UNELGEENII JURAM ZUVLUMJ

БОЛОВСРОЛЫН ҮНЭЛГЭЭНИЙ ТӨВ
1

2

1
ТОВЬЁОГ
Өмнөх үг
Нэг. Үнэлгээний шинэчлэл, үзэл баримтлал
Хоёр. Ерөнхий боловсролын сургуулийн суралцагчийн болон сургалтын
чанарын үнэлгээ
2.1 Суралцагчийн үнэлгээ
2.2 Анги дэвших шалгалт, түүний зохион байгуулалт
2.3 Улсын шалгалт, түүний зохион байгуулалт
2.4 Чанарын үнэлгээ, түүний зохион байгуулалт
Гурав. Үнэлгээний журмыг хэрэгжүүлэх удирдлага менежмент
3.1 Үнэлгээний журмыг хэрэгжүүлэх менежмент
3.2 Үнэлгээний журмыг хэрэгжүүлэгч талуудын үүрэг, оролцоо
Дөрөв. Хавсралт

2
ӨМНӨХ ҮГ
Суралцагч хаана, ямар орчинд суралцаж байгаагаас үл хамааран
тэднийг ижил шалгуур, арга технологиор бодитой үнэлж сурлагын ахиц
өөрчлөлтийг тодорхойлох, түүний үр дүнд үндэслэн хүүхдийн сурах арга барил,
хөгжлийг дэмжих, багш суралцагчтай ажиллаж сурлагын амжилтыг дээшлүүлэх
замаар өөрийн болон хөндлөнгийн үнэлгээний зөрүүг арилгахад чиглүүлэн
суралцагчийн үнэлгээний журмыг шинэчлэн 2018-2019 оны хичээлийн жилээс
хэрэгжүүлж байна.
Суралцагчийн эзэмшсэн мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийг бодитой,
шинжлэх ухаанчаар үнэлж шинжлэн үр дүнг сургалтын үйл ажиллагаанд
ашиглах нь эдүгээ манай багш нарт төдийгүй дэлхийн улс орнуудын өмнө
сорилт болж байна.
Үнэлгээний шинэ журмыг хэрэгжүүлэхэд Та бүхэнд тулгамдаж буй
асуудлуудаар арга зүйн дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор энэхүү зөвлөмжийг
боловсруулан хүргүүлж байна. Энэхүү зөвлөмжид сургуульд суурилсан
үнэлгээний арга хэлбэрүүд, тэдгээрийн онцлог, үүрэг, ач холбогдол, хэрэгжүүлэх
арга зүйг тусгаж өгсөн. Түүнчлэн үнэлгээний түвшин бүрийн тодорхойлолт
/шалгуур/ нь үр дүнгийн үнэлгээтэй хэрхэн холбогдохыг зөвлөмжид тусгасан
болно.
Суралцагчийн үнэлгээний журмыг хэрэгжүүлэхтэй холбогдуулан багш
нарыг үнэлгээний арга зүйгээр хангах сургалт зохион байгуулах, арга зүйн
зөвлөмж хүргүүлэх ажлыг үе шаттайгаар хэрэгжүүлнэ.
Үнэлгээний журмыг хэрэгжүүлэхэд тулгарч буй асуудлыг шийдвэрлэхэд
энэхүү зөвлөмж тодорхой хувь нэмэр оруулна гэдэгт итгэж байна.

3

4
НЭГ. ҮНЭЛГЭЭНИЙ ШИНЭЧЛЭЛ, ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ
Бага, дунд боловсролын чанарын шинэчлэлийн хүрээнд ерөнхий
боловсролын түвшин бүрт хүрэх зорилгыг нарийвчлан тодорхойлж, хүүхэд
бүр хөгжих боломжийг хангасан агуулга, арга зүй, үнэлгээг хөгжүүлэхийг зорин
ажиллаж байна. Сургалтын хөтөлбөрийг үр дүнтэй хэрэгжүүлэх, хүүхэд бүрийн
хөгжлийн түвшинг бодитой тодорхойлох, суралцахуйд тулгамдаж буй асуудлыг
илрүүлэх, улмаар багш нар суралцахуйг дэмжих сургалтын арга, технологийг
оновчтой төлөвлөн хэрэгжүүлэхэд үнэлгээний шинэчлэлийн гол зорилго
оршино.
Аливаа шалгалт, судалгааны үр дүнг сургалтын чанарыг сайжруулах,
сургалтын хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг үнэлэх, сургууль, багшийн ажлыг үнэлэх,
боловсролын зорилго, бодлогын хэрэгжилтийг үнэлэх зэрэгт ашиглах байдал
дутмаг байна. Үнэлгээ нь багш, суралцагчийн ахиц амжилтыг урамшуулан
дэмжихээс илүүтэй хянах, шалгах буюу “хариуцлага тооцох эсвэл дүн тавих
хэрэгсэл” гэх тогтсон хандлага ерөнхий боловсролын сургуульд давамгайлж
байна. Түүнчлэн суралцагчид дүнгийн хойноос хөөцөлдөх, багш, сургуулийн
зүгээс хүүхдийн ирээдүйг бодох нэрийдлээр дүнг ахиулан тавьдаг байдал
түгээмэл ажиглагдаж байна. Сурлагын амжилтыг үнэлэх өөрийн болон
хөндлөнгийн үнэлгээний үр дүнгийн зөрүү их байна. Суралцагчдыг дүнгийн
5 шатлалаар үнэлж байсан нь суралцагчдыг бодитой үнэлэх, ахиц амжилтыг
тооцох, тэдний ялгаатай байдлыг илрүүлэхэд тодорхой дэмжлэг үзүүлж
чадахгүй байгаа нь суралцагчийн үнэлгээг шинэчлэх хэрэгцээ шаардлага буйг
харуулж байна.
Үнэлгээнд суралцагч, гэр бүлийн оролцоо, үүрэг хариуцлага хангалттай бус
төдийгүй хөгжлийн бэрхшээлтэй суралцагчийн бэрхшээлийн онцлогийг тооцож,
ахиц амжилтыг үнэлэх арга аргачлалыг тодорхой болгох ч хэрэгцээ байна.
Сургууль, багшийн ажил, суралцагчийн мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийг
үнэлж дүгнэх үйл ажиллагаанд аймаг, нийслэл, дүүргийн боловсролын газар,
хэлтэс, яам, түүний харьяа байгууллагууд дүн шинжилгээ хийж, хариу мэдээлэл
өгч чадахгүй байна. Мөн үнэлгээний үр дүнг сургалтын чанарыг сайжруулахад
төдийлөн ашиглахгүй байна.
Үнэлгээг олон шатлалтайгаар авч үзсэн нь суралцагчийн мэдлэг, чадвар,
хандлага төлөвшлийг үнэлэх арга зүйг боловсронгуй болгох, үнэлгээ нь
суралцагчийн ахиц, өөрчлөлтийг хянах, амжилтаа ахиулах боломж олгох
/дүнгийн төлөө хөөцөлдөх хандлагыг өөрчлөх, түвшнээ ахиулах боломжийг
бүрдүүлэх/, үнэлгээг ойлгомжтой, шударга, бодитой явуулах боломж бүрдүүлэх
зорилготой.
Хөгжлийн бэрхшээлтэй суралцагчийн мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийг
тэдний хөгжлийн онцлогт тохирсон үнэлгээний арга, хэрэгслээр үнэлнэ.
Үнэлгээний үр дүнг сургалтын чанарыг сайжруулах, суралцагчийн хөгжил,
ахиц амжилтыг нэмэгдүүлэх суурь мэдээлэл болгон ашиглахын тулд үр дүнгийн
мэдээлэл өгч эргэх холбоог бий болгох нь чухал байна.

5
Азийн хөгжлийн банкны техник туслалцааны төслийн хүрээнд 2016
онд хийсэн “Боловсролын чанарт нөлөөлж нөлөөлж буй сургуулийн хүчин
зүйлс” судалгааны тайланд “...явцын үнэлгээний ач холбогдлын талаар
багш нар нэгдмэл ойлголттой боловч түүнийг мөн чанараар нь сургалтад
хэрэглэж чадахгүй байна...” гэж тэмдэглэжээ. (Боловсролын салбарын
хөгжил-Боловсролын чанарт нөлөөлж буй сургуулийн хүчин зүйлс Зөвлөх
үйлчилгээний эцсийн тайлан, ADB, ТА-8931 MON, 2017)
Мөн АНУ-ын Боловсролын шинжлэх ухааны институтийн судлаачид явцын
үнэлгээнд тогтмол хамрагддаг болон хамрагддаггүй сурагчдын амжилт
хэр ялгаатай байгааг судалж үзэхэд явцын үнэлгээнд тогтмол хамрагддаг
сурагчдын амжилт өндөр байгаа нь харагджээ. (Formative assessment and
elementary school student academic achievement: A review of the evidence, Mary
Klute., Helen Apthorp., Jason Harlacher., Marianne Reale., 2017)
Тэгвэл манай улсын боловсролын салбарт явцын үнэлгээгээр сурагчдыг
дүгнэх, дүн тавих, явцын үнэлгээний мэдээллийг сурагчдын дүнд оруулж
тооцох хандлагыг өнгөрсөн хугацаанд баримталж ирсэн байдаг. Энэхүү
хандлагыг өөрчилж, суралцагчийн үнэлгээний шинэ журамд явцын үнэлгээний
мэдээллийг үр дүнгийн үнэлгээнд оруулж тооцохгүй байхаар заасан.
Явцын үнэлгээний арга хэрэгслийг сургалтын үйл ажиллагаанд тогтмол
хэрэглэхээр журамд зааж, түүнийг рубрик, ажиглалтын хуудас, өөрийн болон
хамтран суралцагчийн үнэлгээ зэрэг хэлбэрүүдийг ашиглахаар санал болгосон
болно.
Энэхүү зөвлөмж нь “Ерөнхий боловсролын сургуулийн суралцагчийн болон
сургалтын чанарын үнэлгээний журам”-ыг амжилттай хэрэгжүүлэхэд та бүхэнд
дэмжлэг болох зарим санааг агуулсан болно.
Явцын үнэлгээгээр дүн тавих нь тамирчдыг бэлтгэл хийж байхад нь эрэмбэлэхтэй
адил юм. Хэрэв явцын үнэлгээнд дүн тавих юм бол суралцагч сул тал, алдаа дутагдлаа
багшаас нууж эхэлдэг. Ингэснээр багш суралцагчийг бодит байдал дээр хэрхэн
суралцаж байгааг мэдэх боломжгүй болоод зогсохгүй, тэдэнд ямар хэрэгцээ байгааг,
багшлах аргазүйгээ хэрхэн өөрчилж тохируулах талаар бодит мэдээлэлгүй болно
гэсэн үг юм. (“Should Assessment Be Graded?”., Scot Filkins., 2015)
Явцын үнэлгээ нь энгийнээр суралцагчийн хэрхэн суралцаж буйтай холбоотой
мэдээлэл цуглуулах, түүнд үндэслэн багш арга зүйгээ тохируулах үйл явц. Энэ
нь суралцагчийн дүнд тооцогддог байх ёсгүй (“Pedagogical tools for supporting
educational quality outcomes: exploring authentic pedagogies for monitoring &
developing educational quality”., Bill Boyle., 2017., University of Manchester).

6

7
• Суралцагчийн мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийн бодит түвшинг тодорхойлж,
сургалтын үйл ажиллагааг оновчтой төлөвлөх, хэрэгжүүлэх боломж бүрдэх;
• Суралцагчийн ахиц өөрчлөлт, сурлагын амжилтыг тооцох, хэмжих боломж бүрдэх;
• Үнэлгээний шалгуур боловсруулах нь суралцагчийн сурлагын амжилтыг үнэлж,
дүгнэх ижил хэмжүүрийг тодорхой, ил тод болгох;
• Үнэлгээг зөв, бодитой хийх боломж бүрдэх;
• Суралцагчийн суралцахуйн давуу, сул тал, тулгамдаж буй бэрхшээлийн талаар
мэдээллийн сан үүсэх;
• Суралцахуйг дэмжих арга зүйг төлөвлөх, хэрэгжүүлэх, сайжруулах боломжийг
бүрдүүлэх;
• Суралцагчийн мэдлэг, чадварыг зөвхөн шалгалтаар биш үнэлгээний бусад хэлбэр
ашиглан үнэлж дүгнүүлэх боломжийг бүрдүүлэх;
• Суралцагчийг ижил шалгуураар үнэлж, тэдний ахиц амжилт, өөрчлөлтийг хянах
боломж олгох;
Суралцагчийн үнэлгээ гэдэгт сурлагын амжилтын түвшинг тогтоох, мэдлэг,
чадвар, хандлага төлөвшлийн ахиц, өөрчлөлтийг бодитой үнэлэх, тэдэнд тулгарч буй
бэрхшээлийг илрүүлж дэмжлэг үзүүлэх, урамшуулах үйл явцыг ойлгоно.
Шалгуурт суурилсан үнэлгээ гэдэгт суралцагчийн гүйцэтгэлийг бусад суралцагчтай
бус зөвхөн үнэлгээний шалгууртай харьцуулж үнэлж, дүгнэх үйл явцыг ойлгоно.
ХОЁР. ЕРӨНХИЙ БОЛОВСРОЛЫН СУРГУУЛИЙН СУРАЛЦАГЧИЙН
ҮНЭЛГЭЭ
ҮНЭЛГЭЭ ГЭЖ ВЭ?
ШАЛГУУРТ СУУРИЛСАН ҮНЭЛГЭЭ ГЭЖ ЮУ ВЭ?
АЧ ХОЛБОГДОЛ
Суралцагчийн үнэлгээ нь тухайн сургалтын хөтөлбөрийн хүрээнд эзэмшвэл
зохих мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшил буюу хүрэх үр дүнг тодорхойлсон
“шалгуур”-т суурилсан байна.
Сургалтын хөтөлбөрийн үнэлгээний зорилт,
түүний тайлбар, тодруулга хэсэгт суралцагчийн
мэдлэг, чадвар, хандлага, тэдгээрийг тодорхойлох
шалгуурыг судлагдахуун бүрээр тодорхойлсон.
ҮНЭЛГЭЭНИЙ
ШАЛГУУРЫГ ХЭРХЭН
БОЛОВСРУУЛАХ ВЭ?
/Жишээ нь: “Суурь боловсролын сургалтын цөм хөтөлбөр”-ийн “Байгалийн
ухаан”-ы үнэлгээний шалгуур /хуудас 76-78/-т үндэслэн судлагдахуун, анги,
агуулга, бүлэг сэдэв бүрийн үнэлгээний шалгуурыг сургууль, заах аргын
нэгдлээр хэлэлцэн боловсруулж, мөрдөнө.

