Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Skiednis fan Eastdongeradiel deel 3

854 views

Published on

Skiednis fan Eastdongeradiel deel 3. Auteur: Samme Zijlstra. Fryske Akademy, nr 751, Rige stêds-, doarps- en streekskiednissen nû 4. 1992. Geschiedenis van Oostdongeradeel.

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Skiednis fan Eastdongeradiel deel 3

  1. 1. ist de frijheid waarden lear~ : paalde klasse enjen en taal, de en de geo- )iere skoallen : rskate skoal yn 1914, yn en lezumasyl 2 kwestje. De s de âlders it t neutrale ka- bean wie eat ), wie foar in subsidiearre troch de steat. Yn 1857 ünderskreaunen dan ek yn Eanjum en Nijtsjerlç 217 minsken in folkspetisjonnemint fan dy strekking. ” lt wie dus mooglik bysúndere skoallen op te rjochtsjen. Dat bardc yn Eastdongera- diel foar it earst yn 1866, yn dat jier begun master Samuel Couson yn Eanjum in krist- lik nasjonale skoalle mei 110 learliiïgen en twa úndermasters. lt skoaljild Wie hecch: seis gúne yn 't jier, foar in arbeider in viryklean. De iepenbiere skoalle yn Eanjum hâl- de mar 52 leerlingen oer. Ek yn Nijtsjerk waard in krístlike skoalle stifte, it inisjzityf gyng út fan de 'Waarheidsvrienden' under de lieding fan Gerrit Sinia. De skoalle waard yn 1868 iepene; ek hjir wie it skoaljild seis gúne it bern it jier. De nije Wet op it leger ünderwiis fan 1878 makke de saak noch slimmer foar it kristlik únderwiis. Yn 'e wet Wie fêstlein dat de skoallen Oan bepaalde easken, de bou en ynrjochting oanbelangjende, foldwaan moasten. De foarstanners fan kristlik un- derwiis moasten no mear belesting betelje foar it iepenbier únderwiis, dêft hja gj in gebruk fan makken en dêrnjonken mear jildbetelje foar harren kristlilçe skoallen, dy't Oan deselde easken as dy foar de iepenbiere skoallen foldwazln moasten. lt íinderwiis waard in Wichtich striidpunt yn ”e polityk. Yn de liberale krant Oostergo waard it neutrale únderwiis fercligene, Yn 1875 waarden de 'medekiezcrs, vrienden van de openbare school' útnoege om kandidaten te stellen foar de riedsfer- kiezing; liberaal wie foar de measte liberalen synonym mei foarstanner fan iepenbier H . _~, -'- . i” ` if' “yl . l `s . N i 'o ' 1 l Hl; W* rllųl-, .l- . E < ' I - a 4 l . . -- vy i. e; _ ~ . ` ' . ;“ lli- 'l' , _ w. ,A x . wy _ "h ' . " u - . x `. i . w *I . r? .`l. l - ANC J - . `_ l Wu* - n, , L , ` 3 . 'i 'x ' _ ' l . u. - , F S/ eoallefotufazz de lerisllž/ ae 5160611193111 Nýezuier; 1910. 1 59
  2. 2. únderwiis. Yn dat únderwiis soe frijheid, iendracht en leafde kweekt wurde yn de jeugdige herten, it dogmatyske koe oan de dúmnys oerlitten wurde. De liberalen wiene der fúl op dat gjin skoaljild heft waard fan de bern fan de earmen: it únderwiis mocht gjin barriêres oprjochtsjefí” It hege skoaljild wie foar de measten in te hege drornpel om harren bern nei de kristlike skoalle te stjoeren. Ds. Langhout fan Ie besocht noch de iepenbiere skoallen de wyn út ”e seilen te nimmen troch de gemeenteried foar te stellen, ek skoaljild te freegjen fan bern dy't de iepenbiere skoallen besochten, mar de ried wegere dat. Sa- dwaande wreide it kristlik únderwiis him mar stadich út: earst yn 1894 kaam yn Ie in kristlike skoalle, betelle út in kollekte dy't 4500 güne opbrocht. Boppemaster waard J. Rommerts; de skoalle hie 85 learlingen en it skoaljild wie in ryksdaalder yn 't jier. De druk op 'e kristlike âlders om harren bern nei de kristlike skoallen te stjoeren wie somtiids grut. Sa klage Sytze Posthumus yn 1904, dat 'het bestuur der afdeeling Lioessens van Patrimonium, waarvan hij lid was, hem in den jongsten winter werk heeft geweigerd, omdat hij zijne kinderen met het oog op het hooge schoolgeld, hoewel hij niet tegen het bijzonder Onderwijs is, niet meer wenscht te laten deelne- men aan het Onderwijs aan de bijzondere school te Nijkerkïm Uteinlik wie de skoallestriid yn 1917 ôfrún. Mei in wiziging fan de grünwet krige it bysündere únderwiis deselde rjochten as it iepenbiere. Yn Eastdongeradiel ferkrong it kristlik únderwiis it iepenbiere hast hielendal? ” 160 driuw Op, yn lmslacr fan 68151 oarloch sk in grypcjvi dizze syku lingen, in] Nei de e nisten om de macht t den oeral earst yn If sulusjrçlzjc lutionairc: De (wei waard yn c en omkrirv tsjinsianne Dokkum g op een aar reed te vir waard oor kwikkelijk lies jaan n hektare. W Yn 1929 lebeurs yn krach fan X' te. It gclbl- mei wurkft Mar funv 1940 foelc Eastdongci gcmcentca
  3. 3. kt wurde yn de : le. De liberalen ten: ít ünclerwiis 'ren bern nei de znbiere skoallen 1, ek skoaljild te lwegere dat. Sa- 94 kaarn yn le in pemaster waard aalder yn 't jier. allen te stjoeren ur der afdeeling : en winter werk oge schoolgeld, te laten deelne- grúnwet krige it eradiel ferkrong 16 Slot: de úntjouwings nei 1914 Yn 1914 briek de Earste Wrâldoarloch út. lt slagge Nederlân om neutraal te bliuwen, mar it moast distribúsje fan bygelyks ierpels ynfiere. Ek moast it leger paraat bliuwe. Sa lei by Ingwierrum in milysje. De soldaten holpen trouwens, as it sa útkaam, de boeren yn de haaiïnge. Yn 1916 waarden in protte produkten krap en sette de gemeente in distribúsjebe- driuw op. Yn dat jier waarden 5000 klompen oanskaft en yn 1917 waard alle rogge yn beslach nommen. Earst yn 1920 waard it distribúsje-bedriuw opdoekt; it tekoart fan 6815,07 gúne waard troch de gemeente oansuvereflåó lnkelen wiene troch de oarloch skatryk wurden, mar de measten hiene swier te lijen en doe't nei de oarloch in grypepiclemy útbriek, stoaren fanwege te min iten yn Europa mear minsken oan dizze sykte as dat der fallen wiene yn 'e oarloch. Ut België en Frankryk kamen flecht- lingen, in part dêrfan waard yn Eastdongeradiel únderbrocht. Nei de ein fan 'e kriich bleau it ünrêstich yn Europa. Yn Ruslân wiene de kommu- nisten oan it bewâlcl kommen en ek yn Nederlân mienden sornlike sosjalisten dat hj a de macht oernimme koene. Dat mislearre en om in herhelling foar te kommen waar- den oeral yn Nederlân boargerwachten oprjochte. Yn Eastdongeradiel barde dat earst yn 1920 en noch yn 1925 joech de gemeenteried oan dizze boargerwacht in subsydzje fan 200 gúne. lt riedslicl Zwart ferdigene dat mei in ferwizing nei de 'revo- lutionaire stemming, welke in de landen om ons heen te merken valtïm De tweintiger jierren wiene reedlik geunstich, mar de gemeente Eastdongeradiel waard yn dizze tiid wol in stik lytser. Al yn 1915 hiene der plannen west om Ealsum en omkriten by Dokkum te foegjen. Boargemaster Sytsma wie der in ferheftich tsjinstanner fan en sei dêroer yn de ried: 'Waar het naburige gemeentebestuur van Dokkum gemeend heeft een poging te moeten wagen, wat misschien kan uitlopen op een aanval op onze historiseh verkregen rechten, daar hoop ik u als een man ge- reed te vinden mij te steunen'. Mar de boargemaster koe it tij net keare. Yn 1920 waard oer dizze kwesje in útstel yntsjinne by de ried, dy*t wol fún dat it in 'onver- kwikkelijke zaak' wie, mar ünder presje fan it ministearje fan Binnenlânske Saken be- lies jaan moast. Yn 1924 rekke Eastdongeradiel Ealsum kwyt, in gebiet fan 55 hektare. Wol krige de gemeente dêr in fergoeding fan 54.900 gúne foar. Yn 1929 briek de grutte depresje út. De oanlieding wie it ynstoarten fan de oandie- lebeurs yn Amearika, mar al lang gyng it yn de agraryske sektor net goed. Troch de krach fan Wall Street gyngen frijwat banken fallyt en moasten in bulte bedriuwen slu- te. It gefolch wie in massale wurkleasheid. It regear besocht de need te fersêftsjen mei wurkferskaffing en oan 'e ein fan de tritiger jierren gyng it wer de goede kant op. Mar fanwege ú. o. de krisis wiene yn Dútslân de nazi's oan it bewâld kommen. Yn 1940 foelen de Dútske legers Nederlân yn en waard ús lân beset gebiet. De ried fan Eastdongeradiel besocht har deistige taken sa goed mooglik út te fieren, mar ried en gemeenteamtners kamen al gau yn konflikt mei de besetters, dy”t yn 1941 in lid fan 161
