Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Solidariteit en kapitalisme

1,109 views

Published on

Presentatie Ivan Van de Cloot - Socius Trefdag 'Solidariteit?!' (20 november 2014)

Kapitalisme en solidariteit: het lijkt niet altijd een 'match made in heaven', maar kan schijn hier bedriegen? Ook het kapitalisme is een huis met vele kamers, waarin bewegingen en tegenbewegingen vrolijk gedijen. Als econoom, publicist en lid van de denktank Itinera Institute is Ivan Van de Cloot uitstekend geplaatst om ons een goede kijk te bieden op de bredere ontwikkelingen binnen het kapitalisme en het bijhorende denken over solidariteit.

Published in: Education
  • Login to see the comments

  • Be the first to like this

Solidariteit en kapitalisme

  1. 1. 21/11/14 www.itinerainstitute.org
  2. 2. Itinera Institute • Independent think tank • Fact-based • Long-term www.itinerainstitute.org “ To show, to defend and to build roads for policy reform towards sustained economic growth and social protection, for Belgium and its regions. ” p.2
  3. 3. Inleiding Economische systemen beantwoorden de vragen: Wat produceren? Hoe produceren? Hoe verdelen? Economische discipline bestudeert hoe schaarse middelen gebruikt worden voor onbeperkte verlangens
  4. 4. Definitie kapitalisme Kapitalisme is een economisch systeem waar handel, industrie en productiemiddelen grotendeels privaat bezit zijn en aangewend worden voor winstdoeleinden. Centrale eigenschappen bevatten kapitaalaccumulatie, competitieve markten en arbeid in loondienst. In dergelijke economie zijn het de contracterende partijen die de prijzen bepalen waaraan goederen en diensten en bezittingen worden verhandeld. 4
  5. 5. A. Smith “ Man is an animal that makes bargains: no other animal does this - no dog exchanges bones with another. perfection of human nature. ” To feel much for others (); to restrain our selfishness and exercise our benevolent affections, constitute the p.5
  6. 6. Vormen van kapitalisme 6 Laissez-faire capitalism State capitalism Crony capitalism Welfare capitalism- social market economy- mixed economy = ons model (bv Itinera: duurzame economische groei en sociale bescherming)
  7. 7. Verwezenlijkingen Meer welvaart (luxe die vroeger een koning niet had)= factor 8 sinds 1800 Stiglitz: “it has helped hundreds of millions of people attaint higher standards of living beyond what was thought imaginabile” Meer levenskwaliteit (bv levensverwachting) Beter leefmilieu sinds laatste 50 jaar 7
  8. 8. Creatie van welvaart
  9. 9. A. Smith “ A small proprietor... who knows every part of his little territory, who views it all with the affection which property, especially small naturally inspires, and who upon that account takes pleasure not only in cultivating it, but in adorning it, is generally of all improvers the most industrious, the most intelligent and the most successful. No society can surely be flourishing and happy, of which miserable. ” the far greater part of the members are poor and p.9 Stewardship comes from ownership not collectivism
  10. 10. 21/11/14 Innovatie is disruptief
  11. 11. 1. Non-supervisory worker @ median wage in 1975 had to work 7 hours to buy this:
  12. 12. 1 hour
  13. 13. 154 hours
  14. 14. 13 hours
  15. 15. A. Smith “ With the greater part of rich people, the chief enjoyment of riches consists in the parade of riches. What can be added to the happiness of a man who is in health, out of debt, and has a clear conscience? ” p.15
  16. 16. 21/11/14 Kritiek
  17. 17. Culturele kritiek op kapitalisme OK meer productie en consumptie maar moreel inferieur, want= materialisme, oppervlakkig, vervreemd Zijn we zeker dat er nu meer “vulgaire toewijding is aan louter consumptie?” -denk bv. aan scholing versus ongeletterdheid, culturele ontplooiing -wereld is een dorp geworden, plaats die wetenschap ingenomen heeft, meer democratieën, rechten van vrouwen en kinderen -de stad: minder geweld, minder materialistisch, minder oppervlakkig dan armen vroeger Uiteraard is er goed en kwaad= wortels in menselijk natuur versus “kapitalisme”? 17
  18. 18. De markt versus waarden Markt kan enkel functioneren op basis van deugden Markt geeft ook positieve impulsen aan deugden Markt kan ook perverteren: Wall Street, TBTF People of the same trade seldom meet together, even for merriment and diversion, but the conversation ends in a conspiracy against the public, or in some contrivance to raise prices. Smith versus Mandeville: welbegrepen eigenbelang/altruïsme versus hebzucht Max Weber: “The lust for gold has been common to all sorts and 18 conditions of men at all times and in all countries of the earth”
  19. 19. Reports of my death have been greatly exaggerated (M. Twain) Marx voorspelling ging uit van geen technologische vooruitgang Maar steeds bewust van risico’s pervertering kapitalisme: Monopolie Oligarchie Milieu Assymetrie van informatie (bv. Financiële geletterdheid) 19
  20. 20. Alles is ver van goed Particratie, corruptie, zwakte democratie, “Slecht kapitalisme” (bv Griekenland) Zoals Adam Smith stelde: met enkel de eigenbelang loopt elk economisch stelsel vast =“The natural misrepresentations of self-love can be corrected only by the eye of (the) impartial spectator.” Ayn Rand: “Greed is good” is een pervertering van Smiths kapitalisme Iedereen weet dat een goed bedrijf minstens een stuk draait op liefde (vriendschap, collegialiteit…) Smith leed niet onder reductionisme 20
  21. 21. A. Smith “ “People of the same trade seldom meet but the conversation ends in a conspiracy against the public, or in some contrivance to raise prices.” p.21 ”
  22. 22. Maar ook kapitalistische economieën zijn gebaseerd op mensen en hun waarden DUS: de markt wordt bevolkt door mensen= zij moeten waarden toevoegen Reductionisme/economisme stelt dat mensen niet vrijwillig zouden bijdragen aan reddingsboten (UK)= Sugden toont dat het wel gebeurt 22
  23. 23. 3 Comparative analysis 23 Life satisfaction (Source: Böhnke, 2004) 4,5 5,7 5,6 5,6 5,5 5,4 6,2 6,2 6,0 5,9 5,9 6,1 6,5 7,8 7,7 7,7 7,5 7,5 7,3 7,3 7,2 7,2 7,2 7,2 7,0 6,9 6,8 7,1 7,4 7,7 8,0 8,4 DK FI SE AT LU IE NL ES BE UK MT DE EU15 IT CY EU25 SI FR GR CZ RO PL AC1 PT HU EE 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 9,0 SK CC3 TR LV LT BG life satisfaction, mean
  24. 24. 1,54 1,56 1,59 1,66 1,71 1,32 1,39 1,45 3 Comparative analysis 24 Alienation (Source: Böhnke, 2004) 2,75 2,84 2,57 2,43 2,44 2,32 2,34 2,17 2,22 1,94 1,95 2,02 2,07 1,96 1,78 1,8 1,81 1,71 1,62 1,48 1,4 1,29 1,19 0,83 0 0,5 1 1,5 2 2,5 3 DK AT FI IE NL ES S E LU DE EU15 FR UK EU25 P T BE IT C Z MT C Y EE RO S I HU LV AC 10 P L GR C C 3 L I TK S L BG a l i e na t ion inde x , me a n
  25. 25. België het land met bij de hoogste sociale uitgaven van de wereld Wereldwijde top 10 sociale uitgaven %/bbp (OESO) 1. Frankrijk 33% 2. Denemarken 30,8% 3. België 30,7% 4. Finland 30,5% 5. Zweden 28,6% 6. Italië 28,4% 7. Oostenrijk 28,3% 8. Spanje 27,4% 9. Portugal 26,4% 10. Duitsland 26,2%
  26. 26. Maar volgens de Universiteit van Luik kennen sommige sociale uitgaven erg lage effectiviteit Sociale Uitgaven per capita Source: Eurostat-ESSPROS
  27. 27. Armoede, ongelijkheid, lange termijn werkloosheid, onderwijs en levensverwachting (Pestieau) POV INE UNE EDU EXP SPI1 Rank AT 0.80 0.87 0.93 0.99 0.57 0.83 2 BE 0.60 0.82 0.33 0.89 0.53 0.63 8 DE 0.50 0.72 0.04 0.88 0.58 0.54 10 DK 1.00 0.97 0.96 1.00 0.07 0.80 4 ES 0.10 0.54 0.48 0.25 0.91 0.46 13 FI 1.00 0.95 0.76 0.99 0.00 0.74 6 FR 0.70 0.77 0.37 0.82 0.87 0.70 7 GR 0.10 0.31 0.00 0.79 0.51 0.34 14 IE 0.00 0.56 0.87 0.86 0.35 0.53 11 IT 0.20 0.41 0.35 0.55 1.00 0.50 12 LU 1.00 0.90 0.98 0.86 0.35 0.82 3 NL 0.90 0.82 0.87 0.82 0.54 0.79 5 PT 0.00 0.00 0.57 0.00 0.00 0.11 15 SE 1.00 1.00 0.96 1.00 0.90 0.97 1 UK 0.30 0.49 1.00 0.79 0.47 0.61 9 Mean 0.55 0.68 0.63 0.77 0.51 0.63 27
  28. 28. Kritische reflectie over ons model DUS: bij hoogste input -hoogste belastingen -bij hoogste sociale uitgaven MAAR: niet bij hoogste output -pensioen als bescherming/vervanging inkomen -onderwijsresultaten -gezondheidsresultaten ….
  29. 29. A. Smith “ Every tax ought to take out of the pockets of people as little as possible, over and above what it brings into public treasury of the state p.29 ”
  30. 30. Rol van de staat in gemengde economie Als overheid goed werkt (Scandinavië?) dan kan brede rol: 30 -onderwijs -kinderopvang -minimum loon - Maar pas op dat ruimte blijft voor ondernemerschap/innovatie -er zijn domme, nefaste belastingen -veel kritiek “vermarkting” is kritiek op productielogica in onderwijs, ziekenhuizen….onder druk van overheid Belangrijke maatstaf= sociale mobiliteit en we hebben daar problemen: bv. Laag geschoolden, immigranten…
  31. 31. Kapitalisme en rechtvaardigheid 31 Economische rechtvaardigheid -jobs naar talent -medische zorg naar noden Test1: “The evidence of history is clear on this point—the poor gain the most from capitalism.” But do the poor benefit the most from capitalism, as compared to the rich? Schending rechtvaardigheid als politieke macht of geld gebruikt wordt om primaire goederen toe te wijzen Rawls Dworkin: no envy Fleurbay: R,S
  32. 32. Sociale rechtvaardigheid Gelijke rechten en mogelijkheid om te genieten van socio-economische vooruitgang voor allen Rawls 1e Principe: Ieder mens heeft een gelijke claim op een volwaardig basispakket aan rechten en vrijheden. Deze rechten en vrijheden zijn verenigbaar met de rechten en vrijheden van anderen. De politieke overheid dient deze basisrechten en vrijheden te garanderen. Rawls 2e Principe: Sociale en economische ongelijkheid is alleen gerechtvaardigd als ze verbonden is aan posities die openstaan voor iedereen en/of als de minst bevoordeelden in de samenleving ervan profiteren. https://www.youtube.com/watch?v=32 GPWpvpgZY9g
  33. 33. Kapitalisme en solidariteit Vele theorieën over kapitalisme: theorie vs praktijk Procedurele theorie van sociale rechtvaardigheid: Verdeling van goederen is rechtvaardig als het resultaat is van een specifieke procedure (John Lock: initiële verdeling + proces) Substantieve theorie van sociale rechtvaardigheid: Verdeling van goederen is rechtvaardig als ze een bepaalde test/standaard haalt (merite, nood,…) 33 Vele varianten van kapitalisme
  34. 34. Kapitalisme en solidariteit Vele theorieën over kapitalisme: theorie vs praktijk Procedurele theorie van sociale rechtvaardigheid: Verdeling van goederen is rechtvaardig als het resultaat is van een specifieke procedure (John Lock: initiële verdeling + eerlijk proces) Substantieve theorie van sociale rechtvaardigheid: Verdeling van goederen is rechtvaardig als ze een bepaalde test/standaard haalt (merite, nood,…) 34 Vele varianten van kapitalisme Piketty doet beroep op Rawls 2e principe
  35. 35. Insider-outsiderprobleem Loon wordt gezet door insiders (zij die een job hebben) Slachtoffers zijn werklozen aangezien minder jobs worden gecreëerd Deze slachtoffers proberen deze kost door te schuiven naar alle belastingbetalers Let op: werkloosheidsuitkering kan ook erg nuttig zijn om weerstand tegen creatieve destructie te matigen 35
  36. 36. Denkers Hayek (1944) betwistte idee van sociale rechtvaardigheid Nozick (1974) beschouwde elke belasting als een vorm van dwangarbeid Rawls (1972) zie Buchanan =gelijkheid van kansen =meritocratie waar ongelijkheden voorkomen maar -beschermen van zwaksten -ongelijkheden zijn problematisch als geen gelijke kansen & 36 sociale mobiliteit
  37. 37. Kritiek op de welvaartstaat 37 Mattheuseffect Zie mediane kiezer Wordt onbetaalbaar?
  38. 38. Selectieve welvaartstaat? • Social security – Pension – Unemployment – Health care – Long-term / nursery care • Insurance-based • Wage-related benefits • Financed by contributions • Bismarck • Social assistance – Alleviation of the poor • Means-tested • Fixed levels of benefits • Tax financed • “Beveridge” ó
  39. 39. Welvaartscreatie hoeft niet te botsen met solidariteit of sociale zekerheid Bescherm mensen, geen jobs (van baanzekerheid naar werkzekerheid ) Sociale zekerheid kan positief zijn voor ondernemerschap doordat het risico beperkt Sociale zekerheid kan werknemers toelaten een betere match te zoeken met hun vaardigheden Inclusieve maatschappij en fairness essentieel voor symbiose in plaats van wij/zij cultuur 39 Literatuur over productieve rol vakbonden (Voice)
  40. 40. Solidariteit met ongeboren kinderen/toekomstige generaties Hoe omgaan met natuurlijke voorzieningen? 40 -te weinig markt? Hoe omgaan met schuldaccumulatie? Besturen is risico’s beheren
  41. 41. Toepassing ontwikkelingshulp 41 Geschiedenis: -lage effectiviteit -corruptie -afhankelijkheid Trade not Aid? Gradualisme met evengoed aandacht voor: -gezondheidszorg -onderwijs -infrastructuur -technologie overdracht Nieuwe toetreders?
  42. 42. Toepassing Eurocrisis Drie aanpassingsmechanismen muntunie 42 -arbeidsmigratie -loonflexibiliteit -transfers Griekenland in de Euro Nieuwe toetreders? Transfers?
  43. 43. Waar we maatschappij tegen moeten beschermen= pyramidebouwers Beschermingsmechanisme= realiteitszin Tast de motor niet aan: Reasonably honest courts, reasonably secure property rights, reasonably non-extractive governments & reasonbly effective eductional systems Korte economen versus lange economen (7/7) 43
  44. 44. Conclusies Solidariteit volgens Rawls 1e principe= beperken tot politieke vrijheden 2e principe= ongelijkheden in primaire goederen enkel zover het voordelig is voor benadeelden/zwakken 44 (Dworkin: equality of resources) Solidariteit volgens Smith Natuurlijke vrijheid ook economisch Smith= verschillen in inherente capaciteiten niet sterk verschillend =minder nadruk op verdeling dan wel op maximale productie Risico volgens Mokyr: gevaar dat afgunst innovatie doodt
  45. 45. the story told in the ten country chapters, summarised in Table 1. Table 1: From North to South: pen sketches of European models of capitalism before and during the current crisis Van Noord naar Zuid: evenveel vormen v kapitalisme als landen 45 Type of model* Characteristic change in the 1990s and 2000s Tensions/unresolved issues before crisis New trends/emerging tensions since 2008 Sweden CME Social democratic welfare state Revitalisation through reestablishment of model (macroeconomic controls, social contract) plus new pillars, such as innovation Combining labour standards with product market deregulation but under threat from EU. High taxes still a political challenge Core components of model only marginally modified, and rise in public deficit limited; but increasing duality of labour market, deteriorating employment prospects for young people/immigrants/low skilled, weakening of trade unions through unemployment insurance reform United Kingdom LME Residual welfare state Reinforcement of market model. Revitalisation through new social pillars Fragility of model based on financialisation, housing and consumer credit. Segmentation of labour market continues despite improved public services/higher minimum social guarantees Massive turn towards austerity, weakening of public services and welfare, withdrawal of state in favour of private sector. Policies likely to cause rise in poverty and regional inequality
  46. 46. 46 Table 1 (cont.) Type of model* Characteristic change in the 1990s and 2000s Tensions/unresolved issues before crisis New trends/emerging tensions since 2008 Ireland LME Residual welfare state Hailed as role model for neoliberal development (low tax, flexible labour market), legitimated by substantial rises in cash wages and employment, eased by 'social partnership' Model depends on continual inflow of FDI but this in turn involves zero sum competition with EU member states; low social investment means immigration instead of development of labour force; commitment to light-touch regulation ensured Eurozone entry but opened door to massive speculative lending and hence property bubble Way out of the crisis seen as consolidation of ‘Boston not Berlin’; even deeper reliance on (US) FDI as saviour; further marginalisation of trade unions Germany CME Conserva-tive welfare state Upheaval and fragmentation; neoliberal reorientation of major actors in the wake of unification Successful reform of production system but model challenged by rise of less regulated service sector, problems of unification, lack of universal labour standards and an outdated family/welfare model, deepening labour market segmentation and social inequalities Strong pressure for ‘green growth’ but ever growing dependency on exports, deficient public investment and services aggravated by austerity approach, ongoing resistance to statutory minimum wages and modernisation of family/welfare model France CME/state-led Continental welfare state Conversion – from state-led to state-enhancing Privatisation and decentralisation of the state but the state has expanded role in providing minimum income guarantees and other forms of support for the unemployed, particularly the young Persistent unemployment and increasing dualisation of labour market; upcoming issues: public spending cuts, tax reforms, ever increasing social and regional inequalities Austria CME Conserva-tive welfare state Conversion – from demand-led to supply-led corporatism Continuity of corporatism, with continuing regulation of labour standards associated with major changes in political context. Failure to modernise family and welfare policy Revival of social partnership, ever increasing dependency on exports and on Germany, banks highly dependant on CEE
  47. 47. 47 Table 1 (cont.) Type of model* Characteristic change in the 1990s and 2000s Tensions/unresolved issues before crisis New trends/emerging tensions since 2008 Hungary Post-transition Legacy welfare state In search of a model- oscillating between Anglo- Saxon and Rhenish models Period of high FDI inflows has left country exposed to credit crisis; problem of reconciling demand for strong welfare state with poor value added base Heavy public and private indebtedness, severe cuts in public services and welfare transfers, weakening of labour market regulation and industrial relations, taxation favouring upper-middle class, centralisation of government power/right-wing populism Greece State-led Familialist welfare state Tensions between increase in female employment rate and familialist model. From state-led to liberal, shrinking core and enlarging periphery Liberal reforms not leading to new forms of comparative advantage. Limited de-familialisation, in part because of low tax base Collapse of the socio-economic model, acceleration of transition to liberal capitalism with residual welfare state. The problem of comparative advantage remains unresolved Italy CME (north – under-developed south) Familialist welfare state Tensions between development and familialist model – shrinking core, enlarging periphery Only ‘limping reformism’: problems of ‘frozen specialisation’ in consumer goods vulnerable to delocalisation, continuing problem of segmented/incomplete welfare coverage. Widening regional inequalities (North/South divide). Low tax base to support reforms ‘Delayed reforms and misguided policies’: further increase in income and regional inequalities and labour market dualisation, lack of industrial policy; bureaucracy, tax evasion and regressive taxation Spain CME Familialist welfare state From CME to liberal. Tensions between development and familialist model. Liberalisation of model resisted at national level only by trade unions – limited influence in workplace. Strong dualisation of labour market. Some recent but limited changes to familialist welfare model. Reliance on housing market resulting in exposure to the credit crunch After bursting of real estate bubble: very high (youth) unemployment, absence of industrial policy incl. vocational training, fragmentation of collective bargaining fostering low-wage strategies, significant public spending cuts, ‘prospects are dramatic’ Note: * According to typologies in literature on varieties of capitalism (LME = liberal market economy, CME = coordinated market economy) and varieties of welfare state.
  48. 48. Literatuur Lehndorff, S., A triumph of failed ideas, 2012 McCloskey, D, “The Bourgeois Virtues”, 2006 McCloskey, D, “Bourgeois Dignity”, 2010 48 Rawls, J, Theory of Justice, 1972 Skousen, M, The making of modern economics, 2009 Van Staveren I, The Values of Economics. An Aristotelian Perspective, 2001
  49. 49. Roekeloos Ivan Van de Cloot Chief economist Itinera Institute Executive professor UAMS
  50. 50. Piketty Frankrijk VK VS Europa Top 10% 1810 79,2% 82,9% 58,0% 82,2% 2010 62,4% 70,5% 71,5% 63,9% Top 1% 1810 45,6% 54,9% 25,0% 52,1% 2010 24,4% 28,0% 33,8% 24,4% 50

×