Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Flaggeboek Hesman

831 views

Published on

Flaggeboek Hesman, neffens in hanskrift fan om 1700 hinne. Utliz en taljochting fan Klaes Sierksma. Flaggen op 'en nij tekene troch J.C. Terluin. Fryske Rie foar heraldyk. Hesman-Rige 1. 1975.

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Flaggeboek Hesman

  1. 1. šåłtý. ,iv . _
  2. 2. FLAGGEBOEK HESMAN
  3. 3. HESMAN-RIGE l GERRIT HESMAN Flaggeboek neffens in hãnskrift fan om 1700 hinne Utliz en laljochling fan Kl. Sierksma Flaggen op 'en nii tekene troch LC. Texluín 9 Frysk: Akademy, Ljouwert/ hcuwarden, 1975 ISBN 90 6171477 X Prime by Fa, van der Eems E; Sn. , Easterein Tekenin: omslach: Tnuenke maa, giel mei swarte nu. FRYSKE RIE FOAR HERALDYK Sjoch “IBF llíllller 143 (It it llinskrift Herman: "Indus Tnruríse". FRYSKE AKADEMY_ LJOUWERT
  4. 4. ~ 23h95' Gran-ro? In swart-wy! reproduksie fan ride 210 úx i: hãrzskrzjfl fm Hcsman (xioch fierdemp de siden 23, 25, 27. 29 en 31). GERRIT HESMAN Dit boek giet oer en dizze mje rise Akade- my-publikaesjes is neamd nei Gerrit Hes- man, de gearslaller fan it saneamde "Wa- penboek Hesman". Hesman waerd op 8 septimber 1661 to Dokkum doopt as scan fan Jan Harmens Hesman en Antie Ger- ritsdr, Hy troude op 17 april 170210 Dok- kum mei Baukje Snip, in boargemasters- dochter út deselde stêd. Harren houlik wie net fan lange dñr, hwant op 13 febrewaris 1707 troude Hesman mei Antje Jacobsdr. Ut il twadde houlik kamen trije hem, in soan Jan (jong forstoarn) en twa docliters. Lyk as syn heit waerd Gerrit Høsmnn fervei, mar neist syn deistich wurk wie er ek skil- der. Hy sil dan ek frege wêze om roubuor- den to skilderjen en faeks is syn Wapenboek dêrom mei oanlein. Yn alle gefallen bifeltet it Wapenboek hiel hwat kertierwapens op wapen- en roubuorden. Foer in part kinne it net wapen- en roubuorden wêze, dy`t er sels opmakke hat, hwant dêrfoar is de da- tearring to ier. Mar hy kin dy heraldyske dokumintacsje fansels wol hrükt hawwe foar oar, Iroch him úl to fieren wurk. 1t Wapenboek bifettet ek wapens op grêf- stiennen en wapens, fierd tmch minsken yn 'Dokkum en de kontreijen om Dokkum hin- ne. Gerrit Hesman hie in brede bilangstelling. Hy neem dan ek yn syn Wapenboek de nag- gen op fan doarpen, stêdden en lannen. Hwat er binei komme koe oer de heraldyk fan keningshuzen, admiraliteiten ensíh. waerd opnommen. Dèrtroch is dit wapen- en naggeboek, dat hjoeddedei biwarre wurdt yn de bibliotheek fan de stêd Ljouwert, in liga weardefol dokumint iaar de heraldyk út de jierren om 1700 hinne. Gerrit Hesman hie ek bilangstelling foar de skiednis fan de stèd dêr'l er wenne, Fan him is yn 'e stedsbibliotheek fan Dokkum in skreaune skiednis oer dy stêd. Ek de litera- tuer hie syn omtinken. Yn 1707 joech er in bondel stichtlike fersen úl en nei syn dea (1715 of 1716) waerden syn , ,Cupic1o0s Mengeldicliten" útjown (1728). (Untliend om , ,Voor- en nageslscht van de Friese Wnpenlekennr Gerrit Hesmzn" troeh A. C. Hm- voet: yn Genx Nostra, maandblad m. Ned. Genea- logische vereniging. ig. xxvn (1972), 121:. mu. ) cr; .r-rEsMAN A' De allíânsie-wapen: fan Herman en de hauliu dêr? hy mei traud west hul. (Kleuren xioch : ide 68).
  5. 5. YN LIEDING Al sllnt de 13de ieu hawwe der lju west dy't der noehl aan hiene om Haggen út to te- kenjen en sa folle mooglik ñngelikense by- inoar to swyljen. Sa , troch de ieuwen hinne kinne moni aerdich bipaelde tiidrekken oan- wiisd wurde hweryn`t it sammeljen fan flaggen bisünder yn 'e moade wie: om 1400 ninne, om 1700 hinne. en yn 'e twadde helle fan 'e 20ste ien. Hieltyd wer en oeral op 'e wrâld ha! it waeijen en biwegen op 'e wyn 1`an dy kleurrike lapen mei symboa- Iyske tekens de minsken oansprutsen, It wittenskiplik bistudearjen fan dat for- skynsel lykwols hat net earder omtinken krige as yn de lêste fearnsieu. Skiedkundi- gen, ierdrykskundigen, sosiologen, psycho- logen en hwa net allegearre fine yn naggen stoffe foar harren wurk; hobbyislen of dea- gewoane , ,samlers" hawwe in nü fjild ñnt- dutsen: de banistyk al flaggekunde. Dat alles hwat mar op llaggegebiet to ünen is - fzn âlde printen en boeken oanl sigare bantsjes en postsegels ta - sit op 't heclen gåns slee! yn. It wurdt heech Liid dat der bisünder om* tinken jown wurdt oan in sladichwei moai fortutearzge hânskrif l út 'e Ljouwerter stedsbíbliotheek, dat de Dokkumer Gerrit Hesman gearstald hat. Net minder as 163 ílaggen hat de man om 1700 hinne kreas ~ soms al hwat primityf, mar dat hat mear oan syn ferve lein, locht ús, as oan syn ek net sa bone greate lekentalinten 7 yn in oplekenboek op in rychie set. In samling fan komsa, en dy't wol bylkie kin tusken it oare "materiael" dat de Haggekundigen ta har foldwaen hawwe. Fan alle kanten sille wy de saek ris bisjen. Dêrom bigiinne wy mei de tekst fan de regi- straesje yn de Catalogus fan niisneamde bibliolheek: Herman, Gerrit, Wapen- en Vlaggeboek. van onurreek: 1708. Handschrifl me! vele ge- kleurde wapen: Klein folia. A 828. Tiiel ontbreekt, Voomf gaat: "Oorsprong van blasoen, wapenen. sehildert en helmen, ge- Imkken uit VII/ iemant: Hístorixaal, Eerste deel, pagina 358 en valgenden" en eene , ,Beschríivíng der Ríddzmrden, :on oude als nieuwe, getrakken ui! idem, het vierde deel, en eerste boek, vii/ de afdeelinge van pagina 263 tot 310". 8 bladen, ongepagrï neerd. met twee binden gekleurde wapen- schilden. helmen en kranen. Op folia 208 beginnen de gekleurde vlaggen to! folia 216. Wy jowe hiir allinne omlinken oan it diel mei de ñaggen; it wapendiel like! ek o sa wichtieh to wêzen en dêr soene oaren ris oer gear moatle. Hat Hesman him útlein op it sammeljen fan flaggen fan biskate lannen? lt is wol dúdlik dat Hesman lyk as elke llaggesamler ticht by huls biginl en dêrfan ans byinoar swyüe kin: fan gefolgen nim- me de ihggen fan Hollãn en Fryslãn yn 'e samling sahwal in fjirdepart fan i! totael (23 persinl) yn bislach. Hwat der dan Herder Iolget rin! moni lyk op mei de persinten fan eardere ílaggedo- kumintaesjes, alhoewolï by Hesman it Mid< dellânske-Ségebiel oan 'e krapperein komt: Ingelân, Skotlân, Ierlân - 12,5 pst. ; Spanje en Portugal- 12,5 pst. ; East-Europa ,5 pst. ; Frankryk - 7 pst. ; Middellânske-Ségebiel - 6 pst. ; Skandinaviè - 5,5 pst. ; Noard Dútsklân - 5,5 pst. ; i! Fiera Easten - 4 pst. ; Ruslán ensafh. - 4 pst. En om Hollân en Fryslãn dan noch efkes útinozr to heljen: Fryslàn < 10,5 psr. ;l-1o| lânl2,S pst. kennisse fan nfrjemde" flaggen o sa stadion gien is sünl de earste dokumintaesjes gear- stald waerden (om 1500 hinne). Boppedal kamen der yn 'e rin fan 'e ieuwen nloan mear lannen en stêdden