  4. 4. Arrestaasje fan de NSB-boargemasterA. Ykema (twaøidefan lofts), yn 1945, troch de bin- nenlânslee srriídkräten de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) ta boargemaster benearnden. It ferset tsjin de Dútsers hie únderskate foarmen: ünderdúkers waarden holpen, illegale krantsjes waarden ferspraat en bonkaarten foar de distribúsje waarden ferfalske. By aksjes fan it ferset en represailles dêrtsjin fan de Dútsers binne yn Eastdongeradiel 17 minsken omkommen. Yn 1945 wiene de Dútsers ferslein. Nei 1945 feroare der in bulte. Wy wolle yn it koart de wichtichste feroarings tusken 1945 en 1980 beskriuwe. It wichtichste foar Eastdongeradiel wie de efterútgong fan it belang fan de lânbou foar de Neclerlânske ekonomy. De yndustry waard folle wichtiger en omdat der yn Eastdongeradiel net folle yndustry wie, teagen de min- sken nei oare plakken. Fral yn 'e jierren sechstich waard de gemeente konfrontearre mei it leechrinnen fan 'e doarpen, in tendins dy”t trouwens yn 'e jierren santich ta stean kaam. Mei it tebekrinnen fan it ynwennertal fan de doarpen ferdwún de mid- clenstân ek en moasten de skoallen slute om't der gjin genôch learlingen mear wiene. It is cle fraach yn hoefier`t cle doarpen noch leefber bliuwe. De lânbou koe troch skaalfergrutting (de lruilverkaveling) en meganisaasje mei minder folk ta. Nije wurkplakken binne miskien te finen yn 'e toerisme-yndustry en de rekreaasje (nei it foar in part clroechlizzen fan de Lauwerssee wurdt besocht hjir in sintrum foar de wettersport fan 'e grún te krijen). It leechrinnen fan Eastdongeradiel betsjutte ek de ein fan it bestean fan Eastdonge- radiel as selsstannige gemeente. Yn 1983 waard út Eastdongeradiel, Westdongeradiel en Dokkum cle gemeente Dongeradiel foarme. Dat is itselde gebiet as dêr't wy yn de Midsieuwen ús ferhaal mei begun binne; doe foarmen de neamde streken ek ien gebiet. 162 Oan 'e ei: tiid foar i| yn it ram! yn it lân dongcra lyks foar alle gritcr wurde as wjerslach yn E: LstLl( Wy ha Dêryn fcl kocht wa sjonale c boerebec yn it lrcc rispinge 1 waard. E: dy yn dc Op it s de tiid fo hinne hej rinnen. li moed ini einliks n< Opitt: De herfo wiene m: dat: de O giene út: ke bleauw as in rjoc
  5. 5. ', troch de bin- nden. It ferset iolpen, illegale : n ferfalske. By : longeradiel 17 'oarings tusken : fterútgong fan ry waard folle : eagen de min- konfrontearre : rren santich ta ? dwün de mid- : n mear wiene. : ganisaasje mei ie-yndustry en besocht hjir in fan Eastdonge- estdongeradiel dêr't wy yn de streken ek ien 17 N eibeskôging Oan 'e ein kommen fan de beskriuwing fan de skiednis fan Eastdongeradiel is it no tiid foar in neibeskôging. Wy hawwe de skiednis fan dizze gritenij, letter gemeente yn it ramt set fan de skiednis fan Fryslân en Nederlân. Wat harde yn de provinsj e of yn it lân hie ek har wjerslach op Eastdongeradiel. Yn polityk opsjoch rjochte East- dongeradiel har nei wat der him ôfspile op provinsjaal of lanlik nivo. Wy fne byge- lyks foar de aehttjinde ieu yn hiel Fryslân it oligargisearrings proses wer. Ek yn sawat alle gritenijen wiene skelen oer it stimrjocht. Eastdongeradiel moat dêrom net sjoen wurde as in wat efterôf-streek, dêr't alle wichtige foarfallen oan foarby gyngen. De wjerslach fan wichtige foarfallen, bygelyks de reboeljes fan 1672 en 1748, fine wy ek yn Eastdongeradiel. Wy hawwe steld dat de ekonomy fan Eastdongeradiel fral berêste op 'e lânbou. Dêryn ferskilt de gritenij net fan de hiele bouhoeke fan Fryslân. Om't it meast nôt fer- kocht waard op 'e merk fan Ljouwert, krige Eastdongeradiel te meitsjen mei de na- sjonale en ynternasjonale nôtprizen. Fan dy prizen hong de opbringst fan it boerebedriuw ôf. In tige grutte ynlloed krigen de ynternasjonale úntjouwingen pas yn it tredde fjirdepart fan de njoggentjinde ieu, doeï inkele jierren efter inoar de rispinge mislearre en tagelyk it Arnerikaanske nôt yn Europa oan 'e merk brocht waard. En de wize sa't de boeren de gefolgen dêrfan opfongen ferskilt net folle fan dy yn de rest fan Nederlân. Op it sosjale med fine wy ek net folle ferskil; de bestriding fan de earmoed wie yn de tiid foar 1850 gelyk oan dy yn de rest fan Fryslân (en Nederlân), Earst om 1900 hinne begun de soarch foar de earmen yn Eastdongeradiel by oare plakken efterop te rinnen. In djip wantrouwen tsjin it yngripen fan de oerheid, mei it idee dat de ear- moed in natuerlike oarder wie, soarge dêrfoar dat der foar de arbeiders en de earmen einliks neat feroare. Op it tsjerklik med folge Eastdongeradiel ek de úntjouwings yn de rest fan Fryslân. De herfoarme tsjerke hie yn de 17de en 18de ieu fierwei de measte oanhingers, der wiene mar inkele prosinten roomsken en mennisten. Yn 'e njoggentjinde ieu feroare dat: de Ofskieding fan 1834 fün wol wat oanhingers yn 'e gemeente, mar de measten giene út de herfoarme tsjerke mei de Doleânsje. Dejingen dy't yn 'e herfoarme tsjer- ke bleauwen wiene meast ortodoks. Sunt dy tiid stiet Eastdongeradiel dan ek bekend as in rjochtse gemeente. 163
  6. 6. Lišłfan. Ryksa ' Swat L Rinu ' Hof f g Oant ' Ncde ' Kolle ' Kolle ' Nij p l Famy Argy ' Argy ' Pb H ~ ' Sami' l j OfS/ łlliłlgjžlłl de lxulzuersseejrrt l 969. Stre ^ íi l N ų ' Argyf l N , ' Fcrsl Lisl fan G. Abm ~ I 1980; ` N. E. Al [mm = AJ. And AJ. Am. AJ. And LJ. van : uile/ e dln. ( H. Baer l den z 164
  7. 7. 4.5; Bibliografy List fan bril/ ete argiz/ en Ryksargyf yn Fryslân, Ljouwert (RAF) * Steaten fan Fryslân foar 1580 * Argyf fan de Steaten fan Fryslân 1580-1795 Rintmasterrekkens Hof fan Fryslân Oantekens út de argiven fan de admiraliteit Nedergerjocht Eastdongeradiel * Kolleksje Gabbema Kolleksje Friesch Genootschap * Argiven Gewestlike Bestjoersynstellingen yn Fryslân 1795-1815 (1815) (BRF) * Nij Provinsjaal Argyf 1815-1920 (NPA) Famylje-argiven Schwartzenberg, en Meindersma * Argyf Daam Fockema Argyf Friesche Maatschappij van Landbouw, ôfdieling Eastdongeradiel * Pb Hs 894: 'Volkstelling Voor geheel Friesland” (1796) Samling oanwinsten Streekargyf N oardeast Fryslân, Dokkum (SAD) * Argyf gemeente Eastdongeradiel * Ferslaggen Kamer Van Koophandel en Fabrieken Dokkum List fan boe/ een en artikels G. Abma, Geloof en Politieke. Confessionele partijvorming in Friesland (LjoL1wert 1980) N. E. Algra, Ez'n. Enkele recbtsbzstorische aspecten van de grondeigendom in Wester- laawers Friesland (Grins 1966) AJ. Andreae, Kollumerland en Nieawlerazsland (Kollum 1885) AJ. Andreae, De Laawerszee nagespoord in bare wording (Ljouwert 1881) AJ. Andreae, Nalezing op de Nieuwe Naamlijst van grietmannen (Ljouwert 1895) LJ. van Apeldoorn, De leerleelijlee goederen in Friesland. Bescbrijuing van de ont- wikkeling van bet recbt omtrent de leerleelzjlee goederen in Friesland tot 1 795, 2 dln. (Ljouwert 1915) H. Baerdt van Sminia, Naamlijlrt van de Grietmannen, die van 181 6 tot 1851 hoof- den van de gemeenten ten plattelande in Friesland zijn geweest (Ljouwert 1851) 165
  8. 8. H. Baerdt van Sminia, Nieuwe Naamlijst van grietinannen van de vroegste tijden af tot het jaar 1 795, met eenige geschiedkundige aanteekeningen (Ljouwert 1857) H. de Beer, 'De zaak Brunsveldt”, yn: De Vrije Fries dl. 52 (1972), s. 80-88 Beneficiaalhoeken van Friesland (Ljouwert 1850) E. Benínga, Cronica der Vresen (Aurich 1961) F . C. Berkenvelder, 'Frieslands handel in de late Middeleeuwen”, yn: Economisch- Historisch Jaarboek dl. 29 (1965), s, 157-181 K. T. Besuyen, De hoofdelike omslag in de Friesche gemeenten (Rotterdam s. j.) JP. de Bie, Het leven en de werken van Petrus Hofstede (Rotterdam 1899) P. C.J. A. Boeles, Friesland tot de elfde eeuw (Den Haach 1952) G. H. van Borssum Waalkes, Andreae T iarae Annotationes (Ljouwert 1894) Ph. H. Breuker, *De Midsieuske kleasters yn Fryslân, yndield neffens de greatte fan har grounbesit”, yn: It Beakert 57 (1975), S 416-425 Ph. H, Breuker, 'Oersjoch en úntjouwing fan de wapenkorpsen en folkssosiëteiten yn Fryslân”, yn: ItBeaken 52 (1970), s. 141-159 G. Brom, *Naamlijst der priesters, die in het bisdom Utrecht gewijd zijn van 1505 tot 1 528”, yn: Archief voor de geschiedenis van het aartshisdom Utrecht 25 (1896), s. 1-98 B. Bunte, 'Ausfuerliche Untersuchungen ueber die auf Friesland sich beziehenden Traditiones Fuldensesl, yn: jahrhuch der Gesellschaftfuer hildende Kunst und vaterlaendische Altertuemer zu Erriden dl. 10 (1892), s. 29-49 U, Buwalda, R. Tolsma en T. Zijlstra, Een geschiedenis van Oosternijkerk (Mitselwier 1979) MP. van Buijtenen, Frieslands niiddeleeuwse rnarktrechten (Ljouwert s. j. ) S. Cuperus, Kerkelijk leven der hervorrnden in Friesland tijdens de Republiek, 2 dln. (Ljouwert 1920) WE. van Dam van lsselt, De verdediging van Friesland in 1 6 72 en 1673 (Den Haach 195 1) Op 'n drajke. 75 jaar cooperatief hankieren vanuitAnjum (s. p. 1985) E. van Dijk, 'ontwikkelingen in Oostdongeradeel tijdens de Sijtsma-periode, 1904-1964”, yn: It Beaken 26 (1964), s. 81-99 W. Eekhoff, Friesland in 1815 (Ljouwert 1863) W. Eekhoff, Friesland in 1815. Historische hijžonderheden omtrent de deelneming der Friezen aan de volksbeweging en krijgshedrýven hij Quatrehras en Water- loo (Ljouwert 1865) U. Emmius, Rerum Frisicaruin Historia (Leien 1616) M. H.H. Engels, Naamlijst van Gedeputeerde Staten van Friesland 15 77-1 795 (Ljou- wert 1979) JA. Faber, Drie eeuwen Friesland. Economische en sociale ontwikkelingen van 1500 tot 1800, 2 dln. (Wageningen 1972) 166 1.H. (3 tljdx y J-W. * CJ-Gl H. 11:11 H. Hal PJ. va IP. ł-lc AJJ. Archi H. [cd ]. N. Jarj yn: 13. 2111-51 JJ. Ka (Ljoutl J J- KH (Dracl WH. (196~'1`_ D. P. I* WT. W. T. WT. WT. WT. WT. WT. S. F. K j. van s. 85- J. Mar geslag J. C.A. SJ. v: J J . W' yr