8
Үнэлгээний шалгуур боловсруулахад дараах асуудалд анхаарна:
Үнэлгээний шалгуур боловсруулахад ашиглаж болох загварыг дараах
хүснэгтэд үзүүлэв.
Үнэлгээний шалгуур, үнэлж дүгнэх аргачлалыг боловсруулж суралцагч, эцэг
эх, асран хамгаалагчдад ойлгомжтой байдлаар хүргэх нь зүйтэй. Тухайлбал
тухайн хичээлийн жил, улирал, бүлэг сэдвийн хүрээнд хүрэх үр дүнгийн
үнэлгээг хэзээ, ямар арга хэлбэр, шалгуураар үнэлэх талаарх мэдээллийг
суралцагч, эцэг эх, асран хамгаалагчдад урьдчилан танилцуулж байх нь дараах
ач холбогдолтой (Хавсралт 2.1-2.7-оос үзнэ үү):
• Үнэлгээний шалгуур нь сургалтын хөтөлбөрт дэвшүүлсэн зорилго, хүрэх
үр дүнг хэмжиж илрүүлэх боломжтой, хэт олон биш, оновчтой байх;
• Үнэлгээний шалгуур нь тодорхой, хэмжигдэхүйц байх;
• Суралцагчийн боловсролын түвшин, хөгжлийн ялгаатай байдлыг
харгалзан үзэх;
• Судлагдахууны онцлогийг харгалзан үзэх;
• Суралцагчийн судалж буй сургалтын хөтөлбөр /ганцаарчилсан, тусгай/-т
үндэслэн үнэлгээний шалгуурыг боловсруулах;
• Тухайн ангид судалсан бүлэг сэдвийн хүрээн дэх суралцахуйн зорилт,
түүнд хүрсэн эсэхийг илрүүлэх шалгуурыг баримжаалах;
• Судлагдахуун бүрийн үнэлгээний зорилтыг сургалтын хөтөлбөрийн
үнэлгээний зорилтын нэршил, томьёололоор тодорхойлох;
• Ямар хичээл, бүлэг сэдэв, хэлбэрээр хэзээ, хэрхэн үнэлэх нь тодорхой,
нээлттэй болох;
• Үнэлгээний шалгуур нь ил тод, нээлттэй болох;
• Суралцагчийн суралцах хүсэл сонирхол, идэвх зүтгэл, эрмэлзлийг
нэмэгдүүлэх;
• Үнэлгээ болон үнэлж дүгнэх үйл ажиллагааны талаарх суралцагч, эцэг
эх, асран хамгаалагчийн ойлголт, хандлагыг нэмэгдүүлэх;
• Эцэг эх, асран хамгаалагчийн хувьд хүүхдээ дэмжих, сургууль, багштай
хамтран ажиллах идэвх, оролцоог нэмэгдүүлэх;
Агуулга Бүлэг сэдэв
Үнэлгээний зорилт
Мэдлэг, ойлголт Чадвар Хандлага төлөвшил
Хүснэгт 1. Үнэлгээний шалгуур боловсруулах загвар

9
2.1 СУРАЛЦАГЧИЙН МЭДЛЭГ, ЧАДВАР, ХАНДЛАГА ТӨЛӨВШЛИЙН
ҮНЭЛГЭЭ
Сургуульд суурилсан үнэлгээний дараах
төрлийг суралцагчийн үнэлгээнд хэрэглэнэ:
• сургалтын өмнө тухайн сэдвийн хүрээнд
өмнөх ойлголт, төсөөллийг тандах зорилго
бүхий оношлох үнэлгээ;
• сургалтын явцад суралцахуйн үйл
ажиллагааг дэмжих, урамшуулах, тухайн
нөхцөл байдлыг илрүүлж хариу мэдээлэл
өгөх зорилго бүхий явцын үнэлгээ;
• сургалтын дараа үнэлгээний шалгуурт
хүрсэн байдлыг тогтоож, цаашид анхаарах
зүйлийг тодорхойлох зорилго бүхий үр
дүнгийн үнэлгээ;
Үнэлгээний дээр дурдсан төрлийг зорилгын дагуу хэрэгжүүлэх нь
“суралцахуй”-г дэмжих, сургалтыг оновчтой төлөвлөн хэрэгжүүлэх хөшүүрэг
болно. Дараагийн хэсэгт сургуульд суурилсан үнэлгээний төрлүүдийн талаар
товч танилцуулъя.
Иймд оношлох үнэлгээг багш, сургуулийн зүгээс урьдчилан төлөвлөсний
дагуу оновчтой арга хэлбэрээр хийж хэвших нь чухал юм.
Оношлох үнэлгээний үр дүнг багш анги, бүлгээр, сургууль анги,
судлагдахуун, боловсролын түвшин бүрээр нэгтгэн тодорхой хугацааны дараа
ажлын үр дүн, суралцагчийн сурлагын амжилт, ахиц, өөрчлөлтийг тооцоход
хэрэглэж болно. Иймээс оношлох үнэлгээний үр дүнг багшийн журналд
тэмдэглэхгүй, үр дүнгийн үнэлгээнд ашиглахгүй.
Хичээлийн жил, хагас жил, улирлын эхэнд, бүлэг
сэдэв эхлэхийн өмнө тухайн агуулгын хүрээнд
суралцагчийн юуг мэддэг, чаддаг, юуг мэдэхгүй,
чадахгүй, ямар ойлголт, төсөөлөл, хандлага
төлөвшилтэй байна вэ? гэдгийг мэдэх хэрэгцээ
үүсдэг.
Оношлох үнэлгээ хийснээр тухайн анги,
суралцагчийн ялгаатай байдлыг харгалзан
сургалтын үйл ажиллагааг оновчтой төлөвлөн
зохион байгуулах суурь мэдээлэлтэй болно.
Оношлох үнэлгээг хэн, хэзээ, хэрхэн хийх вэ?

10
Явцын үнэлгээг хэн, хэзээ, хэрхэн хийх вэ?
Явцын үнэлгээг хичээл, сургалтын явцад тогтмол хийх бөгөөд суралцах
үйл хэрхэн явагдаж байгаа талаар мэдээлэл авч багшлах үйлд тохируулга
хийх, суралцагчийн хэрэгцээнд нийцсэн санал зөвлөгөө өгөх, багш, суралцагч
хамтран хэрэгжүүлэх үйл явц гэж ойлгоно.
Явцын үнэлгээний арга хэрэгслийг хичээлийн явцад хэрхэн хэрэглэхээ
төлөвлөх нь зүйтэй юм. Тухайлбал,
Явцын үнэлгээг хичээл,
сургалтын явцад суралцах
үйлийн талаарх мэдээллийг
цуглуулж, тэдэнд хариу
мэдээлэл өгөхдөө төрөл
бүрийн арга хэрэгслийг
ашигладаг. Ингэснээр багшлах
үйлдээ тохируулга хийх,
суралцагчийн хэрэгцээнд
тулгуурласан санал зөвлөгөө
/feedback, comment/ өгөх,
чиглүүлэх боломж бүрдэнэ.
Хариу мэдээлэл, санал зөвлөгөө
Явцын үнэлгээг үр дүнтэй хэрэгжүүлэх нь дараах ач холбогдолтой:
• Суралцахуйн зорилтыг суралцагчдад урьдчилан таниулж ойлгуулах;
• Суралцагч юу мэдэж, чадаж байгааг тодорхойлох;
• Суралцагчийн ахиц дэвшлийг хянах, урамшуулах, өөртөө итгэх итгэл,
оролцоог дэмжих;
• Суралцагч бие даан эсхүл багшийн тусламжтай юу хийж чадах вэ?
гэдгийг тодорхойлох;
• Суралцагч хэрхэн сайн суралцах, амжилтаа ахиулахын тулд цаашид
юунд анхаарах шаардлагатайг мэдэх;
• Суралцагчийн ялгаатай түвшин, гүйцэтгэлийг харгалзан тэдгээрт
тохирсон арга зүй сонгох боломж олгох;
• Суралцагч өөрийгөө болон найз нөхдөө үнэлэх арга барил эзэмших;
• Асуулт тавих /хаалттай, нээлттэй/: Нээлттэй асуултыг асуудлын мөн
чанар, учир шалтгааныг тайлбарлах, ойлголтыг илрүүлэх зорилгоор
хэрэглэнэ. Хаалттай асуултыг суралцагчийн ойлголтыг богино хугацаанд
тодорхойлох зорилгоор хэрэглэнэ. Хичээлийн аль үе шатанд ямар асуулт
тавихыг төлөвлөх хэрэгтэй;
• Дохио /гэрлэн дохио, цагаан самбар, хуруу, дүрс, карт гэх мэт/ хэрэглэх:
Богино хугацаанд нийт суралцагчийн ойлголтыг хянах, дэмжлэг, тусламж
шаардлагатай суралцагчийг тодорхойлох зорилгоор хэрэглэнэ;
• Ярих боломж олгох: Багаар хамтран ажиллах, хэлэлцүүлэг зохион
байгуулах явцад давамгайлдаг болон дуугүй, чимээгүй байдаг
суралцагчдын оролцоог зохицуулах зорилгоор хэрэглэнэ;

11
ойлгосноо асуухгүй байх зэргээр суралцахуйд сөрөг нөлөөтэй.
Иймд суралцагчийг бодит байдал дээр хэрхэн суралцаж байгаа, ямар
бэрхшээл тулгараад, ямар хэрэгцээ үүсээд байгааг багш мэдэх боломжгүй
болно. Өөрөөр хэлбэл, багш арга зүйгээ хүүхдийн хэрэгцээнд тохируулах бодит
мэдээлэлгүй болно гэсэн үг.
Явцын үнэлгээг багшийн журналд заавал
тэмдэглэх шаардлагагүй. Шаардлагатай гэж
үзвэл сургууль, ЗАН-ээр хэлэлцэж, сургалтын
менежер баталгаажуулсан тэмдэглэгээг багшийн
журналын ирцийн бүртгэл хэсэгт тэмдэглэж
болно.
Явцын үнэлгээний үр дүнд суралцагч тухайн сэдвийн
хүрээнд “Би юуг мэдэж, чадаж байна вэ?, цаашид юуг бие
дааж эсвэл багшийн тусламжтайгаар сурах ёстой вэ?”, илүү
сайн суралцах, амжилтаа ахиулахын тулд юуг анхаарах
хэрэгтэй вэ?” гэдгээ ойлгож, мэдэх болно.
ЯВЦЫН ҮНЭЛГЭЭГ
БАГШИЙН ЖУРНАЛД
ТЭМДЭГЛЭХ ҮҮ?
• Өөрийгөө болон бусдыг үнэлэх: Бодол санаагаа найзтайгаа ярилцах, баг,
бүлгээр хамтран ярилцах, харилцан бие биенийхээ гүйцэтгэлийг үнэлэх,
асуулт боловсруулах, даалгаврыг үнэлэх онооны схем боловсруулах
зэрэг үйл явц хамаарна. Өөрийгөө болон бусдыг үнэлэх явцад
суралцагчийн алдаатай ойлголт найз нөхдийнх нь тусламжтайгаар зөв
болох, эсвэл бусдад тайлбарлах явцад илүү тодорхой болох зэргээр
мэдлэг, ойлголт, чадварт нь ахиц гарах боломжтой;
• Хичээлийн төгсгөлд хариу мэдээлэл авах: Хичээлийн дараа суралцагч
амаар болон бичгээр өөрийн сурч мэдсэн болон ойлгоогүй, тодруулах
шаардлагатай зүйлээ илэрхийлэх;
• Бичгээр санал зөвлөгөө өгөх: Суралцагчийн дэвтрийг шалгаж алдаатай,
буруу ойлголтыг залруулахад чиглэсэн санал, зөвлөмж өгөх, тодорхой
ажил гүйцэтгэсний дараа өөрийн болон бусад суралцагчийн ажлыг
шалгаж эерэг 2 санал буюу од, сайжруулах тодорхой 1 зүйл буюу хүсэл
бичих;
Явцын үнэлгээг үр дүнгийн үнэлгээнд
хэрэглэхгүй. Учир нь явцын үнэлгээг “үр дүнгийн
үнэлгээ”-нд хэрэглэх нь суралцагч алдаа гаргахаас
эмээж бодол санаагаа чөлөөтэй илэрхийлэхгүй
байх, суралцах үйлд идэвхтэй оролцохгүй, дутуу
ЯВЦЫН ҮНЭЛГЭЭГ ҮР
ДҮНГИЙН ҮНЭЛГЭЭНД
ХЭРЭГЛЭХ ҮҮ?

12
Үр дүнгийн үнэлгээг хэн, хэзээ, хэрхэн хийх вэ?
Үнэлгээ бол цаашид дүн тавихын төлөө бус
суралцагчийнмэдлэг,чадварынтүвшингбодитой
тогтоох, түүнд үндэслэн суралцагч юу мэдэж,
чадаж байгаа, юуг мэдэхгүй, чадахгүй байгаа,
ямар дэмжлэг хэрэгтэй талаар суралцагч, эцэг
эх, асран хамгаалагчдад үнэн зөв мэдээлэх,
улмаар суралцагчийн мэдлэг, чадвар, хандлага
төлөвшилд ахиц гаргахад чиглэнэ.
Үр дүнгийн үнэлгээ нь суралцагчийн тухайн хичээлийн жил, хагас жил,
бүлэг сэдвийн хүрээнд эзэмшсэн мэдлэг, чадварын түвшинг тогтоох, хандлага
төлөвшилд үнэлэлт дүгнэлт өгөхөд чиглэнэ.
“Ерөнхий боловсролын сургуулийн суралцагчийн болон сургалтын чанарын
үнэлгээний журам”-аар үр дүнгийн үнэлгээний гүйцэтгэлийн хувьд үндэслэн
суралцагчийг 8 түвшнээр үнэлэхийн зэрэгцээ тухайн түвшинд үнэлэгдсэн
суралцагч юуг мэдэж, юуг чадаж байгааг илэрхийлэх түвшний шалгуур /
тодорхойлогч/-ийг тодорхойлсон. Энэхүү шалгуур /тодорхойлогч/ нь хэддүгээр
анги, ямар хичээл байхаас үл хамаарах тул судлагдахууны онцлогт нийцүүлэн
авч үзнэ.
Энэ нь үр дүнгийн үнэлгээг үр дүнтэй зохион байгуулах, үнэлгээний үр
дүнд үндэслэн дараа дараагийн үйл ажиллагаанд анхаарах асуудал тодорхой
болоход ач холбогдолтой юм.
Сургалтын явцад сургалтын үйл ажиллагааг идэвхжүүлэх, суралцагчдад
дэмжлэг туслалцаа өгөх, эцэг эх, асран хамгаалагчдад хүүхдийн сурлагын
амжилтын талаарх тодорхой мэдээлэл өгөх, багш өөрийн ажлын үр дүнг тооцох
зэрэг хэрэгцээ шаардлага үүсдэг. Үүний тулд суралцагчийг хэн нэгэнтэй бус
шалгууртай харьцуулан үнэлэх, тухайлбал, “D” авсан гэдэг нь чухал биш ямар
түвшинд сурснаа мэдэх, өөрөөр хэлбэл юу мэдэх, чадахаас юуг нь мэдэж,
чадаж байна вэ? гэдгээ ойлгох нь чухал юм.
Үр дүнгийн үнэлгээг багш бүлэг сэдвээр, хагас болон жилийн эцэст хийнэ. Үр
дүнгийн үнэлгээг хийхдээ:
• сургууль, заах аргын нэгдлээр хэлэлцэж боловсруулсан үнэлгээний
шалгуурт үндэслэн үнэлгээний нарийвчилсан төлөвлөгөө буюу блюпринт
боловсруулна.
• үнэлгээний даалгаврыг үнэлгээний нарийвчилсан төлөвлөгөө
/блюпринт/-нд үндэслэн багш, ЗАН, сургуулийн захиргаа /үнэлгээ хийх
субьект/ хариуцан боловсруулна.