by dy`t fanwegen har bilangrikens flaggen yn gcbrük nommen hiene. Men soe dus ek net oars forwnchtsje as dat Hesman de ilaggen fan lichteby i! maklikst fine koe. Hwat forte! ! de yndieling fan Hexi-mm syn samling? Al fan it bigiin ôl' dat der samlingen mei biskriuwingen en ôfbyldingen fan ilaggen oanlein hinne. wurdt respekt bitoand foar de saneamde préséance (de íoarslap), dy't yn it diplomatike forkear oan i! iene lân takend waerd boppe il care. Oer i! algemien kin men sizze dal flaggesamlingen bigíinne mei de llaggen fan 'e Tsjerke, dat wol sizze mei dy fan de Paus en fan de Pauslike Sleat; ek nei de Herfoarnring waerden dy flzggen oeral jimmer as de foarnaemsten biskôge, fuort dêmei folge fan de llaggen of fan Frankryk, èf fan Ingelàn (Skollãn, Ierlân), en dêrnei meastentiids de Foriene Neder- lannen (of ears! ek wol Spanje). De jienen làns kin men sa de skiednis folgje: guon lannen komme nei foaren, oaren sakie of of íordwine alhiel (Hanzestêdden). Hoe sit nou de samling fan Hesman ynin- ozr? Rüchwei sjochl it der sa út: lngelãn, Skollân enslh; Hollãn en Westfryslán; de Spaenske lannen; Italië; Frankryk; Skandi- naviê en Noard-Dútsklãn; it Middellânske- Sêgebiet; de East-Europeeske lannen; il Fie~ te Easlen; Fryslân en i! noarden fan ús lân. Wy kinne der gjin systeem yn fine: tusken de , ,Hollánske" llaggen komme ynienen dy fan de Paus; lusken de Middellânske-Sėge hielen dnk! samar Sweden op; tusken it noarden fan Nederlân is ynienen de flagge fan Tripoli skildere: de “Russyske gebielen" sleane net hy de East-Europeeske lannen. Ek by it forlykjen mei oare - eardere en lettere r llaggedokumintaesjes kin men giin inkeld forbân mear fine (sa't dy oaren almeast mei haters en alles faninoar tige krekl kopiearre binne). Sünder mis hat Hesman dus in samler west. in , ,l1obbyisl", sa`t dy sünder fês! histek i! iene groepke flzggen nei il oare útskildere hat, sñnder dat er fan doel wie om in for- antwurde histoaryske dokumintaesje op to setten. Soks doch! ek wol bliken úl de dúd- Ijk letter tafoege nümers by de flaggen: in hwal logyske folchoarder sit der al yn as men fan boppen nei ünderen lêst, mar fol- gel men de númers dan gie! il meastemiids íorkeard. Dat is alteast sa yn de earste helte fan de samling; yn 'e twadde hehe soene wy oannimme kinne dat Hesman fan lofls nei rjochts oan lt lekenien wie, nei`t er al- derearst de kontouren fan de llaggen al tekene hie. Hoenear hat Herman syn ssmling oanlein? Der binne trije llaggen optekene dy`t ús in oanwizing jowe oer de liid dat de Hagga- samling oanlein is. D: earste Hagge dêr`t wy op lsjulle is de eerste fan il hânskrift, mei in dúdlike his- toaryske forwizing. ,, Deese hooftvlag voer- de William de 111 doe hij Engeland innam 1688" sliet der by. dêr't men wol (It kon- kludearje moat dat Hesman net foar 1688 tekene hat, Oars hiene wy wize moatten op de “Engelse Admirzelsvlag (8), sa't dy yn 1685 ynsteld waerd. De "Engelse Koningsvlag" (4) jow! faeks in oanwizing fan liwal ñerderop yn 'e (iid: de flaggen l, 2 en 3 mei it wapen Nassau der yn binne al forâldere as Hesman nümer 4 tekene! (defi Nassau op üntbrekt), hwant Willem 111 libbe as kening fzn 1689 oant 1702. Ek de flagge “Chrisliaen de Vijfde" (93; fan Denemarken) jow! ús faeks in oanwi- Zing: dizze kening Iibbe fan 1670 - 1699. De Deenske keningen hawwe altyd nar eigen inisialen op de flagge hawn; kening Frede- rik IV hie dus in oare llagge. Nou moat men fansels stelle dat Hesman langer as in paar wiken of moannen mei syn samling ompakt hat. En as men dan de jier- (allen 1688 - 1699 - 1702 byinoar sjochl. dan kin i! ne! cars as dat it Haggeboek tus- ken 1690 en 1703 makke is. Oars hie de man wis jit forbeneringen oanbrocht op de foraldere llaggen, allyk as men sjen kin by de “Nieuwe Engelse vlag" (10), dy`l der r krektallyk as nr. 4 nei de nrs. 2 en 3 - fuorl nei de forâldere Dagga by skildere is.
  6. 6. ne: binne noeli wol in pea: ome jierul-øan- wizingen to linen (Rign-Sweden nr. 119; relaesj: PortugabVenetië nrs. 63, 64, 65; Malia m. 69), mar dy jowe gjin lierdere biheining as : usken 1690 en 1703. Hjirioar hawwe wy i: al Ilawn oer de rolel. . oarder rin oe flaggen. Nou woene wy der noch op wize dal Hesman : inklik elke rige ran llaggen ran boppen nei ünderen ôfnlak- ke hat: op sa`n manear ommeis sjagge wy op de eerste side ran i: hânsknft nei mekoar de nümerx 15 (, .Nieuwe scllotse vlag") en 4 (de neamde "niie" lngelske keníngsllag- sel! Yn hokke: mm! íln flnggedokuminuøesje slíet Hesmln? Fom lseo (fan likernoen 1500 en binne der in loerl. 130 eenie naggedokumintaes- jes yn de roarm ran knerien or boeken bi- kemi. Elke oanfolling dêmp lia: dan fansęls greate wemde, hwal al genöch sei: oer Hes- man syn wurk. Om 1700 nne komme der e nei: wy i: om dy tild ta mnr mei in sawn- of aclltlal bonmen dwaen moasten e ynienen greate bílangslelling roar i: imderwerp; oer liiele Europa, mar blnammen yn de Nederlannen, wurde der Haggesamllngen prin: e or : are: (dêft wy dan in stikmenniel. manuskriplen oan lu lankjen hawwe). Us nokkumer flag- gelekener wie dus oen 'e gong doe't - sa soe men sizze kinne e naggen yn 'e moade wiene. wy moatte wol oannimme da: 1:y ynspirearre is troch prime boarnen u: dy iiid. In pea: fan dy mobglike beamen sille wy en<ei neame en cleroan tafoegie de nammen ran in paar naggeeamlingen dy”r yn alle ge (allen nei l-lesman syn wurk útkommen binne (der: wy by us komminiaer lykwols elkes op komme moaue). 1. Mr. Desroches. Dictionnlre de: lexmų propns de manne, Pnns 1687. 2. Dnnial de n Feuille, Meuibde neul/ elle pour Ip~ prendn l'art du Binon. Amrlerdlm 1694 (hjirhyix nr, 1 nepllchla) 3. I. Chevlllurd, Pnvillans qIIe cillųue nzuan parra  I: mer, Plru 1694 (in lip: peil: print mei wr inni hi: Frñnike marinræmtcrlleitzn en der om- hinne lll rlnne fm 45 nl:1911, dErW de Iekener in bulrn: inn fnlr |647 by lIIWn hav/ we Moll). 4. Cornelis Dnnckenr, Table de: Pavillon: qui l'on "baie rims Louie Is Plrlies du Monde ømlnu, cair iemm: l. Marinne, Arrlslerdnm 1693/94 (in greiza , IlųgeluerW erier yn in : das: il like: de: op, dat IS bmrne ųiinne hi! ln kurt dy'l basaar-le is up in llínskriir yn de ulclllven : an seine-elanie yn Fnnkryk). S. Carel Alhrd, Nieuw: Holhndse Scheme-Bouw, Amlrerdnn l694|, 16951, 17003, i7os^lin boek In! n Mrílndzrljk llzerlsllk "Afbeelililųzen vun alle de vamnnmstie vlaggan die men in ze: ontmoet", hwll de ezrxle genie boekiniaíłe mei ilaggtn is; elke nue printlnge i: úlwnlde. lt hoek hll : nm de mne . en ia ii bom-ne : siinne l'on : nie nneeeboek. irilowerizl. 6. Samuel Heinrich Schmidt, Der dnrcnlencnleie Well, Hamburg 1693 (tlnedstik 9 is ilhízl bmkl : u: fhsgen). 