  9. 9. ,Iste tijden af . lwert 185 7) 88 Économisch- Iam s. j.) 99) 94) e greatte fan kssosiëteiten van 1505 tot 25 (1896), s. Jeziehenden 9 Kunst und k (Mitselwier s. j.) ibliek, 2 dln. l (Den Haach smit-periode, v deelneming is en Water- 7-1 795 (Ljou- relingen van 1.H. Gosses, 'Deensche heerschappijen in Friesland gedurende den Noormannen- tijd”, yn: Verspreide Geschrtften (Grins/ Batavia 1946), s. 150-151 LW. Griede, Het onstaan van Friesland Noordhoek (Amsterdam 1978) CJ. Guibal, Democratie en oligarchie in Friesland tijdens de Republiek (Assen 1954) H. Halbertsma, Frieslands Oudheid (s. j. 1982) H. Halbertsma, Terpen tussen Vlie en Eems (Grins 1963) P. J. van der Hark, De nood der Friesche gemeenten (Leien 1895) J. P. Hofstede, Het Ommelander collatierecht (Ljouwert 1886) AJ J . Hoogland, 'Conscriptio exulum Frisiae. De F riesche Vlugtelingen in 15802 yn: Archief voor de geschiedenis van het aartshisdom Utrecht 16 (1888), s. 521-571 H. ledema, Van Anigheim tot Anjum (Mitselwier 1981) J. N. Jacobsenjensen, 'Morysons reis door en zijn karakteristiek van de Nederlanden”, yn: Bijkiragen en Mededeelingen van het Historisch Genootschap 59 (1918), s. 214-305 JJ. Kalma, Naainlijst der Friese Doopsgezinde leke- of lięfdeprekers en predikanten (Ljouwert 1962) JJ. Kalma, JJ. Spahr van der Hoek en K. de Vries (ed. ), Geschiedenis van Friesland (Drachten 1968) WH. Keikes, 'Oostdongeradeelz weerbaar tegen watervloeden”, yn: It Bea/ een 26 (1964), s. 152-154 D. P. Keizer, Rehoelje yn de Dongeradielen (Bútenpost 1980) WT. Keune, Anjum en zijn molen (Drachten 1972) WT. Keune, Buma-hús 1901-1975 (Kollum 1975) WT. Keune, Korte geschiedenis van hetdorp Wetzens in Oost-Dongeradeel (s. p. en j. ) WT. Keune, Kerk en dorp jouswier (Mitselwier 1985) WT. Keune, Kerk en gemeente van Oostemýkerk (Mitselwier 1970) WT. Keune, De kerk van Anjum in het licht van oude rekeningen (s. p. 1975) WT. Keune, Openhaar Onderwijs in Oostdongeradeel (Mitselwier 1985) S. F. Kuipers, [en en aar oer de groun fan East-Dongeradiel (Drachten s. j. ) J. van Lennep, 'Vroege en late regenten in Friesland”, yn: De Vrije Fries dl. 48 (1968), s. 85-104 J. Marcus (ed. ), Sententiën en indagingen van den Hertog van Alva, uitgesproken en geslagen in zynen Bloedtraadt (Amsterdam 1755) J. C.A. de Meij, De Watergeuzen en de Nederlanden 1568-1572 (Amsterdam 1972) SJ. van der Molen, Vissers tussen Wad en Gat (Ljouwert 1976) JJ. van Moolenbroek, 'Caesarius van Heisterbach op reis in Friesland en Groningen”, yn: Tijdschrift voor Geschiedenis 98 (1985), s. 515-559 167
  10. 10. H. Oldenhof, 'Exules Conscripti”, yn: It Bea/ een 51 (1969), s. 155-155 J. W, Oudendag, 'De Provinciale Vereeniging van Vrienden der Waarheid 1854-1890”, yn: It Beaken 42 (1980), s. 55-84 A. A.F. van Panhuijs, De landgenieente in Friesland (Grins 1869) Pax Groningana (Grins 1975) O. Postma, *Fan boer en ambacht. Oantekeningen út de weesboeken”, yn: It Beaken 20 (1959), s. 124-126 O. Postma, It Fryske doaip as tsjerklike en wrdldlike ienheidfoar 1 795 (Snits 195 5) O. Postma, 'Dokkum as lân- en séstêd yn it forlinej yn: It Beaken 16 (1954), s. 150-154 O. Postma, ,De Saksische jaartax in Friesland”, yn: De Vrije Fries dl. 55 (1959), s. 51-82 Register van de Aanhreng van 1511, dl. 1 (Ljouwert s. j.) J. Reitsma, Honderd jaren uit de geschiedenis der hervorming en der Hervormde Kerk in Friesland (Ljouwert 1876) J. Reitsma (ed. ), Register van geestelijke opkomsten van Oostergo in 1580-1581 (Ljouwert 1888) _ K. van Richthofen, Untersuchungen ueberfriesische Rechtsgeschichte (Berlyn 1882) Chr. Schotanus, De geschiedenissen, kerckelyck ende wereldtlyck van Friesland (Amsterdam 1660) G. F. thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, Groot placaat en charter-hoek van Vriesland, 5 dln. (Ljouwert 1768-1795) P. Sipma, Oudfriesche Oorkonden, 5 dln. (Den Haach 1927-1941) S. R. Sipma, Ingwierrum troch de tiden hinne (Mitselwier 1981) F . Sjoerds, Historischejaarhoeken (Ljouwert 1777) B. H. Slicher van Bath, 'Robert Loderer en Rienck Hemmema”, yn: It Beaken 20 (1958), s. 89-117 PJD. van Slooten, 'De deelskosten”, yn: Friesche Volksalmanak (1890), s. 148-165 PJ . D. van Slooten, 'Frieslands volkstellingen der 18e eeuw met opgave van de geali- menteerden”, yn: Fri'esche Volksalmanak (1888), s. 129-160 JJ. Spahr van der Hoek, 'Undersyk yn de Noardeasthoeke”, yn: It Beaken 52 (1970), s. 61-118 Tegenwoordige Staat van Friesland, 4 dln. (Harns 1785-1789) RJ. Staverman, Volk in Friesland buiten de kerk (Assen 1954) J. ter Steege, Vini'a Domini, Geschiedenis van de kerk van Aalzum-Wettsens (s. p. en i. ) J. ter Steege en C. Boers, De strij'd om en tegen het water in de Dongeradelen (s. p. 1975) j. Swart, *It birin fan it befolkingstal fan East-Dongeradiel”, yn: IIBeaken 26 (1964), s. 195-2 06 168 -~x _]. S. Thciss WOYP 'Tjaa J. Vegeiinj (Ljouwert E. VCrWijs] W. Tsj. Vlrj eeuwen he] K. Vos, 'n en zcvcntí 547-550 O. Vries, 11 HillC de Vi: (1878-1. vi j. Walda, 11 S. E. X 'enc, J. Wessclii (Dokkum) J. P. Wicrsl land na I. JJ. Wolljc. - G. A. Wim'. G. A. Wtuï A. W. Wyk' l l 1 j
  11. 11. 5 der Waarheid t”, yn: It Beaken 795 (Snits 1955) ? n 16 (1954), s. il. 55 (1959), s. ier Hervormde in 1580-1581 'e (Berlyn 1882) van Friesland arter-boek van : It Beaken 20 90), s. 148-165 ve van de geali- zken 52 (1970), Vetsens (s. p. en geradelen (s. p. en 26 (1964), s. LS. Theissen, Centraal gezag en Friesche vrijheid (Grins 1907) Worp Tjaarda van Rinsumageest, Kronyken van Friesland, dl. V (Ljouwert 1871) j. Vegelin Van Claerbergen, Een dagverhaal omtrent de troubelen van het jaar 1 748 (Ljouwert 1899) E. Verwijs, De oorlogen van hertogAlbrecht van Beieren met de Friezen (Utert 1869) W. Tsj. Vleer, Rare kostgangers in Dokkum en de omliggende gemeenten door de eeuwen heen, dl. 4 (Hurdegaryp s. j.) K. Vos, 'De copia der oudsten en dooplíjsten van de Harde Vriezien uit de zestiende en zeventiende eeuw”, yn: Nederlandscb archief voor kerkgeschiedenis 1 1 (1914), s. 547-5 50 O. Vries, Het Heilige Roomse Rij'k en de Friese vrijheid (Ljouwert 1986) Hille de Vries, Landbouw en bevolking tijdens de agrarische depressie in Friesland (1878-1895) (Wageningen 1971) J. Walda, It doarp Nij'ewier (s. p. en j. ) S. E. Wendelaar Bonga, Oer Eastrum, âld en nij (Dokkum 1942) J. Wesseling, De Afscheiding van 1834 in Friesland, dl. 1. De classis Warnswerd (Dokkum) van de Afgescheiden Kerken (Grins s. j.) J. P. Wiersma en K. Tjepkema, Elf en Wereld. Over de agrarische toestand in Fries- land na 1870 en de doorbraak der cooperatieve gedachte (Drachten 1959) JJ . Woltjer, Friesland in Hervormingstýd (Leien 1962) G. A. Wumkes, Bodders yn de Fryske stri i'd (Boalsert 1926) G. A. Wumkes, Stads- en dorpskroniek van Friesland, 2 dln. (Ljouwert 1950-1954) AW. Wybrands (ed. ), Gesta abbatum orti sancte Marie (Ljouwert 1879) 169
  12. 12. ._. _. ÊQPPQNQWÊWN! " 170 15. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 1 l 1 21. 22. 25. 24. 25. 27. 28. 29. Noaten Faber, Drie eeuwen; H. de Vries, Landbouw. Hjiroer: Griede, Ontstaan; Kuipers, Groun. Keune, Wetsens, s. 8; Boeles, Friesland, s. 84. Halbersma, Terpen, s. 266. Boeles, Friesland, s. 191-195. Keune, Wesens, s. 5-6. Griede, Ontstaan, s. 128-157. Boeles, Friesland, s. 549 en 421. Halbertsma, Oudheid. Halbertsma, Oudheid II, s. 674-675; Gosses, Deensche heerschappij, s. 141. Bunte, Untersuchungen, s. 50, 56, 40-41, Van Richthofen, Untersuchungen, s. 122-124; Halbertsma, Terpen II, s. 117-118, 126 Algra, Ein, s. 14-21. Baerdt van Sminia, Nieuwe naamlijst, s. 76-77; Andreae, Nalezing, s. 24-25. Sipma, Oorkonden, s. 17, 22-25. Sipma, Oorkonden II, s. 55-54. Berkenvelder, Frieslands handel, s. 157-181; Van Buijtenen, Marktrechten, s. 54-55, 54-55; Sipma, Oorkonden II, s. 45-45. Hofstede, Collatierecht, s. 6, 8. Keune, Wetsens, s. 7. Sipma, Oorkonden III, s. 21-22. Schwartzenberg, Plakkaatboek 1, s. 145-149. Sipma, Oorkonden II, s. 155-156. Wumkes, Bodders, s. 102-111. Breuker, Midsieuske kleasters, s. 416-425. It kleasterbesit 1511 (yn púnsmieten): Plak Sion Weerd Bethlehem Dokkum Mariëngaarde Klaarkamp Moarre 854 544 Ingwierrum 524 le 25 518 Mitselwier 1 65 5 Ljussens 48 Jouswier 52 Nijewier 854 19 Peazens 57 8 52 Nijtsjerk 587 17,5 109 1975 Wetsens 405 Eastrum 2 Ealsum 596 Van Moolenbroek, Caesarius, s. 524-525. Walda, Nijewier, s. XXVlI. Wybrands, Gesta abbatum, s. 150. Van Moolenbroek, Caesarius, s. 558-559. Vries, Roomse Rijk, s. 16-17. Verwijs, Oorlogen, s. LXXXVHI, ClX-CIX, CXVIIIM, CXXXU, 555. 50. 51. 52. 55. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 40. 41. 42, 45. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 55. 54. 55. 56.
