Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Peter verlinden - Massamedia: vredesduiven of oorlogsstokers

144 views

Published on

Trefdag 17

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Peter verlinden - Massamedia: vredesduiven of oorlogsstokers

  1. 1. MASSAMEDIA: VREDESDUIVEN OF OORLOGSSTOKERS? Peter Verlinden journalist VRT docent KU LEUVEN
  2. 2. DR Congo Kinshasa, december 2016
  3. 3. DR Congo Kinshasa, november 2011
  4. 4. THEMA’S • werking van (massa)media bij (internationale) conflicten • impact van (internationaal) conflict op werking (massa)media • basismechanismen van de mediamachine • vredesjournalistiek (naar Johan Galtung) • mediamythes als exponent • ➙ beeldvorming van (internationale) conflicten • voorbeelden: Syrië, Libië, DR Congo, Rwanda, Mali, …
  5. 5. Case: Timisoara (Roemenië), 1989
  6. 6. Analyse: het ‘Timisoara-syndroom’ 
 volgens DE MEDIALEUGEN, (div. auteurs), EPO, 1994, p. 98-105 (Ignacio Ramonet, hoofdredacteur Le Monde Diplomatique, orig. artikel: maart 1990) • “grootste oplichterij sinds de uitvinding van de televisie” • “4000 slachtoffers, zelfs 4630 volgens een ‘speciale verslaggever van Libération” • “’... vuilnisauto’s waarmee talloze kadavers worden overgebracht naar geheime plaatsen ... ... een journaliste van Le Nouvel Observateur (28 december 1989)” • “... cijfer van 60.000, zelfs 70.000 doden bij Roemeense omwenteling ...” • (REALITEIT: NIET MEER DAN 700 DODEN, aanhangers van Ceaucescu inbegrepen, in Timisoara minder dan 100 – Le Monde, 14 februari 1990) • ”Volgens El Pais folterkamers waar tegenstanders met zuur werden bewerkt”
 • “ ... niemand onderzocht of dit waar was ...” • “ ... camera’s konden overal komen in Oost-Europa ...” • “Ik heb niets gezien in Timisoara, Colette Braeckman, Le Soir Illustré, 27-28/1/1990” • “de mythe van het complot” • “onderaardse bunkers ...”
  7. 7. BUITENLANDBERICHTGEVING ALGEMEEN
  8. 8. “Het binnenlandse en buitenlandse nieuws verweven”
 Elf jaar buitenland in het Vlaamse tv-nieuws (2003-2013)
 (Nieuwsmonitor, februari 2014)
  9. 9. “Het binnenlandse en buitenlandse nieuws verweven”
 Elf jaar buitenland in het Vlaamse tv-nieuws (2003-2013)
 (Nieuwsmonitor, februari 2014) 1 Verenigde Staten 7,08% 11 Israël 1,10% 2 Frankrijk 4,01% 12 Turkije 0,85% 3 Nederland 3,39% 13 Griekenland 0,72% 4 Verenigd Koninkrijk 3,04% 14 Afghanistan 0,67% 5 Duitsland 2,39% 15 DR Congo 0,57% 6 Irak 1,99% 16 Syrië 0,57% 7 Italië 1,63% 17 Egypte 0,53% 8 Spanje 1,33% 18 Japan 0,53% 9 Rusland 1,27% 19 Polen 0,53% 10 China 1,11% 20 Zwitserland 0,50%
  10. 10. Vlaamse televisiejournaals: ‘het buitenland verdwijnt van de radar’ 
 Criminaliteit, Cultuur, Politiek en Buitenland in de Vlaamse televisiejournaals (2003-2010) 
 Julie De Smedt, Marc Hooghe & Stefaan Walgrave
  11. 11. SELECTIVE GATEKEEPING (naar Galtung/Ruge, 1965) • medium-bepaald • intensiteit • ambiguïteit versus klaarheid • culturele proximiteit • consonantie met een bepaald land/regio • onverwacht-zijn “NABIJHEID”
  12. 12. (COURANTE) REDACTIESTRUCTUUR BRONNENGEBRUIK • input/output-structuur 
 = nieuwsgaring versus nieuwsverwerking • eigenheden van televisie, radio, online, geschreven pers • formats in nieuwsberichtgeving (naar gelang van medium) • persoonlijke versus structurele aspecten
 • internationale media versus Belgische/Vlaamse media • globalisering van de bronnen • hantering en verwerking van het bronnenmateriaal
  13. 13. INTERNATIONALE NIEUWSAGENTSCHAPPEN (naar Joye/Biltereyst, UGent) ’Big Three’ AP(TN), Reuters(TN), (AFP)
 • differentiatie in functie van media (geschreven, radio, televisie, online, ...) • globale vrije nieuwsmarkt: winstoriëntatie • problematiek van de similariteit (cf. VRT vs. VTM) • enige ‘correctie via EBU/ENEX, eigen correspondenten, sociale media, … • ‘de andere’: United Press International/INS, TASS, DPA, EFE, Xinhua, Mena, ANSA, ...
  14. 14. PEACE JOURNALISM - VREDESJOURNALISTIEK “Not only do the media have this perverse fascination with war and violence; they also neglect the peace forces at work. Of course, some of this is the result of governmentalism, the fascination with power in addition to violence. How about some fascination with peace? And with people? How about giving them more voice? As the media work, they amplify the sound of guns rather than muting them. Is this because we have the media we deserve? Hardly. It is more because the people who run them are badly trained, looking only upward in society, registering the sudden and the negative, not the patient, long-term work of thousands, millions of citizens.” Johan Galtung (1993)
  15. 15. Mali Bamako, januari 2013
  16. 16. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM
  17. 17. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  18. 18. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op oorlog en geweld naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  19. 19. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  20. 20. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  21. 21. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  22. 22. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  23. 23. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  24. 24. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  25. 25. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  26. 26. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op vrede 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  27. 27. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op vrede 2. onderzoekt conflicten door toepassing van conflictanalyse 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  28. 28. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op vrede 2. onderzoekt conflicten door toepassing van conflictanalyse 3. verschaft een wijder perspectief en voldoende achtergrondinformatie 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  29. 29. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op vrede 2. onderzoekt conflicten door toepassing van conflictanalyse 3. verschaft een wijder perspectief en voldoende achtergrondinformatie 4. focust op alternatieve vreedzame manieren om het conflict op te lossen 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  30. 30. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op vrede 2. onderzoekt conflicten door toepassing van conflictanalyse 3. verschaft een wijder perspectief en voldoende achtergrondinformatie 4. focust op alternatieve vreedzame manieren om het conflict op te lossen 5. humaniseert alle zijdes van een conflict door empathie en begrip 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  31. 31. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op vrede 2. onderzoekt conflicten door toepassing van conflictanalyse 3. verschaft een wijder perspectief en voldoende achtergrondinformatie 4. focust op alternatieve vreedzame manieren om het conflict op te lossen 5. humaniseert alle zijdes van een conflict door empathie en begrip, 6. focust op de minder zichtbare effecten van geweld, zoals trauma en schade aan structuren of culturen 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  32. 32. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op vrede 2. onderzoekt conflicten door toepassing van conflictanalyse 3. verschaft een wijder perspectief en voldoende achtergrondinformatie 4. focust op alternatieve vreedzame manieren om het conflict op te lossen 5. humaniseert alle zijdes van een conflict door empathie en begrip, 6. focust op de minder zichtbare effecten van geweld, zoals trauma en schade aan structuren of culturen, 7. georiënteerd op de waarheid – niet alleen de waarheid van “onszelf” maar ook die van “hen” 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  33. 33. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op vrede 2. onderzoekt conflicten door toepassing van conflictanalyse 3. verschaft een wijder perspectief en voldoende achtergrondinformatie 4. focust op alternatieve vreedzame manieren om het conflict op te lossen 5. humaniseert alle zijdes van een conflict door empathie en begrip, 6. focust op de minder zichtbare effecten van geweld, zoals trauma en schade aan structuren of culturen, 7. georiënteerd op de waarheid – niet alleen de waarheid van “onszelf” maar ook die van “hen” 8. niet afhankelijk van officiële bronnen maar heeft juist een kritische houding en tracht de verstopte propagandaberichten eruit te lichten 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  34. 34. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op vrede 2. onderzoekt conflicten door toepassing van conflictanalyse 3. verschaft een wijder perspectief en voldoende achtergrondinformatie 4. focust op alternatieve vreedzame manieren om het conflict op te lossen 5. humaniseert alle zijdes van een conflict door empathie en begrip, 6. focust op de minder zichtbare effecten van geweld, zoals trauma en schade aan structuren of culturen, 7. georiënteerd op de waarheid – niet alleen de waarheid van “onszelf” maar ook die van “hen” 8. niet afhankelijk van officiële bronnen maar heeft juist een kritische houding en tracht de verstopte propagandaberichten eruit te lichten 9. georiënteerd op de mensen en probeert met name minderheden en andere kwetsbare groepen ook een stem te geven 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  35. 35. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op vrede 2. onderzoekt conflicten door toepassing van conflictanalyse 3. verschaft een wijder perspectief en voldoende achtergrondinformatie 4. focust op alternatieve vreedzame manieren om het conflict op te lossen 5. humaniseert alle zijdes van een conflict door empathie en begrip, 6. focust op de minder zichtbare effecten van geweld, zoals trauma en schade aan structuren of culturen, 7. georiënteerd op de waarheid – niet alleen de waarheid van “onszelf” maar ook die van “hen” 8. niet afhankelijk van officiële bronnen maar heeft juist een kritische houding en tracht de verstopte propagandaberichten eruit te lichten 9. georiënteerd op de mensen en probeert met name minderheden en andere kwetsbare groepen ook een stem te geven 10.oplossingsgericht, geeft aandacht aan vredesinitiatieven en probeert zo een cultuur van vrede in de maatschappij te bevorderen 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  36. 36. PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM 1. georiënteerd op vrede 2. onderzoekt conflicten door toepassing van conflictanalyse 3. verschaft een wijder perspectief en voldoende achtergrondinformatie 4. focust op alternatieve vreedzame manieren om het conflict op te lossen 5. humaniseert alle zijdes van een conflict door empathie en begrip, 6. focust op de minder zichtbare effecten van geweld, zoals trauma en schade aan structuren of culturen, 7. georiënteerd op de waarheid – niet alleen de waarheid van “onszelf” maar ook die van “hen” 8. niet afhankelijk van officiële bronnen maar heeft juist een kritische houding en tracht de verstopte propagandaberichten eruit te lichten 9. georiënteerd op de mensen en probeert met name minderheden en andere kwetsbare groepen ook een stem te geven 10.oplossingsgericht, geeft aandacht aan vredesinitiatieven en probeert zo een cultuur van vrede in de maatschappij te bevorderen 11.draagt bij aan de discussie rondom de vredesopbouw na het conflict 1. georiënteerd op oorlog en geweld 2. focust op de zichtbare effecten van geweld 3. demoniseert “de vijand” 4. georiënteerd op propaganda 5. focust op de onwaarheden van de vijand en helpt “onze” onwaarheden te verbloemen 6. georiënteerd op de elite 7. vertrouwt voor een groot deel op de officiële bronnen (persberichten, militaire woordvoerders, overheidscommunicatie e.d.) 8. georiënteerd op overwinning en verlies en ziet vrede als een resultaat van de overwinning van een van beide partijen naar: GALTUNG, J., High Road, Low Road, 1998.
  37. 37. Mali Gao, februari 2013
  38. 38. 11% 30% 58% War journalism Peace journalism Neutraal Onderzoek naar Nederlandse kranten over Mali, 2013 PEACE JOURNALISM ⬌ WAR JOURNALISM
  39. 39. MYTHES IN DE MEDIA Campbell W. Joseph, Getting it wrong: ten of the greatest misreported stories in American journalism, University of California Press, 2010.
  40. 40. MYTHES IN DE MEDIA: algemeen • “media-driven myths are tales of doubtful authenticity, false or improbable claims masquerading as factual” • (bekend als eerste) Walter Cronkite (CBS, februari 1968): “US-forces in Vietnam (are) mired in a stalemate” ➜ (President Lyndon Johnson) “If I’ve lost Cronkite, I’ve lost Middle America”. • o.m. Watergate (1972-1974), Jessica Lynch (2003) • “media-driven myths are dubious or apocryphal tales connoting or conjuring pseudo-reality, tales that often promote misleading interpretations of media power and influence”
  41. 41. CASE: JESSICA LYNCH, 2003 • FEITEN:
 