7. Slmon de Vries, De Donrlllztrlige Weemld. Am» iierdam 1700 (silnder bomneopieiie (z) is di: in oetsetunz inn nr. 6;yn il 3de die] : Inne de ihnen). 8. Pieter Manier, Pnvillnns net'. Explication des Cunlnlrx etc. , Amrterdnnl plm, |7D0 (in samlíng hn 12 íllueknerlen, útkommen Is tn salixtnnnige pnneiulie. mu dy': ek ill : in 159: om o: om: l7ai i. mei ynboun binne yn: losepn Smveur. La Neptune Frlnwis). 9. Nicolis Aubin. Dicliunlire de Marin: cantananr . . . les diiihtns plvillons der unions, Amsterdam 1702 (it boek I: lltllel ñntlipnd aan m. Sy. m. lonn Benmont, The present sine e: me unl- verne. London 17012. 17043 (mei in : mr: dwl' The EnúçngColoun 1nd Flag of the Ships a! Sen). l l. Klrlus Alynrd, Nuvoe gzlxnlkoe kanbelnoe moe le Moskau 1709 (in nlie pxinlinge lln nr, 5, op inisntyl Inn 'hier Peter, :unfold mel in pen ni| e mggen, dy: yn Herman . ryn : dmlml et: [nar it em: jøwkommt. ll boek 13 noctlrls SLPeuntnnch yn l9ll under de namm 0 Flųykhj. 12, Petal' Schenk, Sahara/ park aller Scłleepwlagųen de: geheelen WIIEFWICNIGI, Amuemam l7l l (in ingehad). 13. Jolunn Blplis! l-lomann, Fllçgyen Aller See- ünrenden Potenzen und Nlllonen in der gunzen Well, Niirnberg 17167 (dine kieli 1: nukke oin 'a hjn hn nr. 5.). 14, De Latti, Cnrl: Nouvelle de tons lu Pavillons de mer du Munda, Amslndlm 1750 (in klerlsje yn: Nieuwe geoyaphiwhz . , Atlu). ln forliking mei noch le: :ere boirnen lia: ne: iølle sin; wy e i: hjir ma: by linte. Hesman syn hânskrlít slie: tusken de nis. 8 en 10 yn, wylsl reeks de nrs. 4, 5, 7 en 8 as boame : siinne hawwe kinne. soene wy : o seil gean op ae idemiñkaesje tan de Ljou- werter archivans jufíer K. Visscller (Catalo- glIS der Stedelijke Bibliotheek van Leeuwar- den, Den Haag 1932) dan soe Hesman alles oęrnommen hawwe fan Allard (ni. S). Wy moaite dêr elkes djipper op yn gun en sílle sien litte da: soks nel wier ii. in: Hmmm ien o: mnr nnggesemlingen brñkl? Fin de 162 mggen dy't Hesman tekene hat soene de , ,eeli: e" Fryske ilaggen weiliiien wurdt: montte. om`t i: wol oannirnlílc is dat ny dy alleast : els sjoen nm. Dan bliuwe der 147 oer. Faeks eoe ran Purmerend, lnklni- zen, 'reksel, swolle en Kampen ltselde sein wurde kinne. Din bliuwe der by Hesman 142 nemriginele nnggen nel'. Op Danckerts syn keer: binne dêr l0l ran wemrn : o rinen, yn de uljenen fan Allsrd 99, so yn il hoek fan De vries, en so yn de portemlje hn Morlier. l: is wol dú , di: l-lesman mei syn noch- ris 61 butenlanike, Fryske en oare , .biken- de" mieli maar, ne: inkeld mar ien boarne ta xyn ioldwaen llawwe koe der: er tan neiskilelere, Nei alle gedieliten iii: sryn toer- byld roarin moai great part Danckerts west; mar liy moal ek wee: hawn nawwe ran noch ln greaie rige care finggekaerten en -bneken (werom cant 1645 tn! i, om faal' i: grealste pai: de roarbylden byinoar swylje : o kinnen dy't alleast ran hislek deselde binne as dy': hy útskildert. En din blinw: der noch in greal : al naggen oer dy': :oa: l-lesman nel dokuminteurre binne (351) _ or yn alle geiallen mei nins iariaesje der yn e dat roar i: neisle iii: er mei syn nagge-liobby help tlawn' fan selju en oaren dy't him materiaal : nskikten fear syn samling. Lit (is mar ris sien ilwa! four úlsünderlike flnggen de Dokkumel (is oerlevere hall. Flnggen by llemmn en l'on luim by mmmen om Hwa: makke: Hcsman syn samling sa bi- sñnder? II dúdlllcxt wurdt soks iansels by de ilaggen dy”l hy sels sammele lia: en yn Fryslün (en dėrre tichte hy heks) ek waeiien seacli. Dat binne de íolgiende: schellmger (31) - in nagge. dy'l bikend is Ian alle ilaggekaerten en -boeken en dy't dnrl op namme slie: fan skylge en Flylãn beide: Hesmnn lie: liim eikes iorsind: i: grien mon: feitlik nocli rolge wurde tmch in wite baen. V1Iełander(32) - as in selseunnige nrgge ln ioa: il ears: (Itskildere (yn 1717 komt Homan der pas mei) en der: men : in sjen kin dit de Skylger liagge rend-lilau-giel wie (mei rend-wyt-blau aan de bolzpe- en ünder- kant) en de niis bidoelae (en hjoeddedei wer brukte skylger mags feitlik in komhinaexv je is : in de skylger en Flylanner kleuren. WEN/ Heiland (41; der: men ae kop ran de provinsje Noard-Hollân ünder rorslean moni) ~ 9 siele blokies, saw men dat allirl- ne by Danekerts en rolle leuer by De Letli lsjinkolnl; oarc dokumintxexjes lmwwe mear or minder blolqes. Leeuwanłen (144) e âldere boxrnen jowe allegearre in gi-iene flagge mei in giele wa- penliuw (lIWnl wol de ringe onmin on i: hjoeddeislige goud op blau goed is en on i: ne: goud op grien wêzc munt). Dokkum (145) e de nagge is yn giin inkel- de baie samling oplekene. l: is in : ige nijs. lrrich model der: in liiel stik slčdssklednis mei iêsllein de tiíd ran i: Liga-hannelsr rarboun mei blau-wile naggekleuren, de : iid ran il Hanee-boun mei wyt-reade kleu- ren, en i: skoi: fan de Hanse-neidagen mei rend-giele kleuren. Harlíngen (l46) ~ alle care en ek ezrdere boarnen liawwe de nagge fan i: bistek saw liioedcledei di: orlisiéle gemeenterlngge is
  7. 7. (blau-giel-blau, en op it giel in blauwe sirkel dêr't it gemeentewapen yn stiet). Stavoren (147) 7 eardere llaggeboarnen jowe allinne in flagge neffens it bistek fan it stedswapen. Kalløm (148) - komt ek neame oars foar. Ameland (153) - de flagge is nearne earder fêstlein en dükt pas op by De Leth. Hiltziil (155) - stiet net yn care ílaggedoku- míntaesies foar safiert wy wine. Lykwols al yn in hânskrift fan 1669/1670 (útjown as Flags of the World 1669/1670, Amater dam 1966) dêr`t in Franske fariant fan bi- kencl is en taret liket foar in boekútjefte dêr't wy lykwols noch gin weet fan hawwe. Schiermonikøog (157) - dizze flagge is hjir ek , ,nij”. Men soe der út konkludearje meiie (forlykje mar ris mei Skylge) dat de , ,kleur” fan de Lytje Pole grien wie, mei oan wjers- kanten il bikende read-wyt-blau. Lelie op 'r Bill (160) - ek net bikend yn care boarnen. Workam (161 ) - fan it selde. Hindelaopen (162) - dizze ílagge is nou wer gemeenteflagge, mei de bikende fügel út 'e Hylper amhnchtskunst yn 'e boppehoeke. Dy fügel wie ek foar de skippers in soarte fan totem, hwant eardere llaggesamlingen hawwe in read-wyt-blauwe tlagge mei dy fñgel op it midden. Molquerum (163) - dizze ilagge stiet ek yn it hânsklift dêr`t wy by Biltsyl op tsjutten; it swantsje driuwt dan lykwols op it wetter. Nei alle gedachten sil Hesman ek de folg- jende flaggen sels sjoen en sa útskildere hawwe: Kamper: (l 51 ; in lige opmerklik model, dêr`t faeks de tlagge fan Swolle hwat mei útsteande hie; hy komt ek four yn in Ingelsk hanskrift fan likernïzch 1705). SwaIleU 52), Texe1(154). Enkhuisen (156), Pumierend (158). Hjirby soe ek Het Heilige Land (96) neamd wurde kinne, ot' it moat weze dat er him forsind hat by it oernim- men út oare dokumintaesjes. Sa`t Hesman de llagge tekene hat (mei sawn banen), komt er allinne by Haman foar: de oaren hawwe altiten acht banen. 