www.nhipsongcongnghe.net
www.nhipsongcongnghe.net
QU N TR H I U HÀNH LINUX
M C L C
1. Gi i thi u h i u hành Linux
1.1 L ch s Linux
1.2 Cài t Linux
...
www.nhipsongcongnghe.net
4.3.5 Thay i UID
4.3.6 Thay i nhóm m c nh
4.3.7 Thay i th i h n k t thúc c a m t tài kho n
4.3.8 ...
www.nhipsongcongnghe.net
8. Qu n lý ti n trình
8.1 Ti n trình
8.1.1 Ti n trình ti n c nh
8.1.2 Ti n trình h u c nh
8.2 i u...
www.nhipsongcongnghe.net
1. Gi i thi u h i u hành Linux
1.1. L ch s
Linux là h i u hành mô ph ng Unix, ư c xây d ng trên p...
www.nhipsongcongnghe.net
1.2. Cài t máy ch Linux
Lưu ý: trư c khi cài t, c n tìm hi u các thông tin v ph n c ng c a h th n...
www.nhipsongcongnghe.net
4. L a ch n ki u bàn phím
L a ch n ki u th hi n bàn phím là us.
5. Màn hình chào m ng
Sau khi ã l...
www.nhipsongcongnghe.net
H p h i tho i cho phép b n ch n l a ki u cài t h i u hành Linux RedHat như m t
Workstation, Serve...
www.nhipsongcongnghe.net
Linux swap, dung lư ng b ng dung lư ng RAM c a máy. Ti p theo t o m t partion
tên "/" v i lo i Li...
www.nhipsongcongnghe.net
8. Hi u ch nh m t partition
Ch n m t partition c n hi u ch nh, nh n Edit, màn hình m i s cho phép...
www.nhipsongcongnghe.net
10.Kh i t o LILO
LInux LOader (LILO) cho phép b n xác nh th i gian kh i t o Linux hay m t h
i u h...
www.nhipsongcongnghe.net
.
Chú ý r ng n u b n ch n Skip, b n s không th boot h th ng Red Hat Linux m t
các tr c ti p mà s ...
www.nhipsongcongnghe.net
11.C u hình k t n i m ng
N u máy không có card m ng, s không nh n ư c màn hình này. Th c hi n c u...
www.nhipsongcongnghe.net
Thông thư ng thì chương trình cài t s t phát hi n lo i chu t c a máy b n. N u
không, b n hãy ch n...
www.nhipsongcongnghe.net
i u hành khác thì vi c thi t t ng h theo gi GMT s khi n cho h i u hành
khác ó hi n th sai th i gi...
www.nhipsongcongnghe.net
15. B n có th t o ti p nhi u user theo c a s sau:
16. C u hình xác th c ngư i dùng
Do b n kh i t ...
www.nhipsongcongnghe.net
17. Ti p theo, b n có th ch n l a các gói tin cài t. B n nên ch n các ph n
m m, d ch v hay s d ng...
www.nhipsongcongnghe.net
18. C u hình Video Adapter
Chương trình cài t s t phát hi n video card kh i t o. Nh n OK ti p t c...
www.nhipsongcongnghe.net
20. T o ĩa kh i t o cho h th ng (boot disk): Ch n No và ti p t c.
www.nhipsongcongnghe.net
21. Hoàn thành cài t
Như v y là b n ã hoàn thành xong công vi c cài t h i u hành RedHat 7.0. B n
...
www.nhipsongcongnghe.net
2. Giao ti p trên môi trư ng Linux
2.1. Trình so n th o vi
Chương trình vi là m t chương trình so...
www.nhipsongcongnghe.net
i,a Chèn văn b n ngay trư c/sau v trí con tr
o M m t dòng m i ngay sau dòng hi n t i
O M m t dòng...
www.nhipsongcongnghe.net
Commander. Ph n l n cách trình bày, phím t t và các c tính u gi ng NC. S
d ng mouse cũng ư c h tr...
www.nhipsongcongnghe.net
th ng t p tin m ng c a UNIX (UNIX Network File System - NFS), Midnigh
Commander có th ho t ng như...
www.nhipsongcongnghe.net
Midnight Commander bao g m c chương trình xem và so n th o t p tin. C hai u
có th làm vi c v i fi...
www.nhipsongcongnghe.net
* Tương ng v i th t b t kỳ c a m t hay nhi u ký t
? Tương ng v i m t ký t b t kỳ
[] Tương ng v i ...
www.nhipsongcongnghe.net
grep foo data.txt
tìm ki m các dòng b t u b ng t “foo”, ta s d ng câu l nh:
grep ‘^foo’ data.txt
...
www.nhipsongcongnghe.net
grep ‘B[A-Za-z]’ data.txt
2.3.2. Các câu l nh v thư m c và file
• L nh cat
Cú pháp: cat file [>|>...
www.nhipsongcongnghe.net
chmod –R 744 public_html
• L nh chown
Cú pháp: chown [ -fhR ] Owner [ :Group ] { file …| thư m c…...
www.nhipsongcongnghe.net
Cú pháp: du [ -ask ] tên_file
Tuỳ ch n –a s ưa ra màn hình kích thư c c a m i thư m c và file
Tuỳ...
www.nhipsongcongnghe.net
Hi n th t t c các file r ng trong thư m c hi n t i.
• L nh grep
Cú pháp: grep [–viw] m u file
L n...
www.nhipsongcongnghe.net
M t lien k t c ng có h n ch , nó không th t o liên k t n m t thư m c khác, và m t
liên k t c ng k...
www.nhipsongcongnghe.net
L nh trên t o ra ba thư m c, n m bên trong thư m c hi n t i.
• L nh mv
Cú pháp : mv [-if] file_ng...
www.nhipsongcongnghe.net
rm doc1.txt doc2.txt doc3.txt
Tương ng v i:
rm doc[1-3].txt
rm là câu l nh r t m nh, hãy c n th n...
www.nhipsongcongnghe.net
inbox: Compression: 37.20% - replaced with inbox.Z
• L nh gunzip
Cú pháp: gunzip [-v] files
gi i ...
www.nhipsongcongnghe.net
ây, t t c các file và các thư m c con c a thư m c important_dir ư c nén trong
m t file ư c g i là...
www.nhipsongcongnghe.net
/dev/hda6 /intranet ext2 defaults 1 2
N u dòng bên trên ư c tìm th y trong /etc/fstab, b n có th ...
www.nhipsongcongnghe.net
Cú pháp: fg [%job-number]
Câu l nh này cho phép b n chuy n m t ti n trình n n lên ch y trên ti n ...
www.nhipsongcongnghe.net
Mô t thư m c
Thư m c Ch c năng
/ B t u c u trúc file, g i là thư m c g c (root)
/home Ch a thư m ...
www.nhipsongcongnghe.net
Ki u thông tin Thông tin k t xu t
Quy n truy c p file -rw-rw-r--
S liên k t 1
Ngư i s d ng (s h u...
www.nhipsongcongnghe.net
chown newuser.newgroup file ho c thư m c
Ví d
chown trantu.admin example.txt
Câu l nh trên không ...
www.nhipsongcongnghe.net
Giá Tr Gi i Thích
0400 Ch có quy n c cho ngư i s h u, nó tương ng v i 400.
0440 Ch có quy n c v i...
www.nhipsongcongnghe.net
chmod 755 *.pl
Câu l nh trên thay i quy n cho các file có ph n m uôi là .pl. M i m t file .pl
ư c...
www.nhipsongcongnghe.net
b n có quy n thao tác v i nh ng ngư i s d ng b n có th th c hi n nhanh chóng
vi c ki m tra ơn gi ...
www.nhipsongcongnghe.net
b n mà hi n t i b n ang s d ng. Khi b n ang ng b t kỳ âu trong h th ng
file, b n có th s d ng l n...
www.nhipsongcongnghe.net
cp –r /tmp/foo /zoo/foo
3.4.6. D ch chuy n các file và thư m c
d ch chuy n các file hay thư m c s...
www.nhipsongcongnghe.net
nhiên l p nên m t nhóm ngư i dùng là nhóm c a chính h (nhóm có th ch có m t
thành viên).
Ngư i dù...
www.nhipsongcongnghe.net
useradd tutavn
Trong file /etc/passwd s b sung thêm dòng m i như sau:
tutavn:x:502:504::/home/tut...
www.nhipsongcongnghe.net
N u b n t o m t tên nhóm ã có trong h th ng b n s nh n ư c m t thông báo l i
4.3.3. S a i m t tài...
www.nhipsongcongnghe.net
4.3.6. Thay i nhóm m c nh
thay i nhóm m c nh cho ngư i s d ng, s d ng câu l nh usermod v i tùy
ch...
www.nhipsongcongnghe.net
xóa m t tài kho n ang t n t i s d ng câu l nh userdel. Ví d :
userdel snake
S xóa b tài kho n tài...
www.nhipsongcongnghe.net
Hình 1: C a s printconf chính
Có năm ki u hàng i in ư c c u hình b i printconf:
• Local Printer —...
www.nhipsongcongnghe.net
4.4.2. Cài t máy in c c b
cài t m t máy in g n trên c ng song song hay c ng USB c a máy tính, nh ...
www.nhipsongcongnghe.net
Hình 3: Cài t máy in c c b
printconf s có g ng phát hi n máy in và hi n th như trong hình 4.
Hình...
www.nhipsongcongnghe.net
Hình 5: Cài t máy in Unix xa
C a s ti p theo cho phép b n c u hình máy ch in xa ó.
• Server — Hst...
www.nhipsongcongnghe.net
Hình 6: Ch n Printer Server
Bư c ti p theo là ch n ki u máy in k t n i v i h th ng xa ó. Chú ý r ...
www.nhipsongcongnghe.net
Hình 7: Cài t máy in SMB
Trong c a s c a hình 8, i n các thông s c u hình sau:
• Share — Tên c a ...
www.nhipsongcongnghe.net
Hình 8: Ch n Print Server
Bư c ti p theo là ch n ki u máy in ư c k t n i v i h th ng SMB xa.
4.4....
www.nhipsongcongnghe.net
Hình 13: Ch n trình i u khi n máy in
Máy in c c b :
N u b n c u hình máy in xa (LPD, SMB, hay NCP...
www.nhipsongcongnghe.net
4.4.6. Thay i thông s c u hình các máy in có s n
xoá m t máy in ang t n t i, chon máy in và nh n ...
www.nhipsongcongnghe.net
/usr/sbin/printconf-tui --Ximport < settings.xml
4.4.8. Qu n lý công vi c in n
Khi b n mu n in m ...
www.nhipsongcongnghe.net
qu nh n bi t card m ng, ta có th xem xét các thông báo c a kernel Linux trong quá
trình boot c a ...
www.nhipsongcongnghe.net
suy ra network address = 192.168.1.0 và broadcast = 192.168.1.255
Gateway = 192.168.1.1
5.1.2. C ...
www.nhipsongcongnghe.net
ifconfig eth0:0 208.148.45.58 netmask 255.255.255.248 broadcast
208.148.45.255 up
Các t p tin c u...
www.nhipsongcongnghe.net
Bi t s d ng thành th o cú pháp c a 2 l nh ifconfig và route r t quan tr ng, nó cho
phép các cán b...
www.nhipsongcongnghe.net
14 210.132.93.210 (210.132.93.210), 849 ms (ttl=241!), 807 ms (ttl=241!),
970
s (ttl=241!)
15 202...
www.nhipsongcongnghe.net
• Telnet vào máy xa.
• Gõ l nh ftp <tên máy xa>.
• Máy s yêu c u tên ăng nh p và password. M t tr...
www.nhipsongcongnghe.net
ch n Modem connection, ch n Forward.
Nh p vào các thông tin quay s ., sau ó ch n Forward
www.nhipsongcongnghe.net
Ch n gán IP ng, ch n Forward
Ch n Apply, sau ó c a s Network configuration hi n ra
www.nhipsongcongnghe.net
n ây chúng ta ã hoàn t t bư c cài t modem.
5.2.2. Quay s
T i màn hình này ch n giao di n ppp0 và ...
www.nhipsongcongnghe.net
yess wait...
Khi xong màn hình network configuration s báo giao di n ppp0 là active.
www.nhipsongcongnghe.net
Có th ki m tra a chi IP ng và máy cung c p DHCP qua l nh “ifconfig -a”
Lúc này k t n i coi như ã ...
www.nhipsongcongnghe.net
6. L p trình shell.
L p trình shell là m t trong nh ng công c h u ích nh t cho vi c qu n tr h th ...
www.nhipsongcongnghe.net
ki m c a b n, n u không h th ng s không tìm th y chương trình th c thi. N u
b n không chay ư c ch...
www.nhipsongcongnghe.net
B n v n ph i m b o chương trình file shell backup có th th c thi và n m trong
m t thư m c mà có t...
www.nhipsongcongnghe.net
name=Garry (for pdksh and bash)
set name = Garry (for tcsh)
Sau khi b n lưu m t giá tr vào m t bi...
www.nhipsongcongnghe.net
"$@" Lưu t t c các i s ư c ưa vào t dòng l nh, có d u nháy kép riêng ("$1"
"$2" ...)
6.3. S d ng ...
www.nhipsongcongnghe.net
ơn s làm n d u $ trong shell, và shell không bi t r ng nó ư c yêu c u th c hi n
thay th m t bi n....
www.nhipsongcongnghe.net
l nh có i u ki n ho c tính giá tr u vào hay i u ki n t n t i cho m t câu l nh l p.
Câu l nh test ...
www.nhipsongcongnghe.net
B ng 6.4.3 Các toán t File cho câu l nh test.
Toán t Ý nghĩa
-d file Tr l i giá tr true n u file ...