  13. 13. 141 . rsuchungen, s. 24-25. chten, s. 54-55, nsmieten): 2 Klaarkamp 596 50. 51. 52. 55. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 40. 41. 42. 45. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 55. 54. 55. 56. Beninga, Cronica I, s. 257, 260-261, Sjoerds, Historischejaarboeken IV, s. 447. Vries, Roomse Rijk, s. 64-65, Keune, Wetsens, s. 15-18. Fax Groningana, s. 14-16. Paar Groningana, s. 16. Emmius, Rerum, fol. 595, 599, s. 675-674. Andreae, Kollumerland, s. 22. Sipma, Oorkonden II, s. 176, 185. Emmius, Rerum, fol. 575. Pax Groningana, s. 68-75. Pax Groningana, s. 51, 56, 66, 71, 75. Pax Groningana, s. 124. Theissen, centraal gezag, s. 29-57. Tjaarda, Kronyken V, s. 7-12, Schwartzenberg, Plakkaatboek Il, s. 15, 17-18. It bedrach waard as folget oer de doar- pen omslein (yn goudgúnen en stoeren; yn in goudgúne gyngen 28 stoeren): doarp jiertaks hierwaarde Wetsens 25 145-10 Eastrum 46 565-1 le 120 998-24 Peazens 26 159-5 Ljussens 66 476-14 Jouswier 15 1586 Eanjum 180 1281-4 Nijewier 26 178-9 Nijtsjerk 56 460-2 7 Ealsum 58 569-26 Ingwierrum 56 409-20 Moarre 56 541 -2 5 Mitselwier 50 550-22 Postma, Saksischejaartax, s. 71. Worp, Kronyken V, s. 40-41; Emmius, Rerum, fol. 608. Worp, Kronyken V, s. 89-90. Worp, Kronyken V, s. 66. Schwartzenberg, Plakkaatboek II, s. 547, 486. Postma, Dokkum, s. 151. Emmius, Rerum, fol. 796, Schwarzenberg, Plakkaatboek II, s, 140. RAF, Rintmasterrekkens 1525-1524, fol. LXlII, LXV. RAF, Rintmasterrekkens 1524-1 525, fol. XXXVI vo, fol. XXXIX vo; Schwartzenbcrg, Plakleaalbøek il, 174. De ealiju wiene: Sybc Humalda; Doctor Pieter; Doctor Kempo; Hear Zalnick; Hessel Boeckema; Hcttc Hemmena; Yeppc Stanije; Hear Julius Gere- kens; Lieuwe Abinga; Sippe Heemstra en Poppe Mellema. Theissen, centraal gezag, s, 181-192. RAF, Rintmasterrekkens 1524-1525: Ynkomsten: Konsintjild oer 19 ferkeapings 10 goudgúnen 12 stoeren boetes 19 goudgúnen 2 stoeren 171
  14. 14. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 77. 78. 79. 80. 81. 82. 83. 84. 85 86. 87. 88. 89. 90. 91. 172 sitazsjejild 2 goudgünen 2 stoeren tegearre 42 goudgúnen 8 stoeren Hjirfan wie foar de kiezer 21 goudgúnen 4 stoeren Netto ynkommen grytman 21 goudgünen 4 stoaren Uijefien: It jild fan de kiezers nei Ljouwert bringe 1 goudgüne 16 stoeren It bringen fan de monstersedellen nei Ljouwert 28 stoeren Diversen 5 gouclgúnen 5 stoeren Sa bliuwt oer 12 goudgünen 5 stoeren RAF, Rintmasterrekkens 1524-1525, 1525-1526, 1526-1527. RAF, Rintmasrerreleleens 1527-1528. RAF, Hof van Friesland, Criminele sententiën 11,1, fol 98 Vo-99; 11, 2, fol. 20-20 V. Postma, Frysłee doarp, s. 19-30. RAF, Rintmasterrekkens 1524-1525. Schwartzenberg, Plakleaatboele 11, s. 180-181; 111, s. 24, 111, 292. RAF, Rintmasterrekkens 1525-1526, fol. LXX. RAF, Rintmasterrekkens 1542-1543, fol. LII, LXIX vo, LXXI VO. Schwartzenberg, Plaleleaatboek 111, s. 292-293; Baerdt van Sminia, Naamlijsi, s. 79-80; Andreae, Nalezing, 30. Woltjer, Friesland, s. 322. RAF, Rintmasterrekkens 1566-1567, fol. LXXI11 vo. It wiene Dirik Jacobs, Tyepke Wilkesz, Heynclrík Roeloffs en Sijds Gerríjtsz út Ing- wierrum en Ritsche Reytsz út Mitselwier. RAF, Verzameling aanwinsten, 45; Marcus, Sententiën, s. 192-193. Woltjer, Friesland, s. 198; RAF, Staten voor 1580, 113. RAF, Staten voor 1580, 115. RAF, Staten voor 1580, 113; Rintmasterrekkens 1570-1571, fol. VIII vo, LX1 vo-LXII. De Meij, Watergeuzen, s. 62, 155, 259, 310, 312-317, 318-328. RAF, Rintmasterrekkens 1572-1573, fol. LV vo; Staten voor 1580, 113. Woltjer, Friesland, s. 257-258; Andreae, Kollurnerland, s. 69; RAF, Staten uoor 1580, 584; RAF, Pb Hs 449. Woltjer, Friesland, s. 289-291, 325. Oldenhof, Emiles, s. 167; Hoogland, Comcriplio, s. 342. RAF, Staten voor 1580, 178. Reitsma, Register, s. 124-128. Schwartzenberg, PlaIeleaaiboe/ e 1V, s. 118-119; Andreae, Kollurnerland, s. 78, 91. RAF, Siaienarcbief Gg 63, XXVI. Schotanus, Gesclaiedenissen, s. 858. RAF, Staten voor 1580, 743; StatenarcbiefKO 2 (9-7-1582); Gf13; Gf10. RAF, StaienarcbiqS 221, no 32 (18-6-1586); 48 (29-4-1587; S Za 11, fol. 26 vo-27. . Jacobsen Jensen, Moryson , s reis, s. 247. - Wendelaar Bonga, Eastrum, s. 34; RAF, Statenarcbiej' S 22 11, fol. 159 vo (12-5-1589); S 2c 11, fol 35 vo, 44 vo (19-3-1591); Schwartzenberg, Plaleleaaiboele IV, s. 787 (14-4-1592), g. 937-939 (8-10-1596). Keune, Wetsens, 25-26. Tegerzwoordíge Staat 1V, s. 2-6, RAF, Siadbouderlýle archief, 265. Tegenwoordige Staat 1V, s. 232-235. It is net alhíel dúdlik wat de grytman krekt fertsjinne. Earst yn 1751 waard it ynkom- men fan de grytman fan Eastdongeradiel regele yn in oerienkomst tusken de grytman en de kommittearden fan de doarpen. Doe waard fêstleín dat de grytman de grutte en 91 9. 9:1 9 t) 9 9 Us l m; |0 1 0.' 1 Of 104 1 105 100 IO'. IO? 104, 1105 1111
  15. 15. 2 stoeren 8 stoeren 4 stoeren 4 stoaren 16 stoeren 28 stoeren 5 stoeren 5 stoeren 2, fol. 20-20 v. zamiast, s. 79-80; ; Gerrijtsz út Ing- VO, LX1 vo-LXII. 13. ïtaien voor I 580, 1nd, s. 78,91. Éf 10. 11. 26 vo-27. 9 VO (12-5~1589); thoe/ e 1V, s. 787 waard it ynkom- tsken de grytman : man de grutte en 110. 111. 4./ 92. 93. 94. 95. 96. 97. 98. 99. 100. 101. 102. 103. 104. 105. 106. 107. 108. 109. lytse konsinten krige (in heele stoet fan eltse gouden güne en sân stoeren fan de flo- reen). Dat levere sa'n 2050 güne op. Dêrfan moast er de ôffurdigen fan de gritenij nei de lândei betelje (140 of 105 güne, resp. foar in ealman en in einerfde). Fierders moast er 100 güne betelje oan de fjouwer bysitters fan it gritenijgerjocht, 250 güne oan de siktaris en 50 gúne oan de eksekuteur. Fierders moast er de kosten fan it stimmen foar de folmachten, :jy't nei de lândei stjoerd waarden, betelje, de kosten fan justysje en de hier fan it rjochthús fan de gritenij. Sa bleau der netto sawat 680 güne oer, RAF, Siaienarcbief G 27-k, fol. 294-295; Landdagstu/ eleen, 4-2-1765, nú. 49; Van Sloo- ten, Deelsleosten, s. 161. RAF, Nedergerecbt Oostdongeradeel, C 1, Recesboek. Tegenwoordige Staat 1V, s. 93. RAF, Siatenarcbief G 27d 1, fol. 86-86 vo, commissie voor een secretaris, 1626. T egenwoordige Staat 1V, s. 243-244. Reitsma, Oostergo, s. 109. Baerdt van Sminia, Naamlijsl, s. 82; Andreae, Nalezing, s. 31-32. RAF, SiatenarcbiefG 2, 2-3 fol. 69 vo (29-9-1618). RAF, Statenarcbiey' KO 1 (7-1-1636). Baerdt van Sminia, Naamlýsi, s. 82-83; Andreae, Nalezirig, s. 4-6; Vleer, Kastgangers IV, s. 40-42. RAF, StatenarclaiefS 2d (febr. 1652); G 10-12 fol. 184 V0 (2-7-1653); G 4-6, fol. 94-95 (19-6-1658); G 4-6 (13-2-1663, 15-7-1663). RAF, Statenarcbief G 4-12 (29-9-1666). RAF, Staienarcbief G 4-12 (8-9-1666). RAF, StatenarcløiefG 4-14 (20-3-1672); Van Dam van lsselt, Verdediging, s. 22, 25, 44, 49, 1 72-1 75. Guibal, Democraiie, s. 36-90; RAF, Staienarcbicef 45. RAF, Hof van Friesland, Criminele sententiën II, 12, fol 118 vo-119 vo. RAF, Hof van Friesland, Criminele sententien 11, 12, fol. 119 vo. Baerdt van Sminia, Naamlijsi, s. 83-84. Engels, Naamlijsi, s. 80, 93, 219-220. In foarbyld hjirfan is it arnt fan lid fan Deputearre Steaten. Dat foel ta yn: jierren gritenij en lid 1671-1674 Idaarderadiel Eastdongeradiel Georg Wilco Schwartzenberg 1704-1707 Smellingerlân Eastdongeradiel Uibe fan Aijlva 1716-1719 Smellingeriân Eastdongeradiel Ulbe fan Aijlva 1734-173 7 Ljouwerteradiel Eas tdongeradiel Jarig Georg fan Burmania 1749-1752 Smellingerlân Eastdongeradiel Jarig Georg fan Burmania 1767-1770 Ljouwerteradiel Eas tdongeracliel Jarig Georg fan Burmania 1782-1785 Smellingerlân Eastdongeradiel Jarig Georg fan Burmania RAF, Cobier der stemmen van Oostergoo, 1640, 1698. RAF, Cobier der stemmen 1640, 1698, Faber, Drie eeuwen, s. 633-634. 173
  16. 16. 112. 113. 114. 115. 116. 117. 118. 119. 120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. 129. 130. 131. 132. 133. 134. 135. 136. 137. 138. 139. 140. 141. 142. 143. 144. 145, 146. 147. 148. 149. 174 RAF, Nedergerecbt Oostdongeradeel, Proclamatieboek. RAF, Famyye-argyfScbwarizenberg, 1309, 1310. Van Apeldoorn, Kerkelijke goederen 11, s. 44; RAF, Nedergerecbt Oostdongeradeel, C 8, Recesboek. RAF, Famyye-argyf Scbwartzenberg, 1582. Vegelin, Dagverbaal, s. 273-274. RAF, StatenarcbiefGg 2d, Besoignes van stemming van een drietal Voor de Verkiezing van een grietman. RAF, Statenarclaief Gg 3 (10-5-1747); G 34, Besoignes van stemming. Vegelin, Dagverbaal, s. 141 -1 42. Keizer, Reboeye, s. 72. Vegelin, Daguerbaal, s. 38. RAF, Hof van Friesland, Criminele sententiën 11, 23, fol. 39 Vo-41 vo. Keizer, Reboelje, s. 12-14. Vegelin, Dagverbaal, bijlage VII. RAF, Statenarclaief Gg 6, 1752. RAF, Statenarcløief Gg 6. RAF, Statenarchief Gg 4. RAF, statenarchieafGg 4; de kommisie bestie út mr. Petrus Pousma, folmacht fan Dan- tumadiel, mr. Ulricus Hamerster út Menameradiel, mr. Johannes Becker út Weststel- lingwerf en mr. Nicolaas Arnoldi út Ljouwert. RAF, StatenarcbiefG 2-138, fol. 10-10 vo (10-2-1756). SAD, Deelsboele 2-4; RAF, Siatenarcbief S 2d, fol. 46-46 vo (1775). RAF, Hof van Friesland, Q (13-6-1760). RAF, Statenarcbief S 23, Resoluties der Staten, fol. 70-72 vo, fol. 80 Vo-87; Baerdt van Sminia, Naamlijst, s. 87-88. RAF, Statenardøiezf G 34 (5), Besoignes van stemming. RAF, StaterzarclaiefGg 4, Gg 5, G 2-147 (22-5-1765). RAF, Statenarcbiqs 2d (1770), fol. 113 Vo~117 vo; 160 Vo. Keune, jouswier, s. 9. SAD, 1, Deelsboek, 14. SAD, 1, Deelsboek, 52-1781. RAF, Nedergerecbt Oostdongeradeel, Informatieboek B 1 (16-9-1774). Faber, Drie eeuwen, s. 90-91, 416-417, 638, 640. Register van Aanbreng, s. 138-167; Faber, Drie eeuwen, s. 486-487. Faber, Drie eeuwen, s. 492-493 ; Buwalda, Oostenryker/ e, s. 66. Faber, Drie eeuwen, s. 134. Buwaldz, Oostemijleerle, s. 83, 88-89. Faber, Drie eeuwen, s. 464; RAF, Statenarcbief G 46; RAF, Collectie Friescb Genoot- scbap, 308. Slicher van Bath, Robert Loderer, s. 89-1 17. Walda, Nijewier, s. XLIV-XLV. Faber, Drie eeuwen, s. 465, 474. Te Witten: kl] 388 rieren 139 hokkelingen 156 keallen 236 Faber. Drie eeuwen, s. 465, 474. Te witten: ki] 1127 rieren 495 keallen 716 . `_. 150. 151. 152. 153. 154. . 155. 156. 157. 158. 159. 160. 161. 162. 163. 164. 165. 166. 167. 168. 169. 170. 171. 172. 173. 174. 175. 176. 177. 178. 179. 180. 181. 182. 183. 184. 185. 186. 187. 188. zs-mm-ęg-n-ų-. a-n-wmz_. _.. ._, _.. ._. .___. ..
  17. 17. longeradeel, C r de verkiezing nacht fan Dan- er út Weststel- 87; Baerdt van ? riesch Genoot- 151. 152. 153. 154. 155. 156. 157. 158. 159. 160. 161. 162. 163. 164. 165, 166. 167. 168. 169. 170. 171, 172. 173. 174. 175. 176. 177. 178. 179. 180. 181. 182. 183. 184. 185. 186. 187. 188. Faber, Drie eeuwen, s. 465, 474. Te witten: kl] 807 rieren 294 keallen 968 bollen 42 oksen 58 Faber, Drie eeuwen s. 465, 474; RAF, Collectie Friesch Genootschap, 309. RAF, Nedergerecht Oostdongeradeel, B 1, Informacieboek, 25-5-1771. Buwalda, Oosternzjleer/ e, s. 108; Faber, Drie eeuwen, s. 594; Tegenwoardige Staat IV, s. 578. Register van de Aanbreng 1, s. 138-167. RAF, R 14-e, Quotisatie/ eohier Oostdongeradeel, 1749. RAF, Aanteleeningen uit de archieven der Admiraliteitencolleges- Hof van Friesland, Criminele sententiën 11 26, fol. 61 Vo-66 vo. RAF, FamyyeargyfSchwartzenherg, 267 (23-11-1683). ledema, Anjurrz, s, 75-76; Wumkes, Kronyle, s. 49. Faber, Drie eeuwen, s. 523. Wumkes, Kronyk, s. 223. Van Lennep, Regenten, s. 85, 94; Wendelaar Bonga, Ealsum, s. 12-13. Guibal, Democratie, s. 143. RAF, Ph Hs 52 3. Faber, Drie eeuwen, s. 382, 532-533; SAD, 1, Deelshoek (1782). RAF, Nedergerechi Oostdongeradeel, C 8, Recesboek (6-6-173 5). Postma, Boer en amhachz, s, 124-126. Postma, Boer en amhacht, s. 126. Schwartzenberg, Plaleleaathoele 1V, s. 420, 1240. RAF, Hof van Friesland, Criminele sententiën II, 9 fol. 272-273 (22-11-1634); 11, 12, fol. 3 vo (31-3~1666); 11, 12, fol. 8-8 vo (13-12-1679). RAF, Hof van Friesland, Criminele sententiën 11, 22, fol. 88 vo-89 VO (22-1-1746); fol. 100-1o1(13-12-1746). RAF, Nedergerecht Oostdongeradeel, B 1, Informacieboek. Vleer, Rare leostgangers, s. 75-77. RAF, Hof van Friesland, Criminele sententiën 11, 25, fol. 40 vo-41 (14-2-1759); 11, 12, fol, 153 vo-154; RAF, Nedergerecht Oostdongeradeel, B 1, Informacieboek. RAF, Hof van Friesland, Criminele sententiën 11, 27, fol. 19 vo-ZO vo (3-12-1707). RAF, Nedergerecht Oostdongeradeel, B 1, Informacieboek, 1768, 1776. RAF, Nedergerecht Oostdongeradeel, B 1, Informacieboek, 1769. RAF, Hof van Friesland, Binnenlands missive-boek K 6, fol. 147-147 vo (18-5-1757). Faber, Drie eeuwen, s. 463. Schwartzenberg, Plaleleaathoełe 11, s. 225-226; 111, 75. Schwartzenberg Plaleleaathoe/ e 11, s. 182, 487, 491; RAF, Rintmasterrekkens 1523~1524,fOl. LX1V vo; 1528-1529,fO1.XCIIIVo, RAF, Staten voor 1580, 563. RAF, Hof van Friesland V, Dijkageboek, fol. 236 vo-24O VO. RAF, Collectie Gahberna, 130. Buwalda, Oosternijleer/ e, s. 80-81. RAF, Statenarchief G 10-12 (23-7-1653); Hof van Friesland, Criminele sententien 11, 12, 24-1-1674. RAF, StatenarchiefS 7, nú. 29 (7-2-1687). RAF, StatenarchiefG 2-87, fol. 110-114 vo; G 2-88, 10169 vo-70 vo. Tegenwoordzge Staat 1V, 284-292.
  18. 18. ' ' 189. RAF, StatenarclaíejR66. 230 . " 1 190. RAF, Statenarclale/ Gp 2 II, v. _ 1 * | 191. RAF, Statenarcbíefs 7, nú. 26 (4-2-1737), nú. 28 (32-1738). 251 q" 192. RAF, Stalenarchíqs 7, nü. 39 (3-2-1738), S 2d, 1754, fol. 40 vo; 1765, fol. 22; 1779, 232' fol. 35-35 vo; 1771, fol. 77-77 vo; 1758, fol. 65 vo. 233' 195. RAF, Statenarcbtef, S 7, nú. 59í(1-26-1738); Êlú. 15 (19-4-1762).6 234' ` 194. RAF, Statenarcbiefs 2d, f01. 3 (17 0); fol. O vo (1777); G 2-1 1, fol. 1 VO (5-1-1779). ' 1 11 195. RAF, Statenarclaiefs 7, nú. 16 (1«7-1771). ' 1 196. RAF, Slatenarcbief G 10»1 (22-1-1605); Collectíe Frïescb Genootschap, 395. 237' , 197. RAF, StatenarcbiefGp 14, 26-11-1668; 1-2-1771; 17-11-1671; 23-5-1672. 238' 198. RAF, SzatenarcbiqG 2-105, fol. 79 V0-81 vo (25-7-1721), G 2-106, fol. 46 Vo-47 259: (29-44724). 240. 199. Schwartzenbcrg Plaleleaatboek H, s. 770. 200. Algra, Ein, s. 128-154. 2414 201. Van Apcldoorn, Kerkelzjleegoederen I, s. 209, 211, 215, 219, 228. 242 202. G. Brom, Nømmlzjst, s. 461. 243: ` 203. Reitsma, Honderd jaren, s. 70; Beneflcíaalboeleen. 2 4 4. 204. RAF, Rintmasterrekkens 1525-1526,f01. CXVII vo; 1527-1528, fol. XCIX vo. 245. . 205. Schwartzenberg Plaleleaatboele II, s. 561; RAF, RintmasterTe/ eleerzs 1547-1548, fol. LIX; 1551-1556, fol. XXXVHII. 206. RAF, Hof van Friesland, Criminele sententièn H, 1, fol.42 v0-43; Rintmasterrekkens 1525-1526, fol. CVHI vo, XCIX; Reitsma, Honderd jaren, s. 2526. 2 46' 207. RAF, Rintmasterrekkens 1525-1526; 1526-1527. 247' 208. Reitsma, Honderd jaren, s. 114-115; Theissen, Cenmml gezng, s. 496; RAF, Rint- 2484 | N masterreleleens1542~1545,f0l. LVIIVO-LVIII; 1554-1555, fol. LXV1 VO; 1559-1560, fol. 249, 2 LX11 VO. 250' 209. Vos, copia, s. 347-350; Kalma, Naamlijst, s. 9. 210. Reitsma, Register, s. 109-13 l . 211. Schwartzenberg, Pla/ eleaatboek IV, s. 119-120, 150-151, 280-281. l N 212. Andreae, Kollumerland, s. 108409; Vleer, Rare leostgangers, 32-36; Van Borssurn Waałkes, Annotatíones, s. 55, 83. l 213. RAF, Slatenarcbíef Gf 65, XXXI; Gg 63, XXVI. 1 214. Van Apeldoorn, Kerleelzjlee goederen I, s. 324-325; RAF, Statenarcbiq Gk 5. i ` 21 5. Van Apeldoorn, Kerleelzj/ ee goederen I, s. 325-324. , 216. Van Apeldoorn, Kerleelýlee goederen II, s. 64. 217. RAF, Statenarchiefs 2d, 25-3-1645. 218. Van Apeldoorn, Kerkelijke goederen II, s. 74. 219. SAD, Landdagstule/ een 4-271765, nú. 49; 3~2«1 766, nú. 44. l 220. RAF, Stalenømzbief, Gf 50-4, 50-12, 51-8; S2d (1777), fol 6 vo; S2d, (1780) fol. 82 vo; ledema, Anjum, s. 20; Keune, Anjum, s. 16-17. 221. RAF, PB 3325 G en 3294; Statenarcbief 1 33, R 44. 222. ledema, Anjum, s. 117. 223. cuperugKerleellj/ eleuenl, s. 115, 187-192,201;II, s. 190. Buwalda, Oosterníjkcrk, s, 29. 224. Cuperus, Kerleelýle leuen I, s. 165. 225. Cuperus, Kerkelíjk leuen l, s. 191. 251_ 11 226. Cupcrus, Kerlaełzjle leuen II, s. 147, 150, 215; ledema, Anjum, s. 118; De Bic, Hofstede, 252 1 ` S. 38-47. 1 227. Cuperus, Kerkelíjle leuen I, s. 117»119. 254. 228. De Beer, Brunsueldt, s. 80-88. , 229. RAF, StalenarcbiefS Zd (1777), fol. 4-4 vo; 74 vo-75; 124-124 vo; 150 vo-151; Cupe- 253 rus, Kerleelijle leuen I, s. 114-115. 256 `| 176
  19. 19. 15, fol. 22; 1779, 1 vo (5-1-1779). >, 395. 672. 6, fol. 46 Vo-47 ICIX vo. 7-1548,fo1.LIX; ntmasterrekkem 496; RAF, Rint- ; 1559-156O, f01. 5; Van Borssum '"Gk5. .780)fo1. 82 vo; : temijkerłg s. 29. )e Bie, Hofstede, 0 Vo-151; Cupe- 231. 232. 233. 234. 235. 236. 237. 238. 259. 240, 241. 242. 243. 244. 245. 246. 247. 248. 249. 250. 251. 252. 253. 254. 255. 256. . RAF, Rintmasterrekkens 1547-1548, fol. LX; 1555-1556, fol. LX)Q(VI11 VO, Schwart- zenberg, Plakkaatboek II, s. 561. Wendelaar Bonga, Eastrum, s. 24-26. Cuperus, Kerkelijke leuen II, s. 70. Reitsma, Register, s. 109431 . Van Apeldoorn, Kerkelijke goederen II, s. 64. Keune, Oostenryker/ e, s. 8-9; Cuperus, Kerkelzjk leuen II, s. 179480, 182. Buwalda, Oostermjkerk, s. 48. RAF, Statenarcbitaf Gg 3. Buwalda, Ooszernýker/ e, s. 44-52. RAF, BRF277 (121), 23-6-1795, ERF 303, 14-6-1796. RAF, BRF 253, Volkstellíng van de onderscheiclen clístricten en steden van Friesland, 1796; BRF 227 (121). SAD, Eastdongeradiel, 203, 25-34814. SAD, 15,16. RAF, Archief Daam Fockema, 104. Breuker, Oersjoch, s. 141459. RAF, BRF973, 12404802. Yn 1810 bcstíe it bcsxjocr út: A. van Naersrm thoe Slotcn, baliuw; Eclke Wiggers, boer (fermogcn: 20.000 günc); Lieuwe Ypcs, boer (fermogcn: 10.000 günc); Mínne Douwes, kcapman (fcrmogcn 10.000 g0nc); ueuwe Ypes, boer (fermogcn 12.000 günc). Boarnc: SAD 17, aug. 1810. SAD 1, Deelsboek 11-17, 1841-1802, Idem, 2544803. RAF, BRF 970. SAD 2, Staat en calculatieue begrooting, 2042-1805. Mairie Eanjum Eanjum 912 ynwenners Moarre 295 Ljussens 294 1561 Mairie Ie Ie 626 ynwenners Ingwierrum 334 Eastrum 2 13 Ealsum 351 1 524 Mairie Mitselwier Mitselwier 298 ynwenners Níj tsjerk 475 Peazens 479 Nijewier 213 Jouswíer 60 Wetsens 87 1612 SAD 217, 28-12-181 1, SAD 222, EC, des. 1811. SAD 217, 944812, SAD 195, 25-9-1812. RAF, BRF 16, 16404795; 427, 10-9-1795; Sipma, Ingwierrum, s. 77. SAD 2, Lijst der gewapende mansdaappen, 5-5-1798; SAD 2, 4-5-1801; SAD 1, Deels- boek, 32 (6-2-1805), 44 (14-8-1810). SAD 195, 11-2-1812, 253-1812, 584812; SAD 200, 20-4-1813. RAF, BRF 1062, 21-2-1807.
  20. 20. 257. 258. 259. 260. 261. 262. 263. 264. 265. 266. 267. 268. 269. 270. 271. 272. 273. 274. 275. 276. 277. 278. 279. 280. 178 SAD 191, 192. SAD 213, 22-11-1814. SAD 195, 22-5-181118-1-1812. SAD 196, Líjst uan personen in de gemeente Anjum t. b.u. de garde d 'bom/ iew, 1813; Eekhoff, Friesland 1813, s. 120, 122. De gardes (Thonneur wiene: Nanne Pieters Bent- hem, lid fan de munisipale ried fan Eanjum, in boer mei in ynkommen fan 1264 fran- ken; Ulbe van Burmania, âlcl-grytrnan (hy Wie al 75 jier); JJ. van Eysenga, lid fan de munisipale rie fan Eanjum, in dyksgreve mei in ynkommen fan 2496 franken; Uilke Douwes Stiemstra, folmacht foar de seedyken, in boer mei in ynkommen fan 2607 franken; Jan Pieters Fonteyn út cle majrie Ie, dy't twadde kommandant fan it earste de- tasjemint fan de garde d'honneur waard; Jac. Sjolles Synia waard oanwiisd, mar stoar foardat de garde nei Frankryk teach. SAD 195, 24-12-1815. SAD 224, 19-11-1815; SAD 196, 22-11-1815. SAD 228, 18-12-1815. SAD 197, 1 1-5~1814. SAD 196, novimber 1813; SAD 224, 1-1-1814; SAD 219, juny 1814. SAD 219, juny 1814. RAF, NPA, Prov, Staten, 594. Eekhoff, Friesland 1815, s. 132; SAD 205, 18-7-1815. SAD 205, 253-1814. RAF, BRF 1308; SAD 175. Bygeande tabel jou: it tal kij, hynders en cle bydrage yn it füns yn goudgúnen en stoeren. By de lêste trije doarpen is it fee net útsplitst. Ek de by- dragen oan it feefüns binne net bekend. doarp kij < 2 jier kij > 2 jier hynders bydrage füns Eanium 586 285 207 52-15 Ingwierrum 2 92 2 49 1 40 41-1 3 Ie 5 78 2 76 161 51-2 Jouswier 41 25 14 5-7 Eastrurn 203 110 66 25~16 Ezlsum 142 95 62 18-19 Wetsens 68 49 23 9-5 Nijewier 121 86 58 16-8 Nijtsjerk 213 149 129 28-15 Peazens 66 39 62 7-9 Ljussens 191 5 8 Moarre 312 84 Mitselwier 230 105 SAD 196. SAD 208, 9~8-1815. SAD 233, 19-5-1813; SAD 195, 12-5-1812. SAD 195, 25-4-1812; SAD 227, 6-5-1812. SAD 233, 10-12-1815; SAD 195, 7-7-1812. SAD 174, 7-9~1810. SAD 233, 23-1-1812, SAD 227; Staat der zoutverkopers. SAD 197, 1-4-1814; SAD 200, 25-6181217-9-1812. SAD 1, Deelsboek, 1291803. SAD 195, 21-12-1812; SAD 225, 25-3-1814; SAD 200, 30-8-1814. 281. 282. 283. 284. 285. 286. 287. 288. 289. 290. 291. 292. 293. 294. 295. 296. 297. 298. 299. 300. 301. 302. 303. 304. 305. 306. 307. 508. 509. 310. 311. 512. : ní/ lå 1 aazr<xzw4=nw lï= I4?m 11: s. s. , s. s. s'