10 Lyk as al earder sein: Hesman hat in leaf- habber en samler west, hwant by il notear- jen fan de Fryske flaggen is der gjin inkelde logyske folchoarder to finen. Men soe wold hawwe dat hy der mei troehgien wie: der wie romte fear yn it hânskrift! En it muoit jin dochs dat Hesrnan de Frysk nasionale ilagge nel hat: earne oars hawwe wy wol dúdlik makke dat dy dochs bikend west hawwe moat, mar faeks hwat tomük yn ge- brllk wie. 11 is spitich dat men net útfine kin, hwer't Hesman de oare flaggen foun hat dy't rnoai greate ôfwikingen sjen litte fan hwat bikend wie. De Staeten Generaals (23) en de Prime gues (27) bygelyks binne nearne oais to ñnen yn prinle boarnen. Lykwols kom- me se wol op skilderstikken foar. De flagge fan Bunmm (138) is in rnoaije oergong nei de folgjende rige fan Hesman syn âfbyldingen: moatte dy : wurden of klewangs swart of wyl west hawwe? Alle oare boarnenjowe it krekt oarsom as hjir-re! De ñerdere rige fan Hesman-tlaggen mei ôf- wikingen (en faken tige oannimlike dy`t men forbetteringen neame kin) fan hwat oare boarnen fóár him opjown hawwe, litte wy hjir fnlgie: Kaaningli/ ke stand/ Iem (2) - Ingelân; oars altiten op in wite ündergroun. Vlug van he! Engelse volk (6) - de banenA folchoarder blau-wyt-read (forlykje ek nr. 5) komt allinne fear 1:y Haman; Hesman stelt him lykwols o sa dúdlik neist dy Dare tlagge. Nieuwe sehotse vlag (15) - dizze flagge komt allinne mar foar yn it by Bildtsyl neamde hinskrift. Keizerłlike (42) - in hiskriuwing derfan, giin ôfbylding, fynt men by Allard (twadde útjefte, side 39). Raode vlag van Malta. road (69) - dit moal de flagge west hawwe fan ien fan 'e Great- maslers fun 'e Maltezer Oarder, dy`t net op oare flaggekaerten to flnen is. Hesman hai der hwat muoite mei hawn: it wurd , ,Roo~ de” hai hy oer hwat oars (wytï) hinne skreaun en dêrom efteroan herhelle. Gemeene franse (89) - allinne hjir by Hes- man. Dat de flagge der west hat witte wy fan skilderiien en biskriuwingen. Bmndenburger (124 - 128) - de kop fan de earn is oars altiten nei de oare kant tekene. ñroLse (130) - de ñagge is súnder mis goed en komt op lettere flaggekaerten ek wol foar. mar hjirre foar it earst; oars, hy wie feitlik allinne binnenlânsk yn gebrük en net op se. Men soe him forlykje kinne mei Al- lard syn dokumintaesje op nr. 62, dêr't de ilagge biskreaun is as , ,Poolsche van Heili- gena". Dïpoli (149) - alhiel forsille tusken de Frys- ke flaggen is dit wer in , ,niienien". Wo1 moat sein wurde dat de dokumintaesjc fan sakke Noard-Afrikaenske llaggen yn alle boarnen net bot to fortrouwen is en dal feitlik giin inkelde dokuminlaesje gelyk is aan in oaren. Datselde jildt foar de Turkse groen (110) en de Turkse purpere (112), dy`t wol hwat weihawwe fan it bistek fan bikende flaggen, mar : jy't hjir dochs jnstjes oars útskildere binne. Oant sañer it útsünderlike yn it Hesman- boek. Men moat al in bitüft ilaggekundige wêze om de forskillen tusken Hesman en oare flaggesamlers nei har bitsjutting hifkie to kinnen. Yn alle gefallen kin men fêststelle dat krekt fanwegen dy lytse forskillen r dy`t by Hesrnan trochstrings “forbetterin- gen" binne fan hwat oaren hawwe - ús hãnskrift se weardefol is. De tlnderskriften by Hesman syn flaggen Sa't wy nou fêststeld hawwe, kin Hesman syn ílaggesamling net neiskildere hawwe fan ien boarne; hy moat mear boeken en kaerten en atlassen finder eagen hawn haw- we. Der sil gril ek wol ien fan de printingen fan Allard syn boek by west hawwe (nei alle gedachten de earste), dat yn dy tiid gãns in forsprieding krige. Dat lykwols it Hesman- boek weardefolleris en binammen positiver, kin men aan in forliking fan beide samlin- gen yn de hnderskriften op forskate plakken sjen. It is de muoite wurdieh om dat to fordúdlikien. , Der Schelling en Vlieland" (a 21) fan Allard wurdt by Hesman krekter "Schel- linger" (31; ek de Fries yn Herman lit him mei dat "Skylger" priuwe! ). “Castilien en Leon" (a 29) is in bititeling ôfgeande op de wapenbylden; yn dy tiid wie it inkeld en allinne mar in , ,Castili- aensehe" (45) flagge. De "Venetiaense Roode vlag" (61) hat syn ekwivalint by Allard, dy`t der eíteroan skriuwt "van SLMarcus" (a40), hwat oer- stallich is, al witte guon dy't yn Venetië west hawwe dat hioeddedei dy flagge foar de San Marco-tsjerke aan in greate mêst waeit. As ús samler mei "of" tusken , ,Florenoer of Toscaener vlag" (70) itselde bidoelt as , ,en", dan is it goed; Allard wie to biheind doe`t hy by dy flagge skreau fan “den grooten Hartog van Toscaanen" (a 44). "Polen" lêze wy by Hesman ünder flagge nr. 130 en dat is sünder mis goed. Us nare flaggeman hat eardere samlers nelfolge doe't hy der fan makke , ,Poolse vlag van Hel- gena (a 62), hwat de lettere flaggepublisis- ten aant yn ús tiid ta hiel hwat bitizing up- levere hat: der binne guon dy't fan dy flagge in Hilgolanner flagge makke hawwe! De nbuinkerker" wie foar de Dokkumer Sünde! mear dúdlik (nr. 54); hy liet dy om~ skriuwing net folgie tmch de wurden “in Vlaanderen" allyk as Allard (nr. a 56) it fiiemdemoeh doeht. Op deselde manear fine wy by de númers 133 en 134 , ,Dant. sik" en "Elbing" dėr't de oar (om politike reden? ) "Poolse vlag van" (a 63, a 64) by skreall. Foar de folsleinens (wy hawwe al sein dat Hesman faeks allinne de foarste printinge fan Allard kend hat) sille wy ek efkes de ünderskriften der by helje, dêr't ekwivalin- ten fan om to wizen binne mei nijsgiirrige ôfwikingen by Allard syn twadde en tredde printinge, ll