 -23 maart 2003: Jessica Lynch ‘supply clerk’
 -vanuit Koeweit Irak binnengetrokken
 -alleen persoonlijke wapens, géén gevechtseenheid
 -verkeerd gereden, stad binnengereden onder controle van Iraakse leger, in hinderlaag gevallen
 -11 Amerikaanse doden, 6 gevangen genomen (onder wie JL, zwaar gewond)
 -JL (krijgsgevangene) door Irakezen naar militair, later burgerlijk ziekenhuis gebracht
 -10 dagen later door VS-heli uit dat ziekenhuis gehaald
  42. 42. • MEDIA COVERAGE:
 
 Washington Post (‘world exclusive’): JL ‘fought fiercely’, ‘shot several enemy soldiers’ ook terwijl ze zelf gewond was; ‘she was fighting to the death, ... did not want to be taken alive’

  43. 43. • berichtgeving van WP blind overgenomen, wereldwijd • MAAR: JL had helemaal niet geschoten, verscholen in Humvee, gewond door inslag van granaat op Humvee, ... • mythe gelanceerd door VS-leger • WP heeft verhaal nooit gecheckt, ook nooit volledig fout erkend • mediamythe blijft voortduren (zelfs al erkent zij zelf dat ‘held’ geen juiste benaming is)
 
 HOE KON DIE MYTHE ONTSTAAN ? CASE: JESSICA LYNCH, 2003
  44. 44. • MEDIA krijgen aureool van macht, betekenis, moed • MACHT VAN DE MEDIA is bescheiden, genuanceerd, diffuus en sterk afhankelijk van de context • “Because the media are everywhere ... their influence is routinely exaggerated”. (Robert Samuelson, economist, columnist) • “The mistake is in confusing visibility with power and the media are often complicit in the confusion. We (in the news media) embrace the mythology, because it flatters our self-importance”. (idem) • drang om ‘good stories’ te maken, onkunde over specifieke maatschappelijke domeinen • drang van journalist/media om ‘actor’ te zijn in plaats van ‘verslaggever’ (cf. politiek, justitie, oorlog) • CASES: Rwanda 1994/1996-1998/ …, Irak 2003, Haïti 2010,
 Congo (cf. verkrachtingen) 2001-2016, Syrië (2011-2016), … MYTHES IN DE MEDIA: verklaringen
  45. 45. MASSAMEDIA: VREDESDUIVEN OF OORLOGSSTOKERS? Peter Verlinden journalist VRT docent KU LEUVEN

×