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Quan tri he dieu hanh linux
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Quan tri he dieu hanh linux

423 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
423
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
11
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Quan tri he dieu hanh linux

  1. 1. www.nhipsongcongnghe.net
  2. 2. www.nhipsongcongnghe.net QU N TR H I U HÀNH LINUX M C L C 1. Gi i thi u h i u hành Linux 1.1 L ch s Linux 1.2 Cài t Linux 2. Giao ti p trên môi trư ng Linux 2.1 Gi i thi u trình so n th o vi 2.2 Gi i thi u ti n ích mc 2.3 Các câu l nh cơ b n trên Linux 2.3.1 Hi u bi t v các câu l nh trong Linux 2.3.2 Các câu l nh v thư m c và file 2.3.3 Các câu l nh nén d li u 2.3.4 Các câu l nh qu n lý ti n trình 3. Gi i thi u h th ng t p tin, thư m c. 3.1 Gi i thi u 3.1.1 Thư m c ch 3.1.2 Các thư m c h th ng 3.2 Các quy n truy c p file, thư m c 3.2.1 Thay i quy n s h u file, thư m c s d ng l nh chown 3.2.2 Thay i nhóm s d ng file/thư m c v i l nh chgrp 3.2.3 S d ng s theo h cơ s 8 tương ng v i thu c tính truy c p 3.2.4 S d ng ngôn ng t nhiên tương ng v i quy n truy c p 3.2.5 Thay i quy n truy c p file thư m c s d ng l nh chmod 3.2.6 Các chú ý c bi t trên các quy n thư m c 3.3 Thi t l p m t chính sách cho server nhi u ngư i s d ng 3.3.1 Thi t l p c u hình các quy n truy c p file c a ngư i s d ng 3.3.2 Thi t l p m c nh các quy n truy c p file cho ngư i s d ng 3.3.3 Thi t l p các quy n có th th c thi cho các file 3.4 Làm vi c v i file, thư m c 3.4.1 Xem các file và các thư m c 3.4.2 Chuy n n thư m c 3.4.3 Xác nh ki u file 3.4.4 Xem th ng kê các quy n c a file hay thư m c 3.4.5 Sao chép file và thư m c 3.4.6 D ch chuy n các file và thư m c 3.4.7 Xóa các file và thư m c 3.4.8 Tìm ki m file 4. Qu n lý ngư i dùng và tài nguyên 4.1 Khái ni m 4.2 T o superuser 4.3 Qu n lý ngư i dùng v i các công c dòng l nh 4.3.1 T o m t tài kho n ngư i s d ng m i 4.3.2 T o m t nhóm m i 4.3.3 S a i m t tài kho n ngư i s d ng ang t n t i 4.3.4 Thay i ư ng d n thư m c ch
  3. 3. www.nhipsongcongnghe.net 4.3.5 Thay i UID 4.3.6 Thay i nhóm m c nh 4.3.7 Thay i th i h n k t thúc c a m t tài kho n 4.3.8 S a i m t nhóm ang t n t i 4.3.9 Xóa ho c h y b m t tài kho n ngư i s d ng 4.4 Cài t máy in 4.4.1 C u hình máy in 4.4.2 Cài t máy in c c b 4.4.3 Cài t máy in trên h th ng Unix xa 4.4.4 Cài t máy in Samba (SMB) 4.4.5 Ch n trình i u khi n Print Driver và k t thúc 4.4.6 Thay i thông s c u hình các máy in có s n 4.4.7 Backup các thông s c u hình máy in 4.4.8 Qu n lý công vi c in n 5. Trình di n thi t l p m ng và cài t Diul-up trên Linux 5.1 Thi t l p m ng 5.1.1 H H Linux và card m ng 5.1.2 C u hình card m ng 5.1.3 Các ti n ích m ng: Telnet và ftp 5.2 Cài t Diul-up 5.2.1 Cài t 5.2.2 Quay s t xa 6. L p trình shell 6.1 T o và ch y chương trình shell 6.2 S d ng các bi n 6.2.1 Gán m t giá tr cho m t bi n 6.2.2 Tham s và các bi n Shell có s n 6.3 S d ng d u trích d n 6.4 Làm vi c v i câu l nh test 6.5 S d ng các câu l nh r nhánh 6.5.1 L nh if 6.5.2 L nh case 6.6 S d ng các câu l nh vòng l p 6.6.1 L nh for 6.6.2 L nh while 6.6.3 L nh until 6.6.4 L nh shift 6.6.5 L nh select 6.6.6 L nh repeat 6.7 S d ng các hàm 6.8 T ng k t 7. Cài t và Qu n tr WebServer 7.1 Hư ng d n cài t trên môi trư ng Linux 7.2 Qu n tr WebServer 7.2.1 Ph n m m Apache 7.2.2 Biên d ch và cài t 7.2.3 Kh i ng và t t WebServer 7.2.4 C u hình Apache 7.2.5 Xác th c ngư i dùng
  4. 4. www.nhipsongcongnghe.net 8. Qu n lý ti n trình 8.1 Ti n trình 8.1.1 Ti n trình ti n c nh 8.1.2 Ti n trình h u c nh 8.2 i u khi n và giám sát ti n trình 8.2.1 S d ng l nh ps l y thông tin tr ng thái c a ti n trình 8.2.2 Phát tín hi u cho m t chương trình ang ch y 8.2.3 Giao ti p gi a các ti n trình 8.3 L p k ho ch các ti n trình 8.3.1 S d ng l nh at 8.3.2 S d ng l nh crontab 9. B o m t h th ng 9.1 Nh ng nguy cơ an ninh trên Linux 9.2 Xem xét chính sách an ninh c a b n 9.3 Tăng cư ng an ninh cho KERNEL 9.4 An toàn các giao d ch trên m ng 9.5 Linux firewall 9.6 Dùng công c dò tìm kh o sát h th ng 9.7 Phát hi n s xâm nh p qua m ng 9.8 Ki m tra kh năng b xâm nh p 9.9 i phó khi h th ng b t n công
  5. 5. www.nhipsongcongnghe.net 1. Gi i thi u h i u hành Linux 1.1. L ch s Linux là h i u hành mô ph ng Unix, ư c xây d ng trên ph n nhân (kernel) và các gói ph n m m mã ngu n m . Linux ư c công b dư i b n quy n c a GPL (General Public Licence). Unix ra i gi a nh ng năm 1960, ban u ư c phát tri n b i AT&T, sau ó ư c ăng ký thương m i và phát tri n theo nhi u dòng dư i các tên khác nhau. Năm 1990 xu hư ng phát tri n ph n m m mã ngu n m xu t hi n và ư c thúc y b i t ch c GNU. M t s licence v mã ngu n m ra i ví d BSD, GPL. Năm 1991, Linus Torvald viêt thêm phiên b n nhân v0.01 (kernel) u tiên c a Linux ưa lên các BBS, nhóm ngư i dùng m i ngư i cùng s d ng và phát tri n. Năm 1996, nhân v1.0 chính th c công b và ngày càng nh n ư c s quan tâm c a ngư i dùng. Năm 1999, phiên b n nhân v2.2 mang nhi u c tính ưu vi t và giúp cho linux b t u tr thành i th c nh tranh áng k c a MSwindows trên môi trư ng server. Năm 2000 phiên b n nhân v2.4 h tr nhi u thi t b m i ( a x lý t i 32 chip, USB, RAM trên 2GB...) b t u t chân vào th trư ng máy ch cao c p. Quá trình phát tri n c a linux như sau: - Năm 1991: 100 ngư i dùng. - Năm 1997: 7.000.000 ngư i dùng. - Năm 2000: hàng trăm tri u ngư i dùng, hơn 15.000 ngưòi tham gia phát tri n Linux. Hàng năm th trư ng cho Linux tăng trư ng trên 100%. Các phiên b n Linux là s n ph m óng gói Kernel và các gói ph n m m mi n phí khác. Các phiên b n này ư c công b dư i licence GPL. M t s phiên b n n i b t là: Redhat, Caldera, Suse, Debian, TurboLinux, Mandrake. Gi ng như Unix, Linux g m 3 thành ph n chính: kernel, shell và c u trúc file. Kernel là chương trình nhân, ch y các chương trình và qu n lý các thi t b ph n c ng như ĩa và máy in. Shell (môi trư ng) cung c p giao di n cho ngư i s d ng, còn ư c mô t như m t b biên d ch. Shell nh n các câu l nh t ngư i s d ng và g i các câu l nh ó cho nhân th c hi n. Nhi u shell ư c phát tri n. Linux cung c p m t s shell như: desktops, windows manager, và môi trư ng dòng l nh. Hi n nay ch y u t n t i 3 shell: Bourne, Korn và C shell. Bourne ư c phát tri n t i phòng thí nghi m Bell, C shell ư c phát tri n cho phiên b n BSD c a UNIX, Korn shell là phiên b n c i ti n c a Bourne shell. Nh ng phiên b n hi n nay c a Unix, bao g m c Linux, tích h p c 3 shell trên. C u trúc file quy nh cách lưu tr các file trên ĩa. File ư c nhóm trong các thư m c. M i thư m c có th ch a file và các thư m c con khác. M t s thư m c là các thư m c chu n do h th ng s d ng. Ngư i dùng có th t o các file/thư m c c a riêng mình cũng như d ch chuy n các file gi a các thư m c ó. Hơn n a, v i Linux ngư i dùng có th thi t l p quy n truy nh p file/thư m c, cho phép hay h n ch m t ngư i dùng ho c m t nhóm truy nh p file. Các thư m c trong Linux ư c t ch c theo c u trúc cây, b t u b ng m t thư m c g c (root). Các thư m c khác ư c phân nhánh t thư m c này. Kernel, shell và c u trúc file c u thành nên c u trúc h i u hành. V i nh ng thành ph n trên ngư i dùng có th ch y chương trình, qu n lý file, và tương tác v i h th ng.
  6. 6. www.nhipsongcongnghe.net 1.2. Cài t máy ch Linux Lưu ý: trư c khi cài t, c n tìm hi u các thông tin v ph n c ng c a h th ng, bao g m - Thông tin v ĩa c ng - Thông tin v card m ng - Thông tin v card ho - Thông tin v màn hình - Thông tin v giao th c và c u hình m ng n u k t n i m ng - Thông tin v các thi t b ngoài. Có th ch n nhi u phương án cài t như cài t t ĩa m m, t ĩa c ng, t ĩa CD Rom ho c qua m ng. Tài li u này ch n hư ng d n quá trình cài t phiên b n 7.0 t ĩa CDRom. Yêu c u máy cài t có kh năng kh i ng (boot) t ĩa CD-Rom ( ư c h tr h u h t trong các máy tính hi n nay). Sau ây là các bư c cài t c th . Khi k t thúc bư c trư c chương trình cài t t ng chuy n sang bư c sau. M t s bư c cài t cho phép quay l i bư c trư c b ng cách ch n Back. 1. ưa ĩa CD Rom Redhat vào ĩa. Kh i ng l i máy (lưu ý ph i m b o máy có kh năng kh i ng t ĩa CD-Rom. Ch n ch cài text 2. Ch n ch cài text boot: text 3. L a ch n ngôn ng Ch n ngôn ng m c nh là English
  7. 7. www.nhipsongcongnghe.net 4. L a ch n ki u bàn phím L a ch n ki u th hi n bàn phím là us. 5. Màn hình chào m ng Sau khi ã l a ch n xong ngôn ng cài t, bàn phím và phương pháp cài t, màn hình chào m ng xu t hi n. B m OK ti p t c. 6. Ch n ki u cài t
  8. 8. www.nhipsongcongnghe.net H p h i tho i cho phép b n ch n l a ki u cài t h i u hành Linux RedHat như m t Workstation, Server, Custom hay ch là nâng c p phiên b n ã cài t. Ch n ki u cài t là Custom System. Ch n OK ti p t c. 7. L a ch n ph n m m phân chia ĩa Linux ưa ra cho b n hai ph n m m phân chia ĩa dành cho Linux: ó là Disk Druid và fdisk. Ch n Disk Druid ti p t c. B n c n t o 2 partition install RedHat, nh ng delete nh ng partition có s n trong máy b n (n u không thì d li u có s n s m t, t t nh t là b n nên sao lưu d li u trư c cho b o m!). Dùng các ch c năng add, edit, delete t o 1 partition v i type là
  9. 9. www.nhipsongcongnghe.net Linux swap, dung lư ng b ng dung lư ng RAM c a máy. Ti p theo t o m t partion tên "/" v i lo i Linux native, dung lư ng ít nh t là 500Mb (tuỳ theo dung lư ng còn tr ng c a ĩa b n, n u b n mu n install tr n gói RedHat thì c n n kho ng 2288MB). Hãy yên chí là n u b n t o sai (partition kích thư c quá l n, l n hơn dung lư ng còn tr ng c a ĩa) thì RedHat s không cho b n i ti p. Ch c n t o 2 partition này là r i. Khi nào b n click ư c Next thì coi như là thành công! t o m t partition m i, ch n Add. Màn hình Edit New Partition xu t hi n M t s v n có th x y ra khi thêm m t partition
  10. 10. www.nhipsongcongnghe.net 8. Hi u ch nh m t partition Ch n m t partition c n hi u ch nh, nh n Edit, màn hình m i s cho phép b n thay i các thông s c a partition ã ch n như kích thư c, ki u, ... 9. Hoàn thành vi c phân chia ĩa Chương trình cài t s yêu c u b n format l i phân vùng v a t o, chú ý không ch n nh ng phân vùng d li u quan tr ng i v i b n.
  11. 11. www.nhipsongcongnghe.net 10.Kh i t o LILO LInux LOader (LILO) cho phép b n xác nh th i gian kh i t o Linux hay m t h i u hành nào khác. Khi kh i t o cho server, LILO ư c c u hình t ng trên Master Boot Record [MBR]. If you are performing a custom-class installation, the LILO Installation dialogs let you indicate how or whether to install LILO. Vi c ch n LILO trong c a s LILO Configuration cho phép b n thêm các tuỳ ch n m c nh vào l nh boot LILO và các tùy ch n này ư c chuy n cho Linux kernel t i th i i m boot.
  12. 12. www.nhipsongcongnghe.net . Chú ý r ng n u b n ch n Skip, b n s không th boot h th ng Red Hat Linux m t các tr c ti p mà s ph i s d ng phương pháp boot khác (boot disk ch ng h n) B n ch nên l a ch n cách này khi b n ch c ch n ã có cách khác boot h th ng Red Hat Linux c a b n. Dùng l a ch n t boot loader t i Master Boot Record kh i t o ngay h i u hành Linux khi b t máy. Màn hình này cho phép b n t tên cho máy tính c a mình. B n có th thay i hostname sau khi ã cài t xong b ng l nh hostname newname, trong ó newname là tên mà b n mu n t.
  13. 13. www.nhipsongcongnghe.net 11.C u hình k t n i m ng N u máy không có card m ng, s không nh n ư c màn hình này. Th c hi n c u hình m ng cho máy như sau B l a ch n config using DHCP (ch c p phát a ch IP ng), nh p a ch IP, subnetmask theo hư ng d n c a giáo viên hư ng d n th c hành. 12.C u hình firewall: ch n Medium 13.C u hình chu t
  14. 14. www.nhipsongcongnghe.net Thông thư ng thì chương trình cài t s t phát hi n lo i chu t c a máy b n. N u không, b n hãy ch n lo i chu t phù h p trong danh sách, và n u b n không bi t chu t c a mình lo i gì thì c yên, click Next ti p t c. L a ch n Emulate 3 Buttons cho phép b n s d ng chu t c a b n như chu t có 2 nút trong ó dùng nút gi a b ng cách b m hai nút cùng m t lúc.N u b n có chu t hai nút, b n hãy s d ng ch c năng này vì XWindow tr nên d dùng nh t v i khi chu t có ba nút. 14. C u hình Time Zone N u b n mu n thi t l p ng h cho CMOS theo gi GMT (Greenwich Mean Time), ch n Hardware clock set to GMT. Tuy nhiên, n u máy tính c a b n s d ng m t h
  15. 15. www.nhipsongcongnghe.net i u hành khác thì vi c thi t t ng h theo gi GMT s khi n cho h i u hành khác ó hi n th sai th i gian. t gi VN, ch n Asia/Saigon thay i c u hình v th i gian sau khi b n ã cài t, b n có th dùng l nh /usr/sbin/timeconfig 15. Thi t l p m t kh u root H p tho i Root Password bu c b n ph i thi t l p m t m t kh u root cho h th ng c a b n. B n s s d ng m t kh u này log vào h th ng và th c hi n các ch c năng qu n tr h th ng c a mình. 16. T o user B n có th t o tài kho n user cho chính mình s d ng hàng ngày. User root (superuser) có quy n truy nh p vào h th ng nhưng r t nguy hi m, ch nên s d ng b o dư ng hay qu n tr h th ng. M t kh u c a user có phân bi t ch hoa ch thư ng và ít nh t là 6 ký t .
  16. 16. www.nhipsongcongnghe.net 15. B n có th t o ti p nhi u user theo c a s sau: 16. C u hình xác th c ngư i dùng Do b n kh i t o theo ch custom, bư c này cho phép b n c u hình cách mà h i u hành linux c a b n s d ng xác th c m t kh u. L a ch n Use Shadow Passwords: m t kh u c a b n áng nh n m trong t p /etc/passwd s ư c thay th b ng thư m c /etc/shadow và ch ư c truy nh p b i superuser (root) Tuỳ ch n Enable MD5 Passwords -- cho phép mã hóa m t kh u theo chu n MD5.
  17. 17. www.nhipsongcongnghe.net 17. Ti p theo, b n có th ch n l a các gói tin cài t. B n nên ch n các ph n m m, d ch v hay s d ng nh t cài t s n trên máy khi kh i ng. Tuy nhiên, tuy nhiên, b n cũng có th cài t sau này tuỳ theo nhu c u s d ng. Các gói tin này n u ư c cài t s ư c ghi l i trong t p /tmp/install.log sau khi kh i t o l i h th ng c a b n. Có th cài t t ng gói tin nh hơn b ng cách ch n Select individual packages và nh n OK.
  18. 18. www.nhipsongcongnghe.net 18. C u hình Video Adapter Chương trình cài t s t phát hi n video card kh i t o. Nh n OK ti p t c. 19. B t u kh i t o các gói tin: Quá trình kh i t o s ư c ghi vào t p /tmp/install.log. Nh n OK ti p t c.
  19. 19. www.nhipsongcongnghe.net 20. T o ĩa kh i t o cho h th ng (boot disk): Ch n No và ti p t c.
  20. 20. www.nhipsongcongnghe.net 21. Hoàn thành cài t Như v y là b n ã hoàn thành xong công vi c cài t h i u hành RedHat 7.0. B n hãy rút ĩa ra kh i CD và nh n OK kh i ng l i h th ng.