  8. 8. De “Engelse vice Admirael" (l 1) hie Allard noch ílnbistimd as “Engelse Nieuwe Admi- raels vlag" (b 30), wylst dy syn , ,Byzondere Yrse vlag" (b 35) foar Hesman al in gewonne "Greene Yrse vlag" (16) wurden wie. Nijsgiirrich is it forsin mei de nagge “van Bugia" (20), hoewol`t men faeks yn dizze manear fan biskriuwen de krityske ynslach fan Hesman weromkenne kin, Allard (en gans oaren foar en nei him) makket der in “Engelse vlag van Bugia" (b 33) fan, hwat der op liket dat men tocht hat oan in plak- namme Bugia. Lykwols is it oars neat as it lngelske wurd "budgee", dêr`t in bisündere flagge mei oantsjut waerd sa`t dy by de ma- rine yn gebruk wie. lt lantastyske plak Bugia (Boegia, Boedzja ensalh. ) hat oant yn it bigiin fan dizze ieu lykwols káns fan bistean krigen op ílaggekaerten . . . Dat Hesman syn ílagge nr. 96 bineamt as , ,Het Heilige Land" doch! jin fear in Fries hwat fzjemd oan; Allard sette der by “Hei- ligeland of Helgoland" (b 68), dat wol oan- slút by de doetiidske nnmmeforklearring. “Franse Duinkerker" (85) wie by Allard nedich oan de oanfolling Ia , ,in Vlaande ren" (b 53). En dan is der noch ien byskrift dêr`t wy it yn oar forbân al oer hiene. Hesman syn "Nieuwe Engelse vlag" (10) giet lykop mei Allard syn oanfolling by de lêste printinge fan syn boek "Engelse Particuliere" (c l) A dêr't "particuliere" wol , ,bysündere" bi- tsjutte sil. Dy ôfwiking en forskillen yn nammejowing lykje us dúdlik genôch dat Hesman net fan Allarcl syn lêste edysje oer- nommen hat, Mar allyk as Homerus wol ris oan it slügien wie, sa sil it Hesman ek wolris gien wêze. Men moet mar sjen nei it byskrift fan nú- I2 mer 12: , Engelse Gues van Jakob". Dizze llagge is de (Ingelske) Jack. dat is de (Ingel ske) Geus. ln mynhear Jakob hat by ús wit- ten nea net sa`n geus hawn. Mar it soe der àl op tsjutte kinne dat Hesman fear dizze flagge in Frânske boarne kend hat: forskil» lende Frânske boeken en kaerten hawwe it oer in , ,Anglais de Jack" (dat is dus: ,Jngelske geus")1 Bislút Wy binne oan 'e ein kommen mei hwat der fan il llaggehânskrift fan Gerrit Hesman to sizzcn is. It hat, tinkt ús, genôch west om de greate waarde dêrfan dúdlik to meitsjen. It hanskrift is in bilangryk stik yn de skied- skriuwing fan de banistyk; de dokumin- taesje is wichtich by de stúdzje fan flaggen yn forroune tiden, en net allinnicli om`t der gàns , ,nije" Fryske en ek in rige oare , ,ün- blkende" flaggen yn steane. It hânskrift is ek nijsgirrich orn't wy hjir in stik taestber tiidfordriuw foar lis lizzen hawwe fan om 1700 hinne. ln man dy`t him amper yn syn wurk en fierdere (godstsjin- stige) aspinesjes bikroadüe soe om politike byldsymbolyk, hat aerdichheit hawn om llaggen to sammeljen. Nea sil hy toeht haw~ we dat sa'n trije ieuwen letter syn sneupen en Iekenfordivedaesje wittenskiplike wearde hawwe soe. Mei syn sneupen op dit mêd wie hy in weardige foargonger fan de sneu- pers dy`t yn it ramt fan it Fryske Akademy- wurk hioeddedei sok wichlich wurk foar de wittenskip doggel KI. Sierksma Muiderberg, 1974/75 BY DE TEKENINGEN Meiï Hesman syn flxggen skildere hat en dizze útjefte net yn kleur útfierd wurde koe, is alles op 'en nij úttekene yn de styl fan hjoeddedei; dêr`t tagelyk in artistyk mear forantwurde gehiel mei bístribbe is. De tekeningen fan Hesman binne mear sket- sen. ln foarbyld m n hãnskrift is hjlrby op- nommen. Yn dy tiid wiene de flaggen mei izeren ringen oan de Haggemêst bifeslige. Lykwols is neat fan Hesman syn dokumin- taesje oanfold of forbettere: ek o sa dúdlike flaters binne sünder mear sa oernommen om`t bars de dokumintewearde geweld oan- dien wurde soe. Hwzt troch it rüchwei skilderjen hwat un~ dúdlik waerd by Hesman is rekonstruearre neffens oare boarnen (llaggekaerten), Yn saliert op de flaggen wapenskylden ensa- fuorthinne opsierd binne mei oardertekens en -keatlingen hawwe by de rekonstruksje Ilo. de modellen tsjinne sa't dy foar yn it hânskrift fan Hesman sels ôfsünderlik út- tekene waerden. Foar it printsjen fan dit boekie is sok papier útsocht dat guon lealhabbers mei plakkaet- ferve neffens de biskriuwingen maklik it gehiel yn kleur sette kinne. BY DE BISKRIUWINGEN De Yntemasionale Federaesje fan Flagge- kundeforieningen (FIAV) hat in systeem foar lt biskriuwen fan flaggen opset, dat al- hiel ôfwykt fan de tradisionele wapenbi- skriuwing, en dat yn Nederlãn nou folge wurdt troch de Hege Rie fan Adel, Om de kleuren oan to jaen bistiet in fêste öfspraek om ôñtoartingen to brüken. Yn dit boekie binne dy systemen følge, 11 bilangrykste is, dat de kleuroantsjuttin- gen sa binne: l gi nłúłtikåłv* (od- r = read v ; grien w wyt n swart b blau o oranje y : giel p _ poarper De spesifrke nammen fan bipaelde flagge- dielen binne sünder mear wol dúdlik. Yn sa- fíerü wapenskylden op de Haggen steane, binne dy ek op banislike manear biskreaun, dat wol it dúdlikst wurdt mei't men it sa- neamde , ,heraldysk dochts" en “heraldysk lofts" net tapast: hwat oan 'e kant fan 'e flaggestök sit is lofts; it oare IS rjochts (dus krekt allyk as dat men fan lofts nei rjoehts lêst). 13
  9. 9. FLAGGEBISKRIUWINGEN 1. w mei in wapenskyld: Oan 'e broekside opdield yn lïouweren: 1 b bistruid mei y blokjes en dêrop in y liuw; lI y mei in b kroane r liuw; III r-w-r; IV r mei boppe in- oar 2 rinnende en oansjende liuwen (leopar- den), en oer alles hinne in skyld yn fjou- weren: l en 4 r mei in w skeane baen; 2 en 3 y mei in n hoarn oan draechbãn, en der wer oerhinne in 9 x b-y skaekt skyldtsje. Oer l en II hinne in skyldtsje fan banen y-b-y; oer lII en lV hinne in skyldtsie r-w-r hwerfan de banen mei kantielen oan- slute. Oan 'e flechtside yn ñouweren: l en IV wer yn ijouweren: l en 4 b mei 3 y leel- jes (2 happe en l der ünden; 2 en 3 r mei boppe inoar 3 rinnende en oansjende y liu- wen; Il y mei in r liuw en der omhinne in r lyst mei 8 r iltsprutende leelies; lll b mei in y harpe. lt skyld dutsen mei in y krom; 2. w mei in wzpenskyld: Yn fjouweren: I wer yn fjouweren: l en 4 b mei 3 y leeljes (2 boppe en l der ünder);2 en 3 r mei bop- pe inoar 3 rinnende en oansjende y liuwen, II y mei in r liuw en dêr omhinne in rlyst mei 8 r útsprutende leeljes; lII b mei in y harpe; lV wer yn lïouweren: l en 4 r mei boppe inoar 3 rinnende en oansjende y liu- wen; 2 en 3 b mei 3 y leelies (2 boppe en l der ünden; en oer alles hinne in b skyld mei in y liuw. lt wapenskyld dulsen mei in y kroan, en oan de broekside festhàlden fan in oansjende liuw yn nalúrkleur mei in y kroan, en aan de llechtside fan in w om- sjende ienhuarn mei in y kroan om 'e hals dêr't in y keatling oan sit; alles op in v grounstik. 14 oan de broekside fêsthâlden fan in oansjen- de liuw yn natñrkleur mei in y kroan. en oan 'e flechtside fan in omsjende w ien- hoarn mei in y kraan om 'e hals dėr`t in y keatling oan sit. 2. Koonínglíike : tanduerzi l5
  10. 10. 3. w mei in wapcnskyld: Yn fjouweren: Ir mei boppe inoar 3 rinnende en oansjende y liuwen; lI y mei m r liuw en dėl' omhinne in r lyst mci 8 útspxutende r leeljes; III b mei 3 y leeljes (2 hoppe en l de! ünden; IV b mei in omkearde y harpe; en oer alles hinne in b skyld mei in y lmw; i! skyld dutsen mei in y kroan en dêr omhinne it oarderlinl fan de , ,Hoasbân". 4. Banier: Yn fjouweren: l en lV nochris yn íjouweren: l en 4 r mei boppe inoar 3 rin- nende en øansjende y liuwen; 2 en 3 b mei 3 y leeljes (2 boppe en l der ünden; Il y mei in r liuw yn in r list mei 8 úlsprutende r leeljes; III b mei in y harpe, Flechtsxde wyl. 16 4. Engelxe koningsvlug. 17
  11. 11. S, Swellesturtflagge; w broeking mei in r krús, de flecht banen r-w-b en der oerhinne `in r wapenskyld mei boppe inoar 3 rinnende en oanxjende y liuwen. 6. Swellesturtflagge; w breaking mei in r krús, de neem r mei in r wapenskyld mei boppe inoar 3 rinnende en oansjende y liu- wen. 7. r en dêrop fan n skriuwletters “For the Protestants Religion and the Libenü of Engeland". 8. r mei in w anker en in w koarde dêr om- hinne. 9. r en yn 'e boppehals in w Gouwerkanl mei in r krús, 10, w mei in r krús en yn it earste kertier wer in r krús. 11. r mei in w anker nei de Hechtside en in w koarde oan wjerskanten. 12. 17 mei op inoar in w krús, in smel w diagonaelkrús en in íorsmelle r krús. 13. b en yn "e boppehals in w fjouwer- kant mei in r krús. 14. r en yn 'e boppehals in I: fjouwerkanl mei in w diagonaelkrús. 15. b mei in w diagonaelkrús. 16. v mei yn 'e ñechthoeke in y harpe en yn 'e hoppehals in w üouwerkani mei in r krús. 18 5. vlag van het Engelse volk valk I I , Engeke vice Admírael 14. Schone Ronde vlag. 15. Nieuwe . rchotse vlag. I 6. Groene Yrse vlag. 19
  12. 12. 17. w mei in l diagpnnelkrús. 18. 9 banen r-wensfh. en yn 'e buppehals (oor Så baen) in w fjonwerkznt mei in r krús. 19. r mei in seame ràn r en w blokjes. en in w (jouwerknnt den ek wer in : came Ian w en r blnkies om hinne sit mei u. r kruis. 20. r en yn `e boppehals a. . b fjouwerkant aan opinonr sleane . n w krús, in smel w diagonaelknis en in forsmelle r krús. 21. b en yn 'c boppehals in w üouwerkant mei in r krús en yn it earste keriier in r wrãldbol. 22. r mei in y liuw. yn 'e kloeren m y swurd m in bondel fan 7 y pylken. 23. Geare, 12 x r-w-b-ensfh. en op 'e mid- den in r wnpenskyld mei in y liuw, yn 'e kioeren in y swuïd en in bundel fun y pyl- ken. 24. Geare, 12 x w-b-r-ensfh. 25. 6 banen r-w-h-ensfh. 26. 27. 28. 20 17. wxrtø Yrxe. i iïí 0. van Bugia. 23, stum: Generaals. 26. Pñnse vlag. 13. EngeLre øaxlindüe Kumpanii. 27. Prime guex. I 9. Ginneese Engels Iachl. 22. Staten genemzlx. 28. Enkeldz Prime guer. 21
  13. 13. 29. Bunen r-w-n cn op w in r wapenskyld mei in n peal mei w rânnen, dêm 3 w an- dryskrúskes ímder inoar op steane; it skyld dutsen mei in y kraan en aan wjerskanten fêsthâlden fan in w liuw. 30. r-w-r cn op w in r hoem mei y sier- stikken en r bân. 30. Hoornse. 31. Banen r-w-b-r-b-y-wr-w-b. 32. Banen v-w. 33. Banen r-w-b en op w in wapenskyld, tmchsnien mei weagen fan y mei in opkom- mmdc r liuw, en fan 6 weagjende banen b-w-enslh. 33. Zeeuwse. 34. Banen y-w-r. 35. r mei in y toer; y Einsten en r paai-te. 36. r mei in w kroane faes. 37. r mei in wapenskyld fan banen n-w-n. 38. w mei neisl inoar de apostels Petrus en Paulus, mei b habyt en r mantels, stean- de op in v grounslik. 39. Banen rrw-b en op i! w in n mono- gram AOC. 40. Banen r-w-b en op il w in n mono- gram GWC. 38. pauselł/ ke. 39. ooxtinduche 40. westindísche Compagmïe. Compagniie. 22 23
  14. 14. 41. b mei boppe inoar 2 y rinnende liuwen en 9 y blokken der om hinne. 42. w mei in n iwakoppige earn, mei r koppen en poaten en yn `e kloeren in w swurd mei y hânfe! en m y skepter, in y kraan boppe de koppen. 43. w mei in wapenskyld' Yn fjouweren: l Nochris yn ijouweren: l en 4 r mei in y toer en 2 en 3 w mei in r liuw; II opdicld fan y mei 2 r peallen, en skcan yn fjouwe- ren fan w en y mei 2 r peallen; lll b mei 3 y skeane banen cn in r seame, as skyld- top opdield fan w en r (ündúdlik) en w, 1v opdield fan b mei 3 y leeljes (2 happe en l der ünder) en in sexme fan 16 blok- ken r-w en in skyldtop 5 x skaekt fan r en w, en fan n mei in y liuw: yn 'e boppehelte oer alles hinne in w skyld mei 5 w slippen en in r sezme mei 6 y blokken; yn *e ünder- ste hehe oer alles hinne in skyld, opdield fan y mei in r liuw en w mei in n earn: il wapenskyld dutsen mei in y kroan en der omhinnc il oarderkeatling fan il "Gouden Flues". 24 43. Konínglíjke Spaanse. 42. KeizzrIi/ ke. 25
  15. 15. 44. Banier: Yn Ijouweren: I nuchiis yn fjuuweien, l en 4imei iii y toei en 2 en 3 w mei in i liuw; II orłdield fan y mei 3 i pcal- ieii, en : mii yn rjouweieii rim w mei in ii eain en y mei 2 i pcxlleii cn oer alles hinne in w skeankiús; III ziochsiiien fan r-W-I-W-I cii y mei 3 skeane h banen; IV n mei m y liuw en in w skyldloų mei 3 i pyldeis; yn 'e boppehelte oei alles iimiie iii w skyld en iii i seamc mei 4 w Iuaireii. yn 'e íindeisle helte oer alles hinne in w skyld mei 3 v gianxelapcls (of bledden? ) (2 koppe en l dei ñnder) en in r seame. 45. w mei in wapenskyld: vii [JDIIWCICHZ l en Aimeiinyloeienlenlwmeiin i iiiiw, iii l' seame om alles hinne; n skyld duISBlI mei m y kraan. 46. w mei in n earn en dèromhinne i: oar- derkealling rim i! “Gnuden Fiiies" en in y kroan dDl' boppe. 26 45. Cizxriliaerixøłie. 4:5. Spdenxe galhoenen. 27
  16. 16. 47. w mei iii i llkkekrlls (aoiiigoiiaysk krús) op 'e Gizgüllñlen. 48. b mei iii i lakkekrús (aouigoiidysk krús) op 'e diigoiiaieii. 49. Banen l-W-y ei. óp ii w lsjin de bloek- side m i lakkeklús (Bollrgondysk kiús). so. y mei iii i iiuw en dei oiiiiiiiiiie iii skyldfunimige i lysl mei 8 i iiispmieiide ieeijesei-i iii i kioaii mei y peaieii dei happe op. SI. Skaak! fan 20 blokken i-w op 4 hi: - nen. 52. Banen r-y. 28 47. Bargandise wine. 49. vhemche. 51. Brabamitthe 50. vliiermche xeełe 52. Omlender, 29
  17. 17. 53. Blnen w-r-y Y-W mei op elk w in n eam 54. w mei in n earn. ss. w me) in r ms : n yn elk kettie: in n nzgexkop mei in w ba. . om it ma. sa. w mei in w wapenskyld en dêmp s w skyldlsjes mai op : n: in n : lip (1 happe, 3 yn 'e midden, 1 únduoan) en in rsenme mei 7 y luolren; il skyld dlllsen mei m y kraan. 57. w mei in r sfear. sa. w mei in r sfear, oan de sydkanlcn ek krúxkes. 30 55. Sardinian. 57. Parrugeesz wine. 53. Parługeese wine. 3l
  18. 18. 59. w mei yn 'e boppehals in w wapen- skyld en dérop 7 w blokjes (2 boppe, 3 yn 'e midden, 2 der ünder) en der omhinne in bIeElE r seame mei 7 y tuorren, it skyld dutsen mei in y kroan, r opfold; op "e mid- den in r sfear; dêmeist in muonts yn n hahyl. 60. ll banen v-w-ensiii. ól. r mei yn 'e ünderste helte in smells b bacn, dêft in y oansjende liuw mei iler- ken op stiet. in w krús yn 'e rjochterpoat, en font de lolterpoat in W iepenslein boek (bibel). 62. w mei in w wapenxkyld en dêrop in r krús, in r seame om it skyld hinne, en it skyld dutsen mei in y kraan, r opfnld. 63. 7 banen v-w-ensfli. 64. r mei yn 'e ñndeiste helte in smelle b baen, den in y oansjende liuw mei Herken op sliet, in b swurd yn *e rjochlerpoat, en de lofterpoat op in w iepensleín boek (bi- bel), 32 59. Portugeexe wine. 63. Portugeese koopmansvlag. 62. Portugeese oorlogsvlag. 64. Veneliaenxe Raode vlag. 33
  19. 19. 65. 19 banen neffens de diagonael I-w-r b-w»r-b-w-r-b-r-w-b-rw-b-r-b-w en oer alles hinne in smel n krús yn it earsle kertier oer alles hinne in w krús. 66, Flagge mei in skulpte flechtsideu mei in y liuw. in w swurd yn 'e ijochlerpoat en de lofterpoal op in 'w iepenslein boek (bi- bel). 67. w mei in r breed útrinnend en ynkepe krús (Maltezerkrús). 68. l' mei in smel w krús. 69. r mei in w forkonrte en Mxoune breed~ earmich krús. 70. w mei in aeiroun y wapenskyld en dên- op boppeoan in b skiif mei 3 y (17) leelies (2 boppe en l der ander) en tien-der by de kam lãns 5 l skiven; in w cartouche om it skyld hinne, dulsen mei in y kroan en ún- deroan hinget in b lint mei y kniske. 34 65. Portugeese vlag. 67. Wille vlag van Malta. wit, 69, Røode vlag van Mulla. road, 70. flarencer of Toscaener vlug. 35
  20. 20. 7l. w mei in r kIúS. 72. r mei in w krús en yn elk kertier in W skreefleller F ET R 73. w mei in wapenskyld. skean skaak! rw. 74. b mei in W earn. 75. w mei m n aim w wnpenskyld en demp fan n skreefletterx de wurdlidden ñnderinoar LI aan TAS. vs. w mei in l' knoppekrús. 36 71. vlug van Genua. 72. Savoiíer: 37
  21. 21. 77. w mei in r hukkekrús en 4 r knikke- krúskes der omhinne (nleruzalemskrúï). 77, Jerusalem. 78. w mei in n negcrkop, lll w bân om it hier. 33 39
  22. 22. 79. w bistruid mei y ieeijes en amp in h wlpenskyld mei 3 y ieeiies (2 happe en i darin-den; it skyld dntxen mei in y kman. r oprold, oan wjcrskanlen fėslłlálden ran in ñeanenrle ingcl yn nntñrkleul, w Herken en h heupdoek en om il skyld iiimie de carrier keatlíngs rin , ,sz. Michiel" en ran de , ,Hil» lig: Geast". so. l' bislniid mei y leeljcs en demp in h wnpęnskyld mei a y leelics (2 happe e. . l der ander): i! skyld dulsen mei in y kraan, l' opfold, en om it skyld hiime de aarde! - keallíny fun “SL Michiel” en fzn de , ,Hjl- lig: Geist". 80. , frame galtííen. 40
  23. 23. 81. Swellestunílagge; banen r-w-x en op it w in b skiif mei 3 y leeljes (2 boppe en l der finder). 82. Alhiel w. 83. w mei in b krús'. 84. 6 banen w-b-ensñ-i. 85. w en yn 'e bappehals in n ôfset w Gouwerkant en dêrop in r krús. 86. b mei in w krús. 87. w en yn 'e hoppehals in I) fjouwelkant en dêrop in W krús. 88. 7 banen w-bensfh. 42 8 7. Marsiliaense. 82. franse wine vlag. 84. Duinkerker. 88, franse koapmunsvlug. 43
  24. 24. 89. r bistruid mei y ieeljes en dêmp yn 'e boppehelte in b wapenskyld mei 3 y leeljes (2 boppe en l de: finder): i! skyld dulsen mei in y kraan, b opfold en in b ryksapel. 90. Swellestunnagge; r mei in w krús. 91. Swellesturtflagge; r mei in w krús. 92. Swellesturtflagge; l' mei in y aeircvun wapenskyld en dêrop boppe inoar 2 rinnen- de b liuwen; il skyld dutsen mei in y kroan mei b ryksapel en b opfold en om it skyld hinne W figuerkes. 93. r mei in w kruis en op it krúspunt in w fjouwerkant mei dêrop in n monogram fan Cüiristiaen) 5 mei dêrboppc in y kroan, 94. r mei in w krús en op it krúspunt in w fjouwerkant mei dêrop in r liuw swaeijcnd mei in w swuni en am alles hinne in v krânse. 44 ` ? si v' J 93. Christian: de viijäe. 90. Koninglijke Deense vlag. 94. Bergen in Narweegen. 45
  25. 25. 95. r mei in w iepen poarte en 3 tuorkcs, 4 n ñnstens. 96. 7 banen b-w-r-b-w-r-w. 97. Banen w-r mei ęan 'e broeksíde op w in r üouwerkant en op l' in w fjouwerkant. 98. Swelleslurtilagge; r mei in y sinne en 16 om bar skerpe en lôgjende slrielen. 99. I) mei 3 w seispunlige súenęn (ien punt nei de boppeside), 2 boppe en l der onder. 100. 2 slippen; banen y-r-b. 46 95. Hamburger. 98. Smlalsund. 1 100. Emden. 47
  26. 26. 101. : mei inn knb. 102, Banen r-w. 103. Banen w-IH en op *e midden fan h in y twakoppige earn mei y swurd en y skep- ter en in y keizerskroan de! boppe. 104. Banen w-b-r cn oer alles hinne oan 'e broekside in b andryskrús. 105. In broeking w-r en in flecht r-w, mei in I: krús der oer hinne. 106, 6 banen r-wænsfh. 48 l 03. Czaar van Mascavíen, 105. MOSCOWSUIB. 102. Kaerland. 104. Czaar van Maseovíen. 49
  27. 27. 107. Swellemlrlñagge; r mei in v skin' en dêrop 3 y èrøvnnde momnen neisl inoar. ioa. r mei 3 w ziiguiicie mamma. , 2 bop- pe en l der Onder. ma. b mei 3 w ôfgeande moaimei. , 2 hop- pe en l der ander, iio. v mei 2 w ôfgeande lllülllllell en del' ande: 1 w iizmide heale moanne. ii i. SweIlextuitUIszub-Ył) (3:13) en oan 'e broekside i. . ioikoaece baiiqe; oer de midden m y skiif mei 3 w ergeemie main. m nem inoar. ii2. p mei yi. 'e boppehalx i w lizzende imie moiime en denimiei rêchlings i w upgeande en i w ôfgeande moanne. 50 III. Turkse van Pacha. 108. groote zur/ me 112. Turkxe purpele. SI
  28. 28. lllAlłiÂeli'. ll4.r mei in manliuskop fan iialíirkleur mei in w lulbin en w eui-rinkies. 115. Banen berewr-b. . 115. 6 banen vH-ensfłi. ll7. Swellcsturtílagge; b mei in y krús. iis. 3 siippen, b mei iii y me. 52 115. Turkse gølzíieri. 114. Aigime. 115. Algíerse. 116. Tuníx. 1 l 7. Sweedse. 118. konlnglłike Sweedse. 53
  29. 29. 119. b mei in y krús en op 'e midden fan 'e krúseanns in x wapenskyld mei 2 Iii-Eiste w kaeijen een op de krusing in w eamskop omheech komt. 120, w mei iii l' poarle en yn 'e poane-iepe- ning in oai-isjende w, ljuwekop; boppe de poarte 2 krúste w kaeijen en dėr wei boppe in w krúske. l2l. 6 banen w-h-eiisíłi. 122. 6 banen i-i-w-ensfłi. l23, 7 banen w-b-ensfh. en op de banen 3 - 6 in w wapenxkyld mei in r earn, in w swuid en in y skepter yn 'e kloeien, 124. 7 banen w-i-iensiłi. en op de banen 3 - 5 in w Gouwerkan! mei in l' earn, 54 I 23. Ka ningsberger. 124. Brandenbwger. 55
  30. 30. 125. w mei m i eaiii, iii w swllrd mei y min. iez en iii y skepler yn 'e kloeren, en m y kiaeii mei i ruaiiiiig happe de kop. 126. w mei in y eaiii e de iwi koppen taip del bügd _ m y Xwuld en iii y skepter yn 'e kloeren, en m y kroan boppe de kop. 117. w mei yn 'e biocking iii II earn en yn 'e neem iii b wipeiiskyid mei iii y skepter ei. aai omhinne m y seame. |18.w mei iii n earn dyï op it boaist in ii wapenskyld mei ln y skepiei aiaecn: en dei omhinne in y seame. i29.i mei mei de ñecłitside la in nalür- kleurde swurdswaeijende eaim, meiw Swllrd en y iiiiiret, de mouwe b mei w amsiicii. 130. r mei w earn. 56 125. Brunde/ iburgen 127 Bmndewbuigii 129. Poolse Kaninglíike. 1317 Poolse. 57
  31. 31. l3i, y mei r giypfügel nei de iieclliside ta, 132. Banen b-w-i. 133. i mei by de broekside iins iii y krom ei. 2 w bieedezrmigekniskes. 134. Banen w-i' mei oan 'e hroekside op W in I breedezrmich krúske en op r in w breedearmich krúske. 135. Banen wer, l36.9 banen i-w-ensfłi. en in bmekings- baen fan 9 blokken wí-ensfh. 58 133. Dantxik. 1 35. Lube/ i. 1 32. Roslak. 136. Bremen. 59
  32. 32. 137. 1' mei in w swuxd en y hánfet en in v krânske om 'e spits; om alles hinne in v klãnse fan 2 tüken. 138. y mei 1 kxúsie w swurden mei n hån- fetten. de hãnfelten oan 'e bmekside. 139, 1' mei 2 krúsle klewangs, de hínfellen aan 'e braekside, en in seame fan r-w Iliier hoekies. 140. Banen r-b-r-w. 141. w mei op 'e midden iii iiacmsdiieiieii- de y en i spiieei; w bislruid mei p SKIVCII eii b ovalen, y sdllemznders (dat binne 3116 bis- ien ap 'e flaggc), w-h-w im moi y blom- meii, búsie mei i mülse en i jas, iese aieek (loñs niiden. 142. y mei in n draak nei de Hechiside. 60 141. Chineese. 138. Bimmm, 140. Chineese. 142. Tamarin'. 61
  33. 33. 143 144. 145. 146. 147. HS. 149. ISO. 151. 152, 153. 154. 61 . y mei in n iiię. lłanen b~w»r-y. Banęn r-w-y. Banen Y-y. Banen ry-v. Alhiel v. h mei in y kras, w mei in r krús. 4 bnnen n-v-ęnsíh. 4 banen b-ihensfh. 4 banen y-b-ensñl. 4 bznen h-y-ensíh. 143. Andere Tarturisø. 144. Leeuwarden, 146. Hzzrllngen. 147, Stavaren, 149. Wipołi. 150. Fmneker, 152. Swallz. 153. Amehmi. urlær", 145. Dok/ com. 148. Kollmn, i 151. Kar/ men. 154. Texel. 63
  34. 34. 155. Banen v-w-r. 156, Banen r-v-r. 157. Banen r-w-b-v-r-w-b. 158. Banen r-y-n. 159. Banen r-y-n en op it y (mei útrinders op r en II) in n wapenskyld mei 3 w Wolfs- heaken (2 boppe en l der finder), 160. Banen r-y-b. 161. 4 banen ym-ensfh. 162. 4 banen v-y-ensfh. 163, h mei in stappende w Swan. 160. Lelie op 'r Bilt. 156, Enkhuisen, 1 63. Molquerum I 62. Hlndeloopen. 65
  35. 35. REGISTER Alglerse . . 1141115 Ameland . . , . . . 153 Amsterdamse . , , 29 Bantam . . 138 Batavia , . . 137 Bergen in Norweegen . 94 Billzijl . . . , . 155 Borgondíse blauwe . , , 48 Boigondise witte . 47 Brabandsøhe , . , . . . , . . . . 51 Brandenburger . . . . . . . . 114/128 Bremen . . 136 Bugia (van i) . . 20 Calals . , . . . 86 Castiliaensche . , . , . . . . . 45 Chineese . . . . . . . . . , 140/141 Chrisliaen de vijlde . . 93 Cíciliaensc . , . . 53 Ciciliaense hooftgalelj . . . , 54 Corsica. . . . . . , 78 Czaar van Moscovien . . 103/ 104 Dantsik , 133 Deense . . . . . . . . . , 91 Deense vlag (Koninglijke r). . . . 90 Dokkum . . , . . , . . , 145 Duinkerker . , . . , , 84 Duinkerker (franse f) . , 85 Elbing . . . . . . 134 Emden . . . . . . . , , . 100 Engelse Admiraelsvlzg , , , 8 Engelse Gues van I akob . . 12 Engelse koningsvlag , , . . 4 Engelse koningsvlag van william de derde , , , . , . . . . 3 Engelse uostindise Kompanlj , 18 Engelse roede vlag 9 Engelse vice Admirael . , 1 l Engelse vlag (Nieuwe -) . . . , 10 Engelse volk (vlag van het -) . , 5/6 Enkhuisen . , . . , . . . . 156 66 Florenoer of Toscaener vlag . Franeker . . . . . . . Franse Duinkerker . . . Franse galeljen . . . . . Franse (gemeene -) . . . Franse (Koninglijke w). . Franse koopmansvlag . . . Franse standaerd . . . . Franse witte vlag . . . . Genua(v1agvan-). . . Ginneese Engelsjacht , . Hamburger . . Harlingen , Hindeloopen Hoornse, .., ,, Jerusalem . . , Kempen , . , Keizerlijke Koerland . , Kollom . Koningsberger. . Leeuwarden , . . , Leije op 't Bill . . Livomo . , Lubek . . , Malta (Roode vlag van -) Malta (Roode vlag van e. roodl i Malta (Wille vlag van r. wit) Marsiliaense. . . . . Middelburger . . Modena , , , , , . . , Molquerum . , Monaco Moorse. , . . . , . . Moscovien (Czaarvan w) , . Moscovisehe. Nieuw Engeland . Norden . . 70 . , 150 . 85 80 , 89 , 79 88 81 82 71 19 95 . ... ... .:: :146 Heilige Land (Het -) lłlilgolãn] . , . 96 . . 162 . 30 ,77 .151 . 42 1 101/102 . .148 . . . . :122/123 Kooninglijke standaerdlGn-Bnl, . . 2 , .144 , .160 . . 76 , .135 . . 68 . 69 . 67 . . 87 . 34/35 . . 74 . . 163 . . 73 , , 139 Â 103/104 .105 .2l .99 Oostender Oostindlsche Compagnije. . . . . . 39 ClostindiseKompanii (Engelse v). . . 13 Pauselijke, . , . , . , . , . . . 38 Poolse, . . , , . . . . . . , ,130 Poolse Koningliike . . , . , . . . 129 PortaPort . . . . . . . , . . . 60 Portugaelseutoninglüke -). . . . . 56 Portugeese kuopmansvlag. . , . . . 63 Portugeese oorlogsvlag. . . . . , . 62 Portugeesevlag. . . , , . . . , . 65 Portugeese wille . . . . . , . . 57/59 Prinse gues , . , . . . . . . .24,27 Prinse gues (Enkelde r) . . . . . . 28 Prinsevlag , , , , , . . . . , , 26 Prinse vlag (Duhhelde -) . , . . . . 25 Provence , , . , . . . , . , . . 83 Purmerend . . , . . . , . .158/159 Raguza. ... .,, ... ...75 Revelse. . , . . , . . . . . . , l2l Rigaese Rigaese Sweedse . . , . . . . . . 119 Rostok, . . . . . , . . . .131/132 Sardinlen. . . . . , , , . . . . 55 Savoíjer . . . . , , . . . , . . 72 Schellinger . , . . , . , , , . . 31 Schiermonikoog . , , . . . , . . l57 Schotse Roode vlag . . . . . . . . 14 Schotsevlag . . . , . . . . . , 13 Schotse vlag (Nieuwe -) . , , . . , 15 Sleswük Holstein . . . . . . . . . 92 Spaenseunderev). . . . . , . . 44 Spaense gallioenen . . , , . . . . 46 Spzense (Koninglijke -) . , . , . . 43 Staelen Generaels, . , . . . . . . 23 Staten genemels . . , , . . , . . 22 Stallijn. . . . . . . . , . , . , 97 Stavoren , . , . . . . . . . . .l47 Straalsund . . . . . . . . , . . 98 Sweedse . , . . . . . . . . .117 Sweedse(koning ke -) . . . . . .118 Swolle. , . . , . . . . . . . . l5Z Tartarise . . . . . . . . . . , ,142 Tarlarise (Andere -) . . . , . , . 143 Ter Veer . , Texel . . . . . . . Toscaener vlag (llorencer of A) Tripoli , . , , Tunis . . . . . . . , Turkse hlauwe . . . . , . , Turkse galeljen. . , . . . , Turkse groene . . . . . . . Turkse (groote -) Turkse van Pachz . . Turkse purpere, Turkse standaard . , Uníonsvlag [cn-sr] . Venetiaense Roode vlag . Venetlzense vlag (besondere r) Vlaemsche Vlaemsche geele . Vlielander Vlisslnger . Westfriesland westindisclre Compagnije . Wismar . Workom . Yrsøe vlag (Groen: -1 Yrse (wille V) . Zeeuwse . , , . .154 . , 70 . ,149 . ,116 . ,109 ,113 , , .110 . ,108 , lll , ,112 ,107 7 . . 61 ,64 . , 66 , 49 50 32 36 . . 41 , , 40 William de lll (deese liooflvlag voerde e doe liij Engeland innam: 1688) l .106 . l6l 16 17 .33 67
  36. 36. Kleuren fan de allídnsie-wapen: fan Hes- man en de fmuliu de? ? hy met troud west ha! (side 5). - G. Hesman: Dield, I Trochsnien: a. de Fryske eam swart op giel; b. yn blau trije wite skyldtsjes; 2:1. II Twaris trochsnien: a. yn blau in giele seispuntige stjer; b. yn read in wire roas mei giel hen; c, yn wyl twa krúste heakken mei oer alles hinne in read hert. s. Sluip: Yn read in giele keper; boppe in giele klaver en in giele leelje; ünder in giele mgel mei wyl boarsl op in giele groun. A, Jacobs: Dield. l de Fryske earn, swart op gíel. 11 Trochsnien: a, yn wyl (wa krúsle poar- peren stikken bakkersark; b. yn read in wyt húsmerk. 68

×