13
Үр дүнгийн үнэлгээ хийхэд юуг анхаарах вэ?
Үнэлгээний шалгуур, даалгаврыг 8 түвшин
бүрт харгалзуулан боловсруулах шаардлагагүй.
Багш хичээлийн жил, улирлын эхэнд бүлэг сэдэв
бүрээр хүрэх үр дүн буюу суралцагчийн эзэмших
мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийг үнэлэх
шалгуурыг сургалтын хөтөлбөр, суралцахуйн
удирдамжид тулгуурлан боловсруулсан байна.
Үр дүнгийн үнэлгээг боловсролын түвшин, судлагдахууны онцлогоос
хамаарчганцаарчилсанболонбагийнзохионбайгуулалттайгаарзөвхөнбичгийн
шалгалтын хэлбэрт баригдахгүй аман шалгалт, бие даалт, судалгааны ажил,
туршилт сорил гүйцэтгэх гэх мэт хэлбэрээр хийх боломжтой юм. Тухайлбал,
биеийн тамирын хичээлийн даалгаварт биечлэн хийж гүйцэтгэх, сорил, дизайн
технологийн хичээлд төсөлт ажил, бүтээл, нийгмийн ухааны хичээлд эссэ
бичих, ярилцлага, хэлэлцүүлгийн хэлбэр түлхүү байж болох юм.
Эдгээр нь суралцагчийн асуудал шийдвэрлэх, мэдээлэлтэй ажиллах,
өөрийгөө илэрхийлэх, бие даах болон хамтран ажиллах зэрэг чадварыг
хөгжүүлэхэд дэмжлэг болох юм. Ингэснээр суралцагчдын шалгалтын айдсыг
багасгах, мэдлэг, чадвараа төрөл бүрийн хэлбэрээр үнэлж дүгнүүлэх
боломжийг бий болгох сайн талтай юм.
Үнэлгээний шалгуурыг хангаж буй эсэхийг үр дүнгийн үнэлгээгээр
тодорхойлно. Үнэлгээ хийх хугацаа, арга хэлбэрээс үл хамаарч үр дүнгийн
үнэлгээний гүйцэтгэлийн хувь нь тухайн суралцагчийн эзэмшсэн мэдлэг,
чадварын түвшинг илэрхийлнэ. Энэ нь суралцагч тухайн түвшний шалгуурыг
хангаж байна гэсэн үг юм.
Үр дүнгийн үнэлгээний
8 түвшин бүрт
харгалзах үнэлгээний
шалгуур, даалгавар
боловсруулах уу?
Тодорхой зорилгын хүрээнд буюу бүлэг сэдэв, хагас болон жилийн эцсийн үр дүнгийн
үнэлгээг блюпринтийн дагуу боловсруулсан шалгалтын материал /сорил, даалгавар,
бие даалт, биечлэн гүйцэтгэх даалгавар, бүтээл, судалгаа, тайлан гэх мэт/-аар үнэлж,
дүгнэхэд гарч буй үр дүн буюу гүйцэтгэлийн хувь нь тухайн суралцагчийн эзэмшсэн
мэдлэг, чадварын түвшинг тодорхойлно. Энэ нь суралцагч тухайн түвшний шалгуурыг
хангаж буй эсэхийг хянахад дэмжлэг болно.

14
Үр дүнгийн үнэлгээнд анхаарах асуудал:
Үр дүнгийн үнэлгээг хэрхэн тэмдэглэх вэ?
• Үнэлгээний хэлбэрт тохирсон дүгнэх аргачлалыг тодорхой боловсруулж
суралцагчдад нээлттэй танилцуулсан байх /Хавсралт 2-оос загвар
жишээг харах/;
• Үнэлгээний шалгуурыг илрүүлэхүйц үнэлгээний хэрэгсэл бүрдүүлэх
/Үнэлгээний хэрэгсэл: Жишиг даалгавар, сорил туршилт, бүтээлийн
жагсаалт, ажлын хуудас гэх мэт/;
• Үр дүнгийн үнэлгээний гүйцэтгэлийн хувийг нэгжийн орноор тоймлоно.
Тухайлбал, 75.5-75.9-ийг 76, 75.0-75.4-ийг 75 гэх мэт/;
• I-II ангид үр дүнгийн үнэлгээ хийгдэхгүй бөгөөд суралцагчийн хувийн
хэрэгт зөвхөн тодорхойлолт бичигдэнэ;
• Бүлэг сэдэв, хагас жил болон жилийн эцсийн үнэлгээг тухайн хугацаанд
судалсан агуулгыг бүрэн хамруулан хичээл заадаг багш хийж журналд
холбогдох зааврын дагуу тэмдэглэх /шалгалттай болон шалгалтгүй
хичээлийн хувьд/;
• Жилийн эцсийн болон шалгалтын үнэлгээг боловсролын мэдээллийн
системд оруулах;
• бүлэг сэдвийн нэр, үнэлгээ хийсэн сар, өдөр, үнэлгээний шалгуурыг
бичих;
• тухайн бүлэг сэдвээр суралцагч бүрийн үнэлгээ /хувь/-г багшийн
журналын “Үнэлгээ 1” хэсгийн 1-р баганад бичих; /зураг-1/
• үнэлгээний үр дүнд үндэслэн цаашид анхаарах зүйлсийн талаар
“Багшийн дүгнэлт” хэсэгт товч дүгнэн бичих; /зураг-2/
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагааны цаг, сургууль зохицуулах цагийн
хүрээнд суралцагчийн хандлага төлөвшилд гарсан өөрчлөлтийн талаарх
тэмдэглэл, хичээл заадаг багшийн дүгнэлт зэрэг нь хувийн хэргийн
“суралцагчийн хандлага төлөвшлийн тодорхойлолт” хэсэгт тодорхойлолт
бичих баримт нотолгоо, үндэслэл болно.
Багшийн журналын “Үнэлгээ 1” хэсэг:
Багш тухайн бүлэг сэдвийн үр дүнгийн үнэлгээний дараа үнэлгээний
шалгуурыг хэрхэн хангасан, юуг дутуу ойлгосон, цаашид юунд анхаарах талаар
суралцагчдад мэдээлэл өгч байх нь зүйтэй.

15
Суралцагчийн амжилтаа ахиулах боломжийг дэмжих зорилгоор багш
өөрийн арга зүйн цагт багтаан суралцагчидтай ажиллах, дэмжлэг үзүүлэх,
хөгжүүлэх, үнэлэх үйл ажиллагааг төлөвлөн хэрэгжүүлж болно. Жишээ нь:
Тухайн бүлэг сэдвийн хүрээнд жишиг даалгаврыг гүйцэтгэх явцад суралцагчдад
тусламж, зөвлөгөө дэмжлэг өгөх, үнэлгээ хийх хуваарийг 7 хоногийн ажлын
цагийн төлөвлөлтөд дараах байдлаар тусгаж болох юм.
Суралцагч тухайн бүлэг сэдвийн үнэлгээний үр дүнд үндэслэн дутуу
ойлгосноо гүйцээж, амжилтаа ахиулж болох бөгөөд үнэлгээ /хувь/-г багшийн
журналын “Үнэлгээ 1” хэсгийн 2-р баганад дараах байдлаар бичнэ.
Зураг-1
Зураг-2

16
Тайлбар: 7 хоногт хэдэн удаа хэдэн минутаар байх нь зөвхөн багшийн төлөвлөлт байна.
Багш ..................... –ийн суралцагчидтай ажиллах цагийн хуваарь /загвар/
9а 9б 9в 10а
Даваа 15.30-16.00 14.00-14.30
Мягмар 14.00-14.30 15.00-15.30
Лхагва 14.00-14.30 14.30-15.00
Пүрэв 14.00-15.00
Баасан 15.30-16.00
Гараг
Анги
Суралцагчийн хандлага төлөвшлийг хэрхэн үнэлж дүгнэх вэ?
Хагас жил, жилийн эцсийн үнэлгээнд бүлэг сэдвийн үнэлгээ нөлөөлөхгүй,
харин суралцагч бие даан суралцах, тухайн агуулгаар эзэмшсэн мэдлэг,
чадварын түвшнээ тогтоох, улмаар амжилтаа ахиулж, үр дүнд хүрэхийн төлөө
суралцах боломжийг дэмжихэд чиглэнэ.
Хагас жил, жилийн эцсийн үнэлгээ болон анги дэвших, улсын шалгалтын
үнэлгээ /хувь, түвшин/-г багшийн журналын “Үнэлгээ 2” хэсэгт тэмдэглэнэ.
Зураг-3
• Суралцагчид ямар төрлийн хичээлийг илүү сонирхон судалж, оролцож байгааг
тодорхойлох, улмаар цаашид суралцах чиглэл, зорилго, ажил мэргэжлийн чиг
баримжааг тодорхойлоход дэмжлэг үзүүлэх;
• Багш нарын “суралцагчийн хандлага төлөвшил”-ийг үнэлж дүгнэх арга, туршлага
нэмэгдэх;
Хандлага төлөвшлийн үнэлгээ гэдэгт суралцагчийн хичээл, үйл ажиллагаанд
бүтээлч, идэвх сонирхолтойгоор оролцох, хандах байдал, түүний хүмүүжил, итгэл
үнэмшил, дадал хэвшил зэргийг үнэлж дүгнэх үйл явцыг ойлгоно.
ХАНДЛАГА ТӨЛӨВШЛИЙН ҮНЭЛГЭЭ ГЭЖ ЮУ ВЭ?

17
Хандлага гэдэг нь тухайн хүний байр байдал,
аливаа зүйлд хандах хандлагын илэрхийлэл юм.
Сургалтын цөм хөтөлбөрт аливаа юмс үзэгдэл,
асуудлыг судлахад тэдний сонирхол, идэвх
зүтгэл, эрмэлзэл, бүтээлч байдал, оролцоо,
санаачлагатай байдлыг ажиглах замаар
суралцагчдын хандлагыг үнэлэх боломжийг
бүрдүүлсэн.
Харин “төлөвшил” гэдгийг “Боловсролын тухай” хуулийн 3.1.11 заалтад
“суралцагчийн хүмүүжил, итгэл үнэмшлийн цогц” гэж тодорхойлсон байдаг.
Иймд зөвхөн хандлага эсвэл төлөвшлийг үнэлэх нь оновчгүй тул цаашид
хандлага төлөвшлийг хамтад нь үнэлж дүгнэнэ.
ХАНДЛАГА УУ,
ТӨЛӨВШИЛ ҮҮ?
Харвардын их сургуулийн нэгэн
судалгааны тайланд дурдсан “Аливаа
хувь хүний амжилтын 85% нь хандлага
төлөвшил, уян хатан чадваруудаас, зөвхөн
15% нь мэдлэг, чадвараас шалтгаалдаг”
гэсэн дүгнэлтээс харвал суралцагчийн
хандлага төлөвшлийг үнэлж дүгнэх нь
тэдний амжилтад чухал нөлөөтэй байна.
Бид тодорхойгүй нийгэмд амьдрах тодорхой чадвар бүхий иргэдийг
бэлтгэхээр зорьж байна. Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн боловсрол, судалгааны
байгууллагаас XXI зууны суралцагчийн эзэмшвэл зохих чадварыг судалж
тогтоосон, дэлхий нийтээрээ тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалыг хөгжлийн
чиг хандлагаа болгож байна. Манай орны хувьд тогтвортой хөгжил болон XXI
зууны суралцагчийн чадварыг хөгжүүлэх үзэл санааг боловсролын түвшин
бүрийн сургалтын хөтөлбөрт тусган хэрэгжүүлж эхэлсэн. Иймд боловсролын
үнэлгээний чиг хандлагад суралцагчийн чадвар, хандлага төлөвшлийг үнэлж
дүгнэх асуудал чухал байр суурь эзэлж байна.
Суралцагчийнхандлагатөлөвшлийгүнэлждүгнэхасуудлыгөмнөньхэрэгжиж
байсан үнэлгээний журмуудад “төлөвшлийг үнэлэх, хандлагыг үнэлэх” гэх
зэргээр тусгасан боловч хэрхэн үнэлж дүгнэх нь тодорхой бус, шалгуургүй тул
хэрэгжүүлэх явцад мэдлэгийг үнэлэхэд түлхүү анхаарч ирсэн.
Сургалтын цөм хөтөлбөрийн үнэлгээний зорилт болон журмын 3.18
заалтад шалгуурыг тодорхой болгож өгснөөр сургууль, багшийн зүгээс хичээл,
сургалтыг дэмжих үйл ажиллагаа /иргэний боловсрол, хичээлээс гадуурх үйл
ажиллагаа/-ны явцад суралцагчийн хандлага төлөвшлийг /21 дүгээр зууны
суралцагчийн чадвар, тогтвортой хөгжлийн боловсрол/ үнэлж дүгнэх бүрэн
боломжтой болсон.
СУРАЛЦАГЧИЙН
ХАНДЛАГА ТӨЛӨВШЛИЙГ
ЯАГААД ҮНЭЛЭХ
ХЭРЭГТЭЙ ВЭ?

18
№
Суралцагчийновогнэр
Хандлага төлөвшлийн үнэлгээний шалгуур
Саналдүгнэлт,тайлбар
Саналбодлооилэрхийлэх,бусдыгхүндэтгэн
харилцах,зөрчил,маргааныгэвзүйгээр
шийдвэрлэхбайдал;
Биедаансурахаргабарил,бусадтай
хамтранажиллах;
Шинжлэнсудлаххүсэлэрмэлзэл,сонирхол,
оролцоо;
Соёл,уламжлалаадээдлэх,асуудал
шийдвэрлэхчадвар,бүтээлч,ажилхэрэгч
байдал;
Хувийнболонорчныэрүүлахуй,аюулгүй
амьдрах,байгальтайхарьцах,хамгаалах,
нийгмийнхарилцаандоролцоххандлагад
гарчбуйөөрчлөлт;
Шинэорчин,харилцаанддасанзохицох
чадвартгарчбуйөөрчлөлт
1 Сурагч 1
2 Сурагч 2
3 Сурагч 3
... ...
• Хандлага төлөвшлийг үнэлж дүгнэх шалгуурыг хичээл, сургалтыг дэмжих
үйл ажиллагааны онцлогийг харгалзан сургалтын хөтөлбөр, журмын 3.18
заалтад баримжаалан гаргах /хавсралт 3.1-ээс загвар жишээг харах/;
• Суралцагчийг хандлага төлөвшлийн үнэлгээний шалгуурын дагуу
иргэний боловсрол болон анги, клуб, дугуйлан, сурагчдын зөвлөл,
сургуулийн үйл ажиллагааны үед хичээл заадаг болон анги удирдсан
багш ажиглалтын тэмдэглэл хөтлөх, өөрийн, найз нөхдийн үнэлгээ
хийх гэх мэт арга хэлбэрээр баримт нотолгоо бүрдүүлж үнэлж дүгнэх
боломжтой;
• Суралцагчийн хандлага төлөвшлийн үнэлгээг хичээл заадаг болон
анги удирдсан багш дараах загвар аргачлалаар гарган нэгтгэж болно
/3-хангалттай, 2-боломжийн, 1-анхаарах /;
Хандлага төлөвшлийн үнэлгээнд анхаарах асуудал:
Жишээ: Хичээл заадаг багш хандлага төлөвшлийн үнэлгээг нэгтгэх
загвар хуудас

19
• Хичээл заадаг багш II, IV улирлын төгсгөлд суралцагч бүрээр хандлага
төлөвшлийн талаарх санал, дүгнэлт гаргана;
• Анги удирдсан багш хичээл заадаг багшийн гаргасан санал, дүгнэлтийг
нэгтгэн шинжилгээ хийж суралцагч, эцэг эх, асран хамгаалагчдад II,
IV улирлын төгсгөлд бичгэн, аман, цахим болон бусад тохиромжтой
арга хэлбэрээр суралцагчийн хөгжлийн тодорхойлолтыг танилцуулж,
мэргэжлийн зөвлөгөө өгнө /хавсралт 3.2-аас загвар жишээг харах/;
• Суралцагчийн хандлага төлөвшлийн үнэлгээг анги удирдсан багшийн
дэвтрийн “Суралцагчдын төлөвшил хандлагын талаарх тэмдэглэл”,
хувийн хэргийн “Суралцагчийн хандлага төлөвшлийн тодорхойлолт”
хэсэгт тус тус бичиж, боловсролын мэдээллийн санд зааврын дагуу
оруулна.
Жишээ: АУБ-ийн суралцагчийн хандлага төлөвшлийн үнэлгээг нэгтгэх
загвар хуудас
Сургуулийн нэр: Анги, бүлэг:
Нэгтгэл
Сурагчийн овог нэр:
Шалгуур үзүүлэлт
Монголхэл
Монголбичиг
Математик
Физик
Хими
Газарзүй
Биологи
...
3 2 1
1
Санал бодлоо илэрхийлэх, бусдыг
хүндэтгэн харилцах, зөрчил,
маргааныг эв зүйгээр шийдвэрлэх
байдал;
2
Бие даан сурах арга барил,
бусадтай хамтран ажиллах;
3
Шинжлэн судлах хүсэл эрмэлзэл,
сонирхол, оролцоо;
4
Соёл, уламжлалаа дээдлэх,
асуудал шийдвэрлэх чадвар,
бүтээлч, ажил хэрэгч байдал;
5
Хувийн болон орчны эрүүл ахуй,
аюулгүй амьдрах, байгальтай
харьцах, хамгаалах, нийгмийн
харилцаанд оролцох хандлагад
гарч буй өөрчлөлт;
6
Шинэ орчин, харилцаанд дасан
зохицох чадварт гарч буй
өөрчлөлт;

