Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Βιβλίο Μαθητή Γλώσσας _ Γ' τεύχος _ λύσεις των ασκήσεων

644 views

Published on

Βιβλίο Μαθητή Γλωσσας, Γ' τεύχος, απαντήσεις στις ασκήσεις (σελίδες 1 έως 26)

Published in: Education
  • Be the first to comment

Βιβλίο Μαθητή Γλώσσας _ Γ' τεύχος _ λύσεις των ασκήσεων

  1. 1. Γλώσσα τρίτο τεύχος T.Γ΄ 978-960-06-2511-0 ISBN Set 978-960-06-2506-6 Κωδικός Βιβλίου: 0-10-0052 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Γ΄ Δημοτικού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ» (01) 000000 0 10 0052 8 αιβύλομ
  2. 2. Γλώσσα Γ΄ Δημοτικού Τα απίθανα μολύβια ΤΡΙΤΟ ΤΕΥΧΟΣ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 1 5/1/2015 1:22:40 µµ
  3. 3. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚ∆ΟΣΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΑΝΕΚ∆ΟΣΗΣ Η επανέκδοση του παρόντος βιβλίου πραγματοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών & Εκδόσεων «Διόφαντος» μέσω ψηφιακής μακέτας, η οποία δημιουργή- θηκε με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ / ΕΠ «Εκπαίδευση & Διά Βίου Μάθηση» / Πράξη «ΣΤΗΡΙΖΩ». Οι διορθώσεις πραγματοποιήθηκαν κατόπιν έγκρισης του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής Ευάγγελος Ιντζίδης, Εκπαιδευτικός Αθανάσιος Παπαδόπουλος, Εκπαιδευτικός Αριστοτέλης Σιούτης, Εκπαιδευτικός Αικατερίνη Τικτοπούλου, Εκπαιδευτικός Αθανάσιος Τριλιανός, Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Μαρία Καπετανίδου, Σχολική Σύμβουλος Μιχαήλ Αργύρης, Εκπαιδευτικός Χρήστος Δήμος, Σκιτσογράφος-Εικονογράφος Βουβονίκος Βασίλειος, Φιλόλογος Πέτρος Μπερερής, Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Χρήστος Παπαρίζος, Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Σταθοπούλου Αλεξάνδρα, Εκπαιδευτικός ΑCCESS ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε. ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΚΡΙΤΕΣ-ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΕΣ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΥΠΟΕΡΓΟΥ ΠΡΟΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Γ' Κ.Π.Σ. / ΕΠΕΑΕΚ II / Ενέργεια 2.2.1 / Κατηγορία Πράξεων 2.2.1.α: «Αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών και συγγραφή νέων εκπαιδευτικών πακέτων» Έργο συγχρηματοδοτούμενο 75% από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και 25% από εθνικούς πόρους. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Μιχάλης Αγ. Παπαδόπουλος Ομότιμος Καθηγητής του Α.Π.Θ. Πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου «Συγγραφή νέων βιβλίων και παραγωγή υποστηρικτικού εκπαιδευτικού υλικού με βάση το ΔΕΠΠΣ και τα ΑΠΣ για το Δημοτικό και το Νηπαγωγείο» Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Γεώργιος Τύπας Μόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Αναπληρωτής Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Γεώργιος Οικονόμου Μόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Πράξη με τίτλο: GlossaGdimotikouGteuxos.indd 2 15/1/2015 9:10:30 πµ
  4. 4. Γλώσσα Γ΄ Δημοτικού Τα απίθανα μολύβια ΤΡΙΤΟ ΤΕΥΧΟΣ Ευάγγελος Ιντζίδης Αθανάσιος Παπαδόπουλος Αριστοτέλης Σιούτης Αικατερίνη Τικτοπούλου ΑΝΑΔΟΧΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ» Η συγγραφή και η επιστηµονική επιµέλεια του βιβλίου πραγµατοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου GlossaGdimotikouGteuxos.indd 3 29/1/2016 11:38:25 πµ
  5. 5. GlossaGdimotikouGteuxos.indd 4 5/1/2015 1:22:40 µµ
  6. 6. Ήτανε μια φορά... 1. 2. 3. 4. 5. Του κόσμου το ψωμί 1. 2. 3. 4. 5. Όλοι μια αγκαλιά 1. 2. 3. 4. 5. Γιορτή και ξενοιασιά 1. 2. 3. Η γραμματική μου...........................................................................................................70 Περιεχόμενα Τα ταξίδια του παππού μου...........................................................................................8 Τα ταξίδια του παππού μου (συνέχεια)........................................................................11 Μια αληθινή ιστορία....................................................................................................15 Στο νησί του Αιόλου....................................................................................................19 Γεια σου χαρά σου Βενετιά...........................................................................................23 Λεξιλόγιο....................................................................................................................26 Το πιο γλυκό ψωμί......................................................................................................28 Το πιο γλυκό ψωμί (συνέχεια).....................................................................................32 Ψωμί...........................................................................................................................37 Καλή όρεξη!................................................................................................................40 Ο Καραγκιόζης φούρναρης.........................................................................................44 Λεξιλόγιο.....................................................................................................................48 Του κόσμου τα παιδιά..................................................................................................50 Βοηθάμε να γίνει καλύτερος ο κόσμος μας.................................................................53 Η πτήση των γερανών.................................................................................................56 Ένα παιδί γράφει στον Θεό..........................................................................................60 Λεξιλόγιο.....................................................................................................................62 Πάσχα,ΚυρίουΠάσχα!................................................................................................64 Ο Μάης με τα στεφάνια................................................................................................66 Τοκαλοκαίρι................................................................................................................68 GlossaGdimotikouGteuxos.indd 5 5/1/2015 1:22:40 µµ
  7. 7. GlossaGdimotikouGteuxos.indd 6 5/1/2015 1:22:40 µµ
  8. 8. Γνωρίζουμε τον φανταστικό κόσμο των παραμυθιών, ακολουθούμε τα βήματα του Οδυσσέα, αρμενίζουμε στη Μεσόγειο θάλασσα. Από τη γη ως τη σελήνη τα ταξίδια είναι μια θαυμάσια περιπέτεια. 1 2 3 4 5 GlossaGdimotikouGteuxos.indd 7 5/1/2015 1:22:42 µµ
  9. 9. Και τι δε μου έλεγε εμένα ο παππούλης μου όταν ήμουνα μικρός. Ώρες ολόκληρες έλεγε, έλεγε, κι εγώ δε χόρταινα να τον ακούω. Για χώρες μακρινές, για μέρη άγνωστα κι αλαργινά*, που δεν τα βάνει ο νους του ανθρώπου. Για της θάλασσας τον αφαλό, που καταπίνει τα καράβια, και για τη χώρα των Σκυλοκέφαλων, κι ακόμα για τη Γοργόνα, την αδελφή του Μεγαλέξαντρου, και γι' άλλα τέτοια φοβερά και τρομερά που κρύβει τούτη η πλάση. - Αλήθεια, παππού; τον ρωτούσα. - Αλήθεια, ψυχή μου, απαντούσε εκείνος. Βασιλοπούλες όμορφες περίμεναν μέσα σε πλουμιστά παλάτια το ραφτόπουλό τους, κι εγώ δεν έβλεπα την ώρα να μεγαλώσω λίγο και να φύγω απ' το χωριό, να βγω στον κόσμο, να πάω στην Πόλη* και στην Αγια-Σοφιά. Δεν άργησε να ’ρθει αυτή η ώρα. Η μάνα μού ετοίμασε το μπογαλάκι* μου και μ’ έστειλε στην Πόλη, σ' έναν ράφτη σπουδαίο και τρανό. - Να πας να μάθεις την τέχνη, να γίνεις ραφτόπουλο, να βγάζεις το ψωμί σου. Έτσι μου είπε. Πήγα, λοιπόν, κι εγώ στην Πόλη κι είδα την Αγια-Σοφιά, κι είδα τον Βόσπορο, και θαμπώθηκα απ' την ομορφιά. Όμως, η δουλειά στο ραφτάδικο ήτανε σκληρή και το αφεντικό δε χωράτευε*. Είχε και μια πήχη*, κι άμα τεμπέλιαζε κανένα από τα ραφτόπουλα, μ' αυτή μας βάραγε για να στρωθούμε στη δουλειά. Κι όσο για βασιλοπούλες, που έλεγε ο παππούς, αυτές δεν τις είδα πουθενά! * αλαργινά: απομακρυσμένα * Πόλη: Κωνσταντινούπολη * μπογαλάκι: δέμα με ρούχα και πράγματα, τυλιγμένα με ένα κομμάτι ύφασμα * χωράτευε: αστειευόταν * πήχη: λεπτή ξύλινη σανίδα που χρησιμοποιείται σαν μέτρο - Αχ, παππούλη, έλεγα μέσα μου, αναστενάζοντας, με τη μέση μου πιασμένη απ' το ράψιμο. Πότε θα ’ρθεικιεμέναηβασιλοπούλαμου, να φύγουμε απ' το ραφτάδικο, να πάμε να χτίσουμε το παλάτι μας και στο τέλος να ζούνε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα! (συνεχίζεται) Γεώργιος Βιζυηνός 8 GlossaGdimotikouGteuxos.indd 8 5/1/2015 1:22:44 µµ Ανάγνωση (2 φορές)
  10. 10. Αρίθμησε τις παραγράφους του κειμένου. Αντιστοίχισε το κύριο νόημα με τον τίτλο κάθε παραγράφου. Τι περιμένει ότι θα συναντήσει ο εγγονός στην Πόλη και τι συμβαίνει τελικά; Ο Συμπλήρωσε τις φράσεις του κειμένου. Ώρες ολόκληρες έλεγε, έλεγε, κι εγώ δε χόρταινα.................................................................... . Ο αφαλός της ....................................... που καταπίνει ............................................................... . Να πας να μάθεις την τέχνη, να γίνεις ραφτόπουλο, να βγάζεις .......................................... . Αχ, παππούλη, έλεγα μέσα μου, αναστενάζοντας, με τη μέση μου......................................... απ' το ράψιμο. Κύκλωσε τις μεταφορικές εκφράσεις που υπάρχουν στην προηγούμενη άσκηση και εξή- γησέ τες στην τάξη. Κύριο νόημα Τίτλος 1η παράγραφος 2η παράγραφος 3η παράγραφος Όταν ήμουνα μικρός, ο παππούς μού έλεγε ιστορίες για άγνωστα μέρη. Μόλις μεγάλωσα η μητέρα μου με έστειλε στην Πόλη για να γίνω ραφτόπουλο. Η δουλειά στο ραφτάδικο ήταν σκληρή και το αφεντικό αυστηρό. Η αναχώρηση Η σκληρή δουλειά Οι ιστορίες του παππού Ήτανε μια φορά... ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 1 2 3 4 5 9 Ξεκλειδώνω το κείμενο Παίζω με τις λέξεις GlossaGdimotikouGteuxos.indd 9 5/1/2015 1:22:46 µµ υπογρ. προφ. να τον ακούω θάλασσας τα καράβια το ψωμί σου πιασμένη υπογρ.
  11. 11. 10 Γράψε τα λόγια που είπε η μάνα στον γιο της λίγο πριν αυτός φύγει για την Πόλη. Συμπλήρωσε τα κενά στα ρήματα με (αβ) ή (αυ) και βάλε τόνο όπου χρειάζεται. «Μια και δυο, ρ_ _ ω τον θησαυρό του δράκου μέσα σε ένα σακί, σκ_ _ ω βαθιά και τον θ_ _ ω κάτω από το δέντρο της αυλής. Αν_ _ ω το τζάκι, αναπ_ _ ομαι και σε λίγο π_ _ ω να θυμάμαι τις δύσκολες στιγμές που πέρασα...» Ψάξε στο κείμενο για λέξεις που ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τη λέξη «ράβω». Πρόσθεσε και άλλες λέξεις που μπορείς να θυμηθείς ή να βρεις στο λεξικό σου. Η αφήγηση του παππού συνεχίζεται ..................................................................................................................... ..................................................................................................................... ..................................................................................................................... Ήτανε μια φορά... ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Γράφω σωστά Ράβω6 7 5 8 ........................................ ........................................ ........................................ ........................................ ........................................ ........................................ ........................................ ........................................ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 10 5/1/2015 1:22:48 µµ ραφή, ράψιμο ραφτόπουλο ράφτης, ραφείο ραφτός -ή -ό ραπτομηχανή ράμμα ραπτική ραπτικά -Να πας να μάθεις την τέχνη, να γίνεις ραφτόπουλο, να βγάζεις το ψωμί σου. άβ άβ άβ άβ αύ αύ 2 φορές αντ.+ορθ.
  12. 12. 11 Μια μέρα ήρθε ο Θύμιος, ο υπηρέτης του παππού, και με γύρευε. Ο παππούς ήτανε, λέ- ει, άρρωστος βαριά και ζητούσε να με δει. [...] - Ήρθες, ψυχή μου; φώναξε ο παππούς μόλις με είδε. Ο παππούλης μου ήταν καλά! Η χαρά μου δε λεγόταν! Αγκαλιαστήκαμε και φιληθήκαμε ώρα πολλή, κι εγώ άρχισα να του λέω για την Πόλη και για τα καλά της, για τα καράβια που έπλεαν στον Βόσπορο, για την Προποντίδα και την Αγια-Σοφιά. Εκείνος όμως με έκοψε και μου είπε: - Άσ' τα αυτά! Πέρασες απ’ τη χώρα που ψήνει ο ήλιος το ψωμί; Και είδες τους Σκυλοκέφαλους; - Όχι, παππού, δεν τους είδα. [...] - Πέρασες, τότε, απ' της θάλασσας τον αφαλό, εκεί που το νερό γυρίζει γύρω-γύρω και κα- ταπίνει τα καράβια; - Όχι παππού, δεν πέρασα. - Ωχ, ψυχή μου! Δεν είδες τίποτε λοιπόν! [...] - Να δεις, παππού, τι μεγάλη που είναι η Πόλη! Και τι πολλοί άνθρωποι που είναι εκεί και... - Άσ' τα αυτά! με διέκοψε ο παππούς. Είδες τον τόπο που είναι οι άνθρωποι οι μαρμαρωμένοι; - Όχι, παππού! Δεν τον είδα! - Αχ, ψυχή μου! Τίποτα δεν είδες στη ζωή σου, τίποτα! GlossaGdimotikouGteuxos.indd 11 5/1/2015 1:22:50 µµ Ανάγνωση (2 φορές)
  13. 13. Εγώ τον άκουγα και στεναχωριόμουν που δεν ήθελε να με ακούσει κι όλο έλεγε και μου ξανάλεγε: «Άσ' τα αυτά, άσ' τα αυτά!». Όμως καμάρωνα κιόλας, που είχα έναν παππού τόσο ταξιδεμένο. - Πολλά ταξίδια θα έκανες στη ζωή σου, παππού! του είπα. - Ποιος, εγώ; είπε ξαφνιασμένος ο παππούς, που δεν περίμενε την ερώτηση. Εγώ όχι, ψυχή μου, συνέχισε μετά, η γιαγιά σου, η Χρουσή, αυτή έκανε τα ταξίδια! [...] - Και στη χώρα που ψήνει ο ήλιος το ψωμί, πότε πήγες, παππού; τον ρώτησα εγώ, απογοη- τευμένος. - Ω! είπε τότε εκείνος. Αυτού, ψυχή μου, δεν επήγα, με τ’ αφηγήθηκε η γιαγιά μου, όταν ήμουνα μικρός. - Και στη Γοργόνα, την αδελφή του Μεγαλέξαντρου, και στη χώρα των Σκυλοκέφαλων, ούτε κι εκεί επήγες; - Όχι, ψυχή μου! Δεν τους είδα τους Σκυλοκέφαλους. Η γιαγιά μου με τ’ αφηγήθηκε, η γιαγιά μου. - Κι οι βασιλοπούλες, παππού; Αυτές που ερωτεύονται τα ραφτόπουλα κι από τον έρωτά τους αρρωσταίνουν, και τρέχει ο μπαμπάς τους ο βασιλιάς και τα παρακαλεί; - Αχ, ψυχή μου! κι αυτό η γιαγιά μου με τ’ αφηγήθηκε. Μα θαρρώ πως μήτε κείνη το είδε με τα μάτια της! Γεώργιος Βιζυηνός, Το μόνο ταξίδι της ζωής του, διασκευή: Κώστας Πούλος, εκδ. Παπαδόπουλος Γράψε έναν ταιριαστό τίτλο για τη συνέχεια της ιστορίας που μόλις διάβασες. .......................................................................................... Το ραφτόπουλο έχει ακούσει πολλές ιστορίες από τον παππού του. Βάλε τίτλους σε αυτές τις ιστορίες: Η χώρα που ψήνει ο ήλιος το ψωμί Ξεκλειδώνω το κείμενο 12 1 2 ............................................................................ ............................................................................ ............................................................................ ............................................................................ ............................................................................ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 12 5/1/2015 1:22:51 µµ Οι φανταστικές ιστορίες του παππού Ο αφαλός της θάλασσας Ο τόπος των μαρμαρωμένων ανθρώπων Η γοργόνα, η αδερφή του Μέγα Αλέξανδρου Στη χώρα των Σκυλοκέφαλων Οι βασιλοπούλες και τα ραφτόπουλα
  14. 14. ώρα πολλή, πολλοί άνθρωποι, πολλά ταξίδια 13 Ον. Γεν. Αιτιατ. Κλητ. Ον. Γεν. Αιτιατ. Κλητ. ο πολύς θόρυβος του πολύ / πολλού τον πολύ ................... - Πρόσεξε την ορθογραφία του επιθέτου στον πίνακα κλίσης και συμπλήρωσε το συμπέρασμα: Συμπλήρωσε τον πίνακα κλίσης του επιθέτου: ο πολύς, η πολλή, το πολύ η πολλή βροχή της πολλής ............... την πολλή ................. - το πολύ χρώμα του πολύ / πολλού το πολύ ..................... - Παρατηρώ και μαθαίνω Το επίθετο ο πολύς, η πολλή, το πολύ γράφεται με ένα λ και υ στο........................................ και........................................γένος του........................................αριθμού. Με ένα ή δύο λ, με η ή υ; GG Ενικός αριθμός GG Πληθυντικός αριθμός οι πολλοί ................... των πολλών ................... τους πολλούς θορύβους - οι πολλές .......................... των πολλών ..................... τις πολλές ......................... - τα πολλά ................... των πολλών .............. τα πολλά ................... - Ήτανε μια φορά... ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 13 5/1/2015 1:22:53 µµ θόρυβο βροχής βροχή χρώμα θόρυβοι θορύβων βροχές βροχών βροχές χρώματα χρωμάτων χρώματα αρσενικό ουδέτερο ενικού
  15. 15. 14 Συμβουλέψου το λεξικό σου και γράψε λέξεις που ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τη λέξη «ταξίδι». Πρόσθεσε και άλλες λέξεις που μπορείς να θυμηθείς. Ένα ταξίδι μπορεί να είναι... ευχάριστο, σύντομο, βαρετό, περιπετειώδες. Πώς αλλιώς μπορείς να χαρακτηρίσεις ένα ταξίδι; Γράψε και δικά σου επίθετα: ............................................................................................................................................. Ποια επίθετα θα ταίριαζαν στα παρακάτω ταξίδια; Ονειρεύτηκα πως ταξίδεψα στον Άρη με ένα διαστημόπλοιο. Ήταν ένα ταξίδι ................................................................................ Ταξιδεύαμε είκοσι ώρες με το αεροπλάνο για την Αυστραλία. Ήταν ένα ταξίδι ................................................................................ Επιστρέψαμε από την Κρήτη με ένα πολυτελέστατο πλοίο. Το ταξίδι μας ήταν ....................................................................... Συμπλήρωσε τις λέξεις που λείπουν από το απόσπασμα της ιστορίας. Όμως καμάρωνα κιόλας, που ....................... έναν παππού τόσο ........................... . - ....................... ταξίδια θα έκανες στη ζωή σου ...........................! του ..................... . Συμπλήρωσε τις καταλήξεις του επιθέτου πολύς και βάλε τόνο. πο____ άνθρωποι, πο____ ήλιος, πο____ ώρες, πο____ κόπος, πο___ βροχή Παίζω με τις λέξεις Γράφω σωστά 3 6 7 Ήτανε μια φορά... ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ταξίδι ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... Αύριο Ανθολόγιο 4 5 Πώς ήταν το ταξίδι σου; GlossaGdimotikouGteuxos.indd 14 5/1/2015 1:22:57 µµ ταξιδιώτης, ταξιδιωτικός -ή-ό ταξιδεύω, αταξίδευτος -η-ο ταξιδάκι, καλοτάξιδος -η-ο πολυταξιδεμένος συνταξιδιώτης κουραστικό, άνετο, μικρό, ενδιαφέρον, κοντινό, μακρινό, ονειρικό, συναρπαστικό, θαλάσσιο, αεροπορικό, επικίνδυνο φανταστικό. μακρινό. άνετο και αξέχαστο. είχα ταξιδεμένο Πολλά , παππού είπα λλοί λύς λλές λύς λλή 2 φορές αντ. + ορθ.
  16. 16. Επειδή είχα βαρεθεί όλο τα ίδια και τα ίδια, ναύλωσα μια μέρα ένα καλό καράβι και βγήκα στο πέλαγο να γνωρίσω τον κόσμο. Για πλήρωμα πήρα νέους διαλεχτούς, στην ηλικία μου, και καπετάνιο βρήκα τον καλύτερο, αφού, δίχως να κάνω τσιγκουνιές, του έταξα τον μισθό που μου ζήτησε. Ξάφνου, κατά το μεσημεράκι, σηκώθηκε τυφώνας δυνατός, που μας πήρε και μας σήκωσε με όλο το καράβι ψηλά, στον αέρα. Με φουσκωμένα τα πανιά αεροδρομούσαμε εφτά με- ρόνυχτα, ταξίδι δύσκολο για πλοίο, αλλά ευτυχώς ο καπετάνιος άξιζε τον μισθό του και με το παραπάνω. Έτσι, την όγδοη μέρα αράξαμε στο φεγγάρι, που ήταν ένα λαμπερό νησί στον αέρα. Μόλις νύχτωσε, είδαμε αμέτρητα άλλα νησάκια σκορπισμένα εδώ κι εκεί. Ένα από αυτά είχε πάνω του δάση και πολιτείες και θάλασσες απέραντες. Κάποιος είπε ότι ήταν η γη που κατοικούσαμε, πράγμα που μας έκανε μεγάλη εντύπωση. Αντί όμως να φοβηθούμε, αποφασίσαμε να προχωρήσουμε πιο πέρα. Δεν προφτάσαμε ωστόσο να πάμε μακριά, γιατί μας σταμάτησαν οι Ιππόγυποι και μας οδήγησαν στον βασιλιά τους τον Ενδυμίωνα. Οι Ιππόγυποι ήταν τεράστιοι γύπες που τους οδηγούσαν άντρες. Δουλειά τους ήταν να προστατεύουν το φεγγάρι από ανεπιθύμητους επι- σκέπτες. 15 GlossaGdimotikouGteuxos.indd 15 5/1/2015 1:22:59 µµ Ανάγνωση (2 φορές)
  17. 17. - Μήπως είστε Έλληνες; μας ρώτησε ο Ενδυμίωνας μόλις μας είδε. - Ναι. - Και πώς καταφέρατε να περάσετε όλο τον αέρα και να φτάσετε ίσαμε δω; Εμείς του τα είπαμε όλα χαρτί και καλαμάρι και τότε εκείνος μας διηγήθηκε τα δικά του. - Κατοικούσα κι εγώ σαν άνθρωπος στη γη, ώσπου μια μέρα με πήρε ένας αέρας και με σήκωσε και μ' έφερε εδώ πέρα. Μην έχοντας σε τούτο το μέρος τι άλλο να κάνω, αποφάσισα να γίνω βασιλιάς. Ώρες πολλές καθίσαμε παρέα με τον Ενδυμίωνα και τα λέγαμε, για τη ζωή στο φεγγάρι και για όλα τα παράξενα κι αλλόκοτα πλάσματα που ζούσαν σε κείνο το μέρος. Εκείνος, χαρούμενος που βρήκε ελληνική παρέα στο φεγγάρι, μας μιλούσε με ευχαρίστηση για πράγματα που, αν δεν τα δει κανείς με τα ίδια του τα μάτια, δύσκολα τα πιστεύει. Λουκιανός, Ταξίδι στο φεγγάρι, απόδοση: Κώστας Πούλος, εκδ. Παπαδόπουλος Γιατί νομίζεις ότι ο συγγραφέας έδωσε αυτό τον τίτλο; Αρίθμησε τις παραγράφους του κειμένου. Συμπλήρωσε τα κύρια νοήματα και τους τίτλους των παραγράφων, όπου λείπουν. 16 Κύριο νόημα Ξεκλειδώνω το κείμενο Τίτλος 1η παράγραφος 2η παράγραφος 3η παράγραφος 4η παράγραφος Κάποιος ναύλωσε ένα καράβι με διαλεχτό πλήρωμα και ξεκίνησε για να γνωρίσει τον κόσμο. Στο φεγγάρι συνάντησαν έναν πα- ράξενο στρατό, τους Ιππόγυπους, και τον βασιλιά τους τον Ενδυμίωνα. Το ταξίδι προς το φεγγάρι ............................................................... ............................................................... ............................................................... ............................................................... ............................................................... ............................................................... ............................................. ............................................. ............................................. ............................................. ............................................. ............................................. 1 2 GlossaGdimotikouGteuxos.indd 16 5/1/2015 1:23:00 µµ προφ. Προετοιμάζοντας το ταξίδι Το καράβι ταξίδευε, όταν ένας δυνατός άνεμος φύσηξε και έστειλε το καράβι στο φεγγάρι. Οι Ιππόγυποι και ο Ενδυμίωνας Ο Ενδυμίωνας χαίρεται που οι ταξιδιώτες είναι από την Ελλάδα και τους μιλά για τη ζωή και τα παράξενα πλάσματα του φεγγαριού. Η συζήτηση με τον Ενδυμίωνα
  18. 18. Υπογράμμισε στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου όσες λέξεις ή φράσεις δίνουν πληροφορίες σχετικές με τον χρόνο (πότε έγινε το κάθε γεγονός / πόση διάρκεια είχε το κάθε γεγονός). • Ξαναδιάβασε τη δεύτερη παράγραφο παραλείποντας τις φράσεις που υπογράμμισες. Τι παρατηρείς; Σε μια φανταστική ιστορία συμβαίνουν πράγματα που δύσκολα τα πιστεύει κανείς. Γράψε δύο γεγονότα που δείχνουν ότι η ιστορία που διάβασες είναι φανταστική. ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... Τα μυστικά του φεγγαριού Η Σελήνη, που πότε μεγαλώνει και πότε μικραίνει, πότε φωτίζει και πότε σβήνει, ήταν ένα μεγάλο μυστήριο για τους αρχαίους λαούς. Στην ιστορία που διάβασες πώς ταξιδεύουν οι ήρωες στη Σελήνη και πώς περιγράφουν τον πλανήτη και τη ζωή πάνω σ' αυτόν; ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................ 17 Φωτ/φίες: NASA από το βιβλίο του Μάικ Γκόλντσµιθ ∆ιαστηµικά ταξίδια, εκδ. Σαββάλα Αν σήμερα επισκεπτόσουν τη Σελήνη, πώς θα ταξίδευες ως εκεί, τι θα έβλεπες πάνω σ' αυτή και πώς θα την περιέγραφες; ................................................................................. ................................................................................. ................................................................................. .................................................................................. 3 4 5 6 Ήτανε μια φορά... ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 17 5/1/2015 1:23:02 µµ υπογρ. προφ. Ο αέρας σήκωσε το καράβι και το οδήγησε μέχρι το φεγγάρι. Οι Ιππόγυποι ήταν τεράστιοι γύπες που προστάτευαν το φεγγάρι. Στο φεγγάρι κατοικούν αλλόκοτα πλάσματα. Ταξιδεύουν με ένα καράβι. Περιγράφουν το φεγγάρι σαν ένα μεγάλο λαμπερό νησί. Κάτοικοι είναι αλλόκοτα πλάσματα και το προστατεύουν οι Ιππόγυποι, που είναι τεράστιοι γύπες. Θα ταξίδευα με διαστημόπλοιο. Θα φορούσα ειδική στολή και θα έβλεπα το ξερό έδαφος και τους κρατήρες της Σελήνης.
  19. 19. 7 8 9 10 11 Θυμήσου την καταγωγή των ναυτικών και του Ενδυμίωνα και συμπλήρωσε τις προ- τάσεις: Το πλήρωμα του καραβιού ήταν από την ........................... . Ο Ενδυμίωνας χάρηκε που συνάντησε τους ........................... ναυτικούς και ξανάκουσε μετά από χρόνια την ........................... γλώσσα. Τα κύρια ονόματα που φανερώνουν τόπο ή καταγωγή και ονομάζο- νται εθνικά αρχίζουν με ........................... γράμμα. Τα επίθετα που βγαί- νουν από εθνικά ονόματα όμως αρχίζουν με ........................... γράμμα. Γράψε σύνθετες λέξεις που αρχίζουν από αερο- και τις ακούμε σε ένα αεροδρόμιο: ..................................................................................................... ..................................................................................................... Βρες στο κείμενο τα συνώνυμα των παρακάτω λέξεων και αντίγραψέ τα: σελήνη - ................................................ άνεμος - ................................................ Αντίγραψε τις ερωτήσεις που έκανε ο Ενδυμίωνας στους ναυτικούς: - ............................................................................................................. - ....................................................................................................................................... Κύκλωσε τα λάθη στις παρακάτω λέξεις και ξαναγράψε τες σωστά. Ελληνική, ελληνίδα, γαλλίδα, Γαλλικός, Γιαννιώτικος .................................................................................................................................. 18 Ήτανε μια φορά... ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Παρατηρώ και μαθαίνω Γράφω σωστά Παίζω με τις λέξεις Φωτ/φία:απόφυλλάδιο τουΔιεθνούςΑερολιμέναΑθηνών πλοίο - ........................................................ συντροφιά - ................................................ Αύριο Ανθολόγιο GlossaGdimotikouGteuxos.indd 18 5/1/2015 1:23:04 µµ Ελλάδα Έλληνες ελληνική κεφαλαίο μικρό αεροπλάνο, αεροδιάδρομος, αεροσυνοδός, αερολιμένας, αεροσκάφος, αεροπόρος φεγγάρι αέρας καράβι παρέα Μήπως είστε Έλληνες; Και πώς καταφέρατε να περάσετε όλο τον αέρα και να φτάσετε ίσαμε δω; ελληνική, Ελληνίδα, Γαλλίδα, γαλλικός, γιαννιώτικος 2 φορές αντ.+ορθ.
  20. 20. 19 Την επόμενη μέρα κινήσαμε και πάλι για το πολύπαθο ταξίδι μας. Αυτή τη φορά στον δρόμο μας συναντήσαμε το νησί του Αιόλου. Σ’ αυτόν είχαν αναθέσει οι θεοί να φυλά τους ανέμους. Ο Αίολος μας φιλοξένησε κοντά του έναν ολόκληρο μήνα, μ' όλες τις τιμές. Όλον αυτόν τον καιρό το παλάτι του αντηχούσε από τραγούδια, γέλια και χορούς. Και εγώ για ατέλειωτες ώρες τις νύχτες τού ιστορούσα τις περιπέτειες που είχαμε περάσει στον πόλεμο της Τροίας και μετά. Όταν έφτασε πια ο καιρός για να φύγουμε, αφού μας ετοίμασε με στοργή όλες τις λεπτομέρειες του ταξιδιού, στο τέλος μού έδωσε ένα ασκί δεμένο πολύ σφιχτά και μου είπε: «Πρόσεξε καλά, Οδυσσέα! Κανείς, μα κανείς, δεν πρέπει να λύσει αυτό το ασκί, γιατί εδώ μέσα έχω φυλακίσει την οργή όλων των δυνατών ανέμων. Το ασκί, λοιπόν, θα το φυλάς σαν τα μάτια σου. Σαν τα μάτια σου και ακόμα καλύτερα...», και μ' αυτές τις κουβέντες μάς αποχαιρέτησε... Αυτή τη φορά παρέα με τον Ζέφυρο κάναμε ένα ευτυχισμένο ταξίδι. Εννιά μέρες αρμενίζαμε σε μια καταγάλανη θάλασσα, που τα κύματά της παιχνίδιζαν και χρύσιζαν κάτω από έναν γελαστό ήλιο. Τη δέκατη με χτυποκάρδι ανακάλυψα πως άρχισαν να φαίνονται σκοτεινοί όγκοι απ' τα βουνά της Ιθάκης και ανέβαιναν ψηλά καπνοί από τα τζάκια των σπιτιών της πατρίδας μου. Σ’ αυτή τη χαρά που δεν περιγράφεται με λόγια χαλάρωσα τόσο απ' την κούραση και την αγωνία του ταξιδιού, ώστε ούτε κατάλαβα πότε αποκοιμήθηκα. Αμέσως οι σύντροφοί μου, που όλες αυτές τις μέρες τους κατάτρωγε η περιέργεια για το τι περιείχε το ασκί, νομίζοντας πως είχε χρυσάφι που θα το ’παιρνα μόνο εγώ, το έλυσαν γρήγορα γρήγορα και έσκυψαν πάνω του. GlossaGdimotikouGteuxos.indd 19 5/1/2015 1:23:06 µµ Ανάγνωση (2 φορές)
  21. 21. Τότε ουρλιάζοντας ανατριχιαστικά ξεχύθηκαν αμέσως όλα τα στοιχεία της φύσης και τους χτύπησαν καταπρόσωπο. Εγώ ξύπνησα αλαφιασμένος* από τους κεραυνούς, που έπεφταν στο μεταξύ κοπαδιαστά με τρομαχτικό κρότο, και τον σάλο που ξεσήκωναν τα κύματα καθώς χτύπαγαν με λύσσα το πλοίο μας. Για δευτερόλεπτα νόμιζα πως έχανα τα λογικά μου στο μέγεθος της αποκοτιάς* τους. Όμως, θέλοντας και μη, βάλθηκα στο τέλος να παλεύω μ' όλη αυτή την αντάρα*, που είχε ξεσπάσει εξαιτίας τους. Κάποτε βρεγμένοι ως το κόκαλο και τσακισμένοι από κούραση βγήκαμε και πάλι στο νησί του Αιόλου. Αλλά αυτή τη φορά μας έδιωξε οργισμένος. Μπήκαμε στα καράβια με τσακισμένο ηθικό και αρμενίσαμε χαμένοι απ' τον προσανατολισμό μας δέκα μέρες και δέκα νύχτες. Ομήρου Οδύσσεια, διασκευή Στέλλας Βογιατζόγλου, εκδ. Χαρταετός, Α.Σ.Ε. Θυμήσου την ιστορία που διάβασες και σημείωσε (Σ) μπροστά από τις σωστές προ- τάσεις και (Λ) μπροστά από τις λανθασμένες. [ ] Ο Αίολος φιλοξένησε τον Οδυσσέα για έναν μήνα. [ ] Ο Αίολος έκλεισε σε ένα ασκί τον άνεμο Ζέφυρο. [ ] Ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του έφτασαν κοντά στην Ιθάκη. [ ] Η κακοκαιρία βούλιαξε το πλοίο του Οδυσσέα. [ ] Ο Αίολος οργίστηκε με τον Οδυσσέα. Πώς νομίζεις ότι ένιωσε ο Οδυσσέας όταν πλησίαζε στην πατρίδα του; Πώς αντέδρασε ο Αίολος όταν ο Οδυσσέας επέστρεψε στο νησί του; Γιατί; Περίγραψε την κατάσταση του καιρού και της θάλασσας πριν ανοιχτεί το ασκί του Αιόλου και αφότου ανοίχτηκε. 20 * αλαφιασμένος: τρομαγμένος * αποκοτιά: απερισκεψία * αντάρα: θύελλα 1 2 3 4 4 Πριν ........................................................................................ ........................................................................................ ........................................................................................ ........................................................................................ Μετά ........................................................................................ ........................................................................................ ........................................................................................ ........................................................................................ Ξεκλειδώνω το κείμενο GlossaGdimotikouGteuxos.indd 20 5/1/2015 1:23:08 µµ Σ Λ Σ Λ Σ προφ. Ο καιρός ήταν καλός και η μέρα ηλιόλουστη. Ο Ζέφυρος φυσούσε απαλά και η θάλασσα ήταν ήρεμη και καταγάλανη. Έπεφταν κεραυνοί με τρομακτικό κρότο και η θύελλα προκαλούσε τεράστια κύματα που χτυπούσαν το καράβι.
  22. 22. Η ιστορία με λίγα λόγια Πρόσεξετιςυπογραμμισμένεςφράσειςκαιγράψεσεμιαπρότασητιλέεικάθεπαράγραφος του κειμένου. Την επόμενη μέρα κινήσαμε και πάλι για το πολύπαθο ταξίδι μας. Αυτή τη φορά στον δρόμο μας συναντήσαμε το νησί του Αιόλου. Σ' αυτόν είχαν αναθέσει οι θεοί να φυλά τους ανέμους. Ο Αίολος μας φιλοξένησε κοντά του έναν ολόκληρο μήνα, μ' όλες τις τιμές. Όλο αυτό τον καιρό το παλάτι του αντηχούσε από τραγούδια, γέλια και χορούς. Και εγώ για ατέλειωτες ώρες τις νύχτες τού ιστορούσα τις περιπέτειες που είχαμε περάσει στον πόλεμο της Τροίας και μετά. .................................................................................................................................................... Όταν έφτασε πια ο καιρός για να φύγουμε, αφού μας ετοίμασε με στοργή όλες τις λεπτομέρειες του ταξιδιού, στο τέλος μού έδωσε ένα ασκί δεμένο πολύ σφιχτά και μου είπε: «Πρόσεξε καλά, Οδυσσέα! Κανείς, μα κανείς, δεν πρέπει να λύσει αυτό το ασκί, γιατί εδώ μέσα έχω φυλακίσει την οργή όλων των δυνατών ανέμων. Το ασκί, λοιπόν, θα το φυλάς σαν τα μάτια σου. Σαν τα μάτια σου και ακόμα καλύτερα...», και μ' αυτές τις κουβέντες μάς αποχαιρέτησε... .................................................................................................................................................... Στο καράβι του Οδυσσέα Είστε στο καράβι του Οδυσσέα. Ένας από σας είναι ο Οδυσσέας και οι υπόλοιποι είστε τα μέλη του πληρώματος. Ενώ ο Οδυσσέας κοιμάται βαθιά, εσείς συζητάτε αν πρέπει να ανοίξετε το ασκί του Αιόλου ή όχι. Στη συνέχεια ένας από τους συντρόφους αποφασίζει να ανοίξει το ασκί, οι άνεμοι απελευθερώνονται και ο Οδυσσέας ξυπνάει. Παίξτε τη σκηνή αυτή σύμφωνα με τις οδηγίες που θα σας δώσει ο δάσκαλος ή η δασκάλα σας. Μια ιστορία ζωγραφισμένη σε αγγείο! 21 Αγγείο 5ου αι. π.Χ., από το βιβλίο της Έλσης Σπαθάρη Αρµενίζοντας στο χρόνο, εκδ. ΚΑΠΟΝ Παρατήρησε τη ζωγραφιά στο αρχαίο αγγείο και αφηγήσου στην τάξη την περιπέτεια του Οδυσσέα που εικονίζει. Ήτανε μια φορά... ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 5 7 6 GlossaGdimotikouGteuxos.indd 21 5/1/2015 1:23:09 µµ Ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του συνάντησαν το νησί του Αιόλου, που τους φιλοξένησε για ένα μήνα. Ο Αίολος έδωσε στον Οδυσσέα ένα ασκί που μέσα είχε φυλακίσει την οργή όλων των δυνατών ανέμων. προφ.
  23. 23. Βρες στο κείμενο τις εκφράσεις: «θα το φυλάς σαν τα μάτια σου», «βρεγμένοι ως το κόκαλο» και εξήγησέ τες με δικά σου λόγια. Βρες στο λεξικό σου τα συνώνυμα των λέξεων: κρότος - ................................ στοιχειό - ................................ Το πολύπαθο ταξίδι του Οδυσσέα Συμπλήρωσε τα κενά με τον σωστό τύπο των παρακάτω επιθέτων. Χρησιμοποίησε κάθε επίθετο μόνο μια φορά. (πολυάριθμος, πολύτιμος, πολυβασανισμένος, πολύχρονος, πολυαγαπημένος, πολυτάραχος) Η ζωή του Οδυσσέα ήταν ................................ και οι περιπέτειές του ............................ . Οι ............................... περιπλανήσεις του τον ταξίδεψαν σε όλη τη Μεσόγειο. Από τους ................................ συντρόφους του δε γλίτωσε κανείς. Μόνος και ................................ επέστρεψε στο ................................ του νησί. Συμπλήρωσε τα λόγια του Αιόλου: Ο Αίολος είπε στον Οδυσσέα ότι κανείς δεν έπρεπε ........................................................ , γιατί εκεί μέσα είχε .................................................................................................................. . Το ασκί έπρεπε να το ........................................ και ακόμα καλύτερα. Ένα λεξικό μπορεί να μας βοηθήσει για να ελέγξουμε ορθογραφικά λάθη. Διόρθωσε τις παρακάτω λέξεις με τη βοήθεια του λεξικού σου. συνάντιση .................................... αποκιμιέμαι ................................. αποχερετώ .................................. 22 Ήτανε μια φορά... ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Παίζω με τις λέξεις Γράφω σωστά λύσα ............................................. κόκκαλο ....................................... περιπαίτεια .................................. 8 9 10 11 12 πολυτάραχη GlossaGdimotikouGteuxos.indd 22 5/1/2015 1:23:11 µµ προφ. θόρυβος, βρόντος ξωτικό, αερικό πολυάριθμες πολύχρονες πολύτιμους πολυβασανισμένος πολυαγαπημένο να λύσει το ασκί φυλακίσει την οργή όλων των δυνατών ανέμων φυλάει σαν τα μάτια του συνάντηση αποκοιμιέμαι αποχαιρετώ λύσσα κόκαλο περιπέτεια 2 φορές αντ.+ορθ.
  24. 24. Γεια σου χαρά σου Βενετιά πήρα τους δρόμους του νοτιά κι απ' το κατάρτι το ψηλό τον άνεμο παρακαλώ. Φύσα αεράκι φύσα με μη χαμηλώνεις ίσαμε να δω γαλάζια εκκλησιά Τσιρίγο και Μονεμβασιά. Γεια σου χαρά σου Βενετιά βγήκα σε θάλασσα πλατιά και τραγουδώ στην κουπαστή σ’ όλον τον κόσμο ν' ακουστεί. Φύσα αεράκι φύσα με μη χαμηλώνεις ίσαμε να δω στην Κρήτη μια κορφή πόχω* μανούλα κι αδελφή. Νίκος Γκάτσος, Όλα τα τραγούδια, εκδ. Πατάκη Από ποια μέρη περνά ο ναυτικός; .................................................................................................................................................... • Συζητήστε στην τάξη για τους τόπους που ίσως δεν έχετε ξανακούσει και βρείτε τις επίσημες ονομασίες τους. 23 * πόχω: που έχω Ξεκλειδώνω το κείμενο 1 Θεόφιλος, Μυτιλήνη (λεπτομέρεια), Μουσείο Θεόφιλο υ-ΔήμουΜυτιλήνης GlossaGdimotikouGteuxos.indd 23 5/1/2015 1:23:13 µµ Ανάγνωση (1 φορά) Ξεκινά από τη Βενετία και ταξιδεύει προς την Κρήτη. Συναντά τα Κύθηρα και τη Μονεμβασιά. προφ.
  25. 25. • Σημείωσε στον χάρτη τα μέρη από τα οποία περνάει ο ναυτικός και χάραξε με μια γραμμή το ταξίδι του προς την πατρίδα. Γιατί ο ναυτικός επιθυμεί να δει «στην Κρήτη μια κορφή»; ...................................................................................................................................................... • Στην ιστορία του Οδυσσέα που διάβασες στο προηγούμενο μάθημα υπάρχει μια πρόταση με μια παρόμοια εικόνα. Αντίγραψε αυτή την πρόταση. Τη δεκάτη.............................................................................................................................. ................................................................................................................................................. Αναζητήστε στο σχολείο ή στο σπίτι την ηχογράφηση του τραγουδιού που συνέθεσε ο Σταύρος Ξαρχάκος (από τη συλλογή: «Η κόκκινη κλωστή»). Στην ώρα της Μουσικής ακούστε κι άλλα τραγούδια με στίχους που έγραψε ο ποιητής Νίκος Γκάτσος. 24 2 3 ..................... ..................... ..................... ..................... GlossaGdimotikouGteuxos.indd 24 5/1/2015 1:23:15 µµ Βενετιά Μονεμβασιά Τσιρίγο Κρήτη Γιατί θα καταλάβει ότι πλησιάζει στην πατρίδα του, την Κρήτη. με χτυποκάρδια ανακάλυψα πως άρχισαν να φαίνονται σκοτεινοί όγκοι απ'τα βουνά της Ιθάκης και ανέβαιναν ψηλά καπνοί από τα τζάκια των σπιτιών της πατρίδας μου.
  26. 26. Συμπλήρωσε με τις λέξεις που ταιριάζουν. Ο ναυτικός είναι ............................ γιατί πατρίδα του είναι το νησί της .......................... . Αν είχε γεννηθεί στην .................................... θα ήταν Κερκυραίος. Αν καταγόταν από τη Θεσσαλονίκη θα ήταν ......................................... . Αν πάλι κρατούσε από την Πάρο θα ήταν ................................ κι αν ήταν από την Κύπρο θα ήταν .................................... . Ένα καράβι λέξεις: Ένωσε τις λέξεις με το σημείο του καραβιού που αντιστοιχούν. Συμβουλέψου το λεξικό σου και συζήτησε στην τάξη για τις λέξεις που δε γνωρίζεις. Γράφω σωστά Αντίγραψε την τρίτη στροφή του ποιήματος. ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ 25 Παίζω με τις λέξεις Από πού κρατάς; 4 5 6 6 Ήτανε μια φορά... ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ πλώρη πηδάλιο φινιστρίνι κατάστρωμα πρύμνη άγκυρα κατάρτι προπέλα πανί (ιστίο) κουπαστή Αύριο Ανθολόγιο GlossaGdimotikouGteuxos.indd 25 5/1/2015 1:23:17 µµ Κρητικός Κρήτης Κέρκυρα Θεσσαλονικιός Παριανός Κύπριος Γεια σου χαρά σου Βενετιά βγήκα σε θάλασσα πλατιά και τραγουδώ στην κουπαστή σ'όλον τον κοσμο ν' ακουστεί. 2 φορές αντ. + ορθ.
  27. 27. Ταξιδεύοντας • Γέμισε τις αποσκευές με τις κατάλληλες λέξεις. 26 Πολυταξιδεμένος • Συμπλήρωσε τα κενά με το επίθετο πολύς. Θέλω να κάνω................................................ταξίδια σε διάφορες χώρες της γης. Δε μου αρέ- σει όμως να ταξιδεύω σε μέρη τα οποία έχουν............................κρύο ή...........................ζέστη. Λεξιλόγιο Συμβουλέψου το λεξικό για την ορθογραφία των λέξεων. Με τι ταξιδεύουμε (μέσα μεταφοράς) πλοίο, ...................................................... ................................................................... ................................................................... ................................................................... ................................................................... Πού θέλουμε να ταξιδέψουμε; Πώς λέγονται οι κάτοικοί τους; (χώρες - τόποι και κάτοικοι) Ελλάδα, Έλληνας-Ελληνίδα ..................................................................... ..................................................................... ..................................................................... ..................................................................... ..................................................................... Όταν ταξιδεύουμε ανακαλύπτουμε τις ομορφιές της φύσης, ................................................ άγνωστα μέρη, ...................................... άλλους ανθρώπους, ........................................................................... ........................................................................... ........................................................................... Πώς ήταν το ταξίδι; ευχάριστο, ............................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... P GlossaGdimotikouGteuxos.indd 26 5/1/2015 1:23:19 µµ Επαναληπτική ορθογραφία αυτοκίνητο, αεροπλάνο, τρένο, λεωφορείο, μετρό, τρόλεϊ, τραμ, ταξί, ποδήλατο. Αγγλία, Άγγλος-Αγγλίδα Γαλλία, Γάλλος-Γαλλίδα Αλβανία, Αλβανός-Αλβανίδα Ρωσία, Ρώσος-Ρωσίδα Κύπρος, Κύπριος-Κύπρια γνωρίζουμε συναντούμε γνωρίζουμε διαφορετικούς πολιτισμούς, γευόμαστε τοπικά φαγητά. μακρινό, κοντινό, μικρό, μεγάλο, άνετο, κουραστικό, αεροπορικό, ενδιαφέρον, περιπετειώδες, αεροπορικό, επαγγελματικό πολλά πολύ πολλή
  28. 28. Γνωρίζουμε τις αγροτικές εργασίες, τους τρόπους παρασκευής του ψω- μιού και αποκτούμε υγιεινές συνή- θειες διατροφής. 1 2 3 4 5 GlossaGdimotikouGteuxos.indd 27 5/1/2015 1:23:32 µµ
  29. 29. Κάποτε ήταν ένας πλούσιος βασιλιάς, πολύ πλούσιος, που ό,τι επιθυμούσε η καρδιά του το ’χε. Όλα τα είχε, και τον έλεγαν ευτυχισμένο, ώσπου έπαθε μια παράξενη ανορεξία και δεν είχε όρεξη να βάλει τίποτα στο στόμα του. Σιγά σιγά αδυνάτιζε κι άρχισε να γίνεται γκρινιάρης και παράξενος. Πολλοί γιατροί επήγαιναν και τον έβλεπαν, μα τα γιατρικά τους τίποτα δεν μπορούσαν να του κάμουν. Η ανορεξιά του βασιλιά όλο και κρατούσε, κι εκείνος αδυνάτιζε μέρα με την ημέρα. Τίποτα δε λαχταρούσε να φάει. ούτε «του πουλιού το γάλα», που λέει ο λόγος. Όπου κάποια μέρα έτυχε να περνάει από το παλάτι του ένας ασπρομάλλης γέροντας φτωχός, που ήτανε όμως σοφός κι ήξερε από γιατρικά. Του είπανε λοιπόν για τον βασιλιά, κι ανέβηκε να τον δει. - Μήπως κουράζεσαι, βασιλιά μου; τον ρώτησε. - Τι λες, γιατρέ μου, του λέει ο βασιλιάς· όλη μέρα ξαπλωμένος απάνου στον θρόνο μου, ούτε το μικρό μου δαχτυλάκι δεν κουνώ. - Μήπως έχεις έγνοιες και σκοτούρες για τον λαό σου; - Όχι, κάθε άλλο. Εγώ ζω ξέγνοιαστος και καρφάκι δε μου καίγεται για κανέναν! - Μήπως επιθύμησες ποτέ σου κάτι και δεν μπόρεσες να το ’χεις; - Ούτε κι αυτό! Βασιλιάς είμαι κι ό,τι γυρέψω το βλέπω μπροστά μου!... 28 GlossaGdimotikouGteuxos.indd 28 5/1/2015 1:23:46 µµ
  30. 30. Σκέφτηκε, σκέφτηκε λίγο ο γέροντας, ύστερα γυρίζει και λέει του βασιλιά: «Άκουσε, βασιλιά μου. Καθώς βλέπω, δεν έχεις τίποτα σοβαρό. Εκείνο που φταίει και δεν έχεις όρεξη να τρως είναι το ψωμί που σου δίνουν στο παλάτι! Να διατάξεις να σου φέρουν να φας το πιο γλυκό ψωμί του κόσμου. Αν μπορέσεις να το ’χεις αυτό, τότε θα γιατρευτείς!» Από την ίδια μέρα ο βασιλιάς έδωσε διαταγή στους φουρναραίους του παλατιού να ζυμώσουν και να του ψήσουν «το πιο γλυκό ψωμί του κόσμου!» Έπεσαν με τα μούτρα στη δουλειά οι ψωμάδες σ' όλο το βασίλειο, ποιος θα κάμει στον βασιλιά το γλυκό ψωμί! Ζύμωσαν με ζάχαρη κι ανθόγαλα κάθε λογής ψωμιά και του τα ’φερναν στο παλάτι να τα δοκιμάσει. Ούτε κι ήθελε να τα φάει. Το ’να του μύριζε, τ’ άλλο του βρομούσε. Ώσπου μια μέρα, έξω φρενών ο βασιλιάς, έστειλε ανθρώπους του να πάνε να βρούνε τον γέροντα και να τον ξαναφέρουνε μπροστά του. Έτσι λοιπόν κι έγινε. - Θα σε κρεμάσω που με ξεγέλασες! του φώναξε ο βασιλιάς μόλις τον είδε. - Γιατί, βασιλιά μου; τον ρώτησε ο γέροντας. - Γιατί το ψωμί που είπες να μου φτιάξουνε να φάω δε μου έκανε τίποτα! - Μπα; έκαμε ο γέροντας, φαίνεται πως το ψωμί που σου ζύμωσαν, δεν ήταν τόσο γλυκό όσο έπρεπε! Ο βασιλιάς ήταν πάλι έτοιμος ν' αγριέψει, μα είδε τον γέρο που κάτι συλλογιζότανε, και περίμενε. - Άκουσε, βασιλιά μου, του λέει ο γέροντας ύστερ’ από λίγο. Αν θέλεις να δοκιμάσεις στ’ αληθινά το ψωμί που θα σε γιατρέψει, πρέπει να ’ρθεις μαζί μου για τρεις μέρες μονάχα και να κάνεις ό,τι σου λέω. Αν δε γίνεις καλά, είσαι ελεύτερος να μου πάρεις το κεφάλι! Κι ο βασιλιάς, παιδί μου, θέλοντας και μη, δέχτηκε να πάει μαζί με τον παράξενο γέροντα εκεί που του ’λεγε. (συνεχίζεται) Δημήτριος Λουκάτος Ποια πρόσωπα συναντάς στο παραμύθι; Τι συμβαίνει στον βασιλιά; Στην πρώτη και δεύτερη παράγραφο του παραμυθιού υπογράμμισε τα επίθετα που περιγράφουν την εμφάνιση και τον χαρακτήρα του βασιλιά και του γέροντα. Να τα γράψεις τώρα παρακάτω: βασιλιάς:........................................................................................................................................................... γέροντας:.......................................................................................................................................................... 29Του κόσμου το ψωμί ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 2 1 3 Ξεκλειδώνω το κείμενο GlossaGdimotikouGteuxos.indd 29 5/1/2015 1:24:00 µµ
  31. 31. Οι υπηρέτες μαθαίνουν τα νέα Ένας υπηρέτης, ο οποίος παρακολούθησε τον διάλογο του γέροντα με τον βασιλιά, ενημε- ρώνει τους υπόλοιπους. Συμπλήρωσε τα λόγια του: «Ο γέροντας ρώτησε τον βασιλιά αν κουράζεται. Εκείνος του απάντησε ότι όλη μέρα είναι ξαπλωμένος στον θρόνο του και ούτε ................................................................................................. ....................................................................................................................... . Στη συνέχεια ο γέροντας θέλησε να μάθει αν ο βασιλιάς είχε ..................................................................................................... .................................................................................................................... . Ο βασιλιάς του είπε ότι ζει .............................................................................................................................................................». 30 Ο γέροντας ανέβηκε να δει τον βασιλιά. - Μήπως κουράζεσαι, βασιλιά μου; τον ρώτησε. - Τι λες, γιατρέ μου, του λέει ο βασιλιάς. όλη μέρα ξαπλωμένος απάνω στον θρόνο μου, ούτε το μικρό μου δαχτυλάκι δεν κουνώ. - Μήπως έχεις έγνοιες και σκοτούρες για τον λαό σου; - Όχι, κάθε άλλο. Εγώ ζω ξέγνοιαστος και καρφάκι δε μου καίγεται για κανέναν! Στον παραπάνω διάλογο ακούμε τα λόγια του γέροντα και του βασιλιά όπως ακριβώς τα είπαν, απευθείας. Στην περίπτωση αυτή λέμε ότι ο λόγος είναι ευθύς. Παρατηρώ και μαθαίνω Ο γέροντας συζητά με τον βασιλιά Στο παραπάνω κείμενο ακούμε τον υπηρέτη να μεταφέρει τη συνομιλία του γέροντα με τον βασιλιά στους υπόλοιπους υπηρέτες. Στην περίπτωση αυτή ο διάλογος παρουσιάζεται σε πλάγιο λόγο. GlossaGdimotikouGteuxos.indd 30 5/1/2015 1:24:14 µµ
  32. 32. Βρες στο παραμύθι τις παρακάτω φράσεις. Συζήτησε με τον διπλανό σου ή τη διπλανή σου τι σημαίνουν και εξηγήστε τες στην τάξη. • του πουλιού το γάλα • καρφάκι δε μου καίγεται • το μικρό μου δαχτυλάκι δεν κουνώ • έξω φρενών • το ένα του μύριζε, το άλλο του βρομούσε Γράψε τα αντίθετα των παρακάτω λέξεων. πλούσιος - .................................... ευτυχισμένος - .................................... γλυκό - .................................... ανορεξιά - .................................... αληθινά - .................................... Αντίγραψε τα τελευταία λόγια του γέροντα προς τον βασιλιά: «Άκουσε, βασιλιά μου. Αν θέλεις........................................................................................... .................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................». Συμπλήρωσε τα ι, η, υ στις παρακάτω λέξεις και βάλε τόνο όπου χρειάζεται. η τύχ_ , η ευτ_χία, ευτ_χισμένος -η -ο, δ_νατός -ή -ό, αδ_νατος -η -ο, αδυνατ_ζω, η ζύμ_ , το ζυμάρ_ , ζ_μώνω 31 Παίζω με τις λέξεις 6 5 7 4 Γράφω σωστά Αν δυσκολεύεσαι, συμβουλέψου το λεξικό σου. P Του κόσμου το ψωμί ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 31 5/1/2015 1:24:28 µµ
  33. 33. Φόρεσε ο βασιλιάς φτωχικά ρούχα και παλιοπάπουτσα, πήρε κι ένα μπαστούνι στα χέρια του κι έφυγε κρυφά από το παλάτι, μακριά, κι επήγανε στον κάμπο, εκεί που καθόταν ο γέροντας, σε μια καλύβα, μέσα σ’ ένα χωράφι σπαρμένο. Ξημερώνοντας, έδωκε ο γέροντας στον βασιλιά ένα δρεπάνι και του λέει: «Έλα να θερίσουμε!». Έπιασε ο βασιλιάς και θέριζε μες στο λιοπύρι ολά- κερη μέρα. Έκαμε καμιά σαρανταριά δεμάτια στάχυα. Ήρθε το βράδυ, πέσανε ξεροί να κοιμηθούνε. Ούτε φαΐ όλη μέρα ούτε τίποτα. Έμενε, βλέπεις, κι ο γέροντας νηστικός. Την άλλη μέρα, πρωί πρωί, ξύπνησε ο γέροντας τον βασιλιά και του λέει: «Σήκω τώρα να πάρουμε όλ' αυτά τα δεμάτια, να πάμε στ’ αλώνι να τ’ αλωνίσουμε!». Κουβάλησε στην πλάτη του ο βασιλιάς περισσότερ’ από τα μισά, κι ύστερα όλη μέρα, γκαπ γκουπ, τα κοπάνιζε με τον δάρτη*, ώσπου κάμανε το στάρι σωρό, τ’ ανεμίσανε και το βάλανε στο σακί. Κι όλη μέρα την περάσανε πάλε έτσι, νηστικοί κι οι δυο τους, μόνο λίγο νερό ήπιανε από τη στέρνα, που ήτανε κοντά στην καλύβα. Πέσανε πάλι κουρασμένοι το βράδυ και κοιμηθήκανε. Την τρίτη μέρα, το χάραμα, ο γέροντας σήκωσε τον βασιλιά: «Ξύπνα» του λέει «τώρα, να πάμε το στάρι μας στον μύλο να τ’ αλέσουμε! Πάρ’ το εσύ στην πλάτη σου, γιατί εγώ δεν μπορώ, και πάμε εκεί στην κορφή του βουνού, που ’ναι ο μύλος». Τι να κάμει ο βασιλιάς, αφού έτσι ήτανε η συμφωνία, φορτώνεται το σακί στην πλάτη, και κουρασμένος κι ελεεινός το κουβάλησε στην κορυφή. Τώρα αρχίνησε και να πεινάει, μα δεν έλεγε ακόμα τίποτα. Αλέσανε το στάρι τους και, για να μην τα πολυλογούμε, γυρίσανε κατά το μεσημέρι στην καλύβα, πάλι ο βασιλιάς φορτωμένος τ’ αλεύρι. «Έλα τώρα να ζυμώσουμε» του λέει ο γέρος. Ξεχώρισε ως δέκα λίτρες αλεύρι, το ’ριξε στη σκάφη κι έβαλε τον βασιλιά να ζυμώνει. Ύστερα τον έστειλε στον λόγγο να κόψει ξύλα, κι αργά κατά το βράδυ βάλανε κι εκάψανε τον φούρνο, για να ψήσουνε τρία τέσσερα καρβέλια. Ο βασιλιάς τώρα πεινούσε κι επερίμενε πότε να ψηθούν τα ψωμιά για να φάει! Μα πιο πολύ τα λιμπιζόταν* όταν άρχισε να βγαίνει από τον φούρνο η μυρωδιά τους. «Πεινάω πολύ» λέει του γέρου. «Περίμενε και θα φας!» του απάντησε εκείνος. Σε λίγο βγήκανε τα καρβέλια, αχνιστά και ροδοψημένα. Σαν πεινασμένος λύκος τότε ο βασιλιάς άρπαξε το καρβέλι, το έκοψε με τα χέρια του κι άρχισε να τρώει. * δάρτης: το εργαλείο με το οποίο κοπανάνε τα στάχυα για να βγει το σιτάρι * τα λιμπιζόταν: επιθυμούσε να τα φάει 32 GlossaGdimotikouGteuxos.indd 32 5/1/2015 1:24:42 µµ
  34. 34. Μα με την πρώτη μπουκιά που κατάπιε, το πρόσωπό του έγινε κόκκινο από χαρά και φώναξε: «Μάλιστα! Αυτό είναι το πιο γλυκό ψωμί του κόσμου! Κι όμως ούτε μια κουταλιά ζάχαρη δεν έριξα στο ζυμάρι του!». Τότε ο γέρονταςχαμογέλασεκαιτου είπε: «Βασιλιά μου, πρέπει να ξέρεις πως η ζάχαρη του ψωμιού σου ήταν ο ίδρωτας που έχυσες για να το φτιάξεις. Τώρα είσ’ ελεύτερος να ξαναπάς στο παλάτι σου. Κοίτα μονάχα να δουλεύεις αποδώ κι εμπρός και θα δεις πως η όρεξη δε θα σου λείψει». Ο βασιλιάς ακολούθησε την ορμήνια* του γέροντα. Όταν γύρισε στο παλάτι του, δούλευε κάθε μέρα για τον λαό του. Εκατέβαινε και στον κήπο του γι' άλλες δουλειές, κι από τότε γιατρεύτηκε από την ανορεξιά κι έτρωε καλά. Μακάρι να τρώγαμε κι εμείς έτσι! Δημήτριος Λουκάτος, Νεοελληνικά λαογραφικά κείμενα, εκδ. Δαίδαλος - Ι. Ζαχαρόπουλος 33 * ορμήνια: συμβουλή Τι εποχή νομίζεις ότι πήγε ο βασιλιάς στην καλύβα του γέροντα; Από πού το συμπεραίνεις; Υπογράμμισε στο κείμενο τις εργασίες που έκανε ο βασιλιάς για να φτιάξει ψωμί. Γιατί φάνηκε του βασιλιά ότι έφτιαξε το πιο γλυκό ψωμί του κόσμου; Τι διδάχθηκε ο βασιλιάς από την περιπέτειά του; Τι σου άρεσε στο παραμύθι που διάβασες; Ξεκλειδώνω το κείμενο 1 5 2 3 4 Του κόσμου το ψωμί ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 33 5/1/2015 1:24:55 µµ
  35. 35. Οι ήρωες ζωντανεύουν Είσαι ο γελωτοποιός του βασιλιά και αφηγείσαι στην μαγείρισσα τι συνέβη στον βασιλιά με λίγα λόγια. Η αφήγησή σου προκαλεί γέλια στη μαγείρισσα. Χωριστείτε σε ζευγάρια. Ο ένας σας θα υποδυθεί τον βασιλιά κι ο άλλος τον γέροντα. Ο δάσκαλός σας διαβάζει το παραμύθι και εσείς παρουσιάζετε με παντομίμα ό,τι κάνουνε οι δύο ήρωες. Το παραμύθι κάνει κύκλο Καθίστε σε κύκλο και προσπαθήστε να διηγηθείτε το παραμύθι με δικά σας λόγια. Ο καθένας σας θα λέει μόνο από μία πρόταση. Κάνει ένας την αρχή και ο επόμενος συνεχίζει από εκεί που σταμάτησε ο προηγούμενος. Παίρνετε τον λόγο με τη σειρά μέχρι να ολοκληρωθεί η διήγηση του παραμυθιού. Εργαλεία του θεριστή Ένωσε τα εργαλεία με τα ονόματά τους και τη χρήση τους. 34 Παρατηρώ και μαθαίνω θέρισμα αλώνισμα λίχνισμα δάρτης δρεπάνι δικράνι Ξημερώνοντας, έδωκε ο γέροντας στον βασιλιά ένα δρεπάνι και του λέει: «Έλα να θερίσουμε!». Όταν θέλουμε να γράψουμε τα λόγια κάποιου ακριβώς όπως τα λέει, βάζουμε διπλή τελεία ( : ) και τοποθετούμε τα λόγια του σε εισαγωγικά (« »). Παίζω με τις λέξεις 6 7 8 9 GlossaGdimotikouGteuxos.indd 34 5/1/2015 1:25:10 µµ
  36. 36. Αγροτικές εργασίες Βάλε λεζάντες στις φωτογραφίες. Φωτ/φίες 1, 2: Χ. Καζόλης, από το βιβλίο Λήµνος: Εικόνες και φύση Φωτ/φία 3: Β. Παπαϊωάννου και φωτ/φίες 4, 5: ∆. Τλούπας από το βιβλίο της Εύης Π. Βουτσινά Το ψωµί, εκδ. Τροχαλία Η ακροστιχίδα των δημητριακών Συμπλήρωσε την ακροστιχίδα για να δεις πώς αλλιώς λέγονται τα δημητριακά. 35 Το δημητριακό που θέρισε ο βασιλιάς. Με αυτό το εργαλείο θέρισε ο βασιλιάς (αντίστροφα). Τα δημητριακά είναι για τον άνθρωπο βασική ... Αυτή η θεά έδωσε το όνομά της στα δημητριακά (με άρθρο). Το δημοφιλέστερο δημητριακό της Ασίας. Παράγεται στον μύλο. ........................................................... ........................................................... ........................................................... ........................................................... ........................................................... ........................................................... ................................................... ................................................... ........................................ ........................................ 1 4 5 3 2 11 10 ► ► ► ► ► Του κόσμου το ψωμί ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 35 5/1/2015 1:25:24 µµ
  37. 37. Από τον σπόρο στο ψωμί Αρίθμησε τις εργασίες με τη σειρά που γίνονται. Στη συνέχεια ταίριαξε τις δουλειές με τα ρήματα της παρένθεσης. (αλέθω, αλωνίζω, θερίζω, λιχνίζω, σπέρνω, οργώνω, ζυμώνω, φουρνίζω) [ 1 ] Σκάβω το έδαφος με αλέτρι. οργώνω [ ] Βάζω το ψωμί στον φούρνο για ψήσιμο. [ ] Σκορπίζω σπόρους στη γη για να βλαστήσουν. [ ] Κάνω τον καρπό των σιτηρών αλεύρι. [ ] Χτυπώ τα σιτηρά για να βγει ο καρπός από τα στάχυα. [ ] Ανακατεύω τα υλικά και φτιάχνω ζυμάρι. [ ] Κόβω τους βλαστούς των σιτηρών. [ ] Πετώ ψηλά τα αλωνισμένα σιτηρά για να χωριστεί ο καρπός από το άχυρο. Γράφω σωστά Γράψε τι φώναξε ο βασιλιάς, μόλις κατάπιε την πρώτη μπουκιά: «............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................... ..............................................................................................................................................». Συμπλήρωσε τα κενά με ο ή ω και βάλε τόνο όπου χρειάζεται. το χ_ράφι, το αλ_νι, ο γέρ_ντας, η κ_ρυφή, ο ιδρ_τας 36 Του κόσμου το ψωμί ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 12 13 14 GlossaGdimotikouGteuxos.indd 36 5/1/2015 1:25:38 µµ
  38. 38. Καλόδεχτο το φόρτωμα που θα ’ρθει από τον μύλο, πρωτόσταλτο, πρωτάλεστο, πρώτη χαρά της σκάφης. Ζυμώνουν τ’ ανασκουμπωτά της πρωτονύφης χέρια και πλάθουν τα πρωτόπλαστα ψωμιά με τις παλάμες μες στην καλοπελεκητή πινακωτή* -προικιό της. Τον φούρνο καίει τεχνίτισσα στον φούρνο η γριά κυρούλα, ξανανιωμένη, αφήνοντας τη συντροφιά της ρόκας*. Ω, βραδινό συμμάζεμα στο σπιτικό κατώφλι, καρτέρεμα ανυπόμονο του πυρωμένου φούρνου! Κι ω, μέθυσμα απ' τη μυρωδιά πρώτου ψωμιού, που αχνίζει κομμένο από τον γέροντα παππού, χωρίς μαχαίρι, και μοιρασμένο στα παιδιά, στις νύφες και στ’ αγγόνια! Και συ, θυσία των ταπεινών στη Θεία την καλοσύνη, σημαδεμένο ανάμεσα με του σταυρού τη βούλα, καλοπλασμένο πρόσφορο, της Εκκλησιάς μεράδι*, που θα κοπείς την Κυριακή μες στ’ αργυρό αρτοφόρι και στ’ άγιο δισκοπότηρο με το κρασί θα σμίξεις! 37 * πινακωτή: μακρόστενη ξύλινη σκάφη με χωρίσματα όπου φουσκώνουν τα ψωμιά πριν ψηθούν * ρόκα: ξύλινο ραβδί στην άκρη του οποίου τύλιγαν μαλλί ή βαμβάκι για να κάνουν νήμα * μεράδι: το μερίδιο Θεόφιλος, Μέγα αρτοποιείο, Μουσείο Θεόφιλου - ∆ήµος Μυτιλήνης Γεώργιος Δροσίνης, «Ψωμί», από το βιβλίο του Θ. Α. Γιαννόπουλου Νεότερη Σχολική Ανθολογία, εκδ. Χ. Τεγόπουλου - Ν. Νίκα GlossaGdimotikouGteuxos.indd 37 5/1/2015 1:25:52 µµ
  39. 39. Υπογράμμισε λέξεις, φράσεις και στίχους, που έχουν σχέση με τον τίτλο του ποιή- ματος. Τι κάνει καθένα από τα πρόσωπα του ποιήματος; Βρίσκεσαι ανάμεσα στα πρόσωπα του ποιήματος. • Τι βλέπεις; • Τι ακούς; • Τι αγγίζεις; • Τι μυρίζεις; • Τι γεύεσαι; Τι σημαίνει ο στίχος «Και συ, θυσία των ταπεινών στη Θεία την καλοσύνη»; Παίζω με τις λέξεις Ταίριαξε τις λέξεις με τη σημασία τους. 38 αρτοφόρι λειτουργιά (πρόσφορο) αρτοκλασία άρτος αντίδωρο ο μικρός άρτος που προσφέρεται για το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας το σκεύος όπου φυλάει ο ιερέας τον αγιασμένο άρτο το μικρό κομμάτι άρτου που μοιράζει ο ιερέας μετά τη θεία λειτουργία ειδική τελετή σε μεγάλες γιορτές, κατά την οποία ο ιερέας ευλογεί τους πέντε άρτους που προσφέρουν οι πιστοί το ψωμί της αρτοκλασίας που κόβεται σε μεγάλα κομμάτια και μοιράζεται στους πιστούς Ξεκλειδώνω το κείμενο 1 2 3 4 5 • • • • • • • • • • Φωτ/φία:Ν.Ψιλάκης,απότοβιβλίοτωνΝ.καιΜ.Ψιλάκη ΤοψωμίκαιταγλυκίσματατωνΕλλήνων,εκδ.ΚΑΡΜΑΝΩΡ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 38 5/1/2015 1:26:06 µµ
  40. 40. Σύνθετα Κύκλωσε το όμοιο μέρος των σύνθετων λέξεων: πρωτόσταλτο, πρωτάλεστο, πρωτονύφη, πρωτόπλαστα. • Με το ίδιο συνθετικό γράψε και άλλες σύνθετες λέξεις. Μπορείς να συμβουλευτείς και το λεξικό σου. ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... Ψάξε στο κρυπτόλεξο για το ψωμί... • που είναι στρογγυλό • της Καθαρής Δευτέρας • με οχτώ σπόρους • με ελιές • που έχει μακρόστενο σχήμα • της Θείας Ευχαριστίας • που περιέχει τυρί Γράφω σωστά Αντίγραψε τη στροφή του ποιήματος στην οποία περιγράφεται η διαδικασία παρασκευής του ψωμιού. .................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... Συμπλήρωσε τα υ, ι, η και βάλε τόνο όπου χρειάζεται. ο μ_λος, το βράδ_, το βραδ_νό, αργ_ρός -ή -ό, το δισκοπότ_ρο, η ν_φη, η θ_σία, η καλοσ_νη Ο Ρ Φ Υ Ξ Ζ Ω Ο Π 39 7 9 6 8 Κ Α Ρ Β Ε Λ Ι Τ Ρ Τ Τ Α Η Π Α Ρ Υ Ο Α Κ Ν Λ Ο Γ Ι Ρ Σ Σ Γ Τ Ε Ι Α Θ Ο Φ Π Ω Ζ Τ Ν Ν Κ Ψ Ο Ο Χ Ο Β Γ Α Δ Ω Ρ Ρ Ε Λ Ι Ο Ψ Ω Μ Ο Ο Π Α Ξ Ε Ρ Ι Ο Σ Του κόσμου το ψωμί ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 39 5/1/2015 1:26:20 µµ
  41. 41. 40 Το ψωμί σου, η δύναμή σου «Φάε την μπουκιά σου, μην αφήνεις τη δύναμή σου!» μας λένε οι δικοί μας, όταν αφήνουμε ένα κομμάτι ψωμί στο τραπέζι. Και δεν έχουν άδικο! Το ψωμί είναι μια από τις βασικές τροφές που δίνει δύναμη στο κορμί και στο μυαλό μας. Η Πυραμίδα της Διατροφής Οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας, όταν ήταν μικροί, μπορεί να μη γνώρι- ζαν την πυραμίδα της διατροφής, έ- τρωγαν όμως σύμφωνα με αυτήν. Κατανάλωναν καθημερινά τις τροφές που βρίσκονται στη βάση της πυραμί- δας, δηλαδή ψωμί, ζυμαρικά, όσπρια, γαλακτοκομικά, λαχανικά και φρούτα. Χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο στο μαγεί- ρεμα. Οι τροφές αυτές μας χορταίνουν και μας δυναμώνουν. Μερικές φορές την εβδομάδα έτρωγαν ψάρια, πουλερικά, αυγά και κρέας, τροφές χρήσιμες και υγιεινές. Πιο αραιά κατανάλωναν γλυκίσματα ή αναψυκτικά, τα οποία σε μεγάλες ποσότητες μπορεί να προκαλέσουν παχυσαρκία και προ- βλήματα υγείας. Λίγες φορές το μήνα Μερικές φορές την εβδομάδα Καθημερινά καθημερινή σωματική άσκηση (παιχνίδι - περπάτημα - άθληση) GlossaGdimotikouGteuxos.indd 40 5/1/2015 1:26:34 µµ
  42. 42. Οι παγίδες της διατροφής μας! Ανθυγιεινά τρόφιμα. Γλειφιτζούρια, τσίχλες, σοκολάτες, αν και απαγορεύο- νται, βρίσκονται μπροστά μπροστά στις βιτρίνες των σχολικών κυλικείων. Πιο πίσω, αναψυκτικά, πατατάκια, κρουασάν, πίτσες - επίσης απαγορευμένα. Προϊόντα πλούσια σε ζάχαρη και λιπαρά, που μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα υγείας στα παιδιά, σημειώνουν οι ειδικοί. «Αν δεν τα φέρουμε, τα παιδιά τα αγοράζουν απ’ έξω. Πολλά από τα τρόφιμα της επιτρεπόμενης λίστας δεν προτιμώνται από τα παιδιά» υποστηρίζουν οι υπεύθυνοι των κυλικείων. Με... άγνωστη σύνθεση. Οι ειδικοί της διατροφής, όμως, διατυπώνουν ενστάσεις ακόμα και για τα επιτρεπόμενα τρόφιμα που πωλούνται στα κυλικεία. «Σε πολλά απ’ αυτά δε γνωρίζουμε ποια είναι η σύνθεσή τους. Για παράδειγμα, στην τυρόπιτα που αγοράζουν οι μαθητές, πολύ συχνά χρησιμοποιούνται κακής ποιότητας λίπη, μαργαρίνες και τυριά» λέει ο καθηγητής Ιατρικής κ. Αντώνης Καφάτος. Εφημ. Τα Νέα, 26-2-2005 Στο κυλικείο του σχολείου Σύμφωνα με τη νομοθεσία, ένα σχολικό κυλικείο μπορεί να πουλάει μόνο τα εξής προϊόντα στους μαθητές: • Σάντουιτς και τοστ με τυρί • Ψωμάκια, κουλούρια και σταφιδόψωμο • Τυρόπιτα ή σπανακόπιτα • Τυρί, γάλα και γιαούρτι • Φρούτα πλυμένα και τυλιγμένα σε πλαστική μεμβράνη • Ξηρούς καρπούς • Φυσικούς χυμούς • Εμφιαλωμένο νερό και τσάι 41 ά Του κόσμου το ψωμί ● ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 41 5/1/2015 1:26:48 µµ
  43. 43. Βάλε Σ στις προτάσεις που είναι σωστές και Λ σε αυτές που είναι λάθος. [ ] Τα παιδιά παλιότερα έτρωγαν περισσότερα όσπρια. [ ] Πρέπει να καταναλώνουμε καθημερινά φρούτα και λαχανικά. [ ] Το ελαιόλαδο πρέπει να αποφεύγεται στο μαγείρεμα. [ ] Τα αναψυκτικά κάνουν καλό στην υγεία μας. [ ] Τα κυλικεία μπορούν να πωλούν τοστ με ζαμπόν. [ ] Ορισμένα από τα προϊόντα των κυλικείων μπορεί να είναι κακής ποιότητας. Τι πρέπει να προσέχουμε σε ένα προϊόν διατροφής, πριν το αγοράσουμε; Συζήτησε στην τάξη αν οι διατροφικές σου συνήθειες ακολουθούν την πυραμίδα της διατροφής. Συζήτησε στην τάξη τις πληροφορίες που διαβάζεις στις παραπάνω ετικέτες των συσκευασμένων χυμών. • Ποιον χυμό προτιμάς και γιατί; ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. 42 Ξεκλειδώνω το κείμενο Χωρίς ζάχαρη και συντηρητικά Παρασκευάζεται στην Ελλάδα από συμπυκνωμένο χυμό παραγωγής Ισπανίας Μετά το άνοιγμα διατηρείται στο ψυγείο για 3 μέρες ΗΜΕΡ. ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ: 10.06.05 ΑΝΑΛΩΣΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ: 10.12.05 100% Φυσικός Χυμός Χωρίς συντηρητικά Συστατικά: νερό, φυσικός χυμός 15%, ζάχαρη Τόπος παραγωγής: Ελλάδα Μετά το άνοιγμα διατηρείται στο ψυγείο για 3 μέρες ΗΜΕΡ. ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ: 25.08.05 ΑΝΑΛΩΣΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ: 25.03.06 Φρουτοποτό Χωρίς συντηρητικά και προσθήκη ζάχαρης Διατηρείται στο ψυγείο Ανάλωση μέσα σε 3 μέρες ΗΜΕΡ. ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ: 06.11.05 ΑΝΑΛΩΣΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ: 09.11.05 Φυσικός Χυμός Φρεσκοστυμμένος από πορτοκάλια Λακωνίας ΠΟΡΤΟΚΑΛΙ Προσέχω και διαλέγω 1 2 3 4 ΧΥΜΟΣ ΠΥΡΑΜΙΔΑ GlossaGdimotikouGteuxos.indd 42 9/2/2016 10:06:02 πµ

×