  21. 21. www.nhipsongcongnghe.net 2. Giao ti p trên môi trư ng Linux 2.1. Trình so n th o vi Chương trình vi là m t chương trình so n th o m nh mà g n như ch c ch n ư c tìm th y trên t t c các h i u hành h UNIX b i kích thư c và kh năng c a nó.vi không òi h i nhi u tài nguyên, thêm vào ó là các ch c năng so n th o cơ b n. vi có th tìm ki m, thay th , và k t n i các file,và nó có ngôn ng macro c a chính nó, cúng như m t s các c i m b sung.Có hai ch trong vi: Ch th nh t là ch input. Trong ch này, văn b n ư c ưa vào trong tài li u, b n có th chèn ho c b sung văn b n. Ch th hai là chê dòng l nh. Khi ch này, b n có th d ch chuy n trên tài li u, tr n các dòng, tìm ki m, …B n có th th c hi n t t c các ch c năng c a vi t ch dòng l nh ngo i tr vi c nh p vào văn b n. Văn b n ch có th ư c vào trong ch input. Khi vi kh i ng, nó ch dòng l nh. b n có th chuy n i t ch dòng l nh sang ch input b ng cách s d ng m t trong các câu l nh sau: [aAiIoOcCsSR]. tr l i ch dòng l nh b n ch n phím ESC. Hãy xem các câu l nh và tác dung c a các câu l nh trong ch dòng l nh. Câu l nh Tác d ng Ctrl + D Chuy n c a s xu ng b ng m t n a màn hình Ctrl + U Chuy n c a s lên b ng m t n a màn hình Ctrl + F D ch chuy n c a s lên phía trư c b ng m t màn hình Ctrl + B D ch chuy n c a s v phía sau m t màn hình k ho c up arrow D ch chuy n con tr lên m t dòng j ho c down arrow D ch chuy n con tr xu ng m t dòng l ho c right arrow D ch chuy n con tr sang ph i m t ký t h ho c left arrow D ch chuy n con tr sang trái m t kí t Return D ch chuy n con tr n v trí b t u dòng ti p theo - D ch chuy n con tr n v trí b t u c a dòng trư c w d ch chuy n con tr n v trí b t u c a t ti p theo b d ch chuy n con tr n v trí b t u c a t trư c ^ ho c 0 d ch chuy n con tr n v trí b t u c a dòng hi n t i $ d ch chuy n con tr n v trí k t thúc c a dòng hi n t i
  22. 22. www.nhipsongcongnghe.net i,a Chèn văn b n ngay trư c/sau v trí con tr o M m t dòng m i ngay sau dòng hi n t i O M m t dòng m i ngay trư c dòng hi n t i x Xóa ký t sau con tr dw Xoá m t t (bao g m c ký t tr ng ngay sau nó) D Xoá t v trí con tr n k t thúc dòng d^ Xoá t v trí b t u dòng n v trí ký t tr ng hay ký t bên trái con tr u Hu b thay i trư c ó /pattern Tìm xâu pattern. Theo hư ng ti n. ?pattern Tìm xâu pattern, theo hư ng lùi v u văn b n. n,N L p l i vi c tìm ki m theo cùng hư ng / ngư c hư ng p, P Dán o n văn b n v a xoá vào trư c / sau con ch y . L p l i câu l nh cu i. dd Xóa dòng có con tr ch y :w Ghi l i t t c các thay i c a file hi n t i và ti p t c so n th o :q! K t thúc, không lưu tr b t kỳ thay i :ZZ Lưu thay i c a file hi n t i và k t thúc. 2.2. Ti n ích mc. M t khi ngư i dùng có ác c m v i giao di n dòng l nh c a DOS, h cho r ng các l nh c a Linux cũng khó h c. Trong th i kỳ c a DOS trư c Windows, vi c nh hư ng các t p tin thông qua h th ng menu và các chương trình qu n lý b t u phát tri n m nh, cho dù chúng ch d a trên ch text. M t trong s chương trình thông d ng như v y là Norton Commander. Linux cũng có m t chương trình ti n ích v i ch c năng tương t như v y g i là Midnight Commander (MC). B n không ph i m t công tìm ki m MC, ph n l n các nhà phân ph i Linux u cung c p kèm theo H H và nó ư c cài trong /usr/bin/mc. Chương trình ch y c hai ch : text mode và h a (Xterm dư i X Windows). Sau khi nh p l nh "mc" ch y chương trình, b n s nhìn th y m t c a s ư c chia ôi như trong hình 1. Midnight Commander h u như là b n sao c a Norton
  23. 23. www.nhipsongcongnghe.net Commander. Ph n l n cách trình bày, phím t t và các c tính u gi ng NC. S d ng mouse cũng ư c h tr ch text. N u driver mouse ư c t i khi kh i ng (ph n l n các nhà cung c p Linux u làm như v y), b n có th dùng mouse truy c p menu và các t p tin. Nh n vào file th c thi ch y, nh n vào thư m c chuy n vào ó, ho c nh n vào t p tin v i ph n uôi m r ng m nó v i chương trình tương ng. B ng cách nh n nút ph i chu t vào m t t p tin, b n ch n ho c b ch n t p tin ó. B n có th th c hi n tìm tên file b ng nh n t h p phím Ctrl-S và trên file v i Alt. Sau ây là nh ng phím l nh cơ b n: F1: Tr giúp F2: Menu ngư i dùng F3: Xem các t p tin ư c ch n F4: Hi u ính t p tin F5: Copy t p tin F6: i tên, chuy n t p tin F7: T o thư m c F8: Xoá t p tin F9: G i menu th xu ng (pull-down) F10: Thoát kh i Midnight Commander Midnight Commander h tr m t s h th ng t p tin o, nghĩa là b n có th xem file không ch trên các ĩa c ng c c b . B n cũng có th xem các ki u t p tin nén khác nhau, như .tar, .tgz, .zip, .lha, .rar, .zoo và th m chi c .rpm và .deb (các d ng th c t p tin nén c a Red Hat và Debian. Vi c xem các t p tin ư c th c hi n thông qua h
  24. 24. www.nhipsongcongnghe.net th ng t p tin m ng c a UNIX (UNIX Network File System - NFS), Midnigh Commander có th ho t ng như m t máy khách ftp b ng cách ưa liên k t FTP vào menu. Có th h i ph c các t p tin ã xóa trong Linux? Midnight Commander cho th y r ng v n chúng ta nói n trong ph n trư c (PC World VN s 7/1999 trang 95) - không có cách nào h i ph c ư c các t p tin b xoá trong Linux - là không hoàn toàn chính xác. N u b n s d ng ph n m r ng ext2, h th ng t p tin cơ b n trong Linux và c u hình h th ng cho phép h i ph c t p tin b xóa thì trên th c t b n có th truy c p vào các file ã xóa. V i Midnight Commander, b n nh p dòng "undel:/" trư c tên t p tin, ví d "undel:/dev/hda1". Sau ó b n có th xem các t p tin b xóa (hình 3). Ch n t p tin b n mu n h i ph c b ng chu t hay bàn phím và dùng F5 copy chúng vào thư m c ích nào ó. Tr ng i duy nh t ây là thông tin v tên file b m t, b i v y b n ph i c xác nh ư c t p tin nào b n mu n h i ph c.
  25. 25. www.nhipsongcongnghe.net Midnight Commander bao g m c chương trình xem và so n th o t p tin. C hai u có th làm vi c v i file văn b n và file nh phân (text và binary) v hi n th các ký t 8-bit ngoài 128 ký t mã ASCII. Trình so n th o có giao di n menu và gi ng Windows nhi u phím so n th o cơ b n: nh n Shift và phím mũi tên ch n text, nh n Ctrl-Ins copy text và Shift-Ins dán text. B n có th ghi macro v i Ctrl-R cũng như th c hi n nh ng tìm ki m theo t thông thư ng. Midnight Commander có m t s tính năng mà DOS không có. B n có th thay i quy n s h u t p tin và xem chi ti t v quy n truy c p t p tin. MC còn có kh năng qu n lý quy trình, cho phép b n xem nh ng quá trình ang ư c th c hi n ch n n, và b n có th d ng chúng, kh i ng l i ho c t t chúng hoàn toàn. Midnight Commander có r t nhi u tính năng mà không th li t kê h t trong bài này. Trên Internet có nhi u Web site dành riêng cho Midnight Commander, ch ng h n như www.gnome.org/mc, b n có th tham kh o chi ti t hơn. 2.3. Các câu l nh cơ b n trên Linux 2.3.1. Hi u bi t v các câu l nh trong Linux 2.3.1.1. S d ng các ký t i di n Khi b n s d ng các câu l nh v file và thư m c, b n có th s d ng các ký t c bi t ư c g i là các ký t i di n xác nh tên file, tên thư m c. Ví d , ưa ra danh sách t t c các file có tên k t thúc b ng .c, b n s d ng câu l nh sau: ls *.c Kí t * là m t ký t i di n, khi shell thông d ch, nó s thay * b ng t t c cac tên file có k t thúc b ng .c. B ng bên dư i ch ra m t s các ký t i di n thư ng ư c s d ng:
  26. 26. www.nhipsongcongnghe.net * Tương ng v i th t b t kỳ c a m t hay nhi u ký t ? Tương ng v i m t ký t b t kỳ [] Tương ng v i m t trong nh ng ký t trong ngo c ho c gi i h n Ví d : Jo* : Các file b t u v i Jo Jo*y : Các file b t u v i Jo và k t thúc v i y Ut*l*s.c : Các file b t u v i Ut, ch a m t ký t l và k t thúc v i s.c ?.h : Các file b t u v i m t ký t ơn, theo sau b i .h Doc[0-9].txt : Các file có tên Doc0.txt, Doc1.txt ….Doc9.txt Doc0[A-Z].txt : Các file có tên Doc0A.txt, Doc0B.txt …Doc0Z.txt 2.3.1.2. Cơ b n v các bi u th c chính quy Các bi u th c chính quy ư c s d ng b i ph n l n các câu l nh. Chúng cung c p m t cách thu n ti n và ng nh t xác nh các m u phù h p . Chúng tương t v i các ký t i di n, nhưng chúng m nh hơn r t nhi u. Chúng cung c p m t ph m vi r ng các m u l a ch n. các ký t c bi t ư c ưa ra dư i ây là các bi u th c chính quy thư ng ư c s d ng: Ký t Ý nghĩa . Tương ng v i m t ký t ơn b t kỳ ngo i tr dòng m i * Tương ng v i không ho c nhi u hơn các ký t ng trư c ^ Tương ng v i b t u c a m t dòng $ Tương ng v i k t thúc m t dòng < Tương ng v i b t u m t t > Tương ng v i k t thúc m t t [] Tương ng v i m t trong các ký t bên trong ho c m t dãy các ký t [^] Tương ng v i các ký t b t kỳ không n m trong ngo c L y ký hi u theo sau d u g ch ngư c Trư c tiên, trong m t bi u th c chính quy, m t ký t b t kỳ không có ý nghĩa riêng cho chính nó. Ví d tìm ki m các dòng ch a ch “foo” trong file data.txt s d ng câu l nh sau:
  27. 27. www.nhipsongcongnghe.net grep foo data.txt tìm ki m các dòng b t u b ng t “foo”, ta s d ng câu l nh: grep ‘^foo’ data.txt Vi c s d ng d u trích d n ơn nói cho shell nguyên các ký t và b qua chúng trong chương trình. Vi c s d ng d u trích d n ơn là c n thi t khi s d ng các ký t c bi t. grep ‘hello$’ data.txt Các dòng b t kỳ k t thúc v i chu i “hello” ư c tr l i. tìm ki m m t m u b t u b ng m t t , s d ng <. Ví d : grep ‘<ki’ data.txt bi u th c bên trên s cho phép tìm ki m các t b t u b ng ‘ki’ trong file data.txt. tìm ki m m u ‘wee’ k t thúc c a m t t , s d ng: grep ‘wee>’ data.txt b ng bên trên, chú ý r ng d u ch m s phù h p v i m t ký t b t kỳ tr dòng m i. i u này có th ư c thao tác, n u chúng ta tìm ki m t t c các dòng ch a ký t ‘C’ ư c theo sau b i hai ký t và k t th c b i ký t ‘s’, bi u th c chính quy có th là: grep ‘C..s’ data.txt Bi u th c này có th có các m u phù h p như ‘Cats’, ‘Cars’ và ‘Cris’ n u chúng ư c ch a trong file data.txt. N u b n mu n xác nh m t dãy các ký t , s d ng m t d u g ch n i phân bi t ký t b t u và ký t k t thúc c a dãy. Khi b n xác nh m t dãy, th t ph i gi ng như mã ASCII. Ví d , tìm ki m t t c các dòng ch a m t ký t “B” theo sau b i m t ký t thư ng s d ng: grep ‘B[a-z]’ data.txt Cũng có th xaca nh nhi u gi i h n trong cùng m t m u:
  28. 28. www.nhipsongcongnghe.net grep ‘B[A-Za-z]’ data.txt 2.3.2. Các câu l nh v thư m c và file • L nh cat Cú pháp: cat file [>|>] [destination file] L nh cat s hi n th n i dung c a m t file ra thi t b ra chu n. Nó thư ng h u ích ki m tra n i dung c a m t file b ng s d ng câu l nh cat. i s mà b n ưa vào l nh cat là file b n mu n xem. xem toàn b n i dung c a m t file: cat name L nh cat cũng có th tr n nhi u file ang t n t i vào m t file: cat name1 name2 name3 > allnames Ví d này s k t h p các file : name1, name2 và name3 cho file cu i cùng allnames. Th t c a vi c tr n ư c thi t l p b i th t c a các file ư c ưa vào trên dòng l nh. S d ng l nh cat, chúng ta có th b sung m t file vào m t file khác ang t n t i. Trong trư ng h p b n quên thêm name4 vào câu l nh trư c, chúng ta v n có th nh n ư c k t qu mong mu n b ng cách th c hi n l nh: cat name4 > allnames L nh này s b sung n i dung c a file name4 vào allnames • L nh chmod Cú pháp: chmod [-R] permission-mode file ho c thư m c L nh chmod dùng thay i quy n truy c p file ho c thư m c. Ví d : chmod myscript.pl thay i quy n c a m t thư m c và t t c các file, các thư m c con c a thư m c ó s d ng câu l nh:
  29. 29. www.nhipsongcongnghe.net chmod –R 744 public_html • L nh chown Cú pháp: chown [ -fhR ] Owner [ :Group ] { file …| thư m c… } L nh chown thay i quy n s h u file hay thư m c. Giá tr c a khai báo Group có th la m t ID c a nhóm ngư i s d ng ho c tên c a nhóm ngư i s d ng ư c tìm th y trong file /etc/group. Ch ngư i s d ng root m i có quy n thay i quy n s h u i v i file. Chi ti t v các tuỳ ch n ư c ch ra bên dư i: -f : ngăn ch n t t c các thong báo l i tr các thong báo s d ng -h: thay i quy n s h u c a lien k t tư ng trưng nhưng không thay i quy n s h u c a file mà ư c ch n b i lien k t tư ng trưng ó. -R: thay i quy n s h u c a thư m c, các file và các thư m c con bên trong thư m c hi n t i ư c ch ra • L nh clear Xoá màn hình, tr l i d u ch c dòng l nh phía trên c a màn hình clear • l nh cmp Cú pháp: cmp [ -ls ] file1 file2 L nh này so sánh n i dung c a hai file. N u không có s khác nhau nào, l nh cmp s k t thúc m t cách yên l ng, tuỳ ch n –l s n ra s byte và các giá tr khác nhau gi a hai file. Tuỳ ch n –s không hi n th cài gì c , nó ch tr l i tr ng thái ch ra r ng s tương ương gi a hai file. Giá tr 0 ư c tr l i n u các file gi ng h t nhau, giá tr b ng 1 n u hai file khác nhau và l n hơn 1 n u l i xu t hi n khi th c hi n câu l nh. • L nh cp Cú pháp: cp [ -R ] file_ho c_thư_m c file_ho c_thư_m c L nh cp s sao chép m t file t thư m c ngu n n thư m c ích ư c ưa vào. sao chép toàn b các file và các thư m c con bên trong thư m c mong mu n, b n s d ng câu l nh cp v i tuỳ ch n –R • L nh du L nh này t ng k t vi c s d ng ĩa. N u b n xác nh m t thư m c, l nh du s báo cáo vi c s d ng ĩa cho chính các thư m c ó.