20
Хөгжлийн бэрхшээлтэй тусгай хэрэгцээт боловсрол шаардлагатай
суралцагчийг хэрхэн үнэлэх вэ?
Өнөөг хүртэл ерөнхий боловсролын сургуульд суралцаж байгаа хөгжлийн
бэрхшээлтэй суралцагчийг ердийн хүүхдийн адил үнэлж, дүгнэж байсан нь
тухайн суралцагчийн хөгжлийн онцлогийг харгалзан үнэлэх, тэдний суралцах
хүсэл сонирхол, идэвх оролцоог дэмжих боломжгүй бөгөөд дараах сул талтай.
Тухайлбал,
• Ердийн сургалтын хөтөлбөр нь тухайн суралцагчдын ялгаатай байдал,
хөгжлийн онцлогийг харгалзаагүй тул тэдний хөгжлийг дэмжиж чаддаггүй;
• Хөгжлийн бэрхшээлтэй суралцагчдын үнэлгээ бодит бус, хийсвэр;
• Тухайн багшийн болон сургуулийн үнэлгээнд нөлөөлдөг;
Иймд суралцагчдын ялгаатай байдлыг хүндэтгэх, тэдний хөгжлийг дэмжих,
хүүхдийн эрхэд суурилсан боловсролын үйлчилгээний үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх
зорилгоор хөгжлийн бэрхшээлтэй тусгай хэрэгцээт боловсрол шаардлагатай
суралцагчдыг хэрхэн үнэлж дүгнэх асуудлыг энэхүү журамд тусгасан.
Ердийн хөтөлбөрөөр* хичээллэж байгаа сургуульд суралцдаг хөгжлийн
бэрхшээлтэй тусгай хэрэгцээт боловсрол шаардлагатай суралцагчийг
ганцаарчилсан сургалтын хөтөлбөрийн хүрээнд боловсруулсан шалгуурын
дагуу явцын үнэлгээгээр үнэлж, дүгнэнэ. Ингэхдээ БСШУС-ын сайдын
2018.03.29-ны өдрийн А/155 тоот тушаалаар батлагдсан ганцаарчилсан
сургалтын төлөвлөгөө боловсруулах загвар, аргачлалын дагуу сургалтын үйл
ажиллагааг төлөвлөж хэрэгжүүлнэ. Өөрөөр хэлбэл тухайн суралцагчийг үнэлж
дүгнэх шалгуур үзүүлэлтийг мэргэжлийн байгууллагын дүгнэлтэд үндэслэн,
хүүхэд бүрийн хөгжлийн онцлогт тулгуурлан сургуулийн комиссийн удирдлага
чиглүүлэг дор боловсруулна.
Тусгай хөтөлбөрөөр* хичээллэж байгаа сургуульд суралцдаг хөгжлийн
бэрхшээлтэй тусгай хэрэгцээт боловсрол шаардлагатай суралцагчийг тусгай
сургалтын хөтөлбөрийн хүрээнд боловсруулсан шалгуурын дагуу явцын
үнэлгээгээр үнэлж, дүгнэнэ.
Бүлэг сэдэв, хагас жил болон жилийн эцсийн үр дүнгийн үнэлгээг
явцын үнэлгээнд үндэслэн хувиар тооцож багшийн журнал, хувийн хэрэгт
тэмдэглэнэ. Анги дэвших болон улсын шалгалтын зохион байгуулалтад тухайн
суралцагчдын судалж буй сургалтын хөтөлбөрт тохирсон шалгалтын материал
боловруулах, хөгжлийн онцлог хэрэгцээнд тохирсон орчин бүрдүүлэхэд
анхаарах хэрэгтэй.
Хөгжлийн бэрхшээлтэй тусгай хэрэгцээт боловсрол шаардлагатай
суралцагчдын журнал, хувийн хэрэгт бичигдсэн хувь, түвшинг ердийн
суралцагчдын хувь, түвшинтэй адилтган үзэж болохгүй юм. Иймд ерөнхий
боловсролын сургууль, багшийн ажлыг үнэлж дүгнэх хөндлөнгийн үнэлгээ,
хяналт-шинжилгээ, шалгалт хийж буй байгууллага, албан тушаалтан нь
ганцаарчилсан болон тусгай хөтөлбөрийн үнэлгээний шалгуурыг баримтална.

21
Хөндлөнгийн хяналт, үнэлгээг хэзээ, хэн, хэрхэн хийх вэ?
3.17. Ерөнхий боловсролын сургууль, боловсролын асуудал эрхэлсэн орон
нутгийн байгууллага багшид зөвлөн туслах зорилгоор суралцагчийн мэдлэг,
чадварын түвшинд хөндлөнгийн үнэлгээ, хяналт-шинжилгээ хийж болно.
Энэхүү үнэлгээ, хяналт-шинжилгээ нь тухайн байгууллагын жилийн ажлын
төлөвлөгөөнд тусгагдсан байна.
4.2. Сургууль нь энэхүү журмын 3.4-т заасан байгууллагаас баталсан
шалгуурын дагуу дараах чиглэлээр журмын 3.9-д заасан хэлбэрээс сонгож анги
дэвших шалгалтыг зохион байгуулна.
Ерөнхий боловсролын сургууль, боловсролын асуудал эрхэлсэн орон
нутгийн байгууллага багшид зөвлөн туслах зорилгоор “үнэлгээний шалгуур”-
ийн дагуу суралцагчийн мэдлэг, чадварын түвшин, хандлага төлөвшилд
хөндлөнгийн үнэлгээ, хяналт-шинжилгээ хийх ажлыг тухайн сургуультай
харилцан зөвшилцөж, сургуулийн жилийн ажлын төлөвлөгөөнд тусгасан байна.
Хөндлөнгийн үнэлгээ, хяналт-шинжилгээний үр дүнд тулгуурлан сургууль,
багшид санал, зөвлөмжийг тогтмол хүргүүлж, үнэлгээний үр дүнгийн хэрэглээ,
эргэх холбоог бэхжүүлж ажиллахад анхаарах хэрэгтэй.
Анги дэвших шалгалт нь сургалтын хөтөлбөрийн хэрэгжилт болон
суралцагчдын мэдлэг, чадвар эзэмшилтийн түвшинг тогтоох зорилготой
ба шалгалтын үр дүнг тухайн хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн түвшинг ахиулах
чиглэлээр төлөвлөгөө боловсруулах, хэрэгжүүлэхэд ашиглана.
№ Хөндлөнгийн үнэлгээ, хяналт-шинжилгээ
Үндэсний
түвшинд
Орон нутгийн
түвшинд
Сургуулийн
түвшинд
1 “Чанарын үнэлгээ”-ний судалгаа 3-4 сар
2 Улсын шалгалт 5-6 сар
3 Анги дэвших шалгалт 5-6 сар
4
Зөвлөн туслах үйл ажиллагаа /хугацааг
урьдчилан тогтоож тухайн сургуулийн
жилийн ажлын төлөвлөгөөнд тусгасан
байх/
*
5
Хөндлөнгийн хяналт шинжилгээ, үнэлгээ/
сургууль жилийн ажлын төлөвлөгөөнд
тусгасан байх/
*
...
2.2 АНГИ ДЭВШИХ ШАЛГАЛТ, ТҮҮНИЙ ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТ

22
Боловсролын
түвшин
Анги
Шалгалтын
тоо
Шалгалтын чиглэл
Бага
боловсрол
III 1
• Нэгдмэл агуулга/III ангийн хөтөлбөрийн
агуулгаар/
IV 2
• Сургууль сонгох 1 хичээл
• Нэгдмэл агуулга
/шалгалттай хичээлээс бусад/
түвшин
Анги
Шалгалтын
тоо
Шалгалтын чиглэл
Суурь
боловсрол
VI 3
• Монгол хэл, бичиг, уран зохиол /нэгдмэл агуулга/
• Математик
• Сургууль сонгох 1 хичээл
VII 3
• Сургууль сонгох 1 хичээл /шалгалтгүй хичээлээс/
VIII 3
• Сургууль сонгох 1 хичээл /шалгалтгүй хичээлээс/
Бүрэн дунд
боловсрол
Х 3
• Суралцагч сонгох 1 хичээл /хими, биологи, физик,
газар зүй, нийгмийн ухаан, түүх, англи хэл, орос
хэл хичээлээс/
ХI 3
• Сонгох хичээл /хими, биологи, физик, газар зүй,
нийгэм судлал, түүх, англи хэл, орос хэл хичээлээс/
• Суурь, бүрэн дунд боловсролын түвшинд сургууль сонгох хичээл нь
тухайн хичээлийн жилд судалсан хичээлүүдээс сонгон авч сургалтын
хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг үнэлэх зорилготой байна. Сургууль сонгох
хичээлийг сургуулийн хэмжээнд шалгалт зохион байгуулах комиссын
хурлаар хэлэлцэж шийдвэр гаргах бөгөөд захирлын тушаалаар
баталгаажуулна.
• Бага боловсролын III, IV ангид нэгдмэл агуулгаар шалгалт авахдаа
тухайн ангид судалсан хичээлүүдээр блюпринтийг боловсруулах бөгөөд
энэ ажлыг боловсролын асуудал эрхэлсэн орон нутгийн байгууллага
хариуцна. Ингэхдээ тухайн ангид суралцаж буй хүүхдийн нас, сэтгэхүйн
онцлог болон шалгалт үргэлжлэх хугацааг сайтар тооцсон байна.
• IV ангийн хувьд сургууль сонгох 1 хичээлийг бага боловсролын
хөтөлбөртэй уялдуулан тухайн насны хүүхдийн эзэмших ерөнхий болон
тусгай чадваруудыг илрүүлэхүйц хичээл байхаас гадна хөтөлбөрийн
хэрэгжилтэд хяналт, шинжилгээ, үнэлгээ хийж сургалтын чанарыг
сайжруулахаар зорьсон нэг хичээл байна.

23
• Харин суралцагч өөрөө сонгох шалгалтыг дараах загвар хүснэгтийн
дагуу судалгаа авч баталгаажилтыг хийсний үндсэн дээр шалгалтын
материалыг боловсруулна.
Анги дэвших шалгалтын блюпринтийг 21 аймагт боловсрол, соёл, урлагийн
газар, Улаанбаатар хотод нийслэлийн боловсролын газар тус тус хариуцан
боловсруулна. Блюпринт гэдэг нь үнэлгээ хийх нарийвчилсан төлөвлөгөө
бөгөөд тест, даалгаврын оноо болон хэлбэрээс үл хамааран тогтвортой
байх нөхцөлийг бүрдүүлэх ач холбогдолтой юм. Тухайн нэг хичээлийн хувьд
сургалтын нийт цагаар үзсэн бүх агуулгыг бүрэн шалгах боломжгүй учраас
бидэнд блюпринт боловсруулах шаардлага гарна. Блюпринт боловсруулахын
тулд бид сургалтын хөтөлбөр дэх үнэлгээний зорилт, түүнд харгалзах шалгуурт
баримжаалан мэдлэг, ойлголт, чадвар, хэрэглээ гэсэн 3 зорилтын хүрээнд
даалгаврыг боловсруулах, түүнд харгалзах мэдлэг, чадварыг баримжаалдаг
байх шаардлагатай юм.
Үнэлгээний зорилтод тулгуурлан боловсруулсан блюпринт нь дараах үүрэгтэй:
4.3. Журмын 3.4-т заасан байгууллагаас баталсан шалгуур болон “анги
дэвших шалгалтын блюпринт” /цаашид блюпринт гэх/, шалгалт зохион
байгуулах нэгдсэн удирдамж, шалгалтын үр дүнд шинжилгээ хийх маягт,
зөвлөмжийг боловсролын асуудал эрхэлсэн орон нутгийн байгууллага жил
бүрийн 5 дугаар сарын 01-ний өдрийн дотор ерөнхий боловсролын сургуульд
хүргүүлнэ.
№
Суралцагчийн
нэр
Хичээлийн нэр
Англи
хэл
Оросхэл
Хими
Биологи
Физик
Газар
зүй
Түүх
Биеийн
тамир
Дуу
хөгжим
...
1 Б.Амарсайхан 1
2 С.Бат 1
3 Д.Гэрэл 1
4 ...
Нийт 1 0 0 1 0 1 0 0 0 0
• Даалгавар нь үнэлгээний зорилтын ямар түвшинд хамрагдах болохыг
зааж өгч байгаа нь мэдлэг ойлголт, чадвар, хэрэглээний түвшний алийг
үнэлэхэд чиглэж байгаад баримжаа болж өгөх;
• Тухайн бичгийн шалгалтын даалгавраар ямар зорилготой шалгалт
явуулах гэж байгааг тодорхойлох нөхцөл болох;
• Үнэлгээний зорилт тус бүрт харгалзах даалгаврын тоог тогтоосноор
даалгавар нормаль (хэвийн) тархалттай эсэхийг хянан үзэхэд дөхөм
болох;

24
Анги дэвших шалгалтын блюпринтийг 4.1 дэх хавсралтад заасан загварын
дагуу боловсруулна.
Тухайн нэг хичээлийн хөтөлбөрийн агуулга, үнэлгээний зорилтод нийцүүлэн
боловсруулсан найдвартай, тохирц сайтай даалгавруудаар сан үүсгэнэ. Тухайн
сангаас хэрэглэгч хүссэн үедээ оношлох болон үр дүнгийн үнэлгээ хийх,
өөрийн сургалтын үйл ажиллагаанд дүн шинжилгээ хийх зорилгоор тогтмол
авч ашиглах боломжтойгоор нээлттэй санг үүсгэнэ.
Даалгаврын нээлттэй санг боловсролын асуудал эрхэлсэн орон нутгийн
байгууллагын судлагдахуун хариуцсан мэргэжилтнүүд ерөнхий боловсролын
сургуулийн багш нар ашиглах боломжтойгоор үүсгэж өгнө. /Жишээлбэл:
Цахимаар, фэйсбүүк групп үүсгэх, БСУГ-ын дотоод сүлжээг ашиглах гэх мэт.../
Даалгаврын сан нь тухайн нэг хичээлийн хувьд боловсролын болон ангийн
түвшинд тохирсон, үндэсний хэмжээнд хэрэгжүүлж буй сургалтын цөм
хөтөлбөрийн:
1. Агуулга
2. Дэд агуулга
3. Үнэлгээний зорилтод нийцүүлэн сонгох болон задгай хэлбэрээр
боловсруулсан даалгаврууд байна.
4.4. Боловсролын асуудал эрхэлсэн орон нутгийн байгууллага нь ерөнхий
боловсролын сургуулийн анги бүрийн сургалтын хөтөлбөрт хийцсэн
“Даалгаврын нээлттэй сан” бүрдүүлж, өмчийн бүх хэлбэрийн сургуульд
хүргэх, түүнийг хэрэглэх арга зүйгээр хангах ажлыг хичээлийн жилийн турш
зохион байгуулна.
Даалгаврын сангийн бүтэц нь тухайн хариуцаж буй мэргэжилтний
сонголтоор үүсэх бөгөөд багш нарт хэрэглэхэд ойлгомжтой, хялбархан,
блюпринт боловсруулах боломжтойгоор зохион байгуулагдсан байвал
зохистой. Жишээлбэл: 8 дугаар ангийн химийн хичээлийн “Бодис материалын
шинж чанар” агуулгын хүрээнд 4.2 дахь хавсралтад үзүүлсэн загварын дагуу
даалгаврын сан үүсгэж болно.
4.7.Боловсролынасуудалэрхэлсэнорон нутгийн байгууллаганьанги дэвших
шалгалтын үр дүнд шинжилгээ хийж, сургууль бүрд зөвлөмж боловсруулж, жил
бүрийн 8 дугаар сарын 25-ны өдрийн дотор хүргүүлнэ.
• Агуулгын хувьд тухайн агуулга дахь дэд агуулга, бүлэг сэдвүүдийг
хэдэн цаг заадаг болохыг баримжаалан даалгаврын тоог оновчтой
тодорхойлоход дэмжлэг үзүүлэх /сургалтын хөтөлбөр тус бүрт
томьёолсон агуулгын тогтолцооны бүрэлдэхүүн хэсэг, ай, чадвар
зэргийг “агуулга” гэж ойлгох/;

