесийг эхлүүлэх,  Интернет бизнесийн санхүү
Цахим бизнесийн шинжилгээ <ul><li>Цахим бизнесээ эхлэхийн өмнө өөрийн компанийн байдлаа шинжил </li></ul><ul><li>Өөрийгөө ...
Эхлүүлэх үе шат <ul><li>Бизнес төлөвлөгөөгөө боловсруул:  онлайн үйл ажиллагааны стратегиа байгууллагын стратегитай уялдуу...
Хэрэгжүүлэх стратеги <ul><li>Хэрэгжүүлэх үедээ дараах зөвлөмжийг удирдлага болгоно: </li></ul><ul><li>Лидерийг бий болго  ...
Интернет бизнесийн санхүү <ul><li>Юуны өмнө ажиллаж буй орчноороо ялгагддаг.  </li></ul><ul><li>Нэг талаас маш олон хэрэгл...
Цахим төлбөрийн системд тавигдах шаардлагууд <ul><li>Хүлээн зөвшөөрөгдөх шинжтэй –  олон этгээд зөвшөөрдөг </li></ul><ul><...
Төлбөрийн ангилал, төлбөрийн систем <ul><li>Төлөгч болон төлбөр хүлээн авагчаас хамааран дараах байдлаар ангилдаг:  </li><...
Төлбөрийн ангилал, төлбөрийн систем <ul><li>Шилжүүлгийн хэмжээнээс хамааран дараах байдлаар ангилна:  </li></ul><ul><li>Би...
Төлбөрийн ангилал, төлбөрийн систем <ul><li>Төлбөрийн системд мөнгө оруулж байгаа мөчөөс хамааран: </li></ul><ul><li>Креди...
Бодит мөнгөтэй ажилладаг систем <ul><li>Бодит мөнгө дараах байдлаар шилждэг:  </li></ul><ul><ul><li>Бараа хүлээн авахдаа б...
SET  гэж юу вэ? <ul><li>Master Card, Visa -ийн нэгдэл 1996 онд боловсруулсан. </li></ul><ul><li>Өндөр зэрэглэлийн хамгаала...
Бодит мөнгөтэй ажилладаг систем <ul><li>Дараах үндсэн үе шатаар төлбөр хийгдэнэ:   </li></ul><ul><li>Төлбөртэй бараа, ажил...
Бодит мөнгөтэй ажилладаг систем <ul><li>Блдит мөнгөтэй ажилладаг өөр нэг систем нь цахим чекээр тооцоо хийдэг систем. Ерди...
Төлбөрийн баримт <ul><li>В2В зах зээл дээр их ашиглагддаг цахим төлбөрийн баримт. </li></ul><ul><li>1999 оноос  Luftgansa ...
Цахим мөнгө ашигладаг систем <ul><li>Цахим мөнгө гэдэг нь бодит мөнгөний нэг тал. Үйлчлүүлэгчийн оруулсан бодит мөнгөний х...
WireCard <ul><li>WireCard   ( http://www.wirecard.de ) - ын бүтээгдэхүүнүүд хэд хэдэн модультай. </li></ul><ul><li>Онлайн ...
CyderCash <ul><li>CyderCash ( www.cydercash.com )  програмын багц  SSL,   SET -ийн нэг адил картын элементийг кодолдог. Жу...
First Virtual <ul><li>1994  онд бий болсон систем  ( www.fv.com )  . Кодлох технологи ашиглаагүй ганц систем. </li></ul><u...
NetCheque <ul><li>1995  онд өмнөд Калифорнийн ИС-ийн мэдээллийн институтэд  ( www.usc.edu )  NetCheque  системийг боловсру...
PayNow <ul><li>Бичил төлбөрийг цахим хэлбэрээр хийх зориулалттай.  CyberCash  компанийх. </li></ul><ul><li>CyberCash -ийн ...
echeck <ul><li>2005  оноос эхлэн  FSTC Electronic Check ( www.echeck.org )  систем ашиглаж эхэлж байна.  </li></ul><ul><li...
Урьдчилсан төлбөртэй систем <ul><li>DigiCash ( www.digicash.com ) </li></ul><ul><li>NetCash  </li></ul><ul><li>CyberCoins ...
Төлбөрийн технологийн харьцуулалт Сүүлд төлөх Хэлцэл хиймэгц Урьдчилан төлөх Хүртээмж сайн бага Бага Нууцлал бага Сайн Дун...
Төлбөрийн системийн ирээдүй <ul><li>SEMPER –  Secure Electronic Marketplace for Europe:  Цахим мөнгөөр төлбөр хийх. Судалж...
CyberPlat   (  www.cyberplat.ru )   <ul><li>CyberCheck — &quot;business-to-business&quot; (B2B) загвараар онлайн дэглэмээр...
ASSIST  ( www.ASSIST.ru )   <ul><li>VISA, Eurocard/MasterCard, Diners Club, JCB, STB. AMEX  картыг үйлчилдэг.   </li></ul>...
e-gold <ul><li>e-gold  нь дебет  ( www.e-gold.com )  төлбөрийн систем. Үнэт металаар үнэ цэнэ нь илэрхийлэгддэг цахим мөнг...
Pay Pal <ul><li>Хүмүүсийн хамгийн сайн мэддэг төлбөрийн системийн нэг.  PayPal ( www.paypal.com )  нь цахим мөнгө ашиглада...
GoldMoney ,  StandardReserve <ul><li>GoldMoney ( www.goldmoney.com )  төлбөрийн систем нь  e-gold -той олон талаар адил. Ц...
DigiCash <ul><li>DigiCash ( www.digicash.com )  төлбөрийн систем нь цахим мөнгөн ашигладаг бөгөөд үйлчлүүлэгчид нь өргөн б...
Өөр хэлбэрүүд <ul><li>Transact  </li></ul><ul><li>Mondex  </li></ul><ul><li>CheckFree  </li></ul><ul><li>EACCESS  </li></u...
Урьдчилсан төлбөрт өөрийн хэрэгслийг ашиглах <ul><li>Зарим тохиолдолд Интернет дэлгүүр, үйлчилгээний байгууллага өөрийн тө...
Интернет дахь төлбөрийн аюулгүй байдал <ul><li>Төлбөрийн аюулгүй байдал нь сүлжээгээр мэдээлэл дамжуулах аюулгүй байдал, б...
Мэдээллийг кодлох <ul><li>Дамжуулж буй мэдээллийн нуццлалыг хангах арга.  </li></ul><ul><li>Кодлох аргаар бичвэрийг тусгай...
Симметрик алгоритм <ul><li>Талууд өөрсдийн компьютер дээр өгөгдлийг кодлох, задлах, нууц түлхүүр үүсгэх програм хангамж  с...
Ассиметрик алгоритм <ul><li>Олон этгээдтэй мэдээлэл солилцох боломж олгоно. </li></ul><ul><li>Мэдээлэл солилцох ажиллагаан...
<ul><li>Тоон гарын үсэг:  нээлттэй болон хаалттай түлхүүр үүсгэнэ ;  нээлттэй түлхүүрийг сонирхсон талд илгээнэ ;  илгээг ...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Finance9

2,992 views

Published on

Published in: Economy & Finance, Business
0 Comments
4 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
2,992
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
81
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
4
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Finance9

  1. 1. Интернет бизнесийг эхлүүлэх, Интернет бизнесийн санхүү
  2. 2. Цахим бизнесийн шинжилгээ <ul><li>Цахим бизнесээ эхлэхийн өмнө өөрийн компанийн байдлаа шинжил </li></ul><ul><li>Өөрийгөө адилтгах. Танай компанийн бизнес ямар төрөлд хамаарахыг тодорхойлох . </li></ul><ul><li>Ирээдүйгээ үнэлэх. Интернетийг худалдаа хийх, борлуулах суваг хэмээн үнэлэх . </li></ul><ul><li>Зорилго. Цахим бизнесийн зорилгоо тодорхойл </li></ul><ul><li>Хэмнэлт. Зардал бууруулахад интернетийг ашигла </li></ul><ul><li>Худалдаа. Интернетийг борлуулалт, худалдаа хийхдээ ашигла </li></ul><ul><li>Байрлуулалт. Сайтаа өөрийн юмуу провайдерийн серверт </li></ul><ul><li>Худалдан авалт. Худалдан авагчдаа зориулсан худалдан авахад тохиромжтой систем боловсруул </li></ul><ul><li>Хэрэглэгчдийн шинжилгээ. Хэрэглэгчдийн хэрэгцээ шаардлагыг тодруул </li></ul><ul><li>Паблик рилейшнз. Сайтаа сайн сурталчилж, дэлгэрүүл . </li></ul><ul><li>Төлбөр. Төлбөрийг Интернетээр ав </li></ul><ul><li>ОУ-ын хэм хэмжээг бүү зөрч. Бүү зөрч </li></ul>
  3. 3. Эхлүүлэх үе шат <ul><li>Бизнес төлөвлөгөөгөө боловсруул: онлайн үйл ажиллагааны стратегиа байгууллагын стратегитай уялдуулах </li></ul><ul><li>Цахим хувьсгалд бэлтгэх: төлөвлөлт, боовсруулалт, хэрэгжүүлэлтэд бүх ажилтнуудыг оролцуул. Реинжиниринг </li></ul><ul><li>Төлөвлөлт, боловсруулалт: техник төхөөрөмж, бизнес процессийг уялдуулах, мэдээлэл хамгаалах, веб сайтаа боловсруулах </li></ul><ul><li>Туршилтын төсөл бий болгох: үзэл санаагаа батлах, үр дүнтэй гэдгийг нь шалгах, алдааг засах, бета тест </li></ul><ul><li>Ашиглалтад оруулах: Хариуцсан ажилтан бий болгох, маркетингийн ажиллагааг хүчтэй болгох </li></ul><ul><li>Дотоод сүлжээ байгуулах: бүх нэгжийн ажиллагааг уялдуулахад Интранетгүйгээр боломжгүй. Бизнес процессоо өөрчлөх </li></ul><ul><li>Үр дүнг шалгах: байнга шалгах, үр дүнгээ үзэж залруулах ажиллагаа хийх, доголдол, дутуу зүйлсээ олох </li></ul>
  4. 4. Хэрэгжүүлэх стратеги <ul><li>Хэрэгжүүлэх үедээ дараах зөвлөмжийг удирдлага болгоно: </li></ul><ul><li>Лидерийг бий болго - удирдлагыг өөрийн талд татаж Интернетэд шилжихийн давуу талыг тайлбарла. </li></ul><ul><li>Өөрчлөлтийг төлөвлө - шинэ технологи байгууллагын соёлыг гарцаагүй өөрчилнө. </li></ul><ul><li>Туршилтын төсөл бий болго - бүх юмыг шууд өөрчлөхийг бүү оролд. </li></ul><ul><li>Зардлаа тооц – Зарцуулах хөрөнгийн ихэнх нь сургалт, системийн үйлчилгээ, засварт зарцуулагдана. </li></ul><ul><li>Бүтээмжээ хэмж – туршилтын төслөөс өмнөх болон хойшхи бүтээмжийн тухай өгөгдлийг цуглуул. </li></ul><ul><li>Бизнес үйл явцаа өөрчил- ажлын арга барил, хурд, сэтгэлгээ </li></ul><ul><li>Төсөл хэрэгжих явцад суралц – хэрэгжүүлэх бүх үйл явцад онол практикаа боловсронгуй болгож бай. </li></ul><ul><li>Эсэргүүцэлтэй тулгарахдаа бэлтгэ – хүнийг нэг өдөрт өөрчилж болдоггүй адил байгууллагыг нэг жилд өөрчлөхөд хэцүү. </li></ul>
  5. 5. Интернет бизнесийн санхүү <ul><li>Юуны өмнө ажиллаж буй орчноороо ялгагддаг. </li></ul><ul><li>Нэг талаас маш олон хэрэглэгчийг хамрах боломжтой. </li></ul><ul><li>Нөгөө талаас биечлэн үйлчлэхэд хүндрэл учирдаг. ( бараа хүргэх, мөнгөн төлбөр, тооцоо г.м ). Үндсэн ялгаа нь дараах байдлаар илэрнэ: </li></ul><ul><li>Бараа таваарын төлбөр, тооцоо. Ердийн дэлгүүрт бэлэн болон бэлэн бус төлбөр, бартер, векселийн г.м төлбөр ашигладаг.   Сүлжээнд эдгээр хэлбэрээс гадна төлбөрийн тусгай систем ашигладаг төлбөрүүд нэмэгдэнэ ; </li></ul><ul><li>Хөрөнгө оруулалтын болон урсгал зардлын бүтэц. Нэг талаас бодит офисгүй ч байж болно. Нөгөө талаас сервер авах, үйлчлэх, Интернет суваг залгуулах, програм авах, боловсруулах зардал гарна ; </li></ul><ul><li>Хүний нөөц. Интернет дэлгүүрийн ажилтнууд цөөхөн, олон мэргэжлийн хүмүүс байдаг . </li></ul><ul><li>Эдгээр ялгааны улмаас интернет компанийн санхүү, төлбөр тооцоо эрс өөр байдаг. </li></ul>
  6. 6. Цахим төлбөрийн системд тавигдах шаардлагууд <ul><li>Хүлээн зөвшөөрөгдөх шинжтэй – олон этгээд зөвшөөрдөг </li></ul><ul><li>Нууцлалтай – мэдээллийн нууцлалыг хангадаг </li></ul><ul><li>Хөрвөх шинжтэй – цахим мөнгөө бусад хэлбэрт шилжүүлэх </li></ul><ul><li>Үр нөлөөтэй байх – шилжүүлгийн зардал бага байх </li></ul><ul><li>Уян хатан байх – төлбөрийн хэд хэдэн аргыг санал болгох </li></ul><ul><li>Нийцэх шинжтэй байх – төрөл бүрийн програмтай нийцэн ажиллах чадвартай байх </li></ul><ul><li>Найдвартай байх – ямар нэг доголдолгүй ажилладаг байх </li></ul><ul><li>Өсөх чадвартай байх – хэрэглэгчид олширсноор ачаалалд ордоггүй байх </li></ul><ul><li>Аюулгүй байх – Интернетээр шилжүүлэг хийхэд аюулд учрахааргүй байх </li></ul><ul><li>Тохиромжтой, энгийн байх – бодит төлбөр шиг энгийн байх </li></ul>
  7. 7. Төлбөрийн ангилал, төлбөрийн систем <ul><li>Төлөгч болон төлбөр хүлээн авагчаас хамааран дараах байдлаар ангилдаг: </li></ul><ul><li>Хувь хүмүүсийн хоорондын төлбөр. Интернетээр хийгдэхдээ ямар нэг баримт бичиг хийх шаардлагагүй,хувь хүн нь тодорхойгүй ; </li></ul><ul><li>Хувь хүнээс хуулийн этгээдэд төлж буй төлбөр ( бараа, ажил, үйлчи л гээг төлөх, зээл олгох г.м ). Хэлцэл хийх шаардлагатай, санхүү, ня-бо бүртгэлд тусгагдана. Хувь хүн тодорхойгүй үлдэж болно ; </li></ul><ul><li>Хуулийн этгээдээс хувь хүнд хийх төлбөр ( Интернет казинод хожсон мөнгийг нь төлөх, чанаргүй барааны үнийг буцаах, хөдөлмөрийн хөлс олгох г.м ). Төлж буй мөнгөнөөсөө татварыг суутгана. Ня-бо бүртгэлд тусгана. Хувь хүний шаардлагатай бүх мэдээллийг авна ; </li></ul><ul><li>Хууулийн этгээдийн хоорондын төлбөр. Аль аль талын ня-бо бүртгэл тусгагдана. Виртуль мөнгө ашиглаж байгаа үед бүртгэл тооцоо хүндрэлтэй болж болно.   </li></ul>
  8. 8. Төлбөрийн ангилал, төлбөрийн систем <ul><li>Шилжүүлгийн хэмжээнээс хамааран дараах байдлаар ангилна: </li></ul><ul><li>Бичил төлбөрүүд ( шилжүүлгийн дүн нь 5 доллар хүртэл ). Хувь хүмүүсийн хооронд, жижиг зүйл, цифр хэлбэртэй бараа, үйлчилгээ худалдан авахад хийгддэг ; </li></ul><ul><li>Хэрэглээний төлбөр. (5 – 500 $US). Интернет дэлгүүрээс юм авах, үйүлчилгээний төлбөр хийх г.м ; </li></ul><ul><li>Аж үйлдвэрийн төлбөр   (500 $US дээш ). Интернет дэлгүүрээс их зүйл авах, бирж дээр зарагдсан зүйлийн төлбөр г.м. Уламжлалт аргаар ч хийж болно . </li></ul><ul><li>Төлбөрийн хугацаанаасаа хамааран: </li></ul><ul><li>Урьдчилсан төлбөр, </li></ul><ul><li>хэлцэл байгуулмагц төлөх төлбөр, </li></ul><ul><li>барааг авах үед хийх төлбөр ( бага ашиглагддаг ) </li></ul><ul><li>Эдгээр төлбөрийг хийх өвөрмөц системүүд байдаг. Зарчмын хувьд аль алинаар нь ямар ч төлбөр хийж болно. </li></ul>
  9. 9. Төлбөрийн ангилал, төлбөрийн систем <ul><li>Төлбөрийн системд мөнгө оруулж байгаа мөчөөс хамааран: </li></ul><ul><li>Кредитийн. Эхлээд хэлцэл байгуулна. Дараа нь худалдан авагчийн данснаас мөнгө авч худалдагчид шилжүүлдэг. Кредит карт ; </li></ul><ul><li>Дебетийн. Худалдан авагч эхлээд бодит мөнгийг системд оруулна. Дараа Интернетээр худалдан авалт хийх боломжтой болно. Цахим мөнгө ашигладаг системүүд. </li></ul><ul><li>Хэрэглэж буй валютаас нь хамааран: </li></ul><ul><li>Бодит мөнгөтэй ажилладаг систем ; </li></ul><ul><li>Цахим мөнгө ашигладаг систем. Интернетэд төрөлжсөн компаниуд байдаг. </li></ul>
  10. 10. Бодит мөнгөтэй ажилладаг систем <ul><li>Бодит мөнгө дараах байдлаар шилждэг: </li></ul><ul><ul><li>Бараа хүлээн авахдаа бэлнээр төлөх ; </li></ul></ul><ul><ul><li>Банкны болон шуудангийн шилжүүлгээр ;  </li></ul></ul><ul><ul><li>Үйлчлүүлэгчийн кредит картаас татаж авах ; </li></ul></ul><ul><ul><li>Худалдан авагчийн гарын үсэг зурсан цахим чекээр түүний банкнаас шилжүүлэх . </li></ul></ul><ul><li>Эхний хоёр хэлбэр ойлгомжтой. </li></ul><ul><li>Кредит картаас хийх төлбөрийг хоёр ангилдаг ( Интернет эквайринг ): </li></ul><ul><li>Төлбөр хийхийн тулд төлөгчийн картын дугаарыг ашигладаг систем.   Энэ дугаарыг SSL протокол ашиглан хамгаалсан сувгаар дамжуулдаг. Төлбөр хийхэд амар. Харин төлбөр хийснийхээ дараа татгалзах аюул оршдог. Гарын үсэг зурсан баримтгүй учир яах ч аргагүй мөнгийг буцаадаг ; </li></ul><ul><li>SET юмуу төстэй технологи   ашигладаг төлбөрийн систем. Хэрэглэгч бүрт цифрэн сертификат өгдөг. Тоон гарын үсгээр танигдсан учир сүүлд нь бухаж төлбөрөөсөө татгалзах боломжгүй. Кредит картын тухай мэдээлэл худалдагчид очихгүй, экваер банкинд үлдэнэ. </li></ul>
  11. 11. SET гэж юу вэ? <ul><li>Master Card, Visa -ийн нэгдэл 1996 онд боловсруулсан. </li></ul><ul><li>Өндөр зэрэглэлийн хамгаалалт – кодлох хүчирхэг технолгитой, нийтийн сүлжээгээр ч дамжуулж болно. </li></ul><ul><li>Мэдээлэлд хандах хязгаарлалт – Хэлцлийн талуудад зөвхөн өөрт нь хэрэгтэй мэдээлэл дэлгэж дээр гарч ирнэ. </li></ul><ul><li>Танигдах стандарт – шилжүүлэг, мэдээний формат, бүрэн бүтэн байдал, нууцлал, таньж зөвшөөрөх ажиллагаа, кодлох алгоритмийг өөрөө тодорхойлно. </li></ul><ul><li>Эсэргүүцэх боломжгүй – нээлттэй түлхүүрийн дэд бүтцийг дэмждэг, тоон гарын үсэг ашигладаг. </li></ul>
  12. 12. Бодит мөнгөтэй ажилладаг систем <ul><li>Дараах үндсэн үе шатаар төлбөр хийгдэнэ: </li></ul><ul><li>Төлбөртэй бараа, ажил, үйлчилгээ бүхий сайтад орох ( уг компани банк юмуу төлбөрийн системтэй интернет эквайрингийн үйлчилгээ үзүүлэх гэрээ байгуулсан байна ); </li></ul><ul><li>Захиалгаа бүрдүүлж, төлбөрийн хэлбэрээс кредит картыг сонгож, баталгаажуулна ; </li></ul><ul><li>Худалдагч сайт худалдан авагчийг төлбөрийн системийн сайтруу илгээж, бүртгэлийн мэдээлэл болон захиалгын дугаарыг   хамт явуулна ; </li></ul><ul><li>Төлбөрийн системийн сайтаас хэрэглэгчтэй хамгаалагдсан холболт үүсгэж картын дугаарыг авна. Үүнийг төлбөрийн системийн сервер дээр боловсруулна. Энэ мэдээллийг худалдагчид   мэдэгдэхгүй ; </li></ul><ul><li>Төлбөрийн системийн сервер банкны системд хүсэлт явуулна. Банк худалдагчийн өгөгдөл, шилжүүлгийн өгөгдлийг шалгаж   зөвшөөрөх эс зөвшөөрөх шийдэл гаргана. Татгалзсан шалтгааныг үйлчлүүлэгчид мэдэгдэнэ. Зөвшөөрвөл шилжүүлэг хийгдсэнийг мэдэгдэнэ ; </li></ul><ul><li>Төлбөрийн системийн серверээс шилжүүлэг дууссан тухай болон бусад мэдээллийг худалдагчид өгнө ; </li></ul><ul><li>Худалдагчийн банк худалдан авагчийн банкнаас ( эмитент )  шилжүүлгийг хүлээн авч интернет эквайрингийн гэрээнд заагдсан комиссоо авч дансанд нь шилжүүлнэ . </li></ul><ul><li>Европ АНУ-д их дэлгэрсэн. Манайд иргэд ойлгодоггүйн улмаас хэрэглэхээс айдаг. Electronic use only картыг интернет эквайрингийн нилээд олон систем хүлээж авдаггүй. SET технологи нэвтэрснээс тэднийг ч хэрэглэх боломжтой болж байна. </li></ul>
  13. 13. Бодит мөнгөтэй ажилладаг систем <ul><li>Блдит мөнгөтэй ажилладаг өөр нэг систем нь цахим чекээр тооцоо хийдэг систем. Ердийн чектэй мөн чанараараа адил. Энэ нь чек бичиж өгч буй хүний банкиндаа өгч буй даалгавар. Банк чек эзэмшиж буй хүнд мөнгө шилжүүлнэ. </li></ul><ul><li>Энэ системээр дөрвөн үе шатыг дамжин төлбөр хийгдэнэ: </li></ul><ul><ul><li>Худалдан авагч цахим чек бичиж түүнийг өөрийнтоон гарын үсгээрээ баталгаажуулж худалдагчид илгээнэ ; </li></ul></ul><ul><ul><li>Худалдагч чекийн төлбөрийн системд явуулна ; </li></ul></ul><ul><ul><li>Төлбөрийн систем тоон гарын үсгийг шалгаад худалдан авагчийн банкинд хүсэлт явуулна ; </li></ul></ul><ul><ul><li>Хэрэв чекийн дагуу төлбөр хийгдэнэ гэдэг нь батлагдвал худалдан авагчид барааг илгээнэ. Мөнгө шилжиж ирнэ.   </li></ul></ul><ul><li>Энэ схемийн ажиллах үндсэн нөхцөл нь худалдагч, худалдан авагч болон худалдагч, худалдан авагчийн банк төлбөрийн системд бүртгүүлсэн, өөрөөр хэлбэл цахим чектэй ажиллахаар зөвшөөрсөн байх явдал юм. </li></ul>
  14. 14. Төлбөрийн баримт <ul><li>В2В зах зээл дээр их ашиглагддаг цахим төлбөрийн баримт. </li></ul><ul><li>1999 оноос Luftgansa Cargo ( www.lhcargo.com ) өөрийн SameDay үйлчилгээг онлайн болгосон. Энэ компани илгээмжийг Европын хүрээнд 6 цагт хүргэдэг. </li></ul><ul><li>Аюулгүй байдлыг сайн хангах хэрэгтэй. </li></ul><ul><li>Хэрэглэгчийг маш сайн адилтгах ёстой. </li></ul><ul><li>Баримтыг цахим хэлбэрээр бөглөнө. </li></ul>
  15. 15. Цахим мөнгө ашигладаг систем <ul><li>Цахим мөнгө гэдэг нь бодит мөнгөний нэг тал. Үйлчлүүлэгчийн оруулсан бодит мөнгөний хэмжээгээр төлбөрийн системд бий болдог виртуль шинжтэй. </li></ul><ul><li>Мөнгөө хадгалж буй газраар нь цахим мөнгө ашигладаг төлбөрийн системийг гурав ангилдаг. </li></ul><ul><li>Үйлчлүүлэгчийн компьютерт хадгалагдаж буй цахим “түрийвч”-нд мөнгөө хадгалдаг систем.   Үйлчлүүлэгч тусгай програм татаж аваад нууцлалаа хангаж, гүйлгээгээ хийдэг. Хэрэв компьютер эвдэрвэл мөнгө устана ; </li></ul><ul><li>Цахим дансны тухай мэдээлэл төлбөрийн системийн сервер дээр хадгалагддаг систем. Ийм системд бүртгүүлэхэд л хангалттай ; </li></ul><ul><li>Цахим мөнгө болон дансны тухай мэдээлэл смарт карт дээр хадгалагддаг систем. Үйлчлүүлэгч түүнийг уншдаг төхөөрөмжтэй байх шаардлагатай.  SET технологи ашигладаг смарт карт дэлгэрч эхэлж байна. </li></ul>
  16. 16. WireCard <ul><li>WireCard ( http://www.wirecard.de ) - ын бүтээгдэхүүнүүд хэд хэдэн модультай. </li></ul><ul><li>Онлайн дэглэмээр ажилладаг төлбөрийн хамгаалалттай модуль </li></ul><ul><li>Картын мэдээллийг Java- аплетийн тусламжтайгаар хамгаалалттай дамжуулдаг. </li></ul><ul><li>Одоогийн технологи ашиглавал картын мэдээллийг тайлахад 10 22 жил шаардагдана. </li></ul><ul><li>Аль ч улсад авч ашиглаж болно. </li></ul><ul><li>Тодорхой браузер, үйлдлийн системтэй уялдаагүй учир их тохиромжтой. </li></ul>
  17. 17. CyderCash <ul><li>CyderCash ( www.cydercash.com ) програмын багц SSL, SET -ийн нэг адил картын элементийг кодолдог. Журам нь өөр. Үйлчлүүлэгчээс худалдагчид картын тухай тайлах аргагүйгээр кодолсон мэдээлэл илгээнэ. Худалдагч үүнийг CyderCash -ийн серверт, төлөх ёстой үнийн дүнгийн хамт илгээнэ. Уг серверээс банкны сүлжээ ашиглан төлбөр гүйцэтгэгдэнэ. </li></ul>
  18. 18. First Virtual <ul><li>1994 онд бий болсон систем ( www.fv.com ) . Кодлох технологи ашиглаагүй ганц систем. </li></ul><ul><li>Үйлчлүүлэгчид цахим шуудангаар төлбөрөө баталгаажуулах хүсэлт явуулна. </li></ul><ul><li>Үйлчлүүлэгч тодорхой хугацаанд кодын хэлбэрээр хариу өгөхгүй бол захиалгыг хүчингүй болгодог. </li></ul><ul><li>“ Хайгуулч” програмууд картын мэдээллийг илрүүлэхээс зайлсхийхийн тулд картын номерыг урьдчилж ганц удаа аваад тусгай код олгодог. Картын номероо утсаар хэлдэг. </li></ul>
  19. 19. NetCheque <ul><li>1995 онд өмнөд Калифорнийн ИС-ийн мэдээллийн институтэд ( www.usc.edu ) NetCheque системийг боловсруулсан. </li></ul><ul><li>Худалдагч, худалдан авагч хоёул данс нээлгэнэ. </li></ul><ul><li>Адилтгах протокол, нууц үг ашигладаг. </li></ul><ul><li>Үйлчлүүлэгч чекийн дэвтрийн үүрэг гүйцэтгэдэг тусгай програм суулгадаг. </li></ul><ul><li>Тооцооны тусгай сүлжээ чекийг шалгаж нийлүүлэлтийг зөвшөөрсөн мэдээллийг худалдагчид өгдөг. </li></ul>
  20. 20. PayNow <ul><li>Бичил төлбөрийг цахим хэлбэрээр хийх зориулалттай. CyberCash компанийх. </li></ul><ul><li>CyberCash -ийн цахим түрийвч PayNow чекийг агуулдаг. Түүнийг CyberCash стандарт баримталдаг цахим дэлгүүрүүдэд ашиглаж болно. </li></ul><ul><li>Тодорхой мөнгө бүхий смарт карттай төстэй. </li></ul><ul><li>Бодит мөнгө банкинд байж байна. </li></ul>
  21. 21. echeck <ul><li>2005 оноос эхлэн FSTC Electronic Check ( www.echeck.org ) систем ашиглаж эхэлж байна. </li></ul><ul><li>Сайн хамгаалагдсан </li></ul><ul><li>FSML – Financial Services Markup Language болон тоон гарын үсэг, сертификат ашигладаг учир сайн хамгаалалттай. </li></ul><ul><li>Бусдаараа ердийн цахим чектэй адил </li></ul>
  22. 22. Урьдчилсан төлбөртэй систем <ul><li>DigiCash ( www.digicash.com ) </li></ul><ul><li>NetCash </li></ul><ul><li>CyberCoins </li></ul><ul><li>IBM Micro Payment ( www.hrl.il.ibm.com/mpay ) </li></ul><ul><li>MilliCent ( www.millicent.digital.com ) </li></ul>
  23. 23. Төлбөрийн технологийн харьцуулалт Сүүлд төлөх Хэлцэл хиймэгц Урьдчилан төлөх Хүртээмж сайн бага Бага Нууцлал бага Сайн Дунд Хөрвөх шинж Сайн Сайн Сайн Үр нөлөө Бага Сайн Сайн Уян хатан шинж Бага Бага Бага Нийцэл Сайн Бага Дунд Найдвартай Сайн Сайн Сайн Хамрах хүрээ Сайн Сайн Сайн Аюулгүй байдал Дунд Сайн Дунд Энгийн тохиромжтой сайн дунд дунд
  24. 24. Төлбөрийн системийн ирээдүй <ul><li>SEMPER – Secure Electronic Marketplace for Europe: Цахим мөнгөөр төлбөр хийх. Судалж байгаа </li></ul><ul><li>OTP- Open Trading Protocol: өнөөгийн протоколуу-дыг нэмж байгаа. Зардал бууруулах чиглэлтэй </li></ul><ul><li>OBI – Open Buying on the Internet: Стандарт нь нийтлэг. Үйлчлэх зардал бага. Уян хатан байдал. Дэд бүтэц нь найдвартай. Хэрэглээний үнэ цэнэ өндөр, нээлттэй. </li></ul><ul><li>Global Trust Enterprise: Хамтран ажиллах боломж. Дэмжлэг. Цифрийн адилтгал, сертификат. </li></ul>
  25. 25. CyberPlat ( www.cyberplat.ru ) <ul><li>CyberCheck — &quot;business-to-business&quot; (B2B) загвараар онлайн дэглэмээр хэлцэл байгуулах үед төлбөрийг боловсруулах , төлбөр хийх баримт бичгийг боловсруулах хамгаалагдсан систем. ; </li></ul><ul><li>  CyberPOS — Интернетэд төлбөрийн картад эквайринг үйлчилгээ хийх. &quot;business-to-consumer&quot; (В2С) загварт онлайнаар төлбөр хийх ; </li></ul><ul><li>  интернет-банкинг ( Интернетээр дамжуулан үйлчлүүлэгчид банкны үйлчилгээ үзүүлэх ). Системийн гишүүн болсон банкнуудад байгаа дансаа Интернетээр удирдах . </li></ul>
  26. 26. ASSIST ( www.ASSIST.ru ) <ul><li>VISA, Eurocard/MasterCard, Diners Club, JCB, STB. AMEX картыг үйлчилдэг. </li></ul><ul><li>Худалдан авагч захиалгаа өгч төлбөрийн хэлбэрийг карт гэж сонгоно ; </li></ul><ul><li>Дэлгүүр захиалгыг бүрдүүлж худалдан авагчийг ASSIST системийн   серверт холбоно. Үүнтэй нэгэн зэрэг таньж зөвшөөрөх серверт дэлгүүрийн код, захиалгын номер, мөнгөний хэмжээг дамжуулна ; </li></ul><ul><li>ASSIST –ын зөвшөөрөх сервер   SSL 3.0 протоколоор худалдан авагчтай холбогдож картын өгөгдлийг авна. Дэлгүүрт очихгүй ; </li></ul><ul><li>Картын мэдээллийг боловсруулаад тооцооны банкинд өгнө ; </li></ul><ul><li>Банк тухайн дэлгүүр системд байгааг шалгаад үйлдлийн нийцлийг шалгана. Зөвшөөрөх, эсхүл хориглох шийд гаргана ; </li></ul><ul><li>Хориглосон бол төлбөр хийхээс татгалзана.   Серверээс худалдан авагчид татгалзсан шалтгааныг , дэлгүүрт захиалгын номероос татгалзсаныг мэдэгдэнэ ; </li></ul><ul><li>Танихыг зөвшөөрсөн бол банкны хаалттай системээр эмитент банкинд таних хүсэлт явуулна ; </li></ul><ul><li>Банк эерэгээр танисан бол мөнгийг худалдагчийн дансанд шилжүүлнэ.   </li></ul><ul><li>Дэлгүүр барааг ачуулна. </li></ul>
  27. 27. e-gold <ul><li>e-gold нь дебет ( www.e-gold.com ) төлбөрийн систем. Үнэт металаар үнэ цэнэ нь илэрхийлэгддэг цахим мөнгө ашигладаг. </li></ul><ul><li>Интернет ашиглагч хүн бүр данс нээж болно. Бүртгүүлэхэд хангалттай. Үйлчлүүлэгчийн дансны тухай бүх мэдээлэл сервер дээр байх учир програм татах шаардлагагүй. </li></ul><ul><li>Систем дахь дансаа цэнэглэх, мөнгө авах ажиллагаа “солих цэг”-ийн сүлжээгээр ( Системд холбогдсон Интернет дэлгүүрүүд ) хийгдэнэ. Мөнгө оруулах гаргахад үнийн 5-10%-ийн зардал гарна. </li></ul><ul><li>Үйлчлүүлэгчдийн дансны хооронд төлбөр хийхдээ 1%-ийн комисс авна. </li></ul><ul><li>Монголын дэлгүүрүүд шууд ашиглах боломжтой. </li></ul>
  28. 28. Pay Pal <ul><li>Хүмүүсийн хамгийн сайн мэддэг төлбөрийн системийн нэг. PayPal ( www.paypal.com ) нь цахим мөнгө ашигладаг дебетийн систем. </li></ul><ul><li>PayPal -д хоёр төрлийн данс байдаг : </li></ul><ul><li>АНУ-ын иргэдэд зориулсан ; </li></ul><ul><li>Олон улсын ( АНУ-ын иргэн биш ). </li></ul><ul><li>АНУ-ын иргэдэд зориулсан данс илүү өргөн боломж олгодог, гэхдээ үйлчлүүлэгчийн олон төрлийн мэдээллийг шаарддаг. </li></ul><ul><li>Гадаадын хангалттай олон Интернет дэлгүүр, үйлчилгээний компаниуд PayPal -д холбогдсон. Тиймээс Монголын зарим нэг иргэд өөрийн бүртгэлийн өгөгдлөө өөрчлөн энэ системд холбогддог. ( Европ, АНУ-ын худал хаяг өгч ). Энэ арга аюулгүй биш, хэрэглэх хэрэггүй . </li></ul><ul><li>Монголын хууль ёсны онлайн бизнест тохиромж муутай . </li></ul>
  29. 29. GoldMoney , StandardReserve <ul><li>GoldMoney ( www.goldmoney.com ) төлбөрийн систем нь e-gold -той олон талаар адил. Цахим мөнгөний нэгж болгон GoldGrams ( нэг грамм алтны үнэтэй тэнцэх нэгж ) ашигладаг . </li></ul><ul><li>Гэрээ байгуулвал GoldGrams -ийг монголын төгрөг болгон хувиргаж болно. </li></ul><ul><li>StandardReserve ( www.standardreserve.com ) нь Британийн Виржинийн арлуудад бүртгэлтэй Standard Reserve Holdings Limited (SRHL) -ийн мэдлийн систем. </li></ul><ul><li>StandardReserve олон улсын шинжтэй, дэлхийн 120 улсын иргэд ашигладаг. </li></ul><ul><li>Монголын интернет дэлгүүрүүд ашиглаж болно. </li></ul>
  30. 30. DigiCash <ul><li>DigiCash ( www.digicash.com ) төлбөрийн систем нь цахим мөнгөн ашигладаг бөгөөд үйлчлүүлэгчид нь өргөн боломжтой . </li></ul><ul><li>Дараах байдлаар ажиллана :  </li></ul><ul><li>Үйлчлүүлэгч тусгай програм хангамжийг татаж авч компьютертээ суулгана ; </li></ul><ul><li>Энэ програмыг ашиглан системийн аль нэг банкинд данс нээнэ ; </li></ul><ul><li>Үйлчлүүлэгч тэр дансруугаа мөнгө гуйвуулна ; </li></ul><ul><li>Энэ дансанд байгаа мөнгөнөөсөө цахим түрийвчээ цэнэглэнэ. Дуртай үедээ цахим мөнгөө буцаагаад дансандаа хийж болно ; </li></ul><ul><li>Интернет дэлгүүрээс бараа авахдаа өөрийн түрийвчээс худалдагчийн түрийвчид цахим мөнгө шилжүүлнэ ; </li></ul><ul><li>Худалдагч хүлээн авсан цахим мөнгөө шалгаад барааг ачуулах юмуу үйлчилгээ үзүүлнэ. </li></ul>
  31. 31. Өөр хэлбэрүүд <ul><li>Transact </li></ul><ul><li>Mondex </li></ul><ul><li>CheckFree </li></ul><ul><li>EACCESS </li></ul><ul><li>КредитПилот </li></ul><ul><li>e-port </li></ul><ul><li>WebMoney Transfer гэх мэт </li></ul>
  32. 32. Урьдчилсан төлбөрт өөрийн хэрэгслийг ашиглах <ul><li>Зарим тохиолдолд Интернет дэлгүүр, үйлчилгээний байгууллага өөрийн төлбөрийн хэрэгсэл бий болгодог. Тухайлбал : </li></ul><ul><li>Төлбөрийн картууд.   Ил дугаар, нуугдмал ПИН кодтой (Mobicom -ын карт шиг ) карт . Үйлчлүүлэгч картыг аваад хамгаалалтын бүрхүүлийг арилгаж ПИН кодыг дэлгүүрийн сайтад байх тодорхой талбарт оруулна. Түүний дансанд картыг худалдан авсан мөнгө орно. Үүгээрээ худалдаа хийж байна ; </li></ul><ul><li>ПИН кодтой дугтуй. Карттай зарчмын хувьд ижил, зөвхөн дотроо ПИН код бүхий хуудастай дугтуй байна. Голомт банкны картын ПИН кодын адил . </li></ul><ul><li>Карт, дугтуйг гэрээт худалдааны цэгүүд, мухлагаар борлуулна. </li></ul><ul><li>Үйлчлүүлэгчид тохиромжтой байдаг. </li></ul><ul><li>Кредит карт сайн хөгжөөгүй, картгүй хүн их байдаг бол тохирно </li></ul><ul><li>Офлайн дэлгүүр, онлайн дэлгүүр аль аль компанид байдаг бол. </li></ul><ul><li>Одоогоор Монголд их тохиромжтой. </li></ul>
  33. 33. Интернет дахь төлбөрийн аюулгүй байдал <ul><li>Төлбөрийн аюулгүй байдал нь сүлжээгээр мэдээлэл дамжуулах аюулгүй байдал, болон шилжүүлгийн оролцогчдын шударга байдалтай холбодоно. Дараах нөхцлийг хангасан бол аюулгүй гэж тооцогдоно : </li></ul><ul><li>Дамжуулж буй мэдээллийн нууцлалыг хангах ; </li></ul><ul><li>Ажиллагааны бүх оролцогчдыг тань зөвшөөрч байх, бусад оролцогчид яг тэр этгээдүүд мөн гэдэгт итгэлтэй байх  ;  </li></ul><ul><li>Дамжуулж буй мэдээлэл гажаагүй байх ( бүрэн бүтэн байдлыг хангах ) Хууль бус өөрчлөлтөөс хамаалсан байна ; </li></ul><ul><li>Хийсэн ажиллагаанаастатгалзах боломж оролцогчдод   байхгүй байх ; </li></ul><ul><li>Ажиллагааны явцад бусад оролцогчын талаар олж авсан   мэдээллээ залилан мэхлэх зорилгоор ашиглах боломжгүй байх . </li></ul><ul><li>Жишээ нь зүй зохисгүй худалдагчид картын дугаарыг буруугаар ашиглаж болно. </li></ul>
  34. 34. Мэдээллийг кодлох <ul><li>Дамжуулж буй мэдээллийн нуццлалыг хангах арга. </li></ul><ul><li>Кодлох аргаар бичвэрийг тусгай түлхүүр ашиглан уншигддаг тэмдэгтүүд болгон хувиргана. </li></ul><ul><li>Хүлээн авсан этгээд түлхүүр ашиглан уг тэмдэгтийг буцааж бичвэр болгоно хувиргана . </li></ul><ul><li>Энэ ажиллагааг кодлох алгоритм гэдэг. Алгоритм нууц биш байдаг. Гол нь кодлогдсон мэдээллийг дамжуулах, хадгалах ажиллагааны нууцлал нь түлхүүрийн нууцлалаар хангагддаг . </li></ul><ul><li>Кодын түлхүүр — кодлох, задлах үед ашигладаг тэмдэгт, процедурын тодорхой багц. Хамгаалагдсан түвшин нь түлхүүрийн уртаас бас хамаарна. Түлхүүр урт байх тусам хамгаалалт сайн, гэхдээ ажиллагаа их болно . </li></ul><ul><li>Кодчилолын алгоритмийн симметрик арга.   Мэдээлэл илгээгч болон мэдээлэл хүлээн авагчийн аль алины мэддэг нэг нууц түлхүүр ашигладаг арга ; </li></ul><ul><li>Ассимметрик арга. Кодлох болон задлах хоёр өөр түлхүүр ашигладаг арга. Хаалттай нууц түлхүүрийг нь хувийн, нээлттэй, олонд хүртээлтэй түлхүүрийг нь нийтийн гэж нэрлэдэг. </li></ul>
  35. 35. Симметрик алгоритм <ul><li>Талууд өөрсдийн компьютер дээр өгөгдлийг кодлох, задлах, нууц түлхүүр үүсгэх програм хангамж суулгана ; </li></ul><ul><li>Нууц түлхүүр үүсгэж мэдээлэл солилцох ажиллагаанд оролцогчдын дунд тараана.   Заримдаа нэг удаагийн түлхүүрийн жагсаалт үүсгэдэг. </li></ul><ul><li>хэрэглэсэн түлхүүрийн дэс дугаарыг Дамжуулалт бүрийн өмнө мэдэгдэнэ ; </li></ul><ul><li>Илгээгч мэдээллийг програмын тусламжтай кодолно ; </li></ul><ul><li>Кодолсон мэдээллийг холбооны   сувгаар хүлээн авагчид илгээнэ ; </li></ul><ul><li>Хүлээн авагч илгээгчийн хэрэглэсэнтэй нэг ижил түлхүүр ашиглан мэдээллийг задална.   </li></ul>
  36. 36. Ассиметрик алгоритм <ul><li>Олон этгээдтэй мэдээлэл солилцох боломж олгоно. </li></ul><ul><li>Мэдээлэл солилцох ажиллагаанд оролцогч хэд хэдэн түлхүүр үүсгэнэ. Нэг түлхүүрээр кодолсон өгөгдөл зөвхөн нөгөө түлхүүрээр л задлагдана. </li></ul><ul><li>Нууц түлхүүрээ оролцогч өөрөө хадгалж байх ба нээлттэй түлхүүрийг түүнд мэдээлэл явуулахыг хүсэж буй хүссэн хүмүүст явуулна. ; </li></ul><ul><li>Илгээгч нийтийн түлхүүр ашиглан мэдээллийг кодолж илгээнэ ; </li></ul><ul><li>Мэдээллийг аваад өөрийн нууц түлхүүрээр тайлж уншина . </li></ul>
  37. 37. <ul><li>Тоон гарын үсэг: нээлттэй болон хаалттай түлхүүр үүсгэнэ ; нээлттэй түлхүүрийг сонирхсон талд илгээнэ ; илгээг өөрийн нууц түлхүүрээр мэдээллийг кодолно ; хүлээн авагч нээлттэй түлхүүрээр мэдээллийг тайлж уншина . </li></ul><ul><li>Хэш функци: Мэдээлэл гажаагүй, өөрчлөгдөөгүй гэдгийг баталгаажуулна ; илгээхийн өмнө хэш функци ашиглан мэдээллийг боловсруулж шахна ( дайжест ) , дараа нь түлхүүрээр кодолно ; хүлээн авагч дайжестийг нээлттэй түлхүүрээр задална ; Мэдээллээ хэш функцээр боловсруулж дайжестийг гарган авна. Дайжестууд нийцэж байвал өөрчлөгдөөгүй нь батлагдана. </li></ul>

×