Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Ontwikkelen van een integriteitsbeleid (Heidi Paesen)

Presentatie van Heidi Paesen (Leuvens Instituut voor Criminologie KULeuven- LINC) - Socius-studiedag 'Partnerships met de profit: ethische kwesties' (27 oktober 2016)

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Ontwikkelen van een integriteitsbeleid (Heidi Paesen)

  1. 1. Integriteit en integriteitsbeleid Jeroen Maesschalck Leuvens Instituut voor Criminologie KU Leuven Jeroen.Maesschalck@kuleuven.be 27 oktober 2016 Heidi Paesen Leuvens Instituut voor Criminologie KU Leuven Heidi.Paesen@kuleuven.be
  2. 2. Definities • Ethiek = algemeen aanvaarde waarden en normen die richtinggevend zijn voor het dagelijks handelen • Integer handelen = handelen in overeenstemming met algemeen aanvaarde waarden en normen Bv.: loyaliteit, objectiviteit, onkreukbaarheid, openheid, zorgvuldigheid,.. Is meer dan het vermijden van fraude en corruptie • Integriteitsbeleid = geheel van beleidsinstrumenten dat erop gericht is de integriteit van de organisatie in haar geheel en het integer handelen van individuele medewerkers afzonderlijk te bevorderen.
  3. 3. Twee benaderingen van integriteitsbeleid De “controlerende” benadering • Onethisch gedrag voorkomen • Pessimistisch mensbeeld • Nadruk op controle: formele regels die specificeren wat medewerkers moeten vermijden • Typische instrumenten: – wetgeving – strikte gedragscodes – strikte procedures De “stimulerende” benadering • Ethisch gedrag stimuleren • Optimistisch mensbeeld • Nadruk op ondersteunen: oordeelsvermogen aanscherpen, medewerkers ondersteunen in het omgaan met dilemma’s • Typische instrumenten: – workshops, trainingssessies – ambitieuze ethische codes – individuele begeleiding
  4. 4. Beide benaderingen zijn nodig • Ze vullen elkaar aan en compenseren voor elkaars beperkingen • Integriteitsbeleid heeft verschillende doelstellingen – Controlerende benadering helpt bij voorkomen integriteitsschendingen – Stimulerende benadering helpt bij ondersteunen in het omgaan met ethische dilemma’s – MAAR • De stimulerende benadering kan ook helpen om zware integriteitsschendingen te voorkomen – Cf. link gepercipieerde rechtvaardigheid - integriteitsschendingen • De controlerende benadering kan ook steun bieden in het omgaan met ethische dilemmma’s
  5. 5. Mogelijke barrières tegen een integriteitsbeleid • “Er zijn nauwelijks integriteitsproblemen in onze organisatie” – Kan men alleen weten door goed detectiesysteem – Er zijn ethische dilemma’s in elke organisatie • “De medewerkers zullen zich aangevallen voelen” – Vermijden door de stimulerende, ondersteunende dimensie van integriteitsbeleid te benadrukken
  6. 6. “Integrity management framework” • Instrumenten – Bepalen en definiëren van integriteit • Vb. Risicoanalyses, dilemma-analyses, deontologische code,… – Begeleiden naar integriteit • Vb. Training, interne communicatie, ethisch leiderschap, coaching… – Monitoren van integriteit • Vb. Klokkenluidersregeling, actief zoeken naar schendingen,… – Afdwingen van integriteit • Vb. Informele sancties, tuchtrecht,… • Ontwikkelingsproces – Continu ontwikkelingsproces • Plan, Do, Check, Adapt – Eenmalige projecten • Structuur/organisatie – Verdelen van verantwoordelijkheid – Coördinatie
  7. 7. Integrity management framework: 3 pillars and 2 layers Instrumenten Processen Structuren Kern Codes, regels, advies, training, etc. Continu Ontwikkelingsproces voor integriteit, eenmalige projecten voor integriteit, etc. “Integriteitsactor”, management Periferie Integriteit als een criterium in personeelsselectie en promotie, Integriteitsaspecten van aankoop, etc. Processen in personeelsbeleid, aankoop, kwaliteitsbeleid, etc. Actoren in personeelsbeleid, aankoop, kwaliteitsbeleid, etc.