25
Анги дэвших шалгалтын материал болон агуулга, үнэлгээний зорилтоор
ангилсан даалгаврын дэлгэрэнгүй мэдээлэл болон үр дүнгийн мэдээллийг 4.3
а,б-д хавсралтын дагуу шалгалтын агуулга тус бүрээр мэдээллийг цуглуулан
авч нэгтгэнэ. Үр дүнд шинжилгээ хийхдээ тухайн хичээлийн хөтөлбөрт заасан
агуулга, дэд агуулга, үнэлгээний зорилт тус бүрээр ерөнхий шинжилгээг хийх
бөгөөд түүнийг орон нутгийн хэмжээнд сургууль тус бүрээр задлан дүгнэлт
хийн зөвлөмжид тусгана. Мөн даалгавар тус бүрээр суралцагчдын сонгосон
буруу хариултуудад шинжилгээ хийх замаар багшийн заах арга зүйд зөвлөн
туслана. Зөвлөмж дэх үр дүнд хийсэн шинжилгээ нь орон нутгийн хэмжээнд
болон сургууль тус бүрээр гаргасан статистик мэдээлэл дээр тулгуурласан
байна.
Орон нутгийн хэмжээнд, аймгийн төвийн болон сумын төв, багийн, дүүргийн
сургууль тус бүрээр (анги тус бүрээр) даалгавар бүрийн гүйцэтгэлийн хувийг
тооцох замаар агуулга, дэд агуулга, үнэлгээний зорилт бүрээр дундаж
гүйцэтгэлийн хувийг гаргана. Мөн даалгавар бүрийн буруу хариултын хувь
(хариултын хувилбарын сонголт тус бүрээр) зэргийг бичсэн мэдээллийн санг
үүсгэн түүнд тулгуурлан шинжилгээ хийж зөвлөмжийг боловсруулна. Өөрөөр
хэлбэл тухайн зөвлөмжийг багш дараа жилийн сургалтын үйл ажиллагааг
сайжруулахад ашиглаж болохуйцаар бичнэ.
Анги дэвших шалгалтын үр дүнг орон нутаг, сургуулийн түвшинд
суралцагчдын сурлагын амжилтыг нэмэгдүүлэхэд хэрэглэнэ. Шинжилгээний
дүнг илүү үр дүнтэйгээр ашиглахын тулд “Сургалтын хөтөлбөрт заасан
мэдлэг, чадварыг дутуу эзэмшсэн”, “заах ур чадвараа сайжруулах” гэх мэт
ерөнхий бичиглэлээс зайлсхийж, суралцагч ямар хичээлийн аль агуулга
/дэд агуулга/-ыг ойлгоогүй, алдаатай, буруу ташаа ойлголтыг хэрхэн залруулах
талаас нь анхаарч шинжилгээ хийнэ. Жишээлбэл “Сургалтын хөтөлбөрт заасан
5 дугаар ангийн тоо тоолол агуулгын хүрээнд эзэмшвэл зохих “нэгж квадратыг
ашиглан тооцоо хийх” чадвар нь шалгалтын дүнгээр орон нутгийн хэмжээнд
гүйцэтгэл муутай гарсан ба “тухайн нэгж хичээлийг заах цагийг нэмэгдүүлэх
талаар, эсвэл хэрхэн зааж болох талаар” дэлгэрэнгүй мэдээлэл, зөвлөмжийг
өгөх хэрэгтэй юм. Тухайлбал:
1. Сургалтын хөтөлбөрийн агуулга болон түүний зохицуулалтын талаар
2. Багшийн заах аргын талаар
3. Суралцагчийн суралцахуйн талаар
4. Түүнээс бусад, сайжруулах шаардлагатай зүйлийн талаар
5. Сургуулийн удирдах ажилтан, суургалтын менежерүүдэд өгөх зөвлөмж
гэх мэтээр бүлэглэн бичиж болно.
Зөвлөмжийг бичихдээ: Шинжилгээний үр дүнд илэрсэн асуудлуудыг
сайжруулах талаас нь зөвлөмжлөн бичнэ.

26
Улсын шалгалт нь бага, суурь, бүрэн дунд боловсролын сургалтын цөм
хөтөлбөрийн хэрэгжилт, сурлагын амжилтад хөндлөнгийн үнэлгээ хийхэд
чиглэх бөгөөд үр дүнг нь сурлагын амжилтыг сайжруулах суурь мэдээлэл
болгон ашиглана.
5.3 Бага, суурь, бүрэн дунд боловсролын түвшний төгсөх ангийн суралцагч
дараах хичээлээр улсын шалгалт өгнө.
2.3 УЛСЫН ШАЛГАЛТ, ТҮҮНИЙ ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТ
түвшин
Анги
Шалгалтын
тоо
Шалгалтын агуулга
Бага
боловсрол
V 3
1. Монгол хэл
2. Математик
3. Хүн ба байгаль
Суурь
боловсрол IX 4
1. Монгол хэл, бичиг, уран зохиол /нэгдмэл
агуулга/
3. Сонгох шалгалт: /суралцагч аль нэгийг
сонгоно.
4. Гадаад хэл /англи хэл, орос хэлний аль
нэгийг суралцагч сонгоно/
Бүрэн дунд
боловсрол XII 4
1. Монгол хэл, бичиг, уран зохиол /нэгдмэл
агуулга/
3. Сонгох шалгалт /хими, биологи, физик,
газарзүй, нийгмийн ухаан, түүх аль нэгийг
сонгоно/
4. Гадаад хэл /англи, орос хэлний аль нэгийг
суралцагч сонгоно/
Улсын шалгалтыг нэр дурдсан хичээлүүдийн хүрээнд Боловсролын
үнэлгээний байгууллагаас гаргасан блюпринтийн дагуу даалгаврын сангаас
шалгалтын сэдэв даалгаврыг татаж авна. Бүрэн дунд боловсролын түвшинд
шалгалтын агуулгыг сургалтын хөтөлбөрийн заавал судлах агуулгын хүрээнд
баримжаалан боловсруулна.
5.10.4 хөгжлийн бэрхшээлтэй суралцагч шалгалт өгөх тохиолдолд тэдний
хөгжлийн онцлог, хэрэгцээнд тохирсон шалгалтын орчин бүрдүүлэх;
• Байгалийн ухааны нэгдмэл агуулга
• Нийгмийн ухаан, түүх /нэгдмэл агуулга/

27
Тухайн сургуульд суралцаж буй хөгжлийн бэрхшээлтэй тусгай хэрэгцээт
боловсрол шаардлагатай суралцагчийн хөгжлийн бэрхшээл, онцлогийг
харгалзан үзэж тусгай анги танхимд оруулан шалгалт авах, шалгалтын
материалын агуулгыг хөнгөвчлөх, даалгаврын тоог цөөлөх зэрэг арга хэмжээг
шалгалт зохион байгуулах комисс хэлэлцэж шийдвэр гаргаж баталгаажуулсан
байна.
Улсын шалгалтын үр дүнг бүх нэгжийн түвшинд суралцагчдын сурлагын
амжилтыг нэмэгдүүлэхэд хэрэглэнэ. Улсын шалгалтын тайланд үндэслэн
зохион байгуулах үйл ажиллагаа болон даалгаврын сан дахь даалгавруудыг
сайжруулахад чиглэсэн арга хэмжээ авах, шийдвэр гаргахад ашиглана.
Энэхүү нэгдсэн тайланд орон нутгийн хэмжээнд улсын шалгалтын комиссыг
хэзээ, хэрхэн, ямар тушаалаар байгуулсан, нэгдсэн зохион байгуулалт, үйл
ажиллагаанууд болон сургуулиудад хэрхэн зөвлөн тусласан зэрэг ажлуудын
талаар тусгахаас гадна дараах мэдээллүүдийг багтаасан байна. Үүнд:
5.14 Журмын 5.9-д заасан “Улсын шалгалтын комисс” нь улсын шалгалт
зохион байгуулсан тайланг нэгтгэн, шалгалт дуссанаас хойш 10 хоногийн
дотор боловсролын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагад
хүргүүлнэ.
• Боловсролын түвшин, анги, шалгалтын агуулга тус бүрээр шалгалтад
хамрагдвал зохих суралцагчийн тоо болон хамрагдсан суралцагчдын
тоо;
• Шалгалтын материалыг бэлтгэсэн тухай мэдээлэл;
• Шалгалтын давуу болон сул талууд;
• Шалгалт зохион байгуулахад тулгарсан бэрхшээл, шийдвэрлэсэн арга
хэмжээ;
• Цаашид хэрхэн сайжруулах талаарх санал хүсэлт;
• Аймгийн хэмжээний болон сургуулиудын шалгалтын агуулга тус бүрээр
гаргасан сурлагын амжилтын талаарх тоон мэдээлэл
• Шалгалтын материал дахь агуулга, дэд агуулга, үнэлгээний зорилт тус
бүрээр орон нутгийн хэмжээний болон сургууль тус бүрийн үр дүнгийн
мэдээлэл, түүнд хийсэн шинжилгээ, дүгнэлт зэрэг мэдээллүүдийг
багтаасан байна.
Улсын шалгалтын дүн мэдээг боловсролын салбарын мэдээллийн
системд зөвхөн хувиар бичиж оруулна. Суурь болон бүрэн дунд боловсролын
гэрчилгээнд бичих, баталгаажуулахтай холбоотой асуудлыг төрийн захиргааны
төв байгууллагаас ирүүлсэн заавар аргачлалын дагуу зохицуулна.

28
Бага, дунд боловсролын чанарын үнэлгээний судалгаа нь үндэсний түвшинд
сурлагын амжилтыг үнэлэх зорилготой. Судалгааны үр дүнг бүх нэгжийн
түвшинд суралцагчдын сурлагын амжилтыг нэмэгдүүлэхэд хэрэглэнэ.
Чанарын үнэлгээний судалгаанд хамрагдах суралцагчдаас бичгийн шалгалт
авах хичээлийг Боловсролын үнэлгээний байгууллага, Боловсролын эрдэм
шинжилгээ, арга зүйн байгууллага хамтран жил бүрийн 01 дүгээр сард багтаан
тогтооно. Мөн тухайн шалгалт авах хичээлээр даалгавар боловсруулах
агуулгын хүрээг хэлэлцэж тодорхойлсон байна.
Чанарын үнэлгээний судалгааг дараах байдлаар зохион байгуулна;
6.1 Бага, дунд боловсролын чанарын үнэлгээ нь суралцагчийн мэдлэг,
чадварын түвшинг үндэсний түвшинд тогтоох, сурлагын амжилтад нөлөөлж
буй хүчин зүйлийг судлах, боловсролын бодлогын хэрэгжилтийг үнэлэхэд
чиглэнэ.
6.5 Чанарын үнэлгээг зохион байгуулах агуулгын хүрээ, шалгуурыг
боловсролын үнэлгээний байгууллага, боловсролын эрдэм шинжилгээ, арга
зүйн байгууллага хамтран жил бүрийн 01 дүгээр сард багтаан тогтооно.
2.4 ЧАНАРЫН ҮНЭЛГЭЭ, ТҮҮНИЙ ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТ
Зураг-4

29

30
ГУРАВ. ҮНЭЛГЭЭНИЙ ЖУРМЫГ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ МЕНЕЖМЕНТ
Аливаа өөрчлөлт, шинэчлэл бүхний цаана үргэлж сайн сайхан үр
дүнгийн хүлээлт байдаг. Энэ нь хэрэгжүүлэх арга зам, механизм буюу
хэрэгжилтийн удирдлага менежментээс шууд хамааралтай байдаг.
Суралцагчийн “суралцахуй”, багшийн “багшлахуй”-г дэмжих зорилготой,
улмаар сурлагын амжилтыг нэмэгдүүлэх хөшүүрэг болсон ерөнхий
боловсролын сургуулийн суралцагчийн болон сургалтын чанарын үнэлгээний
журмыг үр дүнтэй хэрэгжүүлэхэд орон нутаг, сургууль, багшийн түвшинд
оролцогчдын чиг үүрэг, үнэлгээний зохион байгуулалт, хэлбэр зэрэг нь
тодорхой байх нь чухал юм.
Суралцагчийн болон сургалтын чанарын үнэлгээг үнэн, бодит хэрнээ багш,
ажилтан, суралцагчдад ачаалал, дарамт багатай байхаар удирдан чиглүүлэхэд
зайлшгүй анхаарах хэрэгтэй.
3.1 Үнэлгээний журмыг хэрэгжүүлэх менежмент
Үнэлгээний
шалгуур
боловсруулах
Үнэлгээхийх
ажлынтөлөвлөлт
Суралцагчийн үнэлгээ
Ангидэвших
шалгалт
Улсыншалгалт
Чанарын
үнэлгээний
судалгаа
Оношлох
Явцын
Үр дүнгийн
Бүлэг
сэдэв
Хагас
жил
Жилийн
эцэс
БСШУСЯ
Үндэснийтүвшний
үнэлгээнийшалгуур
боловсруулах
Удирдлага,
мэдээлэл
Удирдлага,
мэдээлэл
БҮТ
блюпринт,
даалгаврын
сан
Зохион
байгуулалт,
агуулга,
блюпринт
БХ
Агуулга,
блюпринт
БМДИ Арга зүйн зөвлөгөө
БСУГ,
НБГ, БХ
Сургуулийнтүвшиндүнэлгээнийтүвшинд
үнэлгээнийшалгуурболовсруулах
ЕБС, багшид
зөвлөн туслах
зорилго бүхий
блюпринт,
даалгаврын сан
ЕБС
ЗАН, багшид
зөвлөн туслах
зорилго бүхий
блюпринт,
сан
ЗАН
Бүлэг сэдэв,
хагас жил,
жилийн
эцсийн
үнэлгээ
блюпринт,
жишиг
даалгавар
Багш
блюпринт,
жишиг
даалгавар
Суралцагч, эцэг эх, асран хамгаалагч үнэлгээний шалгуур, төлөвлөлттэй тогтмол танилцах, сурлагын
амжилтаа ахиулах зорилгоор багш, сургуультай хамтран ажиллах
Сургуульд суурилсан үнэлгээ
Үндэсний түвшинд хийх
үнэлгээ
Орон нутгийн
түвшинд
хийх үнэлгээ

31
Зураг-5

32
Зураг-6

33
Сургалтын чанарын үнэлгээний судалгааны удирдлага зохион байгуулалтын
зураглал /Зураг-7/
3.2 Үнэлгээний журмыг хэрэгжүүлэгч талуудын үүрэг, оролцоо
Ерөнхий боловсролын сургууль /багш, заах аргын нэгдэл, удирдах
ажилтан/, орон нутгийн боловсролын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны
төв байгууллага /албан тушаалтан, арга зүйч, мэргэжилтэн/ нь дараах үүрэг,
зохион байгуулалттай оролцож хэрэгжүүлнэ.
Ерөнхий боловсролын багш дараах үүрэг оролцоо, зохион байгуулалттай
ажиллана. Үүнд:
• Өөрийн заадаг хичээлийн сургалтын
цөм хөтөлбөр, суралцахуйн
удирдамжид үндэслэн бүлэг сэдэв
бүрээр суралцагчийн эзэмших
мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийн
үнэлгээний шалгуурыг боловсруулж,
ЗАН-ээр хэлэлцүүлэн сургалтын
менежерээр баталгаажуулах;
• Суралцагчийг хэзээ, ямар шалгуур,
арга хэлбэрээр хэрхэн үнэлэх
төлөвлөлт гаргаж суралцагч, эцэг
эх асран хамгаалагчдад мэдээлэх
/хавсралт 1-ээс харах/;

