Het middenveld zal politiek zijn, of het zal niet zijn

1,576 views

Published on

Presentatie van Bart Van Bouchaut op de Socius Trefdag 2013 'Iedereen politiek!'.

Wat is de politiserende rol van het middenveld vandaag? Hoe krijgt die vorm in onze 'participatiesamenleving'? In deze lezing bespreekt Bart Van Bouchaute de (de)politisering van, in en door het middenveld. Als organisaties in het middenveld zich opstellen als betrokken ondersteuners van mensen die zich doorheen praktijken van burgerschap tot politieke subjecten ontwikkelen, dan ligt de weg open naar een politiserend middenveld in een vitale democratie.

Bart Van Bouchaute is sociaal werker en politicoloog. Hij doceert politicologie, sociale bewegingen en globalisering in de opleiding sociaal werk van de Arteveldehogeschool. Daarnaast is Van Bouchaute verbonden aan het Onderzoekscentrum Ongelijkheid, Armoede, Sociale Uitsluiting en de Stad (OASES) van de Universiteit Antwerpen.

Published in: News & Politics
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,576
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
682
Actions
Shares
0
Downloads
12
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Het middenveld zal politiek zijn, of het zal niet zijn

  1. 1. “Het middenveld zal politiek zijn, of zal niet zijn” Over de (de)politisering van het middenveld Lezing 21 november 2013 Bart Van Bouchaute Sociaal werker/politicoloog opleiding sociaal werk Arteveldehogeschool Onderzoeker DIeGEM, project OASES Uantwerpen Met dank aan Pascal Debruyne, onderzoeker UGent bart.vanbouchaute@arteveldehs.be
  2. 2. “Toch mag je een sociale beweging niet reduceren tot dienstverlening, wederzijdse ondersteuning en gezelligheid. Zeker in de huidige dramademocratie – waar politiek niet langer via sociale organisaties, maar wel via de media met kiezers communiceert – hebben sociale bewegingen meer dan ooit de plicht om zelf aan politiek te doen door in het publieke debat een kritische stem te laten horen, door maatschappelijk problemen op de politieke agenda te plaatsen en door gelijkgezinden te mobiliseren. Kortom, het middenveld is politiek, of zal niet zijn.” Prof. Dr. Jaak Billiet (9 maart 2013 in De Standaard)
  3. 3. Het middenveld zal ‘politiek’ zijn? •  Stelling: “Het middenveld is politiek, of zal niet zijn” •  Als het middenveld politiek wil zijn, moeten we eerst weten wat ‘politiek’ is. •  Nood aan zelfreflectie voor we vastlopen in een defensieve reactie op ‘gestolen autonomie’ •  Er is niet zoiets als een autonome positie: Ø Middenveld tussen “systeem” en “leefwereld” Ø ‘De staat is een sociale relatie’
  4. 4. 1. MIDDENVELD, ‘POLITIEK’ EN ‘HET POLITIEKE
  5. 5. DE POLITIEK HET POLITIEKE Dagelijkse beheer of management van de bestaande samenleving Een politieke daad moet niet enkel functioneren binnen het kader van de bestaande relaties, maar moet dat kader zelf ook kunnen veranderen. ‘politiek’ als de kunst van het mogelijke ‘het politieke’ als de kunst van het onmogelijke Doorheen de tijd is er in spreken en handelen van het middenveld zélf een verwarring ontstaan tussen ‘de politiek’ (la politique) en ‘het politieke’ (le politique). (Claude Lefort)
  6. 6. •  Politiek als beleidsbeïnvloeding •  Analyse •  welke ruimte om ‘aan politiek te doen’ •  actorenanalyse, machtsanalyse … •  methoden beleidsbeïnvloeding •  de bestaande politiek/het beleid als kader •  Voorstel om andere bril op te zetten: ‘middenveld in de politieke ruimte’ Middenveld en ‘de politiek’
  7. 7. •  Publieke ruimte: ruimte van tegenstellingen •  we eens op een zuiver rationele honderd «Laten Conflicten zonderrijtje zetten wat oplossing jaar geleden onhaalbaar werd geacht. Telt u even samenleving •  Strijd over de inrichting van de mee: het algemeen kiesrecht, de•  ‘Hegemoniale projecten’ : achturige werkdag, het stakingsrecht, de algemene ziektekostenverzekering, het pensioen,de inrichting van de •  Common sense: beslissingen over de oudedagsvoorziening, gratis algemeen onderwijs, afschaffing van de kinderarbeid en het samenleving voorgesteld als ‘noodzakelijk’ en recht van vrouwen op betaalde arbeid. En er zijn er vast een paar ‘onvermijdelijk’ die ik vergeet. Allemaal zogenaamd utopischeen ruimte •  Maar elke consensus is gebonden aan tijd eisen, maar ze zijn allemaal werkelijkheid geworden.» •  Dus tegenstrijd blijft altijd mogelijk Riccardo Petrella op de vraag of zijn ideaal van een mondiale welzijnsstaat niet •  Democratie is een open proces ‘utopisch’ was (De Groene Amsterdammer, 1998) Middenveld en ‘het politieke’
  8. 8. •  “Het politieke”: strijd over de goede samenleving in een open democratie •  Praktijken van burgerschap (Isin) •  Groepen burgers eisen rechten op binnen de gedeelde democratische ruimte •  Burgerschap is geen kwestie van ‘status’ maar van sociale praktijken •  Mensen ontwikkelen zich tot politieke subjecten doorheen die praktijken Middenveld en ‘het politieke’ ‘(2) Praktijken van burgerschap
  9. 9. DE POLITIEK HET POLITIEKE Dagelijkse beheer of management van de bestaande samenleving Een politieke daad moet het kader van de bestaande relaties zelf ook kunnen veranderen. •  Vakbonden betalen werkloosheidsvergoedingen uit, onderhandelen over bedrijfssluitingen •  Katholieke jeugdbewegingen integreren kinderen in ‘de zuil’ •  Vakbonden ijveren voor stemrecht, sociale rechten •  Katholieke jeugdbewegingen komen op voor een andere omgang met relaties en seks Middenveld: een historiek tussen de politiek en het politieke
  10. 10. 2. (DE)POLITISERING VAN, IN EN DOOR HET MIDDENVELD?
  11. 11. Overgang van ‘het politieke’ als de kunst van het onmogelijke naar ‘politiek’ als kunst van het mogelijke.. 3 niveaus van depolitisering: 1) Depolitisering “van” het middenveld: denken van de overheid over het middenveld depolitiseert; 2) Depolitisering “in” het middenveld: denken van het middenveld zelf depolitiseert; 3) Depolitisering “door” het middenveld: denken en handelen ten aanzien van achterban depolitiseert. Depolitisering (x3)
  12. 12. (1) (De)politisering VAN het middenveld? Hier staat de vraag centraal of/in hoeverre/ waarom/hoe organisaties in het middenveld de ruimte krijgen om politiserend te werken. •  •  •  •  •  Opdracht: integreren of politiseren? Positie: verantwoordelijk beheerder? Inhoud: consensus? Ruimte voor nieuwkomers? Inspraak ‘nemen’ of ‘krijgen’?
  13. 13. (1) Depolitisering van het middenveld
  14. 14. (2) (De)politisering IN het middenveld? Nog los van die externe depolitiseringsdruk vanuit de overheid en de markt is er ook de depolitisering vanuit het middenveld zelf. Geen algemene uitspraken Type organisatie/beweging Historiek en traditie Maatschappelijk doel... ... Maar toch kritisch bekijken •  •  •  •  Managementtechnologie? Zelfdiscipline en zelfcensuur? Allianties/frontvorming? Methodische expertise ?
  15. 15. (3) (De)politisering DOOR het middenveld Hier staat de vraag centraal of/in hoeverre/ waarom/hoe organisaties in het middenveld er al dan niet in slagen om kwesties en/of burgers en groepen in de samenleving te politiseren •  Burgers mobiliseren rond kwesties •  Verhaal? •  Methodisch? •  Leefwereld politiseren? •  Koppeling leefwereld >> bredere politisering •  Actor ontstaat in het proces •  Methodisch? •  De depolitisering van autonomie
  16. 16. (3) Depolitisering naar onder toe:‘doelgroepen’ (A)
  17. 17. (3) Depolitisering naar onder toe: ‘doelgroepen’ (B)
  18. 18. REPOLITISERING?
  19. 19. •  Politieke verklaring •  weinig steun voor een politieke rol van het middenveld •  aanval van rechts op sociaal middenveld •  verdere afbrokkeling (vertrouwens)relaties zuil-partijen •  Economische verklaring •  economische crisis en besparingen •  de paradox van de participatiemaatschappij •  doelgroepen onder druk: “voor wat hoort wat” •  Groeiend zelfinzicht •  Door interne druk en tweespalt ‘in’ organisaties •  Contestatie van nieuwe, minder geïnstitutionaliseerde organisaties Waarom ’repolitisering’?
  20. 20. Politiserend middenveld
  21. 21. Politiserend middenveld
  22. 22. Politiserend middenveld
  23. 23. Politiserend middenveld
  24. 24. •  Politieke ruimte serieus nemen: •  tegenstellingen, conflict en macht zijn de kern van “het politieke” •  (ook) buiten het beleidskader: kunst van het onmogelijke •  Middenveld zit in/geeft mee vorm aan de politieke ruimte >> eigen opstelling heeft altijd betekenis •  Politiserend werk is een noodzaak •  Een scherp eigen verhaal (durven) vertellen •  Autonome positie en strategie •  Achterban, doelgroepen zijn/worden politieke subjecten Repolitisering?
  25. 25. “De weg naar een politiserend middenveld in een vitale democratie ligt open als organisaties zich niet langer vooral beschouwen als een verlengstuk van de overheid, als verantwoordelijke partner, of hoogstens als spreekbuis en signaalgever voor groepen in de samenleving, maar integendeel als betrokken ondersteuners van mensen die zich doorheen ‘acts of citizenship’ zelf tot politieke subjecten ontwikkelen.”

×