  21. 21. znneur, 1813; 2 Pieters Bent- *an 1264 fran- iga, lid fan de ranken; Uilke nen fan 2607 l1'1 it earste de- isd, mar stoar bydrage yn it ítst. Ek de by- , ydrage fúns 52-15 41-13 51-2 5-7 25-16 18-19 9-5 16-8 28-15 7~9 281. 282. 283. 284. 285. 286. 287. 288. 289. 290. 291. 292. 293. 294. 295. 296. 297. 298. 299. 300. 301. 302. 303. 304. 305. 306. 307. 308. 309. 310. 311. 312. SAD 227,1-5-1812. Faber, Drie eeuwen, s. 428-429; RAF, Pb Hs 894, Volkstelling voor geheel Friesland, 1796. Buwalda, Ooslemzjleerle, s. 34; SAD 227, 10-5-1812. Leeuwnrder Coumnt, 46-1969; ledema, Anjum, s. 131435. SAD 197, april 1814, 24781814; SAD 223, 14-4-1813, 1814/1815; SAD 224, 6-7-1814; SAD 228, 304-1814; SAD 219, 27571814. RAF, BRF22, 4-3-1797. SAD 188, 1051799. SAD 190, 22-6-1808; SAD 189, 26-3-1807. Ter Steege, Vined Domini, s. 66-67; SAD 216. SAD 223, 22-9-1813; SAD 227,30-9~1815. RAF, Prov. Staten 5937594. RAF, Prop. Staten S 94, 17~12»1815, nú. 5. Van Panhuijs, Landgemeente, s. 181. RAF, NPA, Notulen Prov. Staten 3-7-1815; Van Panhuijs, Landgemeente, s. 247. Baerdt van Sminia, Nazzmlijst, s. 11-13. RAF, NPA, 1818, 35. De neisteande posten wurde neamd: plak ynwenners ynkomsten útjeften omslach Eanjum 993 f 2o1,7o f 3.562,49 f 2800,- Mitselwier 306 98,52 1.179,22 1.366,- Wetsens 93 79,10 278,50 310,- gritenij 5004 2610,- 17.000,80 16.875,- SAD 240, 1825, 1826. SAD 240, 1826, 33-1828. SAD 241, 113; 242, 26, 193. SAD 241, 51, 76, 101. SAD 243, 63-64 (196-1848). SAD 775. SAD, Gemeentefersldcb 1851. SAD 244, 26-4-1852. SAD 244,14-11-1851. funksje foarstel DS foarstel ried boargemaster f 900,- f 600,- siktaris 1000,/ 700,- wethâlder 150,- 120,- úntfanger 384,24 375,~ SAD 248, 28-10-1861; SAD 1237. SAD 255, 4-1«1877. SAD 269, 7-5-1910. Abma, Geloof, s. 273, 360. SAD 245, 7-10-1853. SAD 244, 285, 1-10-1852. SAD 245, 2243-1853, 2313-1854. 179
  22. 22. 333. Goud ynkommen ornslach 1853 omslach 1854 334. Um: 335. SAD 2504 300 güne 1 % 0,5 % 336. SAI), 300- 400 2 0,75 337. SAD, 400- 550 3 1 338. RAF, 550- 750 4 1,5 339. RAF, 750-1000 4,5 1,5 15. >1oo0 5 2 340. SAD, 341. SAD, l 313. SAD 246, 238-239; SAD 248, 279 (28-10-1855). Spain, l 314. Besuyen, Hoofdelllee omslag, Staat 1 en 11. YH Si! 315. Idem, Staat III. å 1850 j ier omslach | 8913 1870 1860 21.030 IKR" 1870 37.565 'R90' 1880 52.000 1900 1890 44.613 1900 20.271 DCCI 1910 24.375 Sum' | 1913 25.000 güne. den toch: | 316. SAD 861, Staten uan naar elders uertroleleenpersonm, 1882; Van der Hark, De nood, 342- Fgl- I . b; j1age_ 343. RAF, 317. SAD 260, 474-480 (8-10-1888). 344- RAF. 318. SAD 739, 1922. 345- SN) 319. SAD 242, 107. 345- DC " 320. SAD 244, 104 (411-1851). 347 RAF. 321. SAD 252, 20-11-1871; SAD 785. 548. De" 322. Oostergo, 245-1875. 549- 5^“u 323. SAD 1130, Staat van politiepersoneel. 550 RAF: 324. SAD 1135, 3064900; SAD 1130. 351- 017 I 325. SAD 1799, Register van de processen-uerbaal 1878-1885; SAD 260, 444 (255-1888). 553 M” 326. SAD 246, 22-10-1854. í- 327. SAD 1157, 1512-1876. . lâïł j 528. SAD 198, 11-9~1815. ? T | 529. SAD 241, 119 (15-5~1858); SAD 246, 259 (15-12-1855). 1:5 ` 530. SAD 244, 220-221 (28-2-1852), 374 (15-2-1853). 5-1( l 331. RAF, NPA, Notu1enPr0V. Staten1852,91; 1855, 181; 1866, 551,432; 1868, 221,238, 10-15 355; 1869, 104, 164, 166, 211,247. 15-21 , 332. SAD 783, juny 1857; Nieuwe Docleumer Courant, 12-7-1963. 20-51' Johannes Jacobus Richter (1822-1868) wie de soan fan de skoalmaster fan Ealsum en 3044 l wie njonken arbeider noch dichter. Hy waard lid fan de literêre sosiëteit yn Dokkum, 40-5ï dêr't er fanwege syn ôfkomst as in soart fan kuriositeit beskôge waard. Nei syn dea 50<6( l joech de sosieteit in boekie út mei gedichten fan Richter ünder de titel Wat de werle- 60775 N man dacbt en zang. Al waarden syn gedichten doetiids tige Wurdearre (der waarden ` r mar leafst 500 eksimplaren fan it boekje ferkocht; de opbringst, 130 güne, gyng nei "mi" 1 syn widdo), Rlchters dichterlike kwallteiten wiene neffens hjoeddeiske mjitstêven 'D, , mar sober. 353. SAl), , 180 , n , <u
  23. 23. Hark, De nood, 4 (25-571888). 868,221, 238, fan Ealsum en it yn Dokkum, d. Nei syn dea l Wat de werk- : (der waarden gúne, gyng nei ike mjitstêven 333. 334. 335. 536. 337. 338. 339. 340. 341. 342. 343. 344. 345. 346. 347. 348. 349. 350. 351. 352. 353. Oostergo, 1173-1876. Oostergo, 177971875. SAD 259, 1871271883; SAD 260, 1371271888. SAD, Kamer van Koopbandel 1893, 17720. SAD, Staat van de in de gemeente gevestigde sroombootdiensten. RAF, NPA, Prov. Staten S 630, 571171889; NPA, Notulen Prov. Staten 100 (1890). RAF, NPA, Notulen Prov. Staten 19 (1899); SAD, Kamer van Koopbandel 1901, 11, 15. SAD, Kamer van Koopbandel 1910, 10711. SAD, Gemeenteriedsferslaggen Eastdongeradiel; Swart, Befollemgstal, s, 1357206; Spahr van der Hoek, Undersyle, s. 104. lt ferrín fan de befolking fan Eastdongeradiel yn sifers: 1850 6921 1909 8311 1860 7329 1918 8680 1870 7872 1929 7842 1880 8319 1939 8282 1890 7781 1950 8608 1900 7974 1960 7578 De efterútgong yn de tweintiger jierren fan de 20ste ieu is te witen oan it ferlies fan Eal7 sum oan de gemeente Dokkum, wylst nei 1850 úttocht fan de befolking nei gebieten, dêr“t wol wurk wie, foel. Ek emigrearre frijwat folk nei Kanada en oare lannen. De út- tocht nei de yndustry kaam earst om 1970 hinne ta in ein. Fgl. De Vries, Landbouw. RAF, NPA, Prov. Ferslach 1817-1818; 1821, 7; 1822, 6. RAF, FamilyargyfMelndersma 1844. SAD 291, 162 (277771846), 170 (1876-1848). De Vries, Landbouw, s. 43. RAF, NPA, Notulen Prov. Staten 1851, 18, 205,- 1855, 154; Wumkes, Kronyle, s. 71. De Vries, Landbouw, s. 1997288, SAD, Ferslacb Kamer van Koop/ aande! 1891-1900. RAF, Friesche Mij ôfdieling Eastdongeradiel, 1, 4. Op 'n drajke, SAD 1291, Ldnbouferslacb 1894: lân eigners pachters 175 ha 36 162 5710 10 39 10715 14 20 15720 8 9 20730 10 20 30-40 10 26 40750 8 20 50760 8 10 60775 7 3 meiinoar 111 309 SAD, Ferslacb Kamer van Koopbandeł 1906-1916: 181
  24. 24. 554. 555. 556. 557. 182 produkt 1906 rogge f 5 ,60 weer 6,7 hjouwer 4,15 kanarjcsied 10,25 Carte 9,' beans 6,1O koam 4,90 koalsied 1 1,75 klaver 50,- ierpcls 2,50 1910 f 4,90 6,9O 5,75 9,75 15,50 9,50 4,60 8,75 85,7 1,75 1914 f 9,25 15,50 s,25 17,75 10,- 9,60 53,25 11,50 110,_ 5,_ SAD, Gemeenteferslaggen 1920-1929. Yn bundcrs: produkt 1920 weet 200 Iogge 1 5 hjouwcr 402 ,5 koarn 328 flaaks 389,5 bcane 265 eartc 66,5 ierpels 894 kanarjesied 14 súkerbiten 565 karwijsicd 5 foerbitcn 85 reacle klawer 140,5 wite klaver 64 koalrapen 6 bütersied 10 túnsicd - koalsied 81,5 meiinoar 3527 SAD, Gemeenteferslacb 1929. 1925 81 1 209 580 175 205 76 1250 11 602 15 180 170 20 15 4 5570 1929 64 10 298,6 340 161,5 2059 140,9 15294 5,5 242,5 169 74,6 25,5 2,5 50652 1916 14,- 9,25 25,50 28,- 20,50 12,_ 24,- 120: RAF, NPA, Notulen Prov. Staten 1831, 29, 68-69; Notulen Prov. Staten 1850, 122, SAD 242, 54 (28-9-1845); SAD 245, 28 (21-10-1847); SAD 292, 7-2-1848, 20-2-1848. Boarne: SAD, Gemeentzaferslaggen 1851-1929. 185 1 1860 hynsten 6 5 hyndcrs 460 420 merjcs 721 649 foallen 3 5 37 bollcn 47 59 1870 1880 1 l 952 871 - 64 59 177 58 95 1890 1900 2 5 878 797 77 1 55 226 404 87 1 1 6 1910 1920 1929 7 7 - 762 957 902 129 85 115 246 235 241 55 58 99 558. 559. 560. 361. 562. 365. 564. 565. 366. 367. 568. 569. p: h( pt I): S! S! S! Di Iir rcs lVí Slï `kl(
  25. 25. 916 9:25 23,50 20:50 11850,122;SAD 10-2-1848. 1920 937 85 235 58 1929 902 115 241 99 358. 359. 360. 361. 362. 363. 364. 365. 366. 367. 368. 369. 1851 1860 1870 1880 1890 1900 1910 1920 1929 oksen 382 459 1014 717 652 525 137 94 53 3676 3427 2212 1672 1624 2292 4496 3932 3702 keallen 864 1369 1561 2560 2655 3432 2390 3608 3506 skicp 3441 32 49 3885 3862 4179 3948 4082 3709 5090 bargen 270 386 306 367 659 754 1359 1285 1402 1 geiten 16 11 21 8 242 307 881 675 ~ , “ guozzen 25 21 - 32 86 26 26 27 einen 3004 2693 - 2695 3027 1473 2321 843 hinnen 5808 3884 ~ 5127 5669 6709 11575 8590 - bijekuorren 284 » - 69 89 80 93 53 22 einekoajen 4 4 - A ~ 4 4 4 SAD 1295, Lânbouferslacb 1898. Wiersma, Erfen Wereld, s. 95, 123, 184. Wiersma, Erfen Wereld, s. 122, 172, 323. SAD 1327, Staat betrejïende de opgave van zuivelfabrieleen, 1905. SAD, Ferslacb Kamer van Koopbandel 1895-1913. SAD, Gemeentejërslacb 1853. bedriuw personíel wyklean stienbakkcrij 12 manlju f 9,00 4 froulju 2,50 8 jonges 2,50 2 famkes 1,74 panbakkeríj S manlju 5, 50 14 jonges 1,00 houtseageríjen 2 manlju 5,50 1 jonge 2,00 pelmünen 7 manlju 3,00-5,00 De Vries, Landbouw, s. 168. SAD 1329. ' Nei de Niverheídsstatístiken 1887-1889 fan Struvc en Bekaar, RAF, s. 27, 37. SAD, Kamer van Koopbøzndel 1872, 1889. SAD, Gemeentejërslacb 1860-1910; De Vries, Landbouw, s. 167. De Vries, Landbouw, s. 168. 1860 1870 1879 1884 1889 1899 timmerfeinten 90 96 103 76 70 70 ferversfeintcn 1 8 1 4 18 7 7 6 kúpersfeinten 2 2 2 1 1 1 Weinmakkersfeinten 16 8 8 6 5 5 smídsfeín ten 59 40 38 9 9 9 skuonmakkersfeinten 17 20 16 12 12 8 kleanmakkersfeinten 7 6 6 2 2 3 1 83 l i
  26. 26. 370. 371. 372. 373. 374. 375. 376. 377. 378. 379. 380. 381. 382. 383. 384. 385. 386, 387. 388. 389. 390. 391. 392. 393. 394. 395. 396. 397. 398. 399. 400. 401. 402. 403. 404. 405. 184 1860 1870 1879 1884 1889 1899 bakkersfeinten 28 27 27 24 24 23 slachtersfeinten 5 4 4 - - kastleinsfeinten - 3 S ~ - 4 meiinoar 212 129 SAD 241, 41 (14-2-1840), SAD 292, 22-6-1852; SAD 247, 76-77 (30-7-1858). SAD 1139, 13-9-1858, 17-9-1860. SAD, Ferslacb Kamer van Koopbandel 1895; SAD, Registers uan de vissersscbepen in de gemeente 1891-1909; sjoch foar de waadfiskerij: Van der Molen, Vissers. De Vries, Landbouw, s. 137, 20. SAD 696, Staat aantoonende bet getal der personen welke bedeeld worden, 15-8-1817. RAF, NPA, Notulen Prov. Staten 1820, 29-30. SAD 240, 4-10-1830. Kalrna, Geschiedenis Friesland, s. 455. SAD 240, 15-12-1827. Nieuwe Docleumer Courant, 17-3-1967 (Earmesoarch Eanjurn begjin njoggentjinde ieu). SAD 241,15-2-1831,25-12-1836. SAD 243, 38-39 (11-12-1847), 39-40 (7-2-1848). SAD 240, 5-2-1830. SAD 243, 27-9-1847. RAF, NPA, Notulen Prov. Staten, 1847, 89, 43-44; SAD 243, 3-4-1847, 20-7-1847. SAD 241, 112 (27-7-1846). SAD 242, 12-2-1849, 11-7-1850, 13-3-1851. RAF, FamyljeargyfMeindersma, 5-6; Buwalda, Oosternzjłeerle, s. 121-127. SAD 159, 220, 308-309, 523. SAD 1603, Stille/ een belrejfende de reorganisatie van bet armenbestuur, 1879; Van Slooten, Frieslands volkstellingen, s. 129-160. Oostergo, 22-3-1876. SAD 256, 174, 201 (17-6-1878); SAD 1600, Notulen Earmbeszjoer; SAD 257, 390 (13-6-1881). SAD 1600, 12-10-1899. SAD 1600, 1601. Keune, Bumabüs. SAD 1384, Stuk/ een betreffende de lelacbten over de waarneming van de armenprale- zij/ e door dr. ], H. Smits, 1906; SAD 1601, Verordening tot regeling van de geneeskundi- ge armenuerzorging, 19 l 3. Leeuwarder Couranl, 265-1979. SAD 264, 141, 159-164 (Gå-1899); SAD 274, 46 (24-3-1923. SAD 274, 105 (11-8-1923); SAD 275, 415 (19-61926, 444 (21-8-1926). SAD, Gemeenleferslacb 1910. SAD 269, 159-161 (28-10-1909). SAD 274, 7-6-1919. SAD 690, 27-2-1928, 24-2-1928. RAF, NPA, Notulen Prov. Staten 1825, 45, 58-59. Ter Steege, strijd. SAD 696 ca. 1819; RAF, NPA, Notulen Prov. Staten 1822, 44; 1839, 21. 406. 407. 408. 409. 410. 411. 412. 413. 414. 415. 416. 417. 418. 419. 420. 421. 422. 423. 424. 425. 426. 427. 428. . 429. 430. . ` 431. 432. 433. 434. Kci SA RA (Ir; RA l 8 ' 51:1' [cd Ou Tcr 00: 'Fun lccl SAI SAI SAI
  27. 27. 39 1899 4 23 4 129 4858). Jissersscbepen in fissers. Vden, 15-8-1817. n njoggentjinde v, 20-7-1847. -127. uur, 1879; Van SAD 257, 390 de arrnenprale- de geneeskundi- 406. 407. 408. 409. 410. 411. 412. 413. 414. 415. 416. 417. 418. 419. 420. 421. 422. 423. 424. 425. 426. 427. 428. 429. 430. 431. 432. 433. 434. Keíkes, Oostdongeradeel. SAD 248, 17 (27-1-1861), SAD 1139, 9-2-1861. RAF, NPA, Notulen Prov. Staten 1879, 271, 283; SAD 260, 284-287 (4-4-1887); An- dreae, Lauuwnszce, s. 82-88, RAF, NPA, Notulen Prov. Staten 1881, 36, 110, 122; 1883, 32, 52, 103, 68, 112,120; 1897, 35. Staverman, Volle, s. 77-84, 98-102. Wesseling, Afscbeiding, s. 266-284; Staverman, Volk, s. 94. ledema, Anjum, s. 118-120; Staverman, Volle, s. 107. Staverman, Volle, s. 105. Oudenclag, Provinciale Vereeniging. Ter Steege, Vinea Domini, s. 22; Buwalda, Oostermjleerle, s. 151-152. Oostergo, 22-11-1876. Ter Steege, Vinea Domini, s. 29-30. ledema, Anjum, s. 159-160. Buwalda, Oosternzjlęer/ e, s. 171-172; SAD 783, 1843. SAD 240, 20-12-1828; SAD 241, 6-11-1837; RAF, NPA, Notulen Prov. Staten 1841, 27; SAD 243, 15-2-1848; SAD 292, 10-10-1848. SAD 241, 102-103, 25-11-1836; SAD 242, 90, 23-9-1844. SAD 243, 26-3-1849; SAD 241, 122, 11-6-1838; Sipma, Ingwierrum, s. 69-70. SAD 240, 3-3-1828, SAD 291, 82, 94-95, 14-1-1833, 307-1838. SAD 1609, Notulen commissie plaatselzjle toezïgz op bet L. 0.; SAD 243, 139, 155, 26-3-1849; 160, 20-8-1849; 203-206, 14-12-1849. SAD 1392 (9-12-1855). Keune, Openbaar ondemijs, s. 19-45. SAD 242, 67-68 (13-11-1843); SAD 243, 66 (14-7-1848), SAD 292, 10-10-1848. SAD 1392, 8-12-1855; SAD 1621, 1858; SAD, Gemeenteferslacb 1865. SAD 247, 444 (4-9-1861), SAD 1393, 25-2-1867. SAD 739 (l 914). leerplan voor de openbare scbolen in de gemeente OOSId0łlgEłïll/8G/ . SAD, Omleruøijxclal/ lvtiefeøn 1865-1928. Oantallen learlingcn op 'e iepenbiere skonllc: plak 1865 1895 1915 1928 Ealsum 59 47 55 23 Eanjum 129 48 42 - le 79 15 16 ~ Ingwierrum 96 1 1 O 90 2 3 Iezumasyl 60 v - - Ljussens 32 51 - - Mitselwier 67 81 42 35 Moarre 58 80 44 47 Nijewier 53 35 e ~ Nijtsjerk 93 43 26 19 Peazens 97 79 24 - Eastrum 2 5 62 43 32 Wetsens 15 - Abma, Geloof, s. 211. Keune, Openbaar Onderwijs, s. 11; Buwalda, Oosternzjkerle, s. 174-175; Oostergo, 27-3-1875, 22-6-1875, 17-7-1875. SAD 267, 99 (7-6-1904). 185
  28. 28. l I 4 1 l 435. SAD, Onderwijsstatistieken 1895-1922. Untjouwing fan it kristlik únderwiis nei . l cloarp: _ _~ l 1 , ,1 plak 1868 1895 1915 1922 , l Eanjum 110 164 217 178 ï Nijtsjerk .7 112 108 100 ' le (herfoarme skoalle) 108 68 50 | Ie (kristlik-nasionaal skoalle) 92 87 , Ingwierum (herfoarme skoalle) 53 43 Ie (kristlik-nasionaal skoalle) 68 64 Ljussens 101 93 Nijewier 111 124 l Peazens 43 436. SAD 691, 9-10-1916; SAD 274, 45 (3-6-1918), 239 (2-3-1920). 437. SAD 692, 24-12-1918; SAD 274, 151 (17-1-1923). l 438. SAD 273, 7 (119-1920); Van Dijk, Ontzuileleelingen, s. 86. Ferantwurding 1 De yllustraasje op side 32 is ôfkomstích fan it Fries Museum; dy op de siden 12, 75 en 92 fan A de Provinsjale Bibleteek; cle oaren út de Kolleksje fan de gemeente Dongeradiel en de Fryske Akademy. ł 186
  29. 29. 11 .1 111 11. 1 3 11111113.. , . t.4., |I1lJł. l1.11m11IyÂm. ||. 'x`ło u, 2,1.. u. . HA. . . . uu -181. .1 . i. .. 1511112111111! 11,8% 11.. . In. 111.: 1.1.r. u,. ,.r. 1 . .,. _., ... ,1,L1.. 1.1.1. - . .ls_. .ñ5.. .m.11-11n1 111111 I. . , al' '.1 179.190: åiåzłu'. iu111rr1|Êllvblrïall 1.1 t! . 1 , .. . , . A, 1 . . n . _ , i. . . h , ,n . 2 . .laan . ,Ex , .., .., m . u r . , . ..bn . x 1 , e , d . . . A . w a U . . âw . nm x 22,. w. ,www v. .. 1% w. , _ M M w _x . “wit 11 | ` . 1 . . , . n r

×