34
Заах аргын нэгдэл нь дараах үүрэг оролцоо, зохион байгуулалттай
ажиллана.
Заах аргын нэгдэл нь чиг
үүргийнхээ хувьд сургалтын
цөм хөтөлбөрөөр дэвшүүлсэн
зорилгыг хэрэгжүүлэх хамгийн гол
мэргэжил, арга зүйн баг юм. Заах
аргын нэгдлээр дараах асуудлыг
хэлэлцэн шийдвэрлэж, сургалтын
менежер хянаж баталгаажуулна.
/шаардлагатай бол багш нарын
зөвлөл, захирлын дэргэдэх
зөвлөлөөр хэлэлцүүлж болно/
• Судлагдахуун болон суралцагчийн хөгжлийн онцлог, ялгаатай байдлыг
харгалзан үнэлж дүгнэх;
• Суралцагчийн мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийг тандах зорилгоор
оношлох үнэлгээг тогтмол хийж, үр дүнд нь шинжилгээ хийн багшлах үйл
ажиллагаагаа оновчтой төлөвлөж хэвших;
• Сургалтын үйл ажиллагааны явцад суралцагчийн мэдлэг, чадвар,
хандлага төлөвшлийн давуу болон сул талыг тодорхойлж, түүнд үндэслэн
сургалтын үйл ажиллагаанд тухай бүр тохируулга хийх, хариу мэдээлэл,
санал зөвлөгөө өгөх байдлаар суралцахуйд дэмжлэг үзүүлэх;
• Суралцагч, түүний эцэг эх, асран хамгаалагчдад оношлох, явцын болон
үр дүнгийн үнэлгээний талаарх шаардлагатай мэдээлэл өгөх, санал
солилцох, суралцахад нөлөөлж буй хүчин зүйл, тулгамдаж буй асуудлыг
тодорхойлж, тэдэнд мэргэжил, арга зүйн дэмжлэг үзүүлэх, эерэг санал
шүүмжлэл өгч, сайшааж урамшуулах;
• Суралцагчийн болон сургалтын чанарын үнэлгээний журмыг суралцагч,
эцэг эх, асран хамгаалагчдад таниулах, ойлгуулах;
• Багшийн журнал, суралцагчийн хувийн хэргийг зааврын дагуу хөтлөх;
• Багш өөрийн ажлыг үнэлж дүгнэхэд шаардлагатай суралцагчдын
хөгжлийн талаарх баримт нотолгоог бүрдүүлэх /өөрөөр хэлбэл оношлох,
явцын, үр дүнгийн үнэлгээг суралцагчийн “суралцахуй”-д дэмжлэг
үзүүлэх, ахиц амжилт, өөрчлөлтийн баримт нотолгоо, хөгжлийг судлах
судалгааны баримт болгох, мөн өөрийн сургалтын үйл ажиллагааны
үр дүнг тооцох, багшлахуйн арга технологийг төлөвлөх зэрэгт үндсэн
мэдээлэл болж чадахуйц загвар боловсруулж хувийн тэмдэглэл
байдлаар хөтөлж болно./;
• Багшийн үнэлгээ үнэн бодит, шударга байх тусам өөрийн болон
хөндлөнгийн үнэлгээний зөрүү бага байх;

35
Загвар жишээ: . ... сургуулийн ... ЗАН-ийн санал, шийдвэр
... сургуулийн ... ЗАН-ийн багш нар боловсролын түвшин, анги, судлагдахуун,
суралцагчдын хөгжлийн ялгаатай байдлыг харгалзан суралцагчийн мэдлэг,
чадвар, хандлага төлөвшлийг дараах байдлаар үнэлж дүгнэхээр хамтран
шийдвэрлэв. Үүнд:
• Боловсролын түвшин бүрийн сургалтын цөм хөтөлбөр, суралцахуйн
удирдамжид үндэслэн физик, хими, биологи, газар зүйн хичээлээр
бүлэг сэдвийн хүрээнд суралцагчийн эзэмших мэдлэг, чадвар, хандлага
төлөвшлийн үнэлгээний шалгуурыг боловсруулж баталгаажуулах;
• Бүлэг сэдвийн хүрээнд боловсруулсан шалгуур үзүүлэлтийн дагуу оношлох,
явцын, үр дүнгийн үнэлгээг хийж зохих мэдээллийг боловсролын баримт
бичигт зааврын дагуу бичиж тэмдэглэх;
• Суралцагчдын хандлага төлөвшлийн үнэлгээ, дүгнэлтийг суралцагч
бүрээр хагас жил болон жилийн эцэст анги удирдсан багш нарт гаргаж
өгөх;
• Суралцагч, эцэг эх, асран хамгаалагчдад бүлэг сэдвийн үнэлгээний шалгуур
үзүүлэлт, үнэлж дүгнэх аргачлалыг /шаардлагатай бол улирал бүрээр/
ЗАН-ийн мэдээллийн самбараар дамжуулж мэдээлэх;
• Оношлох, явцын, үр дүнгийн үнэлгээний үр дүнд шинжилгээ хийн
суралцагчийн ахиц амжилт, өөрчлөлтийг тооцож, мэргэжлийн дүгнэлт
гарган өөрийн арга зүйд тусгах;
• Суралцагчдад зөвлөн туслах, мэргэжлийн зөвлөгөө өгөх ажлыг арга зүйн
цагт багтаан төлөвлөн хэрэгжүүлэх
• Үнэлгээ, үнэлгээний шинэчлэл, үнэлгээний шалгуур, үнэлгээ хийх
хугацааны талаарх мэдээллийг суралцагч, эцэг эх, асран хамгаалагчдад
ил тод, нээлттэй мэдээлэх нөхцөл боломжийг бүрдүүлэх /энэ нь
суралцагч, эцэг эх, асран хамгаалагчид хэзээ, ямар хичээлээр, ямар
арга хэлбэрээр, хэрхэн үнэлүүлэх талаар ойлголттой болж, улмаар ямар
• Сургуулийн түвшинд баримтлах
суралцагчийн болон сургалтын
чанарыг үнэлж дүгнэх арга зам,
аргачлалыг хэлэлцэх, мөрдөх;
• Сургалтын цөм хөтөлбөрт
тулгуурлан боловсролын түвшин,
анги, хичээл бүрээр бүлэг сэдвийн
хүрээнд эзэмших мэдлэг, чадвар,
хандлага төлөвшлийн үнэлгээний
шалгуурыг боловсруулах ажлыг
удирдлага, арга зүйгээр хангах;
Сургуулийн удирдлага дараах үүрэг оролцоо, зохион байгуулалттай

36
шалгуурыг хангасан, ямар шалгуурыг хангахад анхаарах ёстойг мэдэх
нь тэдний суралцах хүсэл сонирхол, хичээл зүтгэлд дэмжлэг үзүүлэх
байдалд эерэгээр нөлөөлөх сайн талтай. Өөрөөр хэлбэл яагаад 35%
84%, 59%-ийн гүйцэтгэлтэй байгаагийн учрыг ойлгож мэднэ./;
Орон нутгийн боловсролын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв
байгууллага, албан тушаалтан нь дараах үүрэг оролцоо, зохион байгуулалттай
• Суралцагчийн мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийн талаарх
мэргэжлийн багш болон АУБ нарын дүгнэлт, санал зөвлөмжийг II, IV
улирлын төгсгөлд суралцагч, эцэг эх, асран хамгаалагчдад хүргэх ажлыг
удирдлага, арга зүйгээр хангах. Ингэхдээ захидал, ганцаарчилсан
болон хамтын уулзалт зэрэг идэвхтэй, үр өгөөжтэй хэлбэрээр зохион
байгуулахад анхаарах. Мөн сургуулийн болон ангийн суралцагч, эцэг
эх, асран хамгаалагчдад зориулсан цахим хуудсыг ашиглаж болно.
Боловсролын салбарын мэдээллийн систем /http://esis.edu.mn/-д
суралцагч, эцэг эх, асран хамгаалагчид нэвтрэх, ашиглах замаар өөрийн
хүүхдийн суралцах үйл ажиллагааны талаарх мэдээ, мэдээллийг цаг
алдалгүй авч байх боломжийг танилцуулах;
• Багшид зөвлөн туслах болон сургуулийн түвшинд сурлагын амжилтыг
үнэлэх зорилгоор хөндлөнгийн үнэлгээ, хяналт шинжилгээ хийх ажлыг
сургуулийн жилийн ажлын төлөвлөгөөнд тусгах хэрэгжүүлэх;
• Багшийн ажлыг үнэлж дүгнэхэд дараах зарчмыг баримтлах;
• Багшийн өөрийн болон хөндлөнгийн үнэлгээний зөрүүг эрх зүйн баримт
бичиг, дүрэм журамд зааснаас ихгүй байхаар тогтоож, шаардлагатай
бол тухайн багшийн мэргэжлийн болон заах аргын хөгжлийг дэмжиж
ажиллахад анхаарах;
• Өөрийн сургуульд суралцаж буй хөгжлийн бэрхшээлтэй тусгай хэрэгцээт
боловсрол шаардлагатай суралцагчийн “Ганцаарчилсан сургалтын
төлөвлөгөө”-г БСШУС-ын сайдын 2018.03.29-ны өдрийн А/155 тоот
тушаалаар батлагдсан загвар, аргачлалын дагуу боловсруулж,
хэрэгжүүлнэ.
• Орон нутгийн хэмжээнд ердийн, тусгай болон ганцаарчилсан сургалтын
хөтөлбөрөөр хичээллэж буй суралцагчдын судалгааг нэгтгэж сургууль,
багшийн ажлын онцлогийг харгалзан зөвлөн туслах, хөндлөнгийн
• Суралцагчдын мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийн ахиц амжилт,
өөрчлөлтийг тодорхойлсон баримт нотолгоонд үндэслэх;
• Суралцагчдын ахиц амжилтыг багшийн өөрийн үнэлгээ болон
хөндлөнгийн үнэлгээний зөрүүгээр тодорхойлох;
• Үр дүнгийн үнэлгээний 8 түвшинд суралцагчдын эзлэх хувийг
тооцохоос илүү хэдэн суралцагчийг түвшнээ ахиулахад дэмжлэг
үзүүлсэн, тухайн ажлын үр дүнг үндэслэл болгоход анхаарах;

37
үнэлгээ, хяналт шинжилгээ
хийх ажлын төлөвлөгөө,
удирдамжийг боловсруулан
хэрэгжүүлэх /сургууль,
багшийнажлыгүнэлждүгнэх,
суралцагчдын сурлагын
амжилтыг тодорхойлоход
харгалзах/
• Багш нарын “үнэлгээ”-ний талаарх мэдлэг ойлголт, хандлагыг өөрчлөх,
хөгжүүлэх сургалт, үйл ажиллагааг зохион байгуулах /үнэлгээ, үнэлгээний
төрөл, хэлбэр, арга техник, үнэлгээний шалгуур, үнэлгээний хэрэгсэл,
тэдгээрийг боловсруулах, ашиглах, блюпринт, түүнийг боловсруулах,
үнэлгээний үр дүнг шинжлэх, хэрэглэх арга зүй гэх мэт/
• Анги дэвших шалгалтын “сургууль сонгох, суралцагч сонгох” хичээлийн
саналыг сургууль бүрээс авч нэгтгэн, орон нутгийн онцлог, хэрэгцээ
шаардлагад тулгуурлан сургууль, суралцагчийн сонголтыг хүндэтгэн
шалгалтын агуулгыг тогтоож журмын дагуу зохион байгуулна.
• Суралцагч өөрийн хүсэлт, сонголтод үндэслэн 1 шалгалт өгөх
нь тухайн хичээлийн жилд өөрийн мэдсэн сурсан, чаддаг зүйлээ
тодорхой шалгуурын дагуу үнэлж, дүгнүүлэх боломж бий болох,
тухайн суралцагчийн ямар төрлийн хичээлд дур сонирхолтой
болох, ирээдүйд суралцах мэргэжлийн чиг баримжааг судлах болон
суралцагчдын шалгалтын айдсыг бууруулах зэрэг олон талын ач
холбогдолтойг анхаарч үзэх;
• Сургууль сонгох хичээл нь сургуулийн зорилго, бодлого чиглэл,
онцлог, хэрэгцээ шаардлагад тулгуурласан байх бөгөөд монгол
хэл, математик гэсэн шалгалтын тогтсон агуулгаас өөр хичээлээр
эзэмшсэн мэдлэг, чадварыг үнэлж дүгнэх, улмаар сурлагын амжилтыг
нэмэгдүүлэх, сургалтын хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг сайжруулах
боломж бүрдэнэ;
Загвар жишээ: Суралцагч болон сургууль сонгох шалгалтын агуулга
түвшин
Анги Шалгалтын агуулга
тоо
Шалгалтын
хэлбэр
Бага IV Сургууль сонгох Хүн ба нийгэм 155 Аман
Суурь
VI Сургууль сонгох Хөгжим 26 Бие даалт
VII Сургууль сонгох Дизайн технологи 17 Бүтээл

38
Суурь VIII
Суралцагч
сонгох
Мэдээллийн технологи 23 Бие даалт
Физик 56 Аман
Хөгжим 73 Аман
Бүрэн
дунд
X
Суралцагч
сонгох
Физик 46 Бүтээл
Хими 51 Бүтээл
Газар зүй 28 Бүтээл
Түүх 23 Аман
XI
Суралцагч
сонгох
Орос хэл 15 Аман
Нийгэм судлал 49 Аман
Хими 53 Сорил туршилт
Англи хэл 120 Аман
• Анги дэвших шалгалтын даалгаврын санг хичээл бүрээр бүрдүүлэх,
ашиглалт, баяжуулалтыг тогтмолжуулах /Үнэлгээний хэлбэрийг
харгалзах/;
• Анги дэвших шалгалтын зохион байгуулалт, арга хэлбэрийг сайжруулах
/бичгийн шалгалтаас гадна аман шалгалт, судалгааны ажил, тайлан, бие
даалт, сорил туршилт, бүтээл гэх мэт арга хэлбэрийг хөгжүүлэх/;
• Анги дэвших шалгалтын үр дүнд шинжилгээ хийж сургууль, багшид
хичээл тус бүрээр санал зөвлөмж боловсруулж хүргүүлэх /Дэлгэрэнгүйг
анги дэвших шалгалт, түүний зохион байгуулалт бүлгээс харах/;
• Тойргийн сургуулийн сурлагын амжилтыг сайжруулах, багшид зөвлөн
туслах зорилгоор хийх хөндлөнгийн үнэлгээ, хяналт шинжилгээг тухайн
сургуулийн жилийн ажлын төлөвлөгөөнд заавал тусгуулах /зөвлөн
туслах зорилгоор хийсэн хөндлөнгийн үнэлгээ, хяналт шалгалтын үр
дүнг тухайн сургууль, багшийн ажлыг үнэлж дүгнэхэд ашиглахгүй байх/;
• Сургууль, багшийн ажлыг үнэлж дүгнэхдээ нийт суралцагчдын хэдэн
хувь нь хэддүгээр түвшинг эзэлж байгаагаар бус, харин суралцагчдын
түвшин ахихад хэр зэрэг дэмжлэг үзүүлсэн, тэр нь үр дүнтэй болсон
гэдгээр үнэлж дүгнэхэд анхаарах;
• Хагас болон жилийн эцэст сургууль, багшаас стандартын биелэлт буюу
хуучнаар сурлагын чанар /AB, эзлэх %/, сурлагын амжилт /ABCD, эзлэх
%/-ын талаар дүн мэдээг авч нэгтгэхгүй. Харин боловсролын түвшин,
сургууль, хичээл, анги бүрээр үнэлгээний түвшин бүрт суралцагчдын
тоо, эзлэх хувийг тодорхойлж, түвшин ахисан суралцагчдын тоо, эзлэх
хувийг тодорхойлох нь орон нутгийн боловсролын чанарыг нэмэгдүүлэх
ажлын төлөвлөгөө, цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээг төлөвлөх
суурь, үндсэн мэдээлэл болно.

