Bijwerkingen osteoporoseBijwerkingen osteoporose
medicatiemedicatie
Workshop 15-01-09 Utrecht
Moderator: J(Koos)RBJBrouwers
Bisfosfonaat Registraties in de periodeBisfosfonaat Registraties in de periode
1978-20091978-2009
Indeling bisfosfonaten
 Gewone bisfosfonaten
 Clodronaat, etidronaat
 Aminobisfosfonaten
 Alendronaat, ibandronaat, pa...
Goed Bewijs Fractuur Risico Reductie
bisfosfonaten
 Vertebraal (wervels):
 Alendronaat, etidronaat, ibandronaat,
risendr...
Goed Bewijs Fractuur Risico Reductie
overige middelen
 Vertebraal:
 Oestrogeen, tibolon, PTH, raloxifeen, Sr, vit D
 Ni...
Toepassing BisfosfonatenToepassing Bisfosfonaten
Intraveneus
 Hypercalciemie bij
maligniteiten
 Bot metastase van
solide...
De patiënt: De Groot 68 jaar/ 59kgDe patiënt: De Groot 68 jaar/ 59kg
 Calcium/D3 500mg/400E
1 dd
 Nifedipine oros 30mg 1...
Vervolg patiënt de GrootVervolg patiënt de Groot
 Aanvullende
therapie/profylaxe
 Te verwachten
chron. Prednisolon
 1e
...
Vervolg Patiënt de GrootVervolg Patiënt de Groot
 Ondanks de
pantoprazol 20mg
 Gastro-intestinale
intolerantie blijft,
o...
RISEDRONAAT EN GE- KLACHTENRISEDRONAAT EN GE- KLACHTEN
 Kies middel uit andere groep: alendronaat,
ibandronaat- hier: Sr-...
Patiënt De Groot vervolgPatiënt De Groot vervolg
 Ook na alendronaat
blijven de
maagklachten
bestaan, iv APD
wordt overwo...
Voorzorgen bij iv pamidronaatVoorzorgen bij iv pamidronaat
 Controle nierfunctie ?
 Controle gebit ?
 Kans op
atriumfib...
Infuussnelheid en nierfunctieInfuussnelheid en nierfunctie
Infuussnelheid APD-ZoledrinezuurInfuussnelheid APD-Zoledrinezuur
 Zoledrinezuur:
 Infusieduur
minimaal 15 min
Nierfunctieverlies enNierfunctieverlies en
geneesmiddelen [1]geneesmiddelen [1]
 Vasoconstriction ( Contrastmiddelen )
 ...
Nierfunctieverlies enNierfunctieverlies en
geneesmiddelen [2]geneesmiddelen [2]
 Kristal vorming-neerslagen (APD )
 Thro...
Voorzorgen bij iv pamidronaatVoorzorgen bij iv pamidronaat
 Controle nierfunctie ?
 Controle gebit ?
 Kans op
atriumfib...
Osteonecrose kaakbeenOsteonecrose kaakbeen
Marx in 2003Marx in 2003
 36 meldingen van botpijn in de kaak, mandibulair,
ma...
Osteonecrose kaakbeenOsteonecrose kaakbeen
meldingen Ruggiero in 2004meldingen Ruggiero in 2004
 63 patients via retrospe...
Necrose kaakbeenNecrose kaakbeen
Eerste review door Woo et al in 2006Eerste review door Woo et al in 2006
 Review bevat 3...
Position Statements over osteonecrosePosition Statements over osteonecrose
 America Dental Association update 2008
 Amer...
Incidentie Osteonecrose kaakbeen bijIncidentie Osteonecrose kaakbeen bij
bisfosfonatenbisfosfonaten
Bij Maligniteiten Bij ...
Voorzorgen Osteoporose + Orale / IVVoorzorgen Osteoporose + Orale / IV
BisfosfonatenBisfosfonaten
o.a.aanbevelingen: AAOMS...
Voorzorgen bij iv pamidronaatVoorzorgen bij iv pamidronaat
 Controle nierfunctie ?
 Controle gebit ?
 Kans op
atriumfib...
Atriumfibrilleren en bisfosfonatenAtriumfibrilleren en bisfosfonaten
Atriumfibrilleren en bisfosfonatenAtriumfibrilleren en bisfosfonaten
 FDA oktober 2007: alendronaat,
ibandronaat, risedro...
Atriumfibrilleren en bisfosfonatenAtriumfibrilleren en bisfosfonaten
Voorzorgen bij iv pamidronaatVoorzorgen bij iv pamidronaat
 Controle nierfunctie ?
 Controle gebit ?
 Kans op
atriumfib...
Bijwerkingen Bisfosfonaten
 Maag-darmklachten 1-10%
 Gastritis-oesofagitis 1%
 Hypo-calciemie <1%
 Griep verschijnsele...
Femur Anatomie en Proximale FemurFemur Anatomie en Proximale Femur
Fractuur KlassificatieFractuur Klassificatie
Fractuur van de Femor “Simple withFractuur van de Femor “Simple with
Thick Cortices Pattern”Thick Cortices Pattern”
 10/1...
Secundaire laag energetischeSecundaire laag energetische
specifieke femuralis fracturenspecifieke femuralis fracturen
 Al...
TOT SLOT: Ernstige Bijwerkingen
overige middelen
 Oestrogenen
 Borstkanker risico verhoogd (million women
study)
 Stron...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Seminar 15-01-2009 - bijwerkingen anti-osteoporose medicatie

737 views

Published on

Published in: Health & Medicine
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
737
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • References First FDA approval http://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/drugsatfda/index.cfm Publication Milestones Marx RE. Pamidronate (Aredia) and Zoledronate (Zometa) Induced Avascular Necrosis of the Jaws: A Growing Epidemic. J Oral Maxillofac Surg 2003;61(9):1115-1117. Ruggiero SL, Mehrotra B, Rosenberg TJ, Engroff SL. Osteonecrosis of the Jaws Associated With the Use of Bisphosphonates: A Review of 63 Cases. J Oral Maxillofac Surg 2004;62(5):527-534. Woo SB, Hellstein JW, Kalmar JR. Systematic Review: Bisphosphonates and Osteonecrosis of the Jaws. Ann Intern Med 2006;144(10):753-761. Position Papers American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons Position Paper on Bisphosphonate-Related Osteonecrosis of the Jaws. J Oral Maxillofac Surg 2007;65(3):369-376. Khosla S, Burr D, Cauley J, Dempster DW, Ebeling PR, Felsenberg D, et al. Bisphosphonate-Associated Osteonecrosis of the Jaw: Report of a Task Force of the American Society for Bone and Mineral Research. J Bone Miner Res 2007;22:1479-1491. Rizzoli R, Burlett N, Cahall D, Delmas PD, Eriksen EF, Felsenberg D, et al. The Impact of Osteonecrosis of the Jaw on Osteoporosis Management: Executive Summary of a European Society on Clinical and Economic Aspects of Osteoporosis and Foundation for Research on Osteoporosis and other Bone Diseases Working Group Meeting. Available at: http://www.iofbonehealth.org/download/osteofound/filemanager/iof/csa/pdf/osteonecrosis-consensus-ESCEO.pdf. Accessed 23-Jan-08.
  • Background: Appeared as a Letter to the Editor
  • Most cases have developed in patients with multiple myeloma or metastatic cancer, but the condition has also been identified in patients with osteoporosis.
  • References Dental Management of Patients Receiving Oral Bisphosphonate Therapy: Expert Panel Recommendations. J Am Dent Assoc 2006;137(8):1144-1150. Update available at: http://www.ada.org/prof/resources/topics/topics_osteonecrosis_bisphosphonate_report.pdf Accessed 13-Oct-08. American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons Position Paper on Bisphosphonate-Related Osteonecrosis of the Jaws. J Oral Maxillofac Surg 2007;65(3):369-376. Khosla S, Burr D, Cauley J, Dempster DW, Ebeling PR, Felsenberg D, et al. Bisphosphonate-Associated Osteonecrosis of the Jaw: Report of a Task Force of the American Society for Bone and Mineral Research. J Bone Miner Res 2007;22:1479-1491. Rizzoli R, Burlett N, Cahall D, Delmas PD, Eriksen EF, Felsenberg D, et al. The Impact of Osteonecrosis of the Jaw on Osteoporosis Management: Executive Summary of a European Society on Clinical and Economic Aspects of Osteoporosis and Foundation for Research on Osteoporosis and other Bone Diseases Working Group Meeting. Available at: http://www.iofbonehealth.org/download/osteofound/filemanager/iof/csa/pdf/osteonecrosis-consensus-ESCEO.pdf. Accessed 23-Jan-08.
  • Background: Subtrochanteric Region: 5cm distal to lesser trochanter
  • Background: Figure 1. Radiographs of Fractures of the Femoral Shaft Showing the “Simple with Thick Cortices” Pattern. Panel A shows a fracture of the femoral shaft in an 83-year-old woman with a 9-year history of alendronate use. Panel B shows a similar fracture in a 77-year-old woman with a 5-year history of alendronate use.
  • Seminar 15-01-2009 - bijwerkingen anti-osteoporose medicatie

    1. 1. Bijwerkingen osteoporoseBijwerkingen osteoporose medicatiemedicatie Workshop 15-01-09 Utrecht Moderator: J(Koos)RBJBrouwers
    2. 2. Bisfosfonaat Registraties in de periodeBisfosfonaat Registraties in de periode 1978-20091978-2009
    3. 3. Indeling bisfosfonaten  Gewone bisfosfonaten  Clodronaat, etidronaat  Aminobisfosfonaten  Alendronaat, ibandronaat, pamidronaat  Cyclisch bisfosfonaten  Risedronaat, zoledroninezuur, tiludronaat
    4. 4. Goed Bewijs Fractuur Risico Reductie bisfosfonaten  Vertebraal (wervels):  Alendronaat, etidronaat, ibandronaat, risendronaat, zoledroninezuur  Niet Vertebraal  Alendronaat, ibandronaat, risedronaat, zoledroninezuur  Heup  Alendronaat, risedronaat, zoledrinezuur Ann Intern Med 2008;148:197-213
    5. 5. Goed Bewijs Fractuur Risico Reductie overige middelen  Vertebraal:  Oestrogeen, tibolon, PTH, raloxifeen, Sr, vit D  Niet Vertebraal  Oestrogeen, vit D, Sr  Heup  Oestrogeen, vit D, Sr Arthritis Rheumatism 2008;6:1687-95 Ann Intern Med 2008;148:197-213 New Engl J Med 2008;359:697-708
    6. 6. Toepassing BisfosfonatenToepassing Bisfosfonaten Intraveneus  Hypercalciemie bij maligniteiten  Bot metastase van solide tumoren  Multiple myeloom  Ziekte van Paget  Osteoporosis  Radiofarmacom MDP Oraal  Osteoporosis  Ziekte van Paget  Heterotope ossification
    7. 7. De patiënt: De Groot 68 jaar/ 59kgDe patiënt: De Groot 68 jaar/ 59kg  Calcium/D3 500mg/400E 1 dd  Nifedipine oros 30mg 1dd2  Pravastatine 20mg 1dd 1  Pantoprazol 20mg 1 dd 1  Cyclosporine 100mg 2 dd 1  Mycofenolaatmofetyl 500mg 2 dd 1  Vitamine mix 1dd  Dipyridamol retard 200mg 2 dd 1  Prednison 7,5mg 1 dd  Metoprolol ZOC 100mg 1 dd 1  Verpleeghuis Patient status na harttransplantatie, mobiliteit matig  VRAAG: heeft patient aanvullende osteoporose medicatie nodig?
    8. 8. Vervolg patiënt de GrootVervolg patiënt de Groot  Aanvullende therapie/profylaxe  Te verwachten chron. Prednisolon  1e keus Bisfosfonaat  Calcium/D3 500mg/400E 1 dd  Nifedipine oros 30mg 1dd2  Paravastatine 20mg 1dd 1  Pantoprazol 20mg 1 dd 1  Cyclosporine 100mg 2 dd 1  Mycofenolaatmofetyl 500mg 2 dd 1  Vitamine mix 1dd  Dipyridamol retard 200mg 2 dd 1  Prednisolon 7,5mg 1 dd  Metoprolol ZOC 100mg 1 dd 1
    9. 9. Vervolg Patiënt de GrootVervolg Patiënt de Groot  Ondanks de pantoprazol 20mg  Gastro-intestinale intolerantie blijft, ondanks dat het middel 1x per week wordt voorgeschreven  Patient krijgt risedroninezuur 35mg 1x pwk voorgeschreven  Heeft vanwege de GE klachten omzetten naar een ander preparaat zin?
    10. 10. RISEDRONAAT EN GE- KLACHTENRISEDRONAAT EN GE- KLACHTEN  Kies middel uit andere groep: alendronaat, ibandronaat- hier: Sr-ranelaat=off label  Indien GE-klachten blijven bestaan overweeg i.v. toediening bisfosfonaat  Referentie: Lems WF, Samson M, Brouwers JRBJ et al. Gastrointestinale intolerantie van bisfosfonaten. Ned T v Reumatol 2004;4:47 ev.
    11. 11. Patiënt De Groot vervolgPatiënt De Groot vervolg  Ook na alendronaat blijven de maagklachten bestaan, iv APD wordt overwogen  Dosering 1 x 90mg/ 3mnd  Welke voorzorgen en overwegingen moeten in acht genomen worden?
    12. 12. Voorzorgen bij iv pamidronaatVoorzorgen bij iv pamidronaat  Controle nierfunctie ?  Controle gebit ?  Kans op atriumfibrilleren  Controle electrolieten  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?
    13. 13. Infuussnelheid en nierfunctieInfuussnelheid en nierfunctie
    14. 14. Infuussnelheid APD-ZoledrinezuurInfuussnelheid APD-Zoledrinezuur  Zoledrinezuur:  Infusieduur minimaal 15 min
    15. 15. Nierfunctieverlies enNierfunctieverlies en geneesmiddelen [1]geneesmiddelen [1]  Vasoconstriction ( Contrastmiddelen )  Altered intraglomular hemodynamics (NSAIDs,ACEi,)  Tubulaire cel toxiciteit (Aminoglycosiden)  Interstitial nephritis (NSAIDs, allopurinol, PPIs)
    16. 16. Nierfunctieverlies enNierfunctieverlies en geneesmiddelen [2]geneesmiddelen [2]  Kristal vorming-neerslagen (APD )  Thrombotische microangiopatie (Cyclosporin)  Osmotische nephrose (IgG, contrastmiddelen)  Rhabdomyolyse (statins)
    17. 17. Voorzorgen bij iv pamidronaatVoorzorgen bij iv pamidronaat  Controle nierfunctie ?  Controle gebit ?  Kans op atriumfibrilleren  Controle electrolieten  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?
    18. 18. Osteonecrose kaakbeenOsteonecrose kaakbeen Marx in 2003Marx in 2003  36 meldingen van botpijn in de kaak, mandibulair, maxilla, of beide, geen reactie op chirugische of medische behandeling.  Alle patienten kregen IV pamidronaat or zoledroninezuur therapie  Presentatie pijnlijk avascular bot mandibulair (29 [80.5%]), in de maxilla (5 [14%]), of beide (2 [5.5%])  De verschijnslen lijken op pijn bij een absces, klassieke kiespijn en osteomyelitis Marx RE. J Oral Maxillofac Surg 2003;61:1115-1117
    19. 19. Osteonecrose kaakbeenOsteonecrose kaakbeen meldingen Ruggiero in 2004meldingen Ruggiero in 2004  63 patients via retrospectief status onderzoek bij patienten die kwamen voor kaakchirurgie met de diagnose recidief osteomyelitis en een voorgeschiedenis van chronisch gebruik bisfosfonaten  56 historie met IV Bisfosfonaat gedurend tenminste 1 jaar 7 patienten kregen chronisch oraal bisfosfonaat therapie  Presentatie: geen goede wondgenezing na kies- of tandextractie Ruggiero S, et al. J Oral Maxillofac Surg 2004;62(5):527-534
    20. 20. Necrose kaakbeenNecrose kaakbeen Eerste review door Woo et al in 2006Eerste review door Woo et al in 2006  Review bevat 368 cases  95% van de patienten werden behandeld met IV zoledroninezuur of pamidronaat of beide  85% van de patienten had multiple myeloom of gemetastaseerd borst kanker  4% had osteoporose  60% had tand-kies extracties voor de diagnose Woo SB, et al. Ann Intern Med 2006;144:753-761
    21. 21. Position Statements over osteonecrosePosition Statements over osteonecrose  America Dental Association update 2008  American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons (2006)  The European Society on Clinical and Economic Aspects of Osteoporosis and Osteoarthritis (2007)  American Society for Bone and Mineral Research (2007)
    22. 22. Incidentie Osteonecrose kaakbeen bijIncidentie Osteonecrose kaakbeen bij bisfosfonatenbisfosfonaten Bij Maligniteiten Bij niet-maligne aandoeningen IV 1 to 10 per 100 patienten1 1 placebo, 1 behandel group HORIZON Trial2 PO Incidentie nog niet goed vast gesteld 1/10,000 to <1/100,000 patient behandeljaren1 1 Khosla S, et al. J Bone Miner Res 2007;22:1479–1491 2 Black DM, et al. New Engl J Med 2007;356:1809-1822
    23. 23. Voorzorgen Osteoporose + Orale / IVVoorzorgen Osteoporose + Orale / IV BisfosfonatenBisfosfonaten o.a.aanbevelingen: AAOMS, ADA, and ASBMRo.a.aanbevelingen: AAOMS, ADA, and ASBMR  Jaarlijkse controle tandarts + goede tandhygiene  Bezoek tandarts niet nodig voor begin orale therapie  Bij overstap naar iv: gebitsstatus in anamnese meenemen!  Risico iv bisfosfonaat bij slecht gebit met patient bespreken AAOMS.J Oral Maxillofac Surg 2007;65(3):369-376 ADA. J Am Dent Assoc 2006;137(8):1144-1150 Khosla S, et al. J Bone Miner Res 2007;22:1479–1491
    24. 24. Voorzorgen bij iv pamidronaatVoorzorgen bij iv pamidronaat  Controle nierfunctie ?  Controle gebit ?  Kans op atriumfibrilleren  Controle electrolieten  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?
    25. 25. Atriumfibrilleren en bisfosfonatenAtriumfibrilleren en bisfosfonaten
    26. 26. Atriumfibrilleren en bisfosfonatenAtriumfibrilleren en bisfosfonaten  FDA oktober 2007: alendronaat, ibandronaat, risedronaat, zoledrinezuur  Actief vs Placebo in trials 0-3/1000  Hogere incidenties APD (iv), zoledrinezuur (HORIZON-studie)  Orale middelen tegenstrijdige resultaten; alendronaat het meest vermeld
    27. 27. Atriumfibrilleren en bisfosfonatenAtriumfibrilleren en bisfosfonaten
    28. 28. Voorzorgen bij iv pamidronaatVoorzorgen bij iv pamidronaat  Controle nierfunctie ?  Controle gebit ?  Kans op atriumfibrilleren  Controle electrolieten  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?  Ja / Nee / Waarom ?
    29. 29. Bijwerkingen Bisfosfonaten  Maag-darmklachten 1-10%  Gastritis-oesofagitis 1%  Hypo-calciemie <1%  Griep verschijnselen  Oculaire bijwerkingen <0,1%  Osteonecrose  Sec fracturen ?  Atriumfibrilleren ?  Nierfunctie stoornis ?
    30. 30. Femur Anatomie en Proximale FemurFemur Anatomie en Proximale Femur Fractuur KlassificatieFractuur Klassificatie
    31. 31. Fractuur van de Femor “Simple withFractuur van de Femor “Simple with Thick Cortices Pattern”Thick Cortices Pattern”  10/15 patienten met bijzonder radiologisch vastgesteld patroon  Gemiddeld gebruik Alendronaat = 7.3 ± 1.8 jaar Lenart JB. et al. N Engl J Med 2008; 358 (12): 1304-1305
    32. 32. Secundaire laag energetischeSecundaire laag energetische specifieke femuralis fracturenspecifieke femuralis fracturen  Alleen case reports  Specifieke beeld lijkt te bestaan  Alendronaat heeft het grootste marktaandeel en is het langst in gebruik: bias
    33. 33. TOT SLOT: Ernstige Bijwerkingen overige middelen  Oestrogenen  Borstkanker risico verhoogd (million women study)  Strontiumranelaat  DRESS, convulsies

    ×