  8. 8. 1a. integriteit bepalen • Risicoanalyse – Algemeen of van een specifiek beleid • Bvb. aankoopbeleid – Verschillende methoden • BIOS (“Handboek integriteitsonderzoek”, Nederlands Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties) – In kaart brengen van kwetsbaarheden – In kaart brengen van de bestaande weerbaarheid – Oordeel over de weerbaarheid van de organisatie tegen aantastingen van integriteit – Voorstellen van aanpassingen • SAINT (‘Self Assessment Integriteit’) – Door middel van techniek ‘group decision room’ globaal inzicht in de integriteitsrisico’s van de organisatie • Risicoanalyse Vlaamse Overheid (https://www.bestuurszaken.be/integriteitsrisicoanalyse) • Analyse van dilemma’s • Consulteren van medewerkers en stakeholders – Belangrijk, maar: • Zij zouden niet het laatste woord mogen hebben • Dit vereist tijd en geld
  9. 9. • Onderdelen van een code – Missie – Kernwaarden – Normen en regels • Enkele keuzes inzake een code – Bindend of vrijblijvend? – Algemeen (en kort) of specifiek (en lang)? – Eigen code of overnemen van anderen? • Mogelijke aanvullende codes – Voor specifieke functies – Voor specifieke materies (vb. spreekrecht, informatica, geschenken, nevenactiviteiten) 1b. integriteit definiëren: Deontologische code (1)
  10. 10. 1b. integriteit definiëren: Deontologische code (2) • Enkele richtlijnen bij het schrijven van een code – Duidelijk en leesbaar voor iedereen – Zo eenvoudig mogelijk, maar niet te eenvoudig – Vermijd lege generaliseringen – Logische structuur – Zuinig en consistent met begrippen – Zoveel mogelijk kruisverwijzingen – Hou rekening met de volgorde van de waarden – Vergeet “legaliteit” of “rechtmatigheid” niet
  11. 11. 1b. integriteit definiëren: Structurele maatregelen in de kern • Een beleid inzake onverenigbaarheden – Sensibiliseren • Medewerkers sensibiliseren voor het belang van de problematiek (ook voor henzelf) • Instrumenten (bvb. Checklist) aanreiken opdat de medewerkers zelf kunnen identificeren wanneer er mogelijk een probleem is – Medewerkers moeten systematisch mogelijke probleemsituaties rapporteren • Een beleid inzake het aanvaarden van geschenken – “Zero gift policy” niet wenselijk – Flexibeler beleid, maar minimaal • Geen enkele schijn van wederdienst • Alle geschenken rapporteren aan leidinggevenden • Specifieke structurele maatregelen – Functiescheiding – Functieroulatie
  12. 12. 1b. integriteit definiëren: Structurele maatregelen in de periferie • Personeelsbeleid – Aandacht voor integriteit bij selectie, rekrutering en introductie • Communicatie bij recruteringen • Selectie-interviews • Integriteitsmetingen • Mentorship • Eedaflegging – Integriteit als punt bij functionerings- en evaluatiegesprekken – Integriteit als competentie – Meting van integriteit • Aankoopbeleid • Financieel beleid • Informatiebeleid • Kwaliteitsbeleid
  13. 13. 2. Stimuleren en sturen naar integriteit • Eedaflegging, een integriteitsverklaring ondertekenen • Ethisch leiderschap: drie belangrijke rollen – Actief leiderschap inzake integriteitsbeleid • Expliciete steun voor het integriteitsbeleid • Bv. middelen vrijmaken voor integriteit, aandacht voor integriteit in speeches – “Moral manager” • Inspanning leidinggevenden om integriteit bij anderen te bevorderen • Bv. aanspreken op niet-integer gedrag, bespreking integriteit op werkoverleg – “Moral person” • Persoonlijke eigenschappen leiddinggevende betreffende integriteit • Bv. eerlijkheid, betrouwbaarheid • ~ voorbeeldfunctie
  14. 14. 2. Stimuleren en sturen naar integriteit: Vorming • Dilemmatrainingen – Vaardigheid medewerkers inoefenen om met ethische problemen om te gaan – Moeten interactief zijn – Helpen om verder te gaan dan het juridische • Andere trainingen in ethische besluitvorming • Theoretische opleiding inzake deontologie, wetgeving • Integriteit integreren in bestaande opleidingen – Bvb. financieel beheer • Trainingen in specifieke instrumenten van integriteitsbeleid – Bvb. risicoanalyse, vertrouwenspersoon
  15. 15. 2. Stimuleren en sturen naar integriteit: Integriteit integreren in het dagelijkse discours – Het integriteitsbeleid aankondigen via externe communicatie • Vb. magazine, website, gerichte mailing, enz. – Geregeld ethische dilemma’s en ethische problemen ter sprake brengen in officiële interne communicatie • Vb. bedrijfsblad, intranet,… – De discussies over integriteit institutionaliseren • in stafvergaderingen • In individuele interacties tussen chef en medewerker – Een open communicatiecultuur creëren
  16. 16. 2. Stimuleren en sturen naar integriteit • Coachen en adviseren naar integriteit – Individuele coaches • Goede recrutering en aangepaste training van de coaches is cruciaal – Een (semi-)onafhankelijk orgaan installeren • Risico van deresponsabilisering • Zorg ervoor dat het enkel in derde of vierde lijn wordt geconsulteerd • De rechtvaardigheid van het personeelsbeleid beoordelen – Gepercipieerde rechtvaardigheid is een cruciale variabele in het verklaren van integriteit
  17. 17. 3. Monitoren van integriteit: passieve monitoring • Klokkenluidersregeling/meldingsregeling – Doel: problemen oplossen alvorens ze een schandaal worden – Twee elementen: • Rapporteringskanalen – Bvb. Hiërarchische overste, vertrouwenspersonen, interne audit, ombuds, integriteitsbureau,… • Bescherming tegen represailles – Niet het kernelement van een integriteitsbeleid, maar wel een noodzakelijk vangnet • Klachtensystemen voor burgers
  18. 18. • Actief zoeken naar individuele integriteitsschendingen – Dagelijkse supervisie door de chef – Formele controlemechanismen (inspecties etc.) – Early warning systems • Integriteitsschendingen en ethische dilemma’s in kaart brengen op organisationeel niveau – Systematisch klachten registreren – Het meten van integriteitsschendingen – Informeel peilen naar ethische dilemma’s bij de medewerkers 3. Monitoren van integriteit: actieve monitoring
  19. 19. 4. Afdwingen van integriteit • Informele sancties – Gevolg van sociale controle of dagelijkse supervisie • Faire en aangepaste procedures voor onderzoeken en sancties • Aangepaste procedures voor interne en externe communicatie over integriteitsschendingen – “rampenplan” communicatie over integriteitsschendingen
  20. 20. Ontwikkelingsproces (1) • Aandacht voor het proces is belangrijk – Om het implementatiedeficit te overwinnen – Opdat het integriteitsbeleid zou blijven bestan, ook nadat het initiële enthousiasme is weggezakt – Om te garanderen dat het integriteitsbeleid up-to- date blijft – Om coördinatie te versterken • Volg Plan Do Check Adapt (PDCA)
  21. 21. • Voortdurend ontwikkelingsproces – op het niveau van het algemene integriteitsbeleid • Plan – Recurrent integriteitsplan • Do – Gecoördineerde implementatie van instrumenten • Check – Recurrente evaluatie – Integriteitssurveys: meten is weten • Act – Opvolging van de evaluaties – Op het niveau van individuele instrumenten • Eenmalige projecten – Vb. Om een integriteitsbeleid te introduceren – De volgorde is belangrijk!! Ontwikkelingsproces (2)
  22. 22. Structuren: overzicht Bepalen en definiëren van integriteit Begeleiden naar integriteit Monitoren van integriteit Integriteit afdwingen Actoren in de kern Management +++ +++ +++ +++ “Integriteitsactoren” +++ +++ +++ +++ Actoren in de periferie Personeelsbeleid, financieel beleid, etc. ++ ++ ++ ++
  23. 23. Structuren • Structurele verankering noodzakelijk • Centraal én decentraal 1. Centrale aansturing • Belang van coördinatie 2. Een netwerk van “integriteitsverantwoordelijken” • “ambassadeurs” van het integriteitsbeleid in hun dienst: stimuleren en ondersteunen de uitvoering van het integriteitsbeleid • “voelsprieten” van de centrale integriteitsdienst: geven feedback over de uitvoering van het integriteitsbeleid
  24. 24. Besluit 1. Integriteitsbeleid moet meer zijn dan controle • Niet alleen integriteitsschendingen voorkomen • Ook ondersteunen in het omgaan met ethische dilemma’s Nadruk op de stimulerende benadering 2. Integriteitsbeleid moet verder gaan dan holle retoriek • Instrumenten moeten daadwerkelijk impact hebben op de werkvloer 3. Engagement van de top van de organisatie is cruciaal • Expliciete steun voor het integriteitsbeleid • Moral manager • Moral person
  25. 25. Vragen?
  26. 26. Meer informatie Heidi Paesen Leuvens Instituut voor Criminologie (LINC) Faculteit Rechtsgeleerdheid, K.U.Leuven H. Hooverplein 10 Bus 3418 B-3000 Leuven Heidi.Paesen@law.kuleuven.be Tel: 016 32 98 20 Jeroen Maesschalck Leuvens Instituut voor Criminologie (LINC) Faculteit Rechtsgeleerdheid, K.U.Leuven H. Hooverplein 10 Bus 3418 B-3000 Leuven Jeroen.Maesschalck@law.kuleuven.be Tel: 016 32 55 58
  27. 27. Meer informatie • Het OESO-rapport: Maesschalck, J. & Bertok, J. (2009). Towards a sound integrity framework: Instruments, processes, structures and conditions for implementation. https://lirias.kuleuven.be/bitstream/123456789/209835/2/GOV-PGC+GF%282009%29-ENG.pdf • Maesschalck, J. (2005). Een ambtelijk integriteitsbeleid in de Vlaamse overheid, 150 pp. Leuven: Steunpunt Bestuurlijke Organisatie Vlaanderen. https://lirias.kuleuven.be/bitstream/123456789/93922/1/ambtelijk.pdf • Maesschalck, J, (2013). Integriteit en integriteitsbeleid. In: Hondeghem, A., Van Dooren, W., De Rynck, F., Verschuere, B. & Op de Beeck, S. (Eds.), Handboek Bestuurskunde: Brugge: Vanden Broele, 395-421. • Maesschalck, J. (2012). Kan een integriteitsbeleid in de politie werkelijk een verschil maken op de werkvloer? Cahiers Politiestudies, 24, 111-129 • Maesschalck, J. (2012). Integriteitsbeleid. In: Hondeghem A., Platteau E., Praet C., Ruys C., Vandromme H. (Eds.), Personeelsbeleid in lokale besturen. Slimme besturen investeren in menselijk kapitaal. Brugge: Vanden Broele, 379-397. • Maesschalck, J. (2012). Integriteitstrainingen. In: van den Heuvel J., Huberts L., Muller E. (Eds.), Integriteit: Integriteit en integriteitsbeleid in Nederland. Deventer: Kluwer, 325-347. • De website ‘integriteit op het werk’: www.integriteitophetwerk.be • De website van ‘Onderzoekslijn 6: Beleid en management in het criminologische domein’ van het Leuvens Instituut voor Criminologie: http://www.law.kuleuven.be/linc/onderzoek/onderzoekslijn6.html • De Nederlandse website over integriteitsbeleid in de overheid: http://www.integriteitoverheid.nl

×