39
• Улсын шалгалт болон чанарын үнэлгээний үр дүнд үндэслэн
боловсролын бодлогыг тодорхойлох, сурлагын амжилтыг сайжруулах
чиглэлийг тогтоох;
• Улсын шалгалт болон чанарын үнэлгээний судалгааны удирдамж,
блюпринтийг боловсруулах;
• Нээлттэй даалгаврын сан бүрдүүлэх, баяжуулах;
• Шалгалт, судалгааны үр дүнд шинжилгээ хийж, тайлан боловсруулах,
түгээх;
• Үнэлгээ, үнэлгээний арга зүйг хөгжүүлэх, чадваржуулах сургалт, үйл
ажиллагааг үе шаттай зохион байгуулах, мэргэжлийн байгууллагатай
хамтран ажиллах;
• Улсын шалгалт болон чанарын үнэлгээний үр дүнд үндэслэн сургалтын
хөтөлбөр, түүний агуулга, суралцахуйн удирдамж, багшийн ном, сурах
бичгийг сайжруулан боловсруулах үйл ажиллагаанд судалгаа болгон
хэрэглэх;
• Улсын шалгалт болон чанарын үнэлгээний судалгааны үр дүнд
үндэслэн багшийн заах арга зүй, шинжлэх ухааны мэдлэгийг
дээшлүүлэхэд чиглэсэн үйл ажиллагааг төлөвлөх, үйл ажиллагааны
хүрээнд багшлахуйд дэмжлэг үзүүлэх, арга зүйн санаа боловсруулах,
гарын авлага бэлтгэн түгээх ажлыг зохион байгуулах;
Боловсролын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага болон
мэргэжлийн байгууллагууд нь дараах үүрэг, зохион байгуулалттай оролцоно:
Бага, дунд боловсролын чанарын үнэлгээ нь суралцагчийн мэдлэг, чадварын
түвшинг үндэсний хэмжээнд тогтоох, сурлагын амжилтад нөлөөлж буй хүчин
зүйлийг судлах, боловсролын бодлогын хэрэгжилтийг үнэлэхэд чиглэнэ.
Улсын шалгалт нь бага, суурь, бүрэн дунд боловсролын сургалтын цөм
хөтөлбөрийн хэрэгжилт, сурлагын амжилтад хөндлөнгийн үнэлгээ хийхэд
чиглэх бөгөөд үр дүнг нь сурлагын амжилтыг сайжруулах суурь мэдээлэл
болгон ашиглана.
Дээрх зорилгыг хэрэгжүүлэх ажлын хүрээнд шалгалт, судалгааны үр дүнд
үндэслэн боловсролын цаашдын бодлогыг тодорхойлох, сургалтын чанарыг
сайжруулах чиглэлийг тогтоох, сургалтын цөм хөтөлбөрийн агуулга, сурах
бичгийг сайжруулах үйл ажиллагаанд судалгаа болгон хэрэглэх, шинжлэх
ухааны мэдлэгийг дээшлүүлэхэд чиглэсэн үйл ажиллагааг төлөвлөх,
багшлахуйд дэмжлэг үзүүлэх арга зүйн шинэ санааг боловсруулах, гарын
авлага бэлтгэн түгээх зэрэг үйл ажиллагааг зохион байгуулна.
Боловсролын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага:
Боловсролын үнэлгээний байгууллага:
Боловсролын эрдэм шинжилгээ, арга зүйн байгууллага:
Багшийн мэргэжил дээшлүүлэх сургалт, арга зүйн байгууллага:

40
Ерөнхий боловсролын сургуулийн суралцагчийн болон сургалтын чанарын
үнэлгээний журмыг хэрэгжүүлэхэд зөвхөн багш, сургууль, орон нутаг, үндэсний
хэмжээний мэргэжлийн байгууллагын үүрэг оролцоо, зохион байгуулалттай
байх нь хангалттай бус юм. Суралцагчийн мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшил
буюу сурлагын амжилт нь дан ганц багш, сургуулиас хамаарах асуудал биш юм.
Суралцагчийн мэдлэг, чадвар түвшин, хандлага төлөвшлийн ахиц амжилтад
гэр бүлийн орчин, тэдний хоорондын харилцан ойлголцол, дэмжлэг туслалцаа
нөлөөлдөг болохыг олон төрлийн судалгаагаар тогтоосон байдаг.
Иймд боловсролын үйлчилгээний үр шимийг хүртэж буй суралцагч, тэдний
эцэг эх, асран хамгаалагчдын дараах үүрэг оролцоо нь сурлагын амжилтыг
нэмэгдүүлэхэд чухал нөлөө үзүүлнэ. Үүнд:
Суралцагч;
Эцэг эх, асран хамгаалагч;
• Өөрийн авьяас чадвар,
хүсэл сонирхол, зорилгоо
тодорхойлох;
• Суралцахзорилгоожил,улирал,
сар, 7 хоног, өдрөөр гэх мэтээр
төлөвлөх; /насны онцлогоос
хамаарч өөрт тохиромжтой
хугацаа сонгон хэрэглэхэд нь
багш, эцэг эх, асран хамгаалагч
туслах/
• Суралцах төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлэх;
• Хичээл, үйл ажиллагаанд оролцох хүсэл сонирхол, идэвх санаачлага,
бүтээлч, нягт нямбай байдал, аливаад хандах хандлагаа үнэлж,
хөгжүүлэхэд анхаарах;
• Өөрийн мэдлэг, чадвар эзэмшиж буй байдалд үнэлэлт дүгнэлт хийж
юуг мэдэж чадаж байгаа, юуг мэдэхгүй чадахгүй байгаагаа тодорхойлж,
шаардлагатай гэж үзвэл багшаас зөвлөгөө, нэмэлт мэдээлэл авах;
• Бүлэг сэдэв болон хагас жил, жилийн эцсийн үнэлгээг ямар шалгуураар,
хэзээ, хэрхэн хийх талаарх мэдээллийг багшаас болон мэдээллийн
самбараас олж мэдэх;
• Багш, сургуулиас гаргасан бүтээл, судалгааны ажил, туршилтын ажил,
бие даалтын сэдвийн жагсаалт, дүгнэх аргачлалтай танилцах, жишиг
даалгаврыг бие даан болон багаар хамтран гүйцэтгэх зэргээр өөрийн
дутуу ойлгосныг гүйцээж ойлгох, чадвараар хөгжүүлэхэд анхаарах;
• Өөрийн хүүхдийн авьяас чадвар, хүсэл сонирхол, идэвх оролцоо, бүтээлч
байдлыг танин мэдэх;
• Өөрийн хүүхдийн суралцах зорилго, төлөвлөгөөтэй танилцах;
• Суралцах төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлэхэд нь сэтгэл зүйн дэмжлэг үзүүлэх,
хамтрах, урамшуулан дэмжих;

41
• Хичээл, үйл ажиллагаанд оролцох оролцоогоо нэмэгдүүлэхэд дэмжих;
• Өөрийн хүүхдийн мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийн өөрчлөлтөд
дүгнэлттэй хандах, харилцах, суралцах арга барилаа үнэлж, дүгнэхэд нь
туслах, дэмжих;
• Үнэлгээний журмыг унших, судлах
• Сургууль, багштай эргэх холбоотой, хамтран ажиллах;

42

43
Биеийн тамирийн хичээлийн үнэлгээний шалгуур /Загвар/
Анги
Бүлэг
сэдэв
Мэдлэг, ойлголт Чадвар Хандлага төлөвшил
III
Тэнцвэрийндасгал
Тэнцвэрийн
тухай мэдэх,
ойлгох
Өлмий дээрээ
босох, нэг хөл
дээр зогсох,
шугамаар алхах
хэрэгсэлгүй
дасгал гүйцэтгэж
сурсан байх
Тэнцвэрийн чанарыг хөгжүүлэх,
тодорхой хүндрүүлсэн дасгалыг
гүйцэтгэж сурах
IV
Тэсвэрийнгүйлт
Тэсвэрийн тухай
мэдэх, ойлгох
Гүйлтийг зөв
гүйцэтгэж
тодорхой зайд
хурдаа хадгалан
гүйж чаддаг байх
Тодорхой зайд амьсгалаа
зөв авч, гаргаж гараа нугалан
урагш хойш савж өвдгөө
өргөн гүйх
V
БЕХ-ийндасгалХосооргүйцэтгэх
хэрэгсэлтэйбахэрэгсэлгүйдасгал
Биеийн ерөнхий
хөгжлийн
дасгалын талаар
мэдэх, ойлгох
Сурагчид хоёр
хоёроороо хос
биеийн ерөнхий
хөгжлийн
хэрэгтэй ба
хэрэгсэлгүй
дасгалыг гүйцэтгэх
Хүч, хурд-хүч, тэсвэр, уян
хатан, хөдөлгөөний эвслийн аль
чанарыг хөгжүүлэхдээ хосоор
хийх дасгалыг ашиглана.
Хавсралт 1.1
ДӨРӨВ. ХАВСРАЛТ

44
Хичээл
Бүлэг
сэдэв
Мэдлэг ойлголт Чадвар Хандлага төлөвшил
Монголхэл
/VIанги/
Өөрийгөөболон
бусдыгтанилцуулах
• Танилцуулга,
түүний бүтэц
төлөвлөлт
• Танилцуулгыг
бичих арга
• Танилцуулга унших
• Танилцуулгыг төлөвлөх,
бичих
• Танилцуулгаа ярих,
сонсох
• Найруулгын алдаа засах,
дүгнэх
• Өөрийгөө болон
бусдыг танилцуулж
сурна.
• Бусдыг хүндэтгэн
сонсож сурна.
Уранзохиол
/VIанги/
Ардынаманяруунайргаас
суралцъя
• Түргэн хэллэг
• Жороо үг
• Амьсгал
уртасгах
хэллэг
• Зүйр цэцэн үг
• Ертөнцийн
гурав,
• Оньсого
• Зохиолыг мэдэрч ойлгох
• Зохиолчийн үг сонголт,
уран дүрслэл болон
байгалийн зураглалын
үүргийг нарийвчлан
шинжлэх
• Зохиолын хэлбэрийг
дуурайн зохиож бичих
• Уран унших
• Монгол аман яруу
найргийн богино
хэлбэрүүд, үлгэр
домог зэргээс
сонгон уншиж
ойлгох, мэдэрч
тусган хүлээн авна.
• Монгол аман
зохиолоос
суралцаж
үндэсний өв
соёлоороо
бахархана.
Үндэснийбичиг
/VIанги/
ЭгшигбаН,М,Лгийгүүлэгчийгтаньж,уншихбичих
• Үндсэн
зурлагыг
мэдэх
• Эгшиг үсгийг
ялган таних
• Н,м,л
гийгүүлэгч
үсгүүдийг
таних, зөв
бичих, унших
• Үндсэн зурлага, үсгийн
тигийг хичээнгүй бичих
• Үе, үг, өгүүлбэр, эхийг
хичээнгүй хуулж бичих
• Эгшгийн дарааллын зүй
тогтлыг таних
• Нэг үет үгийг шууд унших
• Хоёроос дээш үет үгийг
өргөлтөт үеийн эгшигт
нийцүүлэн зөв дуудан
унших
• Эгшиг үсгийн байрлалын
зүй тогтлыг задлан
шинжилж гийгүүлэгчийг
амилуулан унших, бичих
• Дармал бичмэл үе, үг,
холбоо үг, өгүүлбэрийг
харьцуулан унших
• Эхийг унших
• Үндэсний
бичгээрээ
бахархаж сурах
хүсэл тэмүүлэлтэй
болно.
Монгол хэлний хичээлийн үнэлгээний шалгуур /Загвар/

45
Агуулга Бүлэг сэдэв
Судлахцаг
Үнэлгээ хийх
хугацаа
Үнэлгээний хэлбэр
хэлбэр
Оношлох
Үрдүнгийн
Аман
Бичгийн
Ажиглалт
"Жиших
даалгавар"
Бүтээл
Тоо тоолол
Алгебр
Тоон олонлог, зэрэг
язгуур
5 I улирал
IV долоо
хоног
IIулиралVIIIдолоохоног
Бичгийнхэлбэрээр
Алгебрийн илэрхийлэл 9
Геометр ба
хэмжигдэхүүн
Тойргийн чанарууд 6 I улирал
VII долоо
хоногХэмжигдэхүүн 5
Статистик
Өгөгдөл цуглуулах,
дүрслэх, тайлбарлах
7
I улирал
VIII долоо
хоног
Тоо тоолол
Алгебр
Тоог жиших, тоймлох 7 II улирал
VII долоо
хоног
Тэгшитгэл тэнцэтгэл
биш
21
Хагас жилийн үнэлгээ
II улирал VIII
долоо хоног
Бичгээр
Суралцагчийн хандлага төлөвшлийн үнэлгээ
Хагас жилийн
туршид
Ажиглалт
Геометр ба
Гурвалжин 18
III улирал
IV долоо
хоног
IVулиралIXдолоохоног
Бичгийнхэлбэрээр
Тоо тоолол
Алгебр
Функц ба график 10
III улирал
VI долоо
хоног
Геометр ба
Вектор, Төсөө 12
III улирал
IX долоо
хоног
Статистик
Нийлмэл үзэгдлийн
магадлал
4
IV улирал
I долоо
хоног
Тоо тоолол
Алгебр
Процент, харьцаа,
пропорц
6 IV улирал
IV долоо
хоногДараалал 6
Геометр ба
Хувиргалт, шулуун ба
хавтгай
10 IV улирал
X долоо
хоногТалбай эзлэхүүн 14
IV улирал IX
Бичгээр
туршид
Ажиглалт
9-р ангийн Математикийн хичээлээр үр дүнгийн үнэлгээ хийх төлөвлөлтийн загвар

46
9-р ангийн Биологийн хичээлээр үр дүнгийн үнэлгээ хийх төлөвлөлтийн загвар
Агуулга
Бүлэг сэдэв
/дэд агуулга/
Судлахцаг
Үнэлгээ
хийх
хугацаа
хэрэгсэл
Аман
Бичгийн
Бүтээл
Судалгааны
ажил
Тайлан
Сорил,
туршилт
Ажиглалт
Амьд
биеийн
үндсэн
шинж
Биологийн олон
янз байдал ба
ангилал
4
IIулирал
/Iдолоохоног/
• Жишиг даалгавар
• Асуулт
жагсаалт
• Дадлага ажлын
удирдамж
Амьдбиеийнбүтэц,амьдралынүйлажиллагаа
Эс, эсийн бүтэц,
хуваагдал үйл
ажиллагаа
4
Хүний хооллолт 10
Амьсгал 2
IIулирал/VIII
долоохоног/
Жишиг даалгавар
Хүний
биед бодис
зөөвөрлөгдөх
6
Ургамлын
хооллолт
6
II улирал /
VIII долоо
хоног/
хандлага төлөвшлийн
үнэлгээ
II улирал
/сүүлийн
долоо хоног/
Ажиглалтын
тэмдэглэл
Зохицуулга 8 III улирал /
IX долоо
хоног/
• Асуулт
жагсаалт
Ургамлын хариу
үйлдэл
10
Амьд
биеийн
үржил,
хөгжил
Үржлийн тухай 12
IV улирал /
IV долоо
хоног/
• Судалгааны
ажлын жагсаалт,
удирдамж
Амьдбиеийн
хоорондынболон
орчныхарилцан
холбоо
Идэш тэжээлийн
хэлхээ
2
IV улирал /
VIII долоо
хоног/
Бүтээлийн
жагсаалт, удирдамж
Экосистем 6
Жилийн эцсийн үнэлгээ
IV улирал /
IX долоо
хоног/
Суралцагчийн хандлага
төлөвшлийн үнэлгээ
IV улирал
/сүүлийн
долоо хоног/
тэмдэглэл
70