  30. 30. www.nhipsongcongnghe.net Cú pháp: du [ -ask ] tên_file Tuỳ ch n –a s ưa ra màn hình kích thư c c a m i thư m c và file Tuỳ ch n –s s ch in ra t ng c ng Tuỳ ch n –k s in ra t t c các kích thư c file theo kilobytes • L nh file Cú pháp: file filename Câu l nh xác nh ki u c a file. N u file không ph i là file thông thư ng, ki u c a file ư c xác nh. • L nh find Câu l nh find tìm các file và các thư m c. Cú pháp : find [path] [-type fd] [-name m u] [-atime [+-] s _ngày] [-exec câu_l nh {} ;] [-empty]. Ví d : find . –type d Câu l nh tr l i t t c các thư m c con trong thư m c hi n t i. Tuỳ ch n –type xác nh ki u, d cho các thư m c, f cho các file hay l cho các lien k t. find . –type f –name “*.txt” L nh này s tìm t t c các file văn b n có ph n m r ng “.txt” trong thư m c hi n t i và c trong các thư m c con. find . –type f –name “*.txt” –exec grep –l ‘magic’ {} ; Câu l nh này s tìm ki m t t c các file văn b n (k t thúc v i ph n m r ng .txt) trong thư m c hi n t i và các thư m c con có ch a t “magic”. find . –type f empty
  31. 31. www.nhipsongcongnghe.net Hi n th t t c các file r ng trong thư m c hi n t i. • L nh grep Cú pháp: grep [–viw] m u file L nh grep cho phép b n tìm ki m m t ho c nhi u file có các m u ký t c bi t. M i dòng c a m i file ch a các m u ư c hi n th trên màn hình. Câu l nh grep h u ích khi b n có nhi u file và b n mu n tìm ra file ch a t ho c câu xác nh. S d ng tuỳ ch n –v, b n có th hi n th các file không ch a m t m u. Ví d , ch n các dòng trong data.txt không ch a t “the” ta th c hi n: grep –vw ‘the’ data.txt n u tuỳ ch n –w không ư c xác nh thì b t kỳ các t ch a “the” u phù h p như “together”. Tuỳ ch n –w ư c xác nh bu c m u ph i là toàn b m t t . Cu i cùng , tuỳ ch n –i b qua s khác nhau gi a các ký t ch hoa và ký t ch thư ng khi tìm ki m m u. • L nh head Cú pháp: head [-count | -n number] filename Câu l nh này s hi n th vài dòng u tiên c a m t file. B i m c nh, 10 dòng u c a m t file ư c hi n th . Tuy nhiên, b n có th s d ng các tuỳ ch n xác nh s dòng hi n th . Ví d : head -2 doc.txt s hi n th hai dòng u tiên. • L nh ln Cú pháp: ln [-s] file_ngu n ích L nh ln t o các liên k t c ng và m m. Các liên k t c ng ư c t o s d ng l nh ln không có tuỳ ch n –s. Ví d : ln ./www ./public_html
  32. 32. www.nhipsongcongnghe.net M t lien k t c ng có h n ch , nó không th t o liên k t n m t thư m c khác, và m t liên k t c ng không th liên k t n m t file trên m t h th ng file khác. S d ng tuỳ ch n –s b n có th t o m t liên k t m m, lo i b các gi i h n này. ln –s /dev/fs02/jack/www /dev/fs01/foo/public_html ây chúng ta ã t o m t liên k t m m gi a thư m c www trên h th ng file 2 và m t file m i ư c t o trên h th ng file 1. • L nh locate Cú pháp : locate t _khoá Câu l nh locate tìm ư ng d n n m t file c bi t hay m t câu l nh. L nh locate s tìm ki m chính xác hay m t ph n c a chu i phù h p. Ví d : locate foo k t qu tìm ki m s ưa ra các file có tên ch a t khoá ‘foo’ theo ư ng d n tuy t i ho c s không ưa ra k t qu n u không có tên file như v y. • L nh ls L nh ls cho phép b n ưa ra danh sách các file và các thư m c con. Cú pháp : ls [-1aRl] file_ho c_thư_m c Khi s d ng tuỳ ch n -1 , nó ch hi n th tên file và tên thư m c con c a thư m c hi n t i. Khi ch n tuỳ ch n –l, m t danh sách các file và thư m c con c a thư m c hi n t i ư c hi n th v i y các thông tin v file và thư m c. Tuỳ ch n –a cho phép b n hi n th t t c các file và thư m c (k c các file n, tên file b t u b ng d u ch m) trong thư m c hi n t i. Tuỳ ch n –R s hi n th t t c các file và các thư m c con bên trong nó n u có. • L nh mkdir Cú pháp: mkdir thư_m c t o m t thư m c, s d ng câu l nh mkdir. Ch có 2 gi i h n khi ch n tên thư m c, ó là tên c a thư m c có th lên t i 255 ký t và tên thư m c có th ch a b t kỳ ký t nào tr ký t ‘/’.Ví d : mkdir dir1 dir2 dir3
  33. 33. www.nhipsongcongnghe.net L nh trên t o ra ba thư m c, n m bên trong thư m c hi n t i. • L nh mv Cú pháp : mv [-if] file_ngu n file_ ích S d ng l nh mv d ch chuy n hay i tên các file hay các thư m c. Câu l nh th c hi n vi c d ch chuy n hay i tên ph thu c vào file_ ích có là m t thư m c hay không. minh ho , chúng ta s i tên m t thư m c foo thành foobar: mv foo foobar B i vì foobar chưa t n t i, foo s ư c i tên thành foobar. N u câu l nh sau ư c th c hi n: mv doc.txt foobar và foobar ã t n t i, vi c d ch chuy n file s ư c th c hi n sau ó. Tuỳ ch n –f s xoá các file ích ang t n t i và không bao gi nh c ngư i s d ng. Tuỳ ch n –i s nh c ngư i s d ng có ghi è hay không n u file_ ích ã t n t i. • L nh pwd Cú pháp: pwd Câu l nh này hi n th tên thư m c hi n t i bao g m c ư ng d n tuy t i. Ví d : pwd Trên màn hình hi n th : /home/trantu • L nh rm Cú pháp: rm [-rif] thư_m c/file xoá thư m c ho c file, s d ng câu l nh rm. b n có th xoá nhi u file s d ng ký t i di n ho c gõ vào tên các file. Ví d :
  34. 34. www.nhipsongcongnghe.net rm doc1.txt doc2.txt doc3.txt Tương ng v i: rm doc[1-3].txt rm là câu l nh r t m nh, hãy c n th n khi s d ng l nh này vì b n có th nh m và xoá i các file quan tr ng. N u chưa ch c ch n, b n có th s d ng tuỳ ch n –i, h th ng s nh c l i cho b n xác th c m i l n xoá m t file. N u như ã ch c ch n file c n xoá, b n có th ch n tuỳ ch n –f không ph i nh n các thông tin nh c b n xác th c. Tuỳ ch n –r s cho phép b n xoá toàn b các thư m c con. • L nh tail Cú pháp: tail [-count | -fr] tên_file Câu l nh tail hi n th ph n cu i c a m t file, m c nh nó s hi n th 10 dòng cu i cùng c a file. hi n th 50 dòng cu i cùng c a file doc.txt, b n có th s d ng câu l nh: tail -50 doc.txt Tuỳ ch n –r s th c hi n công vi c ngư c l i, m c nh nó s hi n th t t c các dòng tr 10 dòng cu i cùng. Tuỳ ch n –f h u ích khi b n ang giám sát m t file. V i tuỳ ch n này, tail s ch cho d li u m i ư c ghi vào file. Khi d li u m i ư c thêm vào file, tail s hi n th d li u lên màn hình. d ng l nh tail khi ang giám sát file, ch n t h p phím Ctrl + C b i vì l nh tail không t d ng ư c. 2.3.3. Các câu l nh nén d li u • L nh compress Cú pháp: compress [ -v ] file Câu l nh compress s c g ng gi m kích thư c c a m t file s d ng. Các file ư c nén s ư c thay th b i m t file có ph n m r ng .Z. Tùy ch n –v s hi n th ph n trăm dung lư ng gi m c a m t file ư c nén và s nói cho b n tênc a file m i: compress –v inbox trên màn hình s hi n th
  35. 35. www.nhipsongcongnghe.net inbox: Compression: 37.20% - replaced with inbox.Z • L nh gunzip Cú pháp: gunzip [-v] files gi i nén các file v d ng nguyên b n , s d ng l nh gunzip, s c g ng gi i nén các file có ph n m r ng: .gz, -gz, .z, -z, _z, .Z, ho c tgz. Tùy ch n –v s hi n th k t qu p khi gi i nén các file. Ví d : gunzip –v README.txt.gz • L nh gzip Cú pháp: gzip [-rv9] file L nh gzip là m t chương trình nén khác. Nó ư c bi t n là chương trình nén có t l nén t t nh t. các file ư c nén b i l nh gzip s ư c thay th b i các file có ph n m r ng .gz. Tùy ch n –9 có t c nén t t nh t. Tùy ch n –v cho phép hi n th p trên màn hình. Kích thư c, t ng s và t l nén ư c ưa ra danh sách cho m i file. Tùy ch n –r s nén t t c các file trong m i thư m c theo cùng m t cách. • L nh tar Cú pháp: tar [c] [x] [v] [z] [f tên_file] tên_file_ho c_thư_m c L nh tar cho phép b n nén nhi u file và thư m c vào m t file .tar. Nó cũng cho phép b n gi i nén các file và các thư m c t m t file nén. Ví d : tar cf source.tar *.c Câu l nh này s t o m t file source.tar, ch a t t c các file mã ngu n C (có ph n m r ng .c) trong thư m c hi n t i. tar cvf source.tar *.c Tùy ch n –v ây cho phép b n xem các file ã ư c nén tar cvzf backup.tar.gz important_dir
  36. 36. www.nhipsongcongnghe.net ây, t t c các file và các thư m c con c a thư m c important_dir ư c nén trong m t file ư c g i là backup.tar.gz. Chú ý r ng file này cũng ư c nén do có tùy ch n z , và do ó k t qu là file có ph n m r ng là .gz. Thông thư ng ph n m r ng .tar.gz ư c vi t ng n thành .tgz. gi i nén các file , ví d như backup.tar , b n s d ng câu l nh: tar xf backup.tar gi i nén m t file có ph n m r ng .tgz hay .tar.gz, b n th c hi n câu l nh sau: tar xzf backup.tgz • L nh uncompress Cú pháp: uncompress [ -v ] file Khi m t file ư c nén s d ng câu l nh compress, gi i nén b n s d ng câu l nh uncompress. L nh uncompress gi i nén các file có ph n m r ng .Z, vì v y cú pháp c a nó tương t như l nh compress uncompress –v inbox.Z • L nh unzip Cú pháp: unzip file L nh này s gi i nén các file có ph n m r ng .zip. Các file này có th ư c nén v i l nh zip. • L nh zip Cú pháp : zip [-ACDe9] file ây là chương trình nén file theo nh d ng n i ti ng tương thích v i nhi u h i u hành. Các file ư c nén v i l nh zip có ph n m r ng .zip. • L nh mount Cú pháp: mount –a [-t fstype] [-o option] device directory L nh mount ư c s d ng gán các thi t b v i h th ng, các tùy ch n thông thư ng thư ng có trong file /etc/fstab. Ví d :
  37. 37. www.nhipsongcongnghe.net /dev/hda6 /intranet ext2 defaults 1 2 N u dòng bên trên ư c tìm th y trong /etc/fstab, b n có th g n h th ng file ư c lưu trong phân vùng /dev/hda6 như sau: mount /intranet Cùng m t h th ng file, câu l nh sau ây là tương t : mount –t ext2 /dev/hda6 /intranet Tùy ch n –t ư c s d ng xác nh ki u file h th ng. g n t t c các h th ng file có trong /etc/fstab s d ng tùy ch n –a. Ví d : mount –a –t ext2 Thông thư ng ngư i s d ng ch n tùy ch n –o là ro (ch c) ho c rw ( c ghi). Ví d : mount –t ext2 –o ro /dev/hda6 /secured • L nh umount Cú pháp : umount –a [-t fstype] L nh umount ngư c l i v i l nh mount. Ví d umount /cdrom 2.3.4. Các câu l nh qu n lý ti n trình • L nh bg Cú pháp: bg ây là k ch b n shell ư c xây d ng s n. ưa m t ti n trình ang ch y v ch y sau h u c nh (ti n trình n n). • L nh fg
  38. 38. www.nhipsongcongnghe.net Cú pháp: fg [%job-number] Câu l nh này cho phép b n chuy n m t ti n trình n n lên ch y trên ti n c nh. N u b n ch y câu l nh này không có b t kỳ i s nào, nó s ưa câu l nh cu i cùng sau h u c nh lên hi n th . Ví d , n u có hai câu l nh ch y sau h u c nh, b n có th chuy n câu l nh th nh t lên ch y trên ti n c nh b ng câu l nh: fg %1 • L nh jobs Cú pháp: jobs L nh này cho phép b n hi n th các ti n trình n n ang ch y. Ngoài ra còn m t s l nh s ư c trình bày trong các ph n sau. 3. Gi i Thi u H Th ng T p Tin, Thư M c 3.1. Gi i thi u Trong linux file ư c t ch c thành các thư m c, theo mô hình phân c p. Tham chi u n m t file b ng tên và ư ng d n. Các câu l nh thao tác file cho phép th c hi n các ch c năng như d ch chuy n, sao chép toàn b thư m c cùng v i các thư m c con ch a trong nó… Có th s d ng các ký t , d u g ch dư i, ch s , d u ch m và d u ph y t tên file. Không ư c b t u m t tên file b ng d u ch m hay ch s . Nh ng ký t khác như ‘/’, ‘?’, ‘*’, là ký t c bi t ư c dành riêng cho h th ng. Chi u dài c a tên file có th t i 256 ký t . T t c các file trong linux có chung c u trúc v t lý là chu i các byte (byte stream). C u trúc th ng nh t này cho phép linux áp d ng khái ni m file cho m i thành ph n d li u trong h th ng. Thư m c cũng như các thi t b ư c xem như file. Chính vi c xem m i th như các file cho phép linux qu n lý và chuy n i d li u m t cách d dàng. M t thư m c ch a các thông tin v thư m c, ư c t ch c theo m t nh d ng c bi t. Các thành ph n ư c xem như các file, chúng ư c phân bi t d a trên ki u file: ordinary file, directory file, character device file, và block device file. 3.1.1. Thư m c ch Sau khi ăng nh p h th ng, ngư i dùng s ng thư m c ch . Tên c a thư m c này gi ng v i tên tài kho n ăng nh p h th ng. Các file ư c t o khi ngư i dùng ăng nh p ư c t ch c trong thư m c ch . 3.1.2. Các thư m c h th ng Thư m c root, là g c c a h th ng file c a Linux, ch a m t vài thư m c h th ng. Thư m c h th ng ch a file và chương trình s d ng ch y và duy trì h th ng. Bi u di n các thư m c như sau: /(root) sbin usr dev var etc home
  39. 39. www.nhipsongcongnghe.net Mô t thư m c Thư m c Ch c năng / B t u c u trúc file, g i là thư m c g c (root) /home Ch a thư m c g c (home) c a ngư i dùng /bin lưu ch t t c các câu l nh chu n và các chương trình ti n ích /usr ch a các file, câu l nh ư c h th ng s d ng, thư m c này ư c chia thành các thư m c con khác /usr/bin Ch a các câu l nh hư ng ngư i dùng và các chương trình ti n ích /usr/sbin Ch a các câu l nh qu n tr h th ng /usr/lib Ch a thư vi n cho các ngôn ng l p trình /usr/doc Ch a tài li u c a linux /usr/man Ch a các file ch d n cho các câu l nh (man) /sbin Ch a các file h th ng kh i ng h th ng /dev Ch a giao di n cho các thi t b như u cu i và máy in /etc Ch a file c u hình h th ng và các file h th ng khác 3.2. Các quy n truy c p file/thư m c Trong Linux, m i file hay thư m c ư c k t h p v i m t ngư i s d ng và m t nhóm ngư i s d ng. Hãy xem m t ví d : -rwxr-x-r-- 1 trantu trantu 191 Apr 14 14:55 .bash_profile Dòng bên trên ư c t o b i l nh ls –l .bash_profile trên h i u hành Linux. L nh ls ưa ra danh sách các file và thư m c. Tùy ch n –l ưa ra danh sách y các thông tin v file .bash_profile. B ng bên dư i mô t các ki u thông tin ưa ra:
  40. 40. www.nhipsongcongnghe.net Ki u thông tin Thông tin k t xu t Quy n truy c p file -rw-rw-r-- S liên k t 1 Ngư i s d ng (s h u file) Trantu Nhóm s d ng Trantu Kích thư c file (theo bytes) 191 Ngày s a i sau cùng Apr 14 Th i gian s a i sau cùng 14:55 Tên file .bash_profile ây, ngư i s d ng là trantu. ây là ngư i s d ng thư ng xuyên, có quy n thay i các quy n trùy c p i v i file này. Ch có m t ngư i s d ng khác có quy n thay i thu c tính file này, ó là superuser. Nhóm s d ng file này là trantu, b t kỳ nh ng ngư i s d ng nào thu c nhóm trantu cũng có quy n c, và th c thi d a vào quy n c a nhóm ư c t b i ngư i s h u. Khi b n t o m t file trên h th ng Linux, h th ng s m c nh ngư i s h u file này có tên là tên ăng nh p c a b n và có tên nhóm gi ng như tên c a ngư i s h u. M t ngư i s d ng thông thư ng không th gán l i quy n s h u m t file hay thư m c cho ngư i khác. Ví d , b n không th t o m t file v i ngư i s d ng kabid r i sau ó gán l i quy n s h u cho ngư i khác có tên là sheila b i lý do b o m t. N u m t ngư i s d ng thông thư ng có quy n gán quy n s h u file cho ngư i khác, thi m t ai ó cúng có th t o m t chương trình x u như xóa các file, và thay i quy n s h u cho superuser, và không bi t i u gì s x y ra. Ch có ngư i superuser m i có th gán l i quy n s h u file hay thư m c cho ngư i khác. 3.2.1. Thay i quy n s h u file, thư m c s d ng l nh chown Ngư i s d ng superuser có th thay i quy n s h u file, thư m c cho m t ngư i s d ng khác. thay i quy n s h u s d ng câu l nh sau: chown newuser file ho c thư m c Ví d : chown trantu example.txt Câu l nh này làm cho ngư i s d ng trantu có quy n s h u file example.txt N u superuser mu n thay i nhóm cho m t file ho c thư m c, ngư i ó có th s d ng câu l nh chown như sau:
  41. 41. www.nhipsongcongnghe.net chown newuser.newgroup file ho c thư m c Ví d chown trantu.admin example.txt Câu l nh trên không ch thay i quy n s h u file cho trantu mà còn t l i nhóm s d ng file là admin. N u superuser mu n thay i ngư i s h u và nhóm s d ng cho t t c các file trong m t thư m c, ngư i ó có th s d ng câu l nh chown v i tùy ch n –R. Ví d chown –R trantu.admin /home/trantu/ 3.2.2. Thay i nhóm s d ng file/thư m c v i l nh chgrp Câu l nh chgrp cho phép b n thay i quy n s d ng file hay thư m c c a m t nhóm, ch n u b n thu c v c hai nhóm (nhóm cũ và nhóm m i). Ví d : chgrp httpd *.html L nh trên s thay i nhóm s d ng cho t t c các file có ph n m r ng html. B n ch có th thay i ư c n u b n thu c nhóm httpd. Gi ng như l nh chown, l nh chgrp cũng có tùy ch n –R thay i quy n v i nhi u file hay thư m c. 3.2.3. S d ng s theo h cơ s 8 tương ng v i thu c tính truy c p H cơ s 8 s d ng 8 s (0-7), và m i s tương ng v i 3 bit (theo h nh phân). B ng bên dư i ch cho b n th y s tương ng v quy n v i s h cơ s 8. S th 1 S th 2 S th 3 S th 4 4 set-UID R r r 2 set-GID W w w 1 sticky-bit X x x Giá tr cơ s 8 Special User Group Others Như trên b ng trên, s th nh t ư c s d ng cho vi c thi t l p các quy n c bi t, s th hai ư c s d ng cho vi c thi t l p ngư i s h u file hay thư m c. S th ba ư c s d ng thi t l p quy n cho nhóm ngư i s d ng và s th tư ư c s d ng thi t l p quy n cho t t c m i ngư i. Khi b t kỳ m t s nào b b qua, nó ư c xem như nh n giá tr 0. B ng bên dư i ch ra m t vài ví d v các giá tr tương ng v i quy n:
  42. 42. www.nhipsongcongnghe.net Giá Tr Gi i Thích 0400 Ch có quy n c cho ngư i s h u, nó tương ng v i 400. 0440 Ch có quy n c v i ngư i s h u và nhóm ngư i s d ng. Nó tương ng v i giá tr 440. 0444 Quy n c cho t t c m i ngư i. Nó tương ng v i giá tr 444 0644 Ngư i s h u có quy n c và ghi, t t c m i ngư i có quy n c, tương ng v i giá tr 644. (6 là t a b i 4:r và 2:w) 0755 c ghi và th c thi i v i ngư i s d ng, c và th c thi i v i t t c m i ngư i. (7 là t o b i 4:r , 2:w và 1:x) 4755 Nó tương ng v i giá tr 755 ngo i tr file này ư c t giá tr set-UID = 4. i u này có nghĩa là khi file ư c th c thi, nó có t t c các quy n c a ngư i s h u th c hi n công vi c. S là m t l h ng l n n u ngư i s h u y là root và nh ng ngư i khác có quy n th c thi file này. Hãy c n th n khi thi t l p giá tr c a set-UID. 2755 Nó tương t v i giá tr 755 ngo i tr , khi th c thi nó có t t c các quy n c a nhóm s d ng file. thi t l p quy n phù h p, b n nên ch ra ki u truy c p c a ngư i s d ng, nhóm ngư i s d ng và c a nh ng ngư i khác. 3.2.4. S d ng ngôn ng t nhiên tương ng v i quy n truy c p Bây gi chúng ta s s d ng xâu truy c p ơn gi n hơn vi c s d ng s . B ng bên dư i ch ra các xâu truy c p tương ng v i các quy n: read (r) read (r) read (r) read (r) write (w) write (w) write (w) write (w) execute (x) execute (x) execute (x) execute (x) Special User Group Others M i ki u quy n tương ng v i m t ký t ơn (trong d u ngo c). 3.2.5. Thay i quy n truy c p file thư m c s d ng l nh chmod Ti n ích chmod cho phép b n thay i các quy n. B n có th s d ng các ch s hay các ký t v i ti n ích này thay i quy n. Ví d all (a)
  43. 43. www.nhipsongcongnghe.net chmod 755 *.pl Câu l nh trên thay i quy n cho các file có ph n m uôi là .pl. M i m t file .pl ư c t các quy n c, ghi và th c thi b i ngư i s h u, các file cúng có th c và th c thi b i nhóm ngư i s d ng và nh ng ngư i khác. B n có th hoàn thành cùng m t công vi c như v y v i l nh sau: chmod a+rx,u+w *.pl a+rx ư c s d ng cho phép t t c m i ngư i c và th c thi i v i m i file .pl và u+w ư c s d ng cho phép ngư i s h u có quy n ghi i v i m i file .pl. N u b n mu n thay i các quy n cho t t c các file và các thư m c con trong m t thư m c, b n có th s d ng tùy ch n –R: chmod –R 750 /www/mysite 3.2.6. Các chú ý c bi t trên các quy n thư m c Các quy n thi t l p cho m t thư m c cũng tương t như các file thông thư ng, nhưng không gi ng h t nhau. Dư i ây là m t vài chú ý c bi t trên các quy n thư m c: - Quy n ch c cho m t thư m c s không cho phép b n chuy n vào bên trong thư m c, chuy n vào bên trong b n c n có quy n th c thi - Quy n ch ư c th c thi s cho phép b n truy c p vào các file b ntong m t thư m c khi b n bi t tên c a chúng và b n ư c phép c chúng. - có th ưa ra danh sách n i dung c a m t thư m c sư d ng câu l nh tương t như ls và cúng có th chuy n vào bên trong thư m c b n c n có c quy n c và quy n th c thi i v i thư m c ó - N u b n có quy n ghi cho m t thư m c, b n có th t o, thay i, xóa các file b t kỳ hay các thư m c con b t kỳ bên trong thư m c ó ngay c khi file và thư m c con ư c s h u b i ngư i khác 3.3. T o m t chính sách quy n cho m t server nhi u ngư i s d ng 3.3.1. Thi t l p c u hình các quy n truy c p file c a ngư i s d ng Trong thư m c c a m i ngư i s d ng có m t vài file n chung b t u v i d u ch m (.). Các file này thư ng ư c s d ng th c thi các câu l nh t i th i i m ngư i s d ng ăng nh p. Ví d , t t c các shell (csh, tcsh, bash, …) s n sàng cho m t ngư i s d ng c các thi t l p c a h t m t file gi ng như .cshrc hay .bashrc. N u m t ngư i s d ng không c n th n trong vi c gi quy n các file m t cách hoàn h o, m t ngư i s d ng không thân thi n khác có th gây ra các v n không mong mu n.. Ví d , n u m t file .cshrc c a ngư i s d ng có th ư c vi t b i ngư i khác, ngư i su có th chơi m t trò t n công ngu ng c như ưa m t câu l nh logout ngay dòng u c a file .cshrc, như v y ngư i s d ng s thoát ngay khi ăng nh p vào h th ng. N u
  44. 44. www.nhipsongcongnghe.net b n có quy n thao tác v i nh ng ngư i s d ng b n có th th c hi n nhanh chóng vi c ki m tra ơn gi n sau: find /home -type f -name ".*rc" -exec ls -l {} ; Câu l nh này s hi n th quy n c a t t c các file có ký t u tiên là d u ch m, k t thúc b ng “rc” n m trong thư m c home 3.3.2. Thi t l p m c nh các quy n truy c p file cho ngư i s d ng Là ngư i qu n tr b n c n nh nghĩa các quy n m c nh thi t l p cho t t c các file c a ngư i s d ng ưa vào h th ng c a b n. thi t l p m c nh quy n cho các file m i, b n có th s d ng c u l nh umask như sau: umask mask hi u t umask như th nào, hãy xem ví d sau. Khi nói r ng umask t là 022, file m i ư c t o , thông thư ng m t quy n 0666 ư c yêu c u b i hàm t o file – open. Tuy nhiên, trong trư ng h p này , quy n cu i cùng thi t l p cho các file ư c t o b i h th ng như sau: 0666 ư c th c hi n phép toán AND v i ph n bù c a 022 (ph n bù c a 022 là 755) do ó k t qu c a phép AND thu ư c là 0644, nó cho phép ngư i s h u c và ghi còn nh ng ngư i khác ch có quy n c. t o m t mask m c nh cho cacs quy n truy c p file, b n có th nhúng câu l nh umask vào m t shell tài nguyên chung trong /etc khi m t ngư i s d ng ăng nh p và ch y m t shell, file tài nguyên shell chung s ư c th c thi. Ví d , n u ngư i s d ng c a b n s d ng shell /bin/csh hay /bin/tcsh, b n có th ưa m t câu l nh umask mong mu n trong file /etc/csh.cshrc cho m c ích này. 3.3.3. Thi t l p các quy n có th th c thi cho các file Các file chương trình có th ư c ch y b i nh ng ngư i s d ng thông thư ng không bao gi nên t quy n ư c ghi cho b t kỳ ai khác ngoài ngư i s h u. Ví d , các file chương trình trong /usr/bin nên thi t t các quy n như ch root có quy n c, ghi và th c thi và t t c m i ngư i ch có quy n c và th c thi các file này. Vi c cho phép ngư i khác ghi có th t o ra m t l h ng nghiêm tr ng cho h th ng. 3.4. Làm vi c v i các file và các thư m c 3.4.1. Xem các file và các thư m c B n có th ã quen v i l nh ls, thông thư ng nó ư c s d ng v i các tùy ch n –l (long listing) hi n th y thông tin, -a hi n th t t c các file bao g m c các file b t u b ng d u ch m và –R hi n th t t c các file và các thư m c con bên trong thu m c mong mu n 3.4.2. Chuy n n thư m c B n g n như ã quen v i câu l nh cd, nó là m t shell xây d ng s n. N u b n không cung c p m t tên thu m c b t kỳ làm i s cho nó, nó s chuy n v thư m c ch c a
  45. 45. www.nhipsongcongnghe.net b n mà hi n t i b n ang s d ng. Khi b n ang ng b t kỳ âu trong h th ng file, b n có th s d ng l nh pwd hi n th ư ng d n n thư m c hi n t i. 3.4.3. Xác nh ki u file Không gi ng như h i u hành Windows, Linux không d a vào ph n m r ng c a file xác nh ki u file. B n có th s d ng ti n ích file xác nh ki u file trong h th ng. Ví d : file todo.txt K t qu hi n th như sau: todo.txt: ASCII text 3.4.4. Xem th ng kê các quy n c a file hay thư m c B n có th s d ng l nh stat l y th ng kê v các file và các thư m c: stat ./exam K t qu hi n th trên màn hình File: "./exam" Size: 4096 Blocks: 8 IO Block: -4611692478058196992 Directory Device: 812h/2066d Inode: 157762 Links: 2 Access: (0755/drwxr-xr-x) Uid: ( 0/ root) Gid: ( 0/ root) Access: Wed Jun 18 14:56:48 2003 Modify: Wed Jun 18 11:18:42 2003 Change: Wed Jun 18 11:18:42 2003 3.4.5. Sao chép file và thư m c S d ng câu l nh cp sao chép t m t v trí xác nh n v trí khác: cp /some/important /new/place B n cũng có th xác nh m t tên m i cho file sao chép. Thông thư ng l nh cp ư c s d ng v i tùy ch n –f sao chép file t ngu n n ích mà không quan tâm n n vi c có m t file cùng tên t n t i ích. File m i s ư c sao chép è lên file cũ. sao chép m t thư m c n m t thư m c khác b n th c hi n l nh cp v i tùy ch n –r ví d :
  46. 46. www.nhipsongcongnghe.net cp –r /tmp/foo /zoo/foo 3.4.6. D ch chuy n các file và thư m c d ch chuy n các file hay thư m c s d ng câu l nh mv. Ví d , chuy n /file1 vào /tmp/file2 ta s d ng câu l nh sau: mv /file1 /tmp/file2 3.4.7. Xóa các file và thư m c xóa cac file và thư m c s d ng l nh sau: rm filename Khi xóa h th ng s h i b n có th s mu n xóa hay không. N u b n ã ch c ch n file b n mu n xóa b n có th th c hi n l nh xóa rm v i tùy ch n –f không hi n ra thông tin yêu c u xác nh n c a h th ng. xóa m t thư m c, b n c n th c hi n l nh rm v i tùy ch n –r 3.4.8. Tìm ki m file xác nh v trí chính xác c a m t filem, b n có th s d ng l nh which. Ví d : which httpd Câu l nh này s ch ra cho b n y ư ng d n c a chương trình httpd n u nó s n có. B n cũng có th xác nh m t ph n c a tên file hay thư m c s d ng l nh locate locate netpr.pl 4. Qu n lý ngư i dùng và tài nguyên 4.1. Khái ni m Linux là h i u hành a nhi m và a ngư i dùng. M i ngư i dùng có tên truy nh p và m t kh u riêng, tương ng v i nh ng quy n h n nh t nh trong h th ng file c a Linux. t o i u ki n thu n l i trong qu n lý ngư i dùng và quy n h n i v i h th ng file, Linux cho phép khai báo nh ng nhóm ngư i dùng, m i nhóm là m t t p h p nh ng ngư i dùng chung m t m c ích khai thác tài nguyên nh t nh. M i ngư i dùng có th tham gia nhi u nhóm ngưòi dùng khác nhau. M i ngưòi dùng cũng m c
  47. 47. www.nhipsongcongnghe.net nhiên l p nên m t nhóm ngư i dùng là nhóm c a chính h (nhóm có th ch có m t thành viên). Ngư i dùng có toàn quy n trong Linux là ngư i dùng root, m c nhiên thu c v nhóm root. Ngư i dùng có quy n root n nh m t ngư i dùng nào ó thu c v nhóm root và có quy n tương ương v i root. 4.2. Tr thành superuser B n ã bi t r ng tài kho n root là tài kh an superuser trong h th ng Linux. Th c ra n u b n t cài t h th ng, b n ã s d ng tài kho n này ăng nh p h th ng l n u tiên. B n cũng bi t r ng root là tài kho n superuser, tài kho n này có quy n làm m i th trên h th ng. Ngư i s d ng root có th kh i ng hay d ng m t chương trình b t kỳ cũng như t o và xóa m t file b t kỳ. R t nhi u nh ng ngư i m i qu n tr h th ng Linux cho r ng ch có root là tài kho n superuser. Hãy nhìn xu ng o n mã bên dư i có trong file /etc/passwd root:x:0:0:root:/root:/bin/bash bin:x:1:1:bin:/bin: daemon:x:2:2:daemon:/sbin: vietvq:x:0:0:root:/home/vietvq:/bin/bash xanhhh:x:0:0:root:/root:/bin/bash tuta:x:0:0:root:/var:/bin/bash B n có th th y ư c trên có 4 tài kho n superuser. hi u t i sao b n hãy xem nh d ng m t dòng trong file /etc/passwd username:passwd:UID:GID:fullname:home-dir:shell B n hãy chú ý vào các trư ng UID (User ID) và GID (Group ID) c a tài kho n root. Nh ng tài kho n mà có các giá tr c a các trư ng này là 0 là nh ng superuser. Hay nói m t cách khác nh ng ngư i có UID = 0 và GID = 0 có quy n tương ương v i tài kho n root. Như v y n u h th ng c a b n ph i có nhi u tài kho n superuser do m t s lý do qu n tr , b n có th d dàng t o m t tài kh an superuser. Tuy nhiên, hãy nh r ng m t tài kho n superuser (UID=0, GID=0) có th làm m i th . 4.3. Qu n lý ngư i dùng v i các công c dòng l nh 4.3.1. T o m t tài kho n ngư i s d ng m i T o m t ngư i s d ng m i khá d dàng, t o ngư i s d ng t dòng l nh, b n có th s d ng câu l nh useradd. Ví d t o ngư i s d ng có tên là tutavn, b n có th ch y câu l nh sau:
  48. 48. www.nhipsongcongnghe.net useradd tutavn Trong file /etc/passwd s b sung thêm dòng m i như sau: tutavn:x:502:504::/home/tutavn:/bin/bash Kí hi u x có nghĩa là tài kho n chưa có m t kh u. Vì v y b n c n t o m t kh u cho ngư i s d ng b ng câu l nh sau: paswd tutavn B n s ư c yêu c u vào m t kh u hai l n, và khi m t kh u ư c ti p nh n, nó s ư c mã hóa và thêm vào dòng c a ngư i s d ng trong file /etc/passwd. Các giá tr UID và GID s ư c l a ch n t ng b i useradd, thông thư ng nó tăng giá tr UID và GID lên m t so v i ngư i ư c thêm vào l n sau cùng trư c ó. B n có th t o ngư i s d ng có thư m c ch khác v i m c nh (trong thư m c home) b ng th c hi n câu l nh: useradd newuser –d /www/newuser Ngư i s d ng m i s ư c t o và có thư m c ch là /www/user. Khi b n t o m t ngư i s d ng m i, h th ng cũng ng th i m c nh t o ra m t nhóm m i có trong file /etc/group có tên gi ng như tên tài kho n c a ngư i s d ng. t o ngư i s d ng v i tên nhóm m i hay tên nhóm ã t n t i trong h th ng, b n s d ng l nh adduser v i tùy ch n –g. Ví d : useradd tutavn –g users N u b n mu n t o ngư i s d ng m i là thành viên c a m t s nhóm, b n có th s d ng tùy ch n –G. ví d useradd tutavn –G users1,users2 4.3.2. T o m t nhóm m i t o m t nhóm m i b n s d ng câu l nh groupadd. Ví d : groupadd mygroup
  49. 49. www.nhipsongcongnghe.net N u b n t o m t tên nhóm ã có trong h th ng b n s nh n ư c m t thông báo l i 4.3.3. S a i m t tài kho n ngư i s d ng ang t n t i • Thay i m t kh u thay i m t kh u c a tài kho n ang t n t i b n s d ng câu l nh passwd.Ví d : passwd tutavn Câu l nh này tương i ơn gi n vì nó không có các tùy ch n, và nó ch cho phép ngư i s d ng thông thư ng ch có th thay i m t kh u c a chính h . H th ng s yêu c u b n nh p m t kh u hai l n và khi m t kh u ư c ti p nh n, nó s ư c mã hóa trư c khi ưa vào file /etc/passwd 4.3.4. Thay i ư ng d n thư m c ch thay i ư ng d n thư m c ch c a ngư i s d ng ang t n t i, s d ng câu l nh usermod như sau: usermod –d new_home_directory username Ví d , n u m t ngư i s d ng tutavn có thư m c ch /home/tutavn và mu n chuy n thành /home2/tutavn, b n có th ch y câu l nh sau: usermod –d /home2/tutavn tutavn Tuy nhiên, n u b n mu n n i dung thư m c ch n m t v trí m i, s d ng tùy ch n –m như sau: usermod –d –m /home2/tutavn tutavn 4.3.5. Thay i UID thay i UID c a m t ngư i s d ng, s d ng câu l nh usermod như sau: usermod –u UID username Ví d : usermod –u 500 myfrog Câu l nh này s thay i UID c a ngư i s d ng myfro là 500
  50. 50. www.nhipsongcongnghe.net 4.3.6. Thay i nhóm m c nh thay i nhóm m c nh cho ngư i s d ng, s d ng câu l nh usermod v i tùy ch n –g usermod –g 777 myfrog Câu l nh này s thay i nhóm m c nh c a myfrog thành 777. 4.3.7. Thay i th i h n k t thúc c a m t tài kho n B n có th thay i th i h n k t thúc c a m t tài kho n s d ng câu l nh usermod v i tùy ch n –e. Cú pháp c a câu l nh như sau: usermod –e MM/DD/YY username Ví d : usermod –e 12/31/99 kabir 4.3.8. S a i m t nhóm ang t n t i s a i tên m t nhóm ang t n t i, s d ng câu l nh groupmod. Cú pháp như sau: groupmod –n new_group current_group Ví d : groupmod –n experts novices Nhóm novices ang t n t i ư c i tên thành experts. thay i GID c a m t nhóm s d ng tùy ch n –g như sau: groupmod –g 666 troublemaker Câu l nh này s thay i GID c a m t nhóm troublemaker thành 666. 4.3.9 Xóa ho c h y b m t tài kho n ngư i s d ng
  51. 51. www.nhipsongcongnghe.net xóa m t tài kho n ang t n t i s d ng câu l nh userdel. Ví d : userdel snake S xóa b tài kho n tài kho n snake kh i h th ng. N u b n mu n xóa thư m c ch c a ngư i s d ng và t t c các n i dung trong thư m c, sư d ng tùy ch n –r. Chú ý r ng userdel s không xóa ngư i s d ng n u ngư i s d ng hi n t i ang ăng nh p. N u b n mu n h y b t m th i quy n truy c p c a t t c các tài kho n b n có th t o m t file t m th i có tên là /etc/nologin v i m t thông tin gi i thích lý do vì sao không ư c phép truy c p. Chương trình login s không cho phép b t kỳ tài kho n nào khác tài kho n root có th ăng nh p trong th i gian này. 4.4. Cài t máy in 4.4.1. C u hình máy in ng d ng printconf cho phép ngư i dùng c u hình máy in trong Red Hat Linux. Nó cho phép s a i t p tin c u hình /etc/printcap, các thư m c b m in và b l c in.printconf c u hình h th ng in n c a b n, ư c g i là LPRng. LPRng cũng là m t h th ng in n ng m nh. Ph n này t p trung vào vi c s d ng printconf c u hình LPRng. s d ng printconf, b n ph i có quy n truy c p m c root. kh i ng printconf, theo m t trong các cách sau ây • Trên màn hình GNOME, ch n Main Menu Button => Programs => System => Printer Configuration kh i ng trong ch h a. • Trên màn hình KDE, ch n Main Menu Button => System => Printer Configuration kh i ng ch h a. • ánh l nh printtool t i d u nh c shell (VD: XTerm ho c GNOME terminal) kh i ng printconf B n cũng có th ch y printconf dư i d ng m t ng d ng trong ch text n u b n không cài t h th ng X Window ho c b n thích s d ng giao di n text hơn. Khi ó, b n ph i log in theo tài kho n root (ho c dùng l nh su chuy n sang ngư i dùng root và ánh l nh /usr/sbin/printconf-tui t i d u nh c shell. Chú ý: b n ng s a i t p tin /etc/printcap, m i khi daemon máy in (lpd) ư c kh i ng hay kh i ng l i, t p tin /etc/printcap m i s ư c sinh ra t ng. N u b n mu n cài t máy in mà không s d ng printconf, khi ó b n ph i ch nh s a t p tin etc/printcap.local. Các u vào trong /etc/printcap.local không ư c hi n th trong printconf nhưng ư c daemon máy in c khi kh i ng d ch v in n. M i khi b n nâng c p h th ng c a b n lên phiên b n m i, t p c u hình s ư c printconf chuy n sang nh d ng m i và t p tin c u hình cũ s ư c ghi dư i tên /etc/printcap.old.
  52. 52. www.nhipsongcongnghe.net Hình 1: C a s printconf chính Có năm ki u hàng i in ư c c u hình b i printconf: • Local Printer — máy in ư c g n tr c ti p vào máy tính c a b n thông qua c ng song song ho c c ng USB. Ki u hàng i in Queue Type s ư c thi t l p là LOCAL. • Unix Printer (lpd Spool) — máy in ư c g n trên m t h th ng UNIX khác mà có th ư c truy nh p thông qua m ng TCP/IP. Ki u hàng i in Queue Type cho máy UNIX xa s ư c thi t l p là LPD. • Windows Printer (SMB) — máy in ư c g n trên m t h th ng khác (Windows) có chia s máy in thông qua m ng SMB (s d ng d ch v samba chia s tài nguyên trên m ng: máy in, d li u......), ki u hàng i in Queue Type lúc ó s ư c thi t l p là SMB. • Novell Printer (NCP Queue) — máy in ư c g n vào m t h th ng s d ng công ngh m ng Novell's NetWare. Ki u hàng i in cho máy in Novel xa s ư c thi t l p là NCP. • JetDirect Printer — máy in ư c n i tr c ti p vào m ng (máy in m ng). Ki u hàng i in Queue Type cho máy in JetDirect s ư c thi t l p là JETDIRECT. Chú ý: Khi b n thêm m t hàng i in m i hay s a i hàng i in cũ, b n ph i kh i ng l i daemon máy in (lpd) nh ng thay i ó có hi u l c. Ch n Apply ghi l i nh ng thay i mà b n v a th c hi n và kh i ng l i daemon máy in. Các thay i s chưa ư c ghi trong t p tin c u hình /etc/printcap cho n khi daemon máy in (lpd) ư c kh i ng l i. th c hi n công vi c này, ch n File => Save Changes và sau ó ch n File => Restart lpd. N u m t máy in xu t hi n trong danh sách in v i Queue Type ư c thi t t là INVALID, c u hình máy in có th thi u các tuỳ ch n c n có cho máy in ho t ng. Ch n Delete xóa máy in kh i danh sách.
  53. 53. www.nhipsongcongnghe.net 4.4.2. Cài t máy in c c b cài t m t máy in g n trên c ng song song hay c ng USB c a máy tính, nh n nút New trên c a s printconf chính như trên, ch n Next ti p t c. Hình 2: Cài t máy in Nh p tên máy in trong trư ng Queue Name và ch n Local Printer t danh sách Queue Type nh n Next ti p t c.
  54. 54. www.nhipsongcongnghe.net Hình 3: Cài t máy in c c b printconf s có g ng phát hi n máy in và hi n th như trong hình 4. Hình 4: Ch n thi t b máy in 4.4.3. Cài t máy in trên h th ng Unix xa cài t m t máy in g n trên m t h th ng Linux xa trong cùng m t m ng, nh n nút New trong c a s chính printconf. M t c a s như hình 2 s xu t hi n, ch n Next ti p t c. C a s như hình 3 xu t hi n. B n cũng ph i nh p tên máy in vào trư ng Queue Name và ch n Unix Printer t trong th c ơn Queue Type, nh n Next ti p t c.
  55. 55. www.nhipsongcongnghe.net Hình 5: Cài t máy in Unix xa C a s ti p theo cho phép b n c u hình máy ch in xa ó. • Server — Hstname ho c i ch IP c a máy xa mà máy in g n vào. • Queue — Hàng i máy in xa, ng m nh là lp. Ng m nh không ch n tuỳ ch n Strict RFC1179 Compliance. Ch khi nào b n g p v n v in n v i m t hàng i v i m t hàng i lpd không ph i Linux, hãy ch n tuỳ ch n này c m các tính năng in n LPRng nâng cao. Nh n Next ti p t c.
  56. 56. www.nhipsongcongnghe.net Hình 6: Ch n Printer Server Bư c ti p theo là ch n ki u máy in k t n i v i h th ng xa ó. Chú ý r ng máy xa ph i ư c c u hình cho phép m t máy c b có th ưa yêu c u và in n. th c hi n i u ó, b n ph i t o m t file /etc/hosts.lpd trên máy xa mà máy in g n kèm và thêm vào các a ch IP hay hostname c a các máy mu n in trên các dòng riêng r trong t p tin. 4.4.4. Cài t máy in Samba (SMB) Các bư c th c hi n ban u tương t hai bư c trên. Trong th c ơn Queue Type, ch n Windows Printer và nh n Next ti p t c.
  57. 57. www.nhipsongcongnghe.net Hình 7: Cài t máy in SMB Trong c a s c a hình 8, i n các thông s c u hình sau: • Share — Tên c a máy in ư c chia s mà b n mu n in t i ó. Tên này ph i cùng tên v i tên ư c nh nghĩa cho máy in Samba trên máy Windows xa. Chú ý cú pháp ph i như sau: //machinename/sharename. • User — Tên ngư i dùng ư c phép truy nh p vào máy in. Tên này ph i t n t i trên h th ng Windows và ngư i dùng có quy n truy nh p máy in. Tên thư ng là guest i v i các máy Windows servers, ho c nobody i v i các máy Samba servers. • Host IP — Hostname hay a ch IP c a h th ng xa chia s máy in SMB. • Password — M t kh u (n u có) c a ngư i dùng nh nghĩa trong trư ng User • Workgroup — Tên workgroup máy ch y Samba thu c vào. Ch n nút Translate n => rn chuy n i các ký t cu i dòng sang khuôn d ng mà h th ng Microsoft Windows có th c ư c. Nh n Next ti p t c.
  58. 58. www.nhipsongcongnghe.net Hình 8: Ch n Print Server Bư c ti p theo là ch n ki u máy in ư c k t n i v i h th ng SMB xa. 4.4.5. Ch n trình i u khi n Print Driver và k t thúc Sau khi ã ch n ki u hàng i máy in và cài t các thông s liên quan, bư c ti p theo kà ch n trình i u khi n máy in. B n s th y m t c a s như hình 13. N u b n c u hình m t máy in c c b , hãy ch n trình i u khi n in t trong danh sách, ch n nhà s n xu t và lo i máy in c a b n.
  59. 59. www.nhipsongcongnghe.net Hình 13: Ch n trình i u khi n máy in Máy in c c b : N u b n c u hình máy in xa (LPD, SMB, hay NCP), máy in ch xa s in n theo trình i u khi n máy in c a nó. C g ng ch n úng trình i u khi n máy in xa ó. Bư c cu i cùng là kh ng nh l i các thông s c u hình, nh n nút Apply ghi l i các thay i và trong t p tin c u hình etc/printcap và kh i ng l i daemon máy in (lpd). Hãy in th 1 trang xem c u hình b n thi t l p ã úng chưa.
  60. 60. www.nhipsongcongnghe.net 4.4.6. Thay i thông s c u hình các máy in có s n xoá m t máy in ang t n t i, chon máy in và nh n nút Delete trên thanh công c , máy in s ư c lo i b trong danh sách máy in. Nh n nút Apply ghi l i các thay i và kh i ng l i daemo thi t l p m t máy in ng m nh, ch n máy in t danh sách và nh n nút Default trên thanh công c . Máy in ng m nh s có icon xu t hi n bên c nh tên máy in. N u b n mu n thay i c u hình c a m t máy in, b n không th thay i các thi t t ó m t cách tr c ti p mà ch ư c ghi è lên như sau: Ch n máy in, ch n File => Override Queue t th c ơn. Khi ó, máy in s có kí hi u c nh tên máy in. Ch n nút Edit th c hi n vi c hi u ch nh các thông s . C a s như hình 14 xu t hi n cho phép b n thay i l i các thông s c a máy in. Hình 14: Thay i thông s máy in 4.4.7. Backup các thông s c u hình máy in Thông s c u hình c a b n ư c ưa vào t p tin /etc/printcap và ư c daemon máy in c khi kh i ng. B n có th s d ng các l nh backup l i các file c u hình ví d như backup file c u hình máy in và ghi thành file settings.xml /usr/sbin/printconf-tui --Xexport > settings.xml khôi ph c l i file c u hình ã ư c backup theo cách trên, b n có th s d ng l nh dư i ây
  61. 61. www.nhipsongcongnghe.net /usr/sbin/printconf-tui --Ximport < settings.xml 4.4.8. Qu n lý công vi c in n Khi b n mu n in m t file văn b n t Emacs ho c in m t hình nh t The GIMP, công vi c này s ư c ưa vào hàng m in. N u mu n xem danh sách các công vi c in n, ưa l nh lpq vào d u nh c shell, ví d : Rank Owner/ID Class Job Files Size Time active user@localhost+902 A 902 sample.txt 2050 01:20:46 N u mu n d ng m t công vi c in nào ó, ưa l nh lprm job number v i tham s là nh danh c a công vi c in mà b n bi t ư c thông qua l nh lpq trên. B n cũng có th in n thông qua l nh lpr sample.txt in file văn b n sample.txt. 5. Trình di n thi t l p m ng và cài t diul-up trên Linux 5.1. Thi t l p m ng Linux Chúng ta s xem xét quá trình n i m t máy Linux vào m ng Ethernet trao i thông tin b ng giao th c TCP/IP trên Ethernet. 5.1.1. H H Linux và card m ng n i m t máy Linux vào m t m ng Ethernet, b n c n ph i có u tiên là m t card m ng mà Linux ã có chương trình driver. Sau ây là m t s m ng mà Linux có tr giúp (danh sách sau không y và các phiên b n m i c a Linux h tr r t nhi u các card m ng khác nhau) : 3Com 3C509 3Com 3C503/16 Novell NE1000 Novell NE2000 Western Digital WD8003 Western Digital WD8013 Hewlett-Packard HP27245 Hewlett-Packard HP27247 Hewlett-Packard HP27250 Gi s các b n mu n g n máy c a mình vào m t m ng LAN Ethernet và b n ã có m t card m ng. V n u tiên là s nh n bi t c a Linux i v i card này. N u card c a b n là m t card khá ph bi n như 3c509 c a 3COM hay NE2000 c a Novell, HDH Linux s nh n bi t s hi n di n c a card trong quá trình boot. bi t xem k t
  62. 62. www.nhipsongcongnghe.net qu nh n bi t card m ng, ta có th xem xét các thông báo c a kernel Linux trong quá trình boot c a h th ng qua l nh dmesg Freeing unused kernel memory: 60k freed Adding Swap: 72572k swap-space (priority -1) eth0: 3c509 at 0x300 tag 1, BNC port, address 00 a0 24 4f 3d dc, IRQ 10. 3c509.c:1.16 (2.2) 2/3/98 becker@cesdis.gsfc.nasa.gov. eth0: Setting Rx mode to 1 addresses. Hai dòng in m báo r ng card m ng 3c509 ã ư c kernel nh n bi t. Trong trư ng h p kernel không nh n bi t card , chúng ta ph i làm l i kernel Linux và t module i u khi n (driver) c a card vào trong kernel hay c u hình ch load module. c u hình ti p n i m ng qua TCP/IP chúng ta ph i xác nh rõ các thông tin liên quan n a ch IP c a máy. Các thông tin c n bi t là : a ch IP c a máy Netmask a ch c a m ng Broadcast a ch IP c a gateway Chúng ta s l n lư t i m qua các khái ni m cơ b n trên và s h c sâu hơn trong ph n TCP/IP c a khóa h c. a ch IP c a máy là m t dãy 4 s vi t dư c d ng A.B.C.D, trong ó m i s nh n giá tri t 0-255. N u máy c a b n k t n i m t m ng nh t i nhà do b n thi t l p thì a ch ki u 192.168.1.D là m t a ch nên t, v i D là các s khác nhau cho t ng máy. N u máy c a b n s hòa nh p v i m t m ng LAN ã có trư c ó và b n mu n k t n i v i các máy khác thì h i ngư i qu n tr m ng v a ch IP b n có th gán cho máy c a mình cùng v i t t c các thông s ti p theo. Netmask. Tương t như trên, n u b n t qu n, netmask s là 255.255.255.0 a ch m ng. N u b n t qu n, a ch c a m ng s là 192.168.1.0 Broadcast. N u b n t qu n, broadcast là 192.168.1.255 a ch gateway. ây là a ch c a máy cho phép b n k t n i v i m ng LAN khác, t c là các máy tính v i 3 s u c a a ch không gi ng b n là 192.168.1. B n b tr ng n u b n ch liên l c v i các máy cùng m ng 192.168.1.XXX. Chú ý là a ch m ng c a máy gateway b t bu c ph i trùng v i a ch m ng c a b n. Sau khi ã xác nh các thông s , ví d như IP address = 192.168.1.15 Netmask = 255.255.255.0
  63. 63. www.nhipsongcongnghe.net suy ra network address = 192.168.1.0 và broadcast = 192.168.1.255 Gateway = 192.168.1.1 5.1.2. C u hình card m ng L nh ifconfig Sau khi làm cho kernel nh n bi t s hi n di n c a card m ng, công tác ti p theo là c u hình TCP/IP cho card. Trong quá trình cài t Linux Redhat 6.X, bình thư ng chúng ta ã ư c chương trình cài t h i và c u hình h . Trong trư ng h p khi chúng ta b sung card m ng sau khi Linux ã ư c cài t, chúng ta có th s d ng ti n ích netconf cho m c ích này ho c chúng ta s d ng l nh ifconfig t cài t. L nh ifconfig ư c s d ng trong quá trình boot h th ng c u hình các trang thi t b m ng. Sau ó, trong quá trình v n hành, ifconfig ư c s d ng cho debug, ho c cho ngư i qu n tr h th ng thay i c u hình khi c n thi t . L nh ifconfig không có tùy ch n dùng hi n th c u hình hi n t i c a máy. [root@pasteur tnminh]# /sbin/ifconfig eth0 Link encap:Ethernet HWaddr 00:A0:24:4F:3D:DC inet addr:192.168.2.20 Bcast:192.168.2.255 Mask:255.255.255.0 UP BROADCAST RUNNING PROMISC MULTICAST MTU:1500 Metric:1 RX packets:531 errors:4 dropped:0 overruns:0 frame:4 TX packets:1854 errors:0 dropped:0 overruns:0 carrier:0 collisions:0 txqueuelen:100 Interrupt:10 Base address:0x300 lo Link encap:Local Loopback inet addr:127.0.0.1 Mask:255.0.0.0 UP LOOPBACK RUNNING MTU:3924 Metric:1 RX packets:1179 errors:0 dropped:0 overruns:0 frame:0 TX packets:1179 errors:0 dropped:0 overruns:0 carrier:0 collisions:0 txqueuelen:0 gán a ch IP 193.105.106.10 cho card m ng Ethernet u tiên ta dùng l nh ifconfig eth0 193.105.106.10 netmask 255.255.255.0 broadcast 192.105.106.255 Linux cho phép b n s d ng bí danh (alias) cho card m ng, t c là cho phép b n có nhi u a ch IP cho cùng m t card v t lý. K t qu nh n ư c g n gi ng như b n có g n nhi u card v t lý lên máy. Do ó, b n có th dùng m t card n i v i nhi u m ng logic khác nhau. Cú pháp c a l nh này là :
  64. 64. www.nhipsongcongnghe.net ifconfig eth0:0 208.148.45.58 netmask 255.255.255.248 broadcast 208.148.45.255 up Các t p tin c u hình c a k t n i m ng là /etc/sysconfig/network-scripts/ifcfg-ethX v i X là 0,1 ... hay 0:0, 0:1 .... B n có th thay i c u hình k t n i m ng b ng cách s a i l i t p tin này b ng m t chương trình so n th o text như mc ch ng h n, sau ó kh i ng l i k t n i m ng b ng /etc/rc.d/init.d/network restart Nh ki m tra l i k t qu qua l nh ifconfig. L nh route L nh route cho phép làm các thao tác n b ng d n ư ng (forwarding table) c a kernel. Nó ư c s u tiên xác nh ư ng d n c nh (static) n nh ng máy ho c nh ng m ng qua các card m ng ethernet ã ư c c u hình trư c ó b i ifconfig. L nh route không có tùy ch n (option) cho phép hi n th b ng d n ư ng hi n t i c a kernel (L nh netstat –r cũng có tác d ng tương t ) [root@pasteur tnminh]# /sbin/route Kernel IP routing table Destination Gateway Genmask Flags Metric Ref Use Iface 192.168.2.20 * 255.255.255.255 UH 0 0 0 eth0 192.168.2.0 * 255.255.255.0 U 0 0 0 eth0 127.0.0.0 * 255.0.0.0 U 0 0 0 lo default 192.168.2.10 0.0.0.0 UG 0 0 0 eth0 ch ra r ng card m ng eth0 ư c n i v i m t m ng 208.148.45.56 ta dùng l nh route như sau : route add -net 208.148.45.56 eth0 Còn n u chúng ta mu n s d ng bí danh c a card m ng n i vào m t m ng logic khác, ta có th s d ng l nh route add -net 193.105.106.0 eth0:0 Công tác cu i cùng là ph i ch ra các a ch c a gateway m c nh. route add default gw 193.105.106.1 metric 1
  65. 65. www.nhipsongcongnghe.net Bi t s d ng thành th o cú pháp c a 2 l nh ifconfig và route r t quan tr ng, nó cho phép các cán b qu n tr thay i c u hình k t n i m ng c a m t server m t cách nhanh chóng và không ph i kh i ng l i máy. Vì v y, server luôn s n sàng. B n cũng có th s d ng ti n ích netconfig c u hình liên k t m ng n u chưa thành th o nhi u cú pháp c a các l nh trên. L nh ping ng d ng c a l nh này là th xem 2 máy có k t n i ư c v i nhau chưa. Cú pháp cơ b n c a l nh r t ơn gi n là ping a_ch _IP_máy_ ích. Ví d như [tnminh@proxy tnminh]$ ping sun PING sun.vnuhcm.edu.vn (172.16.1.4): 56 data bytes 64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=0 ttl=255 time=0.1 ms 64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=1 ttl=255 time=0.2 ms 64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=2 ttl=255 time=0.1 ms 64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=3 ttl=255 time=0.1 ms --- sun.vnuhcm.edu.vn ping statistics --- 4 packets transmitted, 4 packets received, 0% packet loss round-trip min/avg/max = 0.1/0.1/0.2 ms N u 2 máy có th liên l c ư c v i nhau, chúng ta s bi t thêm th i gian tr l i cho bi t s thông thoáng v m ng gi a 2 máy. Có th nói, ping ph i ch y trư c tiên trư c t t c các ho t ng m ng khác. Chú ý: Nên s d ng ping –n tránh tr c tr c do d ch v DNS làm nh hư ng t i vi c k t qu th k t n i m ng. L nh Traceroute ây cũng là l nh cho phép ch n oán ho t ng c a m ng. Cú pháp c a l nh gi ng như l nh ping nhưng k t qu không ch d ng s tr l i mà còn ch ra các thi t b trung gian n m gi a 2 máy. # tnminh@nefertiti ~ > traceroute 203.162.44.33 traceroute to 203.162.44.33 (203.162.44.33): 1-30 hops, 38 byte packets 1 makeda.pasteur.fr (157.99.64.3), 1.66 ms, 1.66 ms, 1.66 ms 2 418.ATM4-0.GW21.Defense.OLEANE.NET (195.25.28.149), 5.0 ms, 4.17 ms, 4.17 m 3 FastEth0-0.GW16.Defense.OLEANE.NET (195.25.25.208), 4.17 ms, 4.17 ms, 4.17s 4 100.ATM6-1.GW2.Telehouse.OLEANE.NET (194.2.3.245), 5.0 ms, 5.0 ms, 5.0 ms ..............
  66. 66. www.nhipsongcongnghe.net 14 210.132.93.210 (210.132.93.210), 849 ms (ttl=241!), 807 ms (ttl=241!), 970 s (ttl=241!) 15 202.167.121.195 (202.167.121.195), 905 ms !H 203.162.3.42 (203.162.3.42), 1 88 ms (ttl=242!) L nh traceroute là m t công c hi u qu cho phép ta phát hi n l i trong quá trình phân ư ng (IP routing). Ví d k t n i t A -> C có tr c tr c và v i traceroute t i C t máy A, ta có th phát hi n ra máy A k t n i máy B, r i máy B l i k t n i máy A ... do c u hình routing c a A và B sai. Chú ý là khi chúng ta th k t n i v i m t máy xa trong Internet, do nhi u m ng áp d ng các b c tư ng l a (firewall) nên nhi u khi l nh ping và traceroute không ch y nhưng trên th c ch t là m ng v n thông. 5.1.3. Các ti n ích m ng: Telnet và ftp • Telnet Telnet là m t ti n ích cho phép ăng nh p vào m t máy tính xa và làm vi c gi ng như v i máy t i ch . Ví d , có th dùng telnet ch y m t chương trình trong m t siêu máy tính cách xa hàng ngàn d m. Telnet s d ng giao th c TCP/IP, c ng 23. S d ng: gi s máy c a b n ang ch y Window và b n ã ư c c p m t tài kho n trong máy ch Linux. 1. Nh n chu t vào "Start" ch n "RUN". 2. Gõ vào: “telnet <tên hay a ch IP>” c a máy ch mà b n có tài kho n. Ví d "telnet linuxcourse.iti.edu.vn” và nh n OK. 3. N u k t n i n máy ch thông su t, m t c a s s hi n lên m i b n cung c p tên tài kho n và m t kh u. 4. Nh p vào tên tài kho n username và password dăng nh p. 5. ăng nh p thành công thì b n s ng t i thư m c nhà (home directory) c a mình. 6. B t u phiên làm vi c c a b n. Ví d , dùng câu l nh "ls -al" hi n th t t c các t p trong thư m c. 7. K t thúc phiên làm vi c, gõ "exit". • FTP FTP là vi t t t c a T p Transfer Protocol, m t ti n ích t i t p xa. V i ftp có th l y t p máy t xa v máy tính c a mình (download) và ngư c l i, g i m t t p t máy c a mình lên máy xa (upload) n u b n có quy n write vào thư m c máy ó. FTP s d ng giao th c TCP/IP, c ng 21. S d ng FTP Cách t i xu ng (download):
  67. 67. www.nhipsongcongnghe.net • Telnet vào máy xa. • Gõ l nh ftp <tên máy xa>. • Máy s yêu c u tên ăng nh p và password. M t trong nh ng ch cho phép m i ngư i t i t p v t do là dùng tên ăng nh p "anonymous" và password là a ch email c a b n. • Chuy n n thư m c có các t p ta mu n t i v . • Gõ l nh: get <tên t p mu n t i v >. • k t thúc gõ quit. Cách t i lên (upload): Tương t như trên, nhưng dùng câu l nh put thay cho câu l nh get. 5.2. Cài t diul-up trên Linux 5.2.1. Cài t Ch n Internet Configuration Wizard tug menu System configuration Sau ó màn hình này s ch th
  68. 68. www.nhipsongcongnghe.net ch n Modem connection, ch n Forward. Nh p vào các thông tin quay s ., sau ó ch n Forward
  69. 69. www.nhipsongcongnghe.net Ch n gán IP ng, ch n Forward Ch n Apply, sau ó c a s Network configuration hi n ra
  70. 70. www.nhipsongcongnghe.net n ây chúng ta ã hoàn t t bư c cài t modem. 5.2.2. Quay s T i màn hình này ch n giao di n ppp0 và click vào nút l nh Avtive Máy tính b t u quay s . file log s ư c c t vào /var/log/message.
  71. 71. www.nhipsongcongnghe.net yess wait... Khi xong màn hình network configuration s báo giao di n ppp0 là active.
  72. 72. www.nhipsongcongnghe.net Có th ki m tra a chi IP ng và máy cung c p DHCP qua l nh “ifconfig -a” Lúc này k t n i coi như ã ư c thi t l p, có th dùng ping t ki m tra. Bây gi thì chúng ta có th truy c p internet thông qua trình duy t.
  73. 73. www.nhipsongcongnghe.net 6. L p trình shell. L p trình shell là m t trong nh ng công c h u ích nh t cho vi c qu n tr h th ng. Kh năng vi t m t chương trình ng n hoàn thành m t công vi c òi h i nhi u th i gian m nh hơn r t nhi u so v i các công c qu n tr Linux khác ư c bi t n. L p trình Shell có th làm cho cu c s ng c a ngư i qu n tr tr lên d th hơn và nó là m t k năng b t bu c i v i ngư i qu n tr Linux. Có th nh n th y có r t nhi u công vi c c a nh ng ngư i qu n tr h th ng i m t hàng ngày liên quan n các file và thư m c. B t c khi nào b n ph i x lý v i m t s lư ng l n các file, l p trình shell s làm cho công vi c c a b n tr lên d dàng hơn. Ph n này s ch cho b n cách l p trình Shell cơ b n, nó có th giúp cho b n th c hi n các công vi c hàng ngày. 6.1. T o và ch y chương trình Shell Nó m t cách ơn gi n nh t, l p trình shell ch là các file ch a m t ho c nhi u câu l nh shell hay câu l nh Linux. B n có th s d ng các chương trình ơn gi n th c hi n các công vi c l p i l p l i, thay cho hai hay nhi u câu l nh luôn luôn ư c th c thi cùng nhau b ng m t câu l nh, t ng cài t các chương trình khác, và vi t các ng d ng tương tác ơn gi n. t o m t chương trình shell, b n ph i t o m t file s d ng m t trình so n th o và ưa các câu l nh shell hay Linux mà b n mu n ư c th c thi vào trong file. Gi s r ng b n có m t CD-ROM ã ư c g n vào h th ng Linux. Thi t b CD-ROM này ư c g n vào h th ng khi h th ng ư c kh i ng l n u. N u b n c n thay i ĩa CD ã có trong CD b ng m t ĩa CD m i. M t cách b n th c hi n ư c công vi c này là b n “nh ” CD-ROM kh i h th ng s d ng câu l nh umount, và sau ó g n l i s d ng câu l nh mount . Các câu l nh ch ra dư i y cho b n th y tu n t các bư c th c hi n: umount /dev/cdrom mount /dev/cdrom /cdrom Thay vi c gõ c hai câu l nh m i l n b n thay i ĩa CD, b n có th t o m t chương trình shell th c hi n c hai câu l nh này cho b n. t o chương trinh shell này b n ưa c hai câu l nh vào trong m t file có tên là remount (ho c m t tên b t kỳ nào khác mà b n mu n). Có m t vài cách th c hi n các câu l nh trong file remount. Cách th nh t là b n thay i thu c tính cho file này có th th c thi b ng cách th c hi n câu l nh sau: chmod +x remount Câu l nh này thay i quy n c a file làm cho file có th th c thi. ch y chương trình shell m i, gõ remount trên dòng l nh. Chương trình shell remount ph i n m trong m t thư m c có trong ư ng d n tìm
  74. 74. www.nhipsongcongnghe.net ki m c a b n, n u không h th ng s không tìm th y chương trình th c thi. N u b n không chay ư c chương trình b i vì file ó không ư c tìm th y, hãy xác nh ư ng d n. Ho c n u b n s d ng tcsh vi t chương trình, dòng u tiên c a chương trình shell ph i b t u v i # tcsh nh n ra nó như m t file chương trình tcsh. Th c ra, cách an toàn ( m b o ) nh t là dòng u c a m i chương trình shell b n thêm #!/bin/sh m b o chương trình shell ư c th c thi như m t ti n trình Bourne shell. i u này ngăn ch n nhi u v n v i ngôn ng l p trình C, shell s c g ng thông d ch cú pháp Bourne shell. M t cách khác là b n có th th c thi chương trình shell là ch y shell mà chương trình ư c vi t theo nó và tên chương trình như m t khai báo cho shell. Trong trư ng h p m t chương trinh tcsh, b n th c hi n câu l nh sau: tcsh remount Câu l nh này ch y m t shell m i và nói cho nó th c thi các câu l nh trong file remount. Cách th ba th c thi các câu l nh trong m t file chương trình shell là s d ng câu l nh . (d u ch m) v i c shell pdksh và bash ho c câu l nh source trong shell tcsh. Các câu l nh này nói cho shell th c thi file ư c truy n vào như i s . Ví d , b n có th s d ng câu l nh sau nói cho bash ho c pdksh th c thi các câu l nh trong file remount: . remount làm tương t i v i tcsh, s d ng câu l nh sau: source remount Ví d sau trình b y m t tình hu ng khác, trong ó vi c s d ng chương trình shell s giúp ti t ki m r t nhi u th i gian. Gi s r ng b n ã ph i làm vi c v i ba file khác nhua trong m t thư m c m i ngày, và b n mu n d phòng ba file này vào m t ĩa m m vào cu i m i ngày. th c hi n ư c công vi c này, b n ph i gõ m t lo t các l nh: mount -t msdos /dev/fd0 /a cp file1 /dev/fd0 cp file2 /dev/fd0 cp file3 /dev/fd0 M t cách d phòng các file là g n ĩa m m vào h th ng và sau ó gõ ba câu l nh copy, m i l nh cho m t file b n mu n copy. M t cách ơn gi n hơn là ưa b n câu l nh này vào trong m t file có tên là backup và sau ó th c hi n câu l nh backup khi b n mu n copy ba file này vào ĩa m m.
  75. 75. www.nhipsongcongnghe.net B n v n ph i m b o chương trình file shell backup có th th c thi và n m trong m t thư m c mà có trong ư ng d n c a b n trư c khi ch y câu l nh. B n hãy c n th n khi s d ng m t tên file, nó có th tương ng v i tên c a m t câu lênh h th ng. Ví d , n u có m t chương trình ư c g i là backup trong ư ng d n mà shell tìm ki m trư c khi c thư m c hi n t i, câu l nh ó có th ư c thi thay cho file câu l nh shell. Vì lý do này, hãy c s d ng các tên file cho k ch b n shell c a b n không g n v i các câu l nh Linux. 6.2. S d ng các bi n Cũng gi ng như v i h u h t các ngôn ng l p trình, vi c s d ng các bi n là r t quan tr ng trong các chương trình shell. T t nhiên, b n ã ư c nhìn th y m t vài ki u bi n trư c ó. M t vài ví d nói chung v bi n ư c s d ng là bi n PATH và bi n TERM. Các bi n này là các ví d v các bi n shell s n có, là các bi n ư c nh nghĩa b i chương trình shell mà b n ang s d ng. Ph n này miêu t cách làm th nào b n t o các bi n c a chính b n và s chúng trong m t vài chương trình shell. 6.2.1. Gán m t giá tr cho m t bi n Trong c ba shell ư c cung c p b i Linux ( shell Bourne, Korn, và C ), b n có th gán m t giá tr cho m t bi n b ng cách gõ tên bi n theo su b i d u b ng và sau ó gõ giá tr mà b n mu n gán cho bi n. Ví d , gán m t giá tr 5 cho m t bi n có tên là count, vào câu l nh sau trong bash ho c pdksh: count=5 V i tcsh, vào câu l nh sau t ư c k t qu tương t : set count = 5 Khi thi t l p m t bi n cho shell bash và pdksh, hãy ch c ch n r ng không có d u cách c hai bên d u b ng. V i tcsh, i u này không quan tr ng. B i vì ngôn ng shell là m t ngôn ng k ch b n phi ki u, b n không ph i khai báo bi n như b n có th ã t ng làm i u này trong l p trình C hay Pascal. B n có th s d ng cùng m t bi n lưu tr xâu ký t hay s nguyên. B n lưu m t chu i ký t vào trong m t bi n cũng gi ng như vi c b n lưu m t s nguyên vào m t bi n, như có th th y trong ví d dư i ây:
  76. 76. www.nhipsongcongnghe.net name=Garry (for pdksh and bash) set name = Garry (for tcsh) Sau khi b n lưu m t giá tr vào m t bi n, b n làm th nào có th l y giá tr ó tr l i? B n t trư c tên bi n v i d u ô la ($). in giá tr ư c lưu tr trong bi n count ra màn hình, vào câu l nh sau: echo $count N u b n quên d u $ trư c câu l nh, l nh echo s hi n th t “count” trên màn hình. 6.2.2. Tham s và các bi n Shell có s n Khi b n ch y chương trình shell yêu c u hay h tr m t s các tùy ch n dòng l nh, m i tùy ch n này ư c lưu tr trong m t i s . i s u tiên ư c lưu tr trong m t bi n có tên là 1, i s th hai ư c lưu tr trong bi n có tên là 2, và ti p t c như th . Shell t tên các bi n này, vì v y b n không th t tên như th cho các bi n mà b n nh nghĩa. l y giá tr t các bi n này, b n ph i t trư c tên bi n v i m t d u $ như b n làm i các bi n mà b n nh nghĩa. Chương trình shell reverse dư i ây ch nh n hai i s . Chương trình l y hai i s dòng l nh và in ra i s th hai dòng u tiên và i s u tiên dòng th hai: echo "$2" echo "$1" N u b n g i t i chưong trình b ng cách gõ dòng l nh sau reverse hello there Chương trình s tr l i k t qu there hello M t s các bi n shell quan tr ng ư c xây d ng s n mà b n c n bi t khi làm vi c nhi u v i l p trình shell. B ng 6.2.1 ưa ra danh sách các bi n này và mô t tóm t t m i bi n ư c s d ng làm gì. B ng 6.2.1 Các bi n shell có s n. Bi n S d ng $# Lưu s các i s dòng l nh ư c ưa vào chương trình shell $? Lưu giá tr t n t i c a câu l nh ư c th c thi sau cùng $0 Lưu t u tiên c a câu l nh ư c ưa vào, ó là tên c a chương trình shell $* Lưu t t c các i s ư c ưa vào t dòng l nh ("$1 $2 ...")
  77. 77. www.nhipsongcongnghe.net "$@" Lưu t t c các i s ư c ưa vào t dòng l nh, có d u nháy kép riêng ("$1" "$2" ...) 6.3. S d ng d u trích d n Vi c s d ng các d u trích d n là r t quan tr ng trong l p trình shell. Shell s d ng c hai ki u d u trích d n và ký t và d u g ch chéo ngư c th c hi n các ch c năng khác nhau. C d u nháy kép (""), d u nháy ơn (''), và d u g ch ngư c () ư c s d ng n các ký t c bi t trong shell. Các d u nháy có m t ý nghĩa c bi t trong shell và nó không nên s d ng ch a các xâu. M i m t phương th c có m t m c che d u khác nhau các ký t c biêtk trong shell. Khi b n bao quanh các ký t v i d u nháy kép, t t c các ký t tr ng ư c n trong shell, nhưng t t c các ký t khác v n ư c thông d ch. Ki u d u nháy kép này s d ng h u ích nh t khi b n gán các chu i ch a nhi u hơn m t t vào m t bi n. Ví d , gán chu i hello there cho bi n greeting, nh p vào câu l nh sau: greeting="hello there" (in bash and pdksh) set greeting = "hello there" (in tcsh) Câu l nh này lưu tr toàn b chu i hello there vào bi n greeting như m t t . N u b n gõ vào câu l nh mà không s d ng d u nháy kép, bash và pdksh có th không hi u câu l nh và có th tr l i m t thông báo l i, và tcsh có th gán giá tr hello cho bi n greeting và b qua ph n uôi c a dòng l nh. D u nháy ơn là hình th c s d ng m nh nh t c a d u nháy. Chúng n t t c các ký t c bi t trong shell. Ki u d u nháy này h u ích n u câu l nh c a b n ưa vào có d ng ý cho m t chương trình hơn là cho shell. Ví d , b n có th s d ng d u nháy ơn ghi chu i hello there, nhưng b n không th s d ng phương th c này trong m t s trư ng h p. Ví d , n u chu i ư c gán cho bi n greeting ch a bi n khác, b n ph i s d ng d u nháy kép. Gi s r ng b n mu n ưa tên c a ngư i s d ng trong bi n greeting. B n gõ câu l nh sau: greeting="hello there $LOGNAME" (for bash and pdksh) set greeting="hello there $LOGNAME" (for tcsh) Bi n LOGNAME là m t bi n shell ch a tên ăng nh p c a ngư i s d ng Linux ã ăng nh p h th ng. Câu l nh này lưu tr giá tr hello there root vào trong bi n greeting n u b n ã ăng nh p vào Linux là root. N u b n c ghi câu l nh này s d ng d u nháy ơn, d u nháy
  78. 78. www.nhipsongcongnghe.net ơn s làm n d u $ trong shell, và shell không bi t r ng nó ư c yêu c u th c hi n thay th m t bi n. K t qu , bi n greeting ư c gán giá tr hello there $LOGNAME. S d ng d u g ch ngư c là cách th ba che d u các ký t c bi t trong shell. Gi ng như phương th c d u nháy ơn, d u g ch ngư c n t t c các ký t c bi t trong shell, nhưng nó ch có th n m t ký t t i m t th i i m, ch không ph i m t nhóm các ký t . B n có th vi t l i ví d greeting s d ng d u g ch ngư c thay cho d u nháy kép b ng cách s d ng câu l nh sau: greeting=hello there (for bash and pdksh) set greeting=hello there (for tcsh) Trong câu l nh này, d u g ch ngư c n ký t tr ng trong shell và chu i hello there ư c gán cho bi n greeting. D u g ch ngư c thư ng ư c s d ng nhi u nh t khi b n mu n n ch m t ký t trong shell. V n này xu t hi n khi b n mu n ưa vào m t ký t c bi t trong m t chu i. Ví d , lưu giá c a m t h p ĩa máy tính vào m t bi n có tên là disk_price, s d ng câu l nh sau. disk_price=$5.00 (for bash and pdksh) set disk_price = $5.00 (tcsh) D u g ch ngư c trong ví d này n d u ô la trong shell. N u d u g ch ngư c không có ó, shell có th c tìm m t bi n có tên là 5 và th c hi n m t phép thay th bi n trên bi n ó. N u không có bi n tên là 5 ư c nh nghĩa, shell có th m t gán giá tr .00 cho bi n disk_price. ( shell này có th thay th m t giá tr r ngcho bi n $5 ) B n cũng có th s d ng d u nháy ơn trong ví v disk_price n ký hi u $ trong shell. D u nháy ngư c (``) th c hi n m t ch c năng khác. B n s d ng chúng khi b n mu n s d ng các k t qu c a m t câu l nh trong m t câu l nh khác. Ví d , t giá tr c a bi n contents b ng danh sách các file có trong thư m c hi n t i, gõ câu l nh sau: contents=`ls` (for bash and pdksh) set contents = `ls` (for tcsh) Câu l nh này th c thi câu l nh ls và lưu k t qu c a câu l nh vào bi n contents . Như s ư c ch ra trong các o n sau, c i m này có th r t h u ích khi b n mu n ghi k t qu c a m t chương trình shell th c hi n m t vài ho t ng vào trong m t câu l nh khác. 6.4. S d ng câu l nh test Trong bash và pdksh, câu l nh test ư c s d ng tính giá tr c a m t bi u th c có i u ki n. Thông thư ng, b n s d ng câu l nh test tính giá tr i u ki n trong m t
  79. 79. www.nhipsongcongnghe.net l nh có i u ki n ho c tính giá tr u vào hay i u ki n t n t i cho m t câu l nh l p. Câu l nh test có cú pháp sau: test expression ho c [ expression ] B n có th s d ng m t vái toán t có s n v i câu l nh test. Các toán t này ư c phân lo i thành b n nhóm khác nhau: các toán t xâu, các toán t s , các toán t file, và các toán t logic. B n s d ng các toán t xâu tính giá tr bi u th c xâu. B ng 6.4.1 ưa ra danh sách các toán t xâu mà ba ngôn ng l p trình shell h tr . B ng 6.4.1 Các toán t chu i cho câu l nh test. Toán t Ý nghĩa str1 = str2 Tr l i giá tr true n u str1 gi ng v i str2 str1 != str2 Tr l i giá tr true n u str1 không gi ng str2 str Tr l i giá tr true n u str khác r ng -n str Tr l i giá tr true n u dài c a str l n hơn 0 -z str Tr l i giá tr true n u dài c a str b ng 0 Các toán t s th c hi n các ch c năng tương t các toán t string ngo i tr vi c chúng ho t ng trên các i s ki u s . B ng 6.4.2 li t kê danh sách các toán t s ư c s d ng trong câu l nh test. B ng 6.4.2 Các toán t s cho câu l nh test. Toán t Ý nghĩa int1 -eq int2 Tr l i giá tr true n u int1 b ng int2 int1 -ge int2 Tr l i giá tr true n u int1 l n hơn ho c b ng int2 int1 -gt int2 Tr l i giá tr true n u int1 l n hơn int2 int1 -le int2 Tr l i giá tr true n u int1 nh hơn int2 int1 -lt int2 Tr l i giá tr true n u int1 nh hơn int2 int1 -ne int2 Tr l i giá tr true n u int1 không b ng int2 B n s d ng các toán t file cho câu l nh test th c hi n các ch c năng ch ng h n như ki m tra xem các file có t n t i hay không và ki m tra xem file thu c lo i nào, file ư c ưa vào như m t i s cho câu l nh test. B ng 6.4.3 ưa ra danh sách các toán t file cho câu l nh test.
  80. 80. www.nhipsongcongnghe.net B ng 6.4.3 Các toán t File cho câu l nh test. Toán t Ý nghĩa -d file Tr l i giá tr true n u file ư c xác nh là m t thư m c -f file Tr l i giá tr true n u file ư c xác nh là m t file thông thư ng -r file Tr l i giá tr true néu file xác nh là có th c b i ti n trình -s file Tr l i giá tr true n u file xác nh có dài khác 0 -w file Tr l i giá tr true n u file có th ghi ư c b i ti n trình -x file Tr l i giá tr true n u file xác nh là có th th c thi B n s d ng các toán t logic cho câu l nh test k t h p các toán t s , xâu, hay file ho c ph nh m t toán t ơn s , xâu, ho c file. B ng 6.4.4 ưa ra danh sách cá toán t logic cho câu l nh test. B ng 6.4.4 Các toán t Logic chó câu l nh test. Toán t Ý nghĩa ! expr Tr l i giá tr true n u expr khác true Expr1 -a expr2 Tr l i giá tr true n u expr1 và expr2 là true Expr1 -o expr2 Tr l i giá tr true n u expr1 ho c expr2 là true Shell tcsh không có câu l nh test, nhưng các bi u th c c a tsch th c hi n các ch c năng tương t . Các toán t tcsh h tr h u h t gi ng như ư c h tr trong ngôn ng C. B n thư ng s d ng các bi u t c này trong các cau l nh if và while. Trong o n sau,ph n "S d ng các l nh có i u ki n " và "S d ng các l nh l p " s nói v các câu l nh này. Gi ng như câu l nh test trong bash và pdksh, các bi u th c trong tcsh h tr các toán t s , xâu, file, và logic. B ng 6.4.5 ưa ra danh sách các toán t ư c h tr trong cá bi u th c c a tcsh. B ng 6.4.5 Các tóan t s cho for các bi u th c tcsh. Toán t Ý nghĩa int1 <= int2 Tr l i giá tr true n u int1 nh hơn int2 int1 >= int2 Tr l i giá tr true n u int1 l n hơn ho c b ng int2 int1 < int2 Tr l i giá tr true n u int1 nh hơn int2 int1 > int2 Tr l i giá tr true n u int1 l n hơn int2 B ng 6.4.6 ưa ra danh sách các toán t xâu mà các bi u th c c a tcsh h tr . Table 6.4.6. Các toán t xâu cho các bi u th c c a tcsh. Toán t Ý nghĩa

×