Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
ENBI-GMD 1 (2010-2011) GedragsbiologieDe ethologie van vlinderrupsenOnderzoek naar het territoriaal gedrag vanDiurnea fage...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot   - Gedrags...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Ethologie vlinderrupsen

1,348 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Ethologie vlinderrupsen

  1. 1. ENBI-GMD 1 (2010-2011) GedragsbiologieDe ethologie van vlinderrupsenOnderzoek naar het territoriaal gedrag vanDiurnea fagella (Denis & Schiffermüller),de voorjaarskortvleugelmotTymo Muus Achtergrond: eigen foto
  2. 2. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Inleiding In Nederland kennen we ca. 2380 soorten vlinders, waarvan ruim 300 exoten (geïmporteerd) of soorten die op de status “uitgestorven” staan. Vlinders maken binnen de orde der insecten (Insecta) het grootste deel uit, met nu al 180.000 soorten (aan het begin van mijn hobby, in 2003: 155.000 soorten!). Wetenschappelijke term: Lepidoptera (lepido = schubben; ptera = vleugels). De onderverdeling in ons land is als volgt: - Dagvlinders ca. 100 soorten - Grote nachtvlinders ca. 800 soorten - Micro-vlinders/motten ca. 1400 soorten (naar Kawahara et al. 2009)
  3. 3. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Inleiding Diurnea fagella is een soort die behoort tot de Chimabachidae, een familie binnen de Lepidoptera. Het is een “motje” oftewel, micro-vlinder. In 2009 heeft de soort voor het eerst een Nederlandse naam gekregen, samen met de 1400 soorten. Voorjaarskortvleugelmot, vernoemd naar het seizoen waarin de vlinders vliegen en de wijfjes met korte vleugels. Enige taak: paren en eitjes leggen, vliegen is dus niet nodig volgens de evolutie. Ze is polyfaag, oftewel, leeft op zeer veel loofbomen en struiken. Niet op kruiden, naaldbomen en bijzondere cultivars zoals buxus, vlinderstruiken en hulst. (^ naar Funet.fi, website)
  4. 4. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Inleiding Het was de tweede vlindersoort ter wereld waarbij ontdekt werd, dat de soort geluid produceerde als rups door Hunter (1987). De rups maakt het geluid met de poten. De soort produceert geen geluid van binnenuit, maar uitwendig. De enige soort(en) die geluid van binnenuit produceert is de doodshoofdvlinder, Acherontia atropos. YOUTUBE Binnen verschillende taxa, zoals de tijgervlinders, eenstaartvlinders en nachtpauwogen, is nu ook geluidsproductie waargenomen. Eigen foto Een interessant stuk is te vinden in Nature genaamd “Caterpillar Talk” YOUTUBE
  5. 5. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Onderzoeksvraag Hoe draagt het gedrag bij aan de overleving en het succes van deze rups? Uit de leer van Nikolaas Tinbergen - volgend de vraag “Waarnaar”. Hypothese De rups zet een territorium uit en kan daarbij de belagers weren, waardoor het blijft overleven. eigen foto
  6. 6. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Materialen en methodiek P. vitrealis eigen foto‟s - voorjaarskortvleugelmot (Diurnea fagella) Exempl: Friesche Veen, Groningen GR (25-9-2010) op eik (Quercus) - satijnlichtmot (Palpita vitrealis) Exempl: Friesche Veen, Groningen GR (22-9-2010) op licht gevangen vlinder, A. Jagersma, eitjes gelegd, kweekrupsen - oorwurm (Forficula auricularia) Exempl: Beetsterzwaag FRL (27-9-2010) onder steen - Jodekoekpotten met eikentak incl. bladeren - Ethogram in Excel maken, per 10 seconden, 5 minuten per sessie. Printen en invullen. - Grote klok, om de seconden goed bij te houden. - Potlood/gum - Excel om het grafiek daarna in te plotten. Oorwurm (Wikipedia)
  7. 7. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Resultaten Foto: Harthmut Strutzberg P.S. Sorry, ik wist niet goed hoe alles „netjes‟ in een grafiek te verwerken!
  8. 8. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Resultaat 1: Vak = minuut, opgedeeld in range van 10 seconden Situatie zonder min min min min min ander dier: in uut 1 uut 2 uut 3 uut 4 uut 5 eigen omgeving 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300 stilstaan 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 nakauwen 1 1 1 1 1 1 poepen rag op blad spinnen blad omvouwen/spinnen vreten rag op blad spinnen blad omvouwen/spinnen vreten langzaam lopen snel lopen oppervlak proeven verkennend opzij kijken verkennend omhoog kijken krabben met poten (zacht) 1 1 1 1 1 trommelen met kop dreighouding, kop omhoog krabben met kop (heen weer) krabben met poten (hard) met kop slaan
  9. 9. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Resultaat 2: Vak = minuut, opgedeeld in range van 10 seconden Rups buiten min min min min min voedselbron uut 1 uut 2 uut 3 uut 4 uut 5 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300 stilstaan 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 nakauwen 1 1 1 1 1 1 1 1 1 poepen rag op blad spinnen 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 blad omvouwen/spinnen vreten rag op blad spinnen 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 blad omvouwen/spinnen vreten langzaam lopen 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 snel lopen 1 1 1 1 1 oppervlak proeven 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 verkennend opzij kijken 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 verkennend omhoog kijken 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 krabben met poten (zacht) 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 trommelen met kop 1 1 dreighouding, kop omhoog krabben met kop (heen weer) krabben met poten (hard) met kop slaan
  10. 10. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Resultaat 3: Vak = minuut, opgedeeld in range van 10 seconden Rups met andere min min min min min soort (P. vitrealis) uut 1 uut 2 uut 3 uut 4 uut 5 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300 stilstaan 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 nakauwen poepen rag op blad spinnen blad omvouwen/spinnen vreten Lijn = ongeveer de afstand tussen de “intruder” en D. fagella. rag op blad spinnen Waarbij bovenzijde = zeer dichtbij. blad omvouwen/spinnen vreten langzaam lopen 1 1 1 1 1 1 1 1 snel lopen 1 1 1 1 oppervlak proeven verkennend opzij kijken 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 verkennend omhoog kijken krabben met poten (zacht) 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 trommelen met kop 1 1 1 1 1 1 1 dreighouding, kop omhoog 1 1 1 1 1 1 1 1 1 krabben met kop (heen weer) 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 krabben met poten (hard) 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 met kop slaan 1 1 1 1 1 1
  11. 11. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Resultaat 4: Rups met min min min min min oorwurm uut 1 uut 2 uut 3 uut 4 uut 5 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 290 300 stilstaan 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 nakauwen poepen rag op blad spinnen blad omvouwen/spinnen vreten Lijn = ongeveer de afstand tussen de “intruder” en D. fagella. rag op blad spinnen Waarbij bovenzijde = zeer dichtbij. blad omvouwen/spinnen vreten langzaam lopen 1 1 1 snel lopen oppervlak proeven 1 1 1 1 verkennend opzij kijken 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 verkennend omhoog kijken 1 1 krabben met poten (zacht) 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 trommelen met kop 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 dreighouding, kop omhoog 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 krabben met kop (heen weer) 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 krabben met poten (hard) 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 met kop slaan 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
  12. 12. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Materiaal: Uitvergroting van 3e thoraciale poot: Canon EOS 400d gesclerotiseerd uiteinde, waarmee lens 65 mm over het blad geschraapt wordt en 1:5 magnification een „tsjilpend‟ geluid wordt overgebracht. Vergelijkbaar met de kristalnaald op Bron: eigen foto grammofoonplaat. 1 mm
  13. 13. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Resultaten samengevat buiten blad rups oorwurm stilstaan 21 23 29 nakauwen 9 poepen rag op blad spinnen 16 blad omvouwen/spinnen vreten rag op blad spinnen 16 blad omvouwen/spinnen vreten langzaam lopen 14 8 3 snel lopen 4 oppervlak proeven 28 4 verkennend opzij kijken 24 31 verkennend omhoog kijken 10 13 krabben met poten (zacht) 15 31 29 trommelen met kop 2 7 15 dreighouding, kop omhoog 9 14 krabben met kop (heen weer) 17 25 krabben met poten (hard) 25 21 met kop slaan 6 13
  14. 14. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Conclusie Indruk na interpretatie ethogram. De rups kan een vlinderrups (planteneter, geen rupseter) verjagen, maar een belager (rupseneter) met grote moeite. Hiervoor moet de rups ook beter zijn best doen en is ook veel agressiever. Hoe dichterbij de belager, des te meer activiteit bij de rups. De rups kan een andere rups waarschijnlijk beter opmerken dan een ander insect, mogelijk door een soortgelijke (evolutionaire) communicatie binnen de orde Lepidoptera. Omdat de soort niet kan communiceren met oorwurmen, orde Dermaptera, moet zij ook beter oriënteren (in de rondte kijken). Antwoord onderzoeksvraag - Hoe draagt het gedrag bij aan de overleving en het succes van deze rups? De belager wordt verjaagd, bij de andere vlinderrups lukt dit, de serieuze belager met moeite. Door geïsoleerd op 1 blad te blijven, heeft de soort geen concurrentie en kan zij “prima” overleven.
  15. 15. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Discussie - De rupsen zijn sowieso verstoord, gezien ze altijd tussen 2 volledig ingesponnen bladeren leven. In kweek is dit minder ingesponnen. Zou een rups in het echt werkelijk zo agressief reageren? Wat als een belager van de andere kant van het blad zou zitten? - Rupsen kunnen de hele dag onbeweeglijk zijn, en niet eten, nachtactief. Lastig deze gegevens goed te analyseren (kost uren). - Protocollen moeilijk aan tijd te koppelen, zie vorige. Indien verstoord, dan afhankelijk van de activiteit van de belager. - Het is interessant om te weten waarom deze vlinderrupsen elkaar verstaan, en een oorwurm niet. Misschien hebben oorwurmen geen gehoororganen? Aangehaalde werken: Bronnen Kawahara, A.Y., K. Nishida, & D.R. Davis, 2009. Systematics, host plants, and life histories of three new Phyllocnistis species from the central highlands of Costa Rica Websites: (Lepidoptera, Gracillariidae, Phyllocnistinae). ZooKeys 27:7-30. Lepiwiki.de Wikipedia.org Hunter, M.D., 1987. Sound production in larvae of Diurnea fagella (fagella) (Lepidoptera: Oecophoridae). Ecological Entomology 12: p. 355–357. Funet.fi Microlepidoptera.nl Yack, J.E., Smith, M.L., Weatherhead, P.J., 2001. Caterpillar Talk: Vlindernet.nl Acoustically mediated territoriality in larval Lepidoptera. Proceedings of the National Academy of Sciences. 98:11371-11375.
  16. 16. Onderzoek naar het territoriaal gedrag van Diurnea fagella (Denis & Schiffermüller), devoorjaarskortvleugelmot - Gedragsbiologie / ENBI-GMD 1 Bedankt voor jullie aandacht! Graag tips! Leden van een bijzondere generatie: Tinbergen & Lorenz

×