47
9-р ангийн Нийгэм судлал хичээлээр үр дүнгийн үнэлгээ хийх төлөвлөлтийн загвар
Агуулга
/Дэд агуулга/
Судлахцаг
Үнэлгээхийххугацаа
хэрэгсэл
Аман
Бичгийн
Бүтээл
ажил
Төсөлтажил
Илтгэл
Сорил
Ажиглалт
Хувь
хүнба
нийгэм
Харилцан
үйлчлэл
6 I улиралд
/III V
долоо
хоног/
Асуулт
жагсаалт Бүтээл
хийх заавар,
удирдамж
Ажлын
хуудасны
даалгавар
Судалгаа хийх
аргачлал
Зөрчилдөөн
Хувьхүнба
соёл
Үндэсний өв,
соёл
6
Урлаг
II
улиралд
/III V
долоо
хоног/
Цахим орчин
Хувьхүн
баэдийн
засаг
Хөдөлмөрийн
зах зээл 4
Ажилгүйдэл
Жишиг
даалгавар
тэмдэглэл
Хүнийэрхбахууль
Мөнгө ба банк 3
III
улиралд
/IX долоо
хоног/
ажлын жагсаалт,
Илтгэлд
тавигдах
шаардлага,
удирдамж,
Төсөлт ажил
хийх заавар,
Хүний эрх 5
Иргэний үүрэг 1
хүний эрхийн
зөрчил
4
IV
улиралд
/X долоо
хоног/
Нийтийн
удирдлага
Эрх мэдэл 3
Шүүхийн
шийдвэр
3
Жишиг
даалгавар
тэмдэглэл
Жилийн нийт цаг -35

48
Агуулга
Бүлэг
сэдэв
Судлахцаг
хугацаа
Үнэлгээний хувилбар
хэрэгсэл
Аман
Бичгийн
Бүтээл
ажил
Тайлан
Сорил
туршилт
Ажиглалт
Бодис гарган
авах
Бодисын
жижиг
хэсэг
6
II улирал 1-р
Жишиг
даалгавар
асуулт
жагсаалт
дадлага
ажлын
удирдамж
Атомын
бүтэц
10
Материалын
шинж
Үелэх
хүснэгт
7
Жишиг
даалгавар
Бодисын
бүтэц
5
Химийн
холбоо
6
II улирал
сүүлийн долоо
хоног
Материалын
өөрчлөлт
Химийн
энерги
8
IV улирал 1-р
Асуулт
жагсаалт
дадлага
ажлын
удирдамж
Хүчил,
суурь ба
давс
10
Органик
нэгдэл
8
Хими ба
амьдрал
Агаар ба
ус
8
Жишиг
даалгавар
дадлага
ажлын
удирдамж
Хүрээлэн
буй
орчны
нөлөө
4
II улирал
сүүлийн долоо
хоног
Нийт цаг - 70
9-р ангийн Химийн хичээлээр үр дүнгийн үнэлгээ хийх төлөвлөлтийн загвар

49
11-р ангийн Физикийн хичээлээр үр дүнгийн үнэлгээ хийх төлөвлөлтийн загвар
Агуулга
Судлахцаг
Үнэлгээ
хийх
хугацаа
хэрэгсэл
Аман
Бичгийн
Бүтээл
ажил
Тайлан
Сорил,
туршилт
Ажиглалт
Механик
Хүч ба
хөдөлгөөн
10 II улирал
/I долоо
хоног/
Жишиг
даалгаврууд ,
бие даалт
Хадгалагдах
хуулиуд
6
Молекул
Идеал хий 8 II улирал
/VIII
долоо
хоног/
Термодинамик 8
Хагас жилийн үнэлгээ II улирал
/VIII долоо
хоног/
Жишиг
даалгавар,
сорил
тэмдэглэл
Цахилгаансоронзон
Цахилгаан
орон
8
III улирал
/IX долоо
хоног/
Жишиг
даалгаврууд,
бүтээлийн
жагсаалт,
туршилтын
загварууд
Соронзон
орон
10
Цахилгаан
хэлхээ
8
IV улирал
/V долоо
хоног/
Жишиг
цахилгаан
хэлхээний
загварууд
Хэлбэлзэл,
долгион
Механик
хэлбэлзэл
4
IV улирал
/IX долоо
хоног/
Жишиг
туршилтын
загварууд
болон
төлөвлөлт
Механик
долгион
8
Жилийн эцсийн үнэлгээ IV улирал
/сүүлийн
долоо
хоног/
Жишиг
даалгавар,
сорил
тэмдэглэл
70

50
9-р ангийн Түүхийн хичээлээр үр дүнгийн үнэлгээ хийх төлөвлөлтийн загвар
Агуулга
Бүлэгсэдэв
Судлахцаг
Үнэлгээхийххугацаа
хэрэгсэл
Аман Бичгийн Судалгааны ажил
Ярихчадвар
Аманшалгалт
Тест
Уламжлалт
Биедаахажил
Хичээлээсгадуурх
уншлага
Эссэ
Багааражиллах
Ажиглалт
Монголынтөрийн
сэргэнмандалт
бадэлхийдахин
/1911-1924он/
1911-1919
оны Монгол
орон
16
I улирал
/YIII долоо
хоног/
Жишиг
даалгавар
Унших сэдвийн
жагсаалт
Эссэ бичих
сэдвийн
жагсаалт
Асуулт
жагсаалт
1919-1921
оны Монгол
орон
8
II улирал
/III долоо
хоног/
СоциализмынүеийнМонголулсбадэлхийдахин
/1921-1990он/
1924-1940
оны Монгол
орон
8
II улирал
/YIII долоо
хоног/
үнэлгээ
II улирал
/YIII долоо
хоног/
Жишиг
даалгавар
хандлага
төлөвшлийн
үнэлгээ
II улирал
/YIII долоо
хоног/
тэмдэглэл
1940-1960
оны Монгол
орон
9
III улирал
/III долоо
хоног/ Асуулт
жагсаалт
Жишиг
даалгавар Бие
даах ажлын
удирдамж
Ажлын
хуудасны
даалгавар
Эссэ бичих
сэдвийн
жагсаалт
1960-1990
оны Монгол
орон
9
III улирал
/IX долоо
хоног/
АрдчилсанМонгол
улсбаөнөөгийн
дэлхийдахин
/1990он-өнөөүе/
Монголд
социалист
систем
задран
унасан нь
8
IY улирал
/III долоо
хоног/
Өнөөгийн
Монгол ба
дэлхий дахин
12
IY улирал
/IX долоо
хоног/
II улирал
/III долоо
хоног/
Жишиг
даалгавар
IY улирал
/X долоо
хоног/
тэмдэглэл
Жилийн нийт цаг -70

51
9-р ангийн Биеийн тамирийн хичээлээр үр дүнгийн үнэлгээ хийх төлөвлөлтийн
загвар
Агуулга
Судлах
цаг
хугацаа
Үнэлгээ хийх хугацаа
хэлбэр
Биеэр
Тест
Бие
даалт
Онол
Хөнгөнатлетик
Гүйлт
Харайлт
9
I улирал
Жишиг
даалгавар(I-III долоо
хоног)
БЕХД
Шидэлт
9
I улирал
Жишиг
даалгавар(VI-VII долоо
хоног)
Сагсанбөмбөг
Залалт
Дамжуулалт
9
II улирал
Жишиг
хоног)
Сургалтын тоглолт
Шидэлт
9
II улирал
Жишиг
даалгавар(VI-VIII долоо
хоног)
Жишиг
даалгавар
тэмдэглэл
Волейбол
Дээрээс доороос
дамжуулалт
9
III улирал
Жишиг
хоног)
Давуулалт
Дүрмийн тоглолт
9
III улирал
Жишиг
даалгавар(VI-VII долоо
хоног)
Гимнастик
Акробатикийн
дасгал
9
IV улирал
Жишиг
хоног)
Аеробик,
9
IV улирал
Жишиг
даалгаварБүжиг
(VI-VIII долоо
хоног)
Жишиг
даалгавар
тэмдэглэл
Нийт судлах цаг - 72

52
Агуулга: Дэгээ зүүний сүлжмэл
Судлах цаг: 12
№
зорилт
Үнэлгээний шалгуур Оноо Хувь Оноо өгөх тайлбар
1
Мэдлэг,
чадвар
Мэдлэг ойлголт:
Дэгээ зүүний сүлжмэлийн
хэрэглэгдэхүүнийг ялгаж
мэдэх
0-10
30
Онолын мэдлэгээ
тайлбарлаж чадаж
буй эсэх
анхны гогцоо, хонин
холбоо, давхарлах эгнээ,
зүү 1,2,3 ороох тухай
ялгаж мэдэх
0-10
Сүлжиж буй
сүлжээсүүдээ нэрлэж
чадаж буй эсэх
тэмдэглэгээ
0-10
Тэмдэглэгээг зурж
буй эсэх
Чадвар:
сүлжих технологи
дарааллын зураг унших
0-10
50
Тайлбарлан хэлж
чадаж байгаа эсэх
сүлжих технологи
дарааллын дагуу сүлжих
0-25
Технологи дарааллыг
ойлгосон эсэх
Дэгээ зүүний сүлжмэлийг
төгсгөх
0-5
Технологийн дагуу
хийж буй эсэх
Өөрийн зохиосон
сүлжээсийг тэмдэглэл
болгох
0-15
Шинээр зохиож буй
сүлжмэлээ тэмдэглэл
болгож чадаж байгаа
эсэх
2
Төлөвшил
хандлага
Аюулгүй ажиллагааны
дүрмийг баримталсан эсэх
10
20
Аюулгүйажиллагааны
дүрэм баримтлах
Технологи дарааллын
дагуу сүлжсэн эсэх
10
Технологи дараалал
зөрчихгүй байх
Нийт оноо 100
“Дэгээ зүүний сүлжмэл” бүлэг сэдвийн үнэлгээ хийх аргачлал /загвар/

53
Бүтээлээр үр дүнгийн үнэлгээ хийх загвар /дизайн технологи/
Төслийн ажлын үнэлгээ (Хувцасны технологи)
A. Бүтээлч эрэлхийллийн арга барилын чадварыг үнэлэх
B. Нэгж хичээлээр эзэмшсэн мэдлэг, ойлголтын түвшинг үнэлэх
C. Дизайн технологийг судлах хүсэл сонирхол, хандлагыг үнэлэх
Үнэлгээний зорилго Үнэлгээний хэлбэр
Бүтээлч эрэлхийллийн
арга барилын
чадварыг үнэлэх
• Арга барилын үе шатуудаар үнэлнэ. Үнэлгээний хуудас 1
• Бүтээлийг гүйцэтгэлийн рубрикээр болон өөрийн үнэлгээгээр
үнэлнэ. Үнэлгээний хуудас 2, Өөрийн үнэлгээний хуудас 1
Нэгж хичээлээр
эзэмшсэн мэдлэг,
ойлголтын түвшинг
үнэлэх
• Бүтээлч эрэлхийллийн арга барилын үе шат бүрээр нэгж
хичээлээр эзэмшсэн мэдлэг, ойлголтын түвшинг үнэлэх.
Үнэлгээний хуудас 3
• Судалгааны чиглүүлэг асуултын дагуу боловсруулсан тестээр
үнэлнэ. Үнэлгээний хуудас 4
Дизайн технологийг
судлах хүсэл сонирхол,
хандлагыг үнэлэх
• Шалгуурын дагуу үнэлнэ. Үнэлгээний хуудас 5
• Багийн гишүүд төслийн ажлын явцад бие биенээ үнэлнэ. Өөрийн
үнэлгээний хуудас 2
Арга барилын
чадвар
Шалгуур
Үнэлгээ.
Хувиар
Асуудлыг
тодорхойлох,
хэрэгцээг
илрүүлэх
Хэрэгцээгээ тодорхойлж, төслийн ажлын санаагаа олж
илрүүлж буй байдал;
1-5
1-10
Технологи ажилбарын үед аюулгүй байдлыг ханган ажиллаж
буй байдал;
1-5
Мэдээлэл
цуглуулах,
судалгаа хийх
Төслийн анхны санаагаа судлах 1-5
1-15
Төслийн анхны санаагаа судлахдаа холбогдох мэдээ,
мэдээлэл, баримт цуглуулсан байдал
1-5
Цуглуулсан мэдээлэл, баримтаа ангилан нэгтгэн дүгнэж
тэмдэглэсэн байдал;
1-5
Дизайны санаа
шийдэл гаргах
Цуглуулсан мэдээллээ ашиглан бүтээлийн анхны санааг
баяжуулсан байдал
1-5
1-10
Хувцасны загварын зураг зурж, тайлбарласан байдал 1-5
Бүтээх, турших,
сайжруулах
Бүтээлээ хийж туршсан, үйл явцыг тэмдэглэсэн байдал 1-5
1-25
Хэрэгцээндээ тулгуурлан тодорхой санаагаа товч илэрхийлэн
хөгжүүлсэн байдал
1-5
Төлөвлөлт хийхдээ материал, багаж, технологийн сонголт
хийж, оновчтойг сонгож шийдэлд хүрэх байдал
1-5
Технологи ажилбарын үед аюулгүй байдлыг ханган ажиллаж
буй байдал;
1-5
Эсгүүрийн зургийг зурсан байдал; 1-5
Үр дүнгээ
танилцуулах,
үнэлэх дүгнэх
Дизайны санаа, үйл явц, шийдэл, үр дүнгээ тэмдэглэл хөтлөн
үнэлсэн байдал;
1-5
1-10
Төслийн үр дүнг тайлбарлаж, илэрхийлж буй байдал 1-5
А. Бүтээлч эрэлхийллийн арга барилын чадвар, хөгжлийн ахицыг үнэлэх.
Үнэлгээний хуудас 1

54
Бүтээлийггүйцэтгэлийнрубрикээрболонөөрийнүнэлгээгээрүнэлнэ.Үнэлгээнийхуудас2
Үнэлгээ
шалгуур
5оноо
Машсайн
4оноо
Сайн
3оноо
Хангалтай
2онооСайжруулах
шаардлагатай
0-1оноо
хангалтгүй
Өөрийн
санаагаа
тусгасан
байдал
Ижилтөстэйбүтээлээс
санааавсанболовч
ихэнххувьдньөөрийн
санаагаабүрэнтусгасан
бол
Ижилтөстэйбүтээлээс
санааавсанболовч
өөрийнсанаагтусгасан
бол
Өөрбүтээлээссанаа
авчбагазэрэгөөрчлөлт
хийсэнбол
Өөрбүтээлийн
санаагхуулбарлан
ижилхийсэнбол
Өөрзүйлээссанаа
авсанболовч
бүтээлдээтусгаагүй
бол
Багаж,
материал
сонголт
Хийхэдлэлдээ
зориулалтынматериал
ашиглаж,багаж
хэрэгслээзөвсонгож
гүйцэтгэсэнбол
Сонгосонматериал
зохимжтааруу,багаж
Сонгосонматериал
зохимжтааруу,багаж
чадаагүйгээсдундзэрэг
Материал,багаж
хэрэгслийнсонголт
альнэгньмуу,дутуу
Материал,багаж
хэрэгслээсонгож,
бэлдэжчадаагүйгээс
гүйцэтгэлмашмуу
бол
Технологийнгүйцэтгэл
Бүтээлхийхдээбие
даанэсгүүрийнзургаа
зөвсонгон,зургийг
хугацаандньстандартын
дагуузөвзуржбайгуулан,
зөвзагварчилсанбол
Бүтээлхийхдээ
биедаанэсгүүрийн
зургийгхугацаанд
ньстандартындагуу
зөвзуржбайгуулан,
загварчилсанбол
Биедаанэсгүүрийн
зургийгзөвсонгон,
байгуулалтыналдаатай,
зөвзуржтэмдэглэсэн
бол
Биедаангүйцэтгэх
чадвардундзэрэг,
бүтээлийнэсгүүрийн
зурагньалдаатай,
зөвзураагүй,бол
чадвартааруу,
бүтээлийнажлынзурж
чадахгүй,ойлгохгүй
бол
Технологидарааллын
дагуубүтээлийгхийж,
туршиж,сайжруулсан
бол
Бүтээлийгбиедаан
гүйцэтгэсэн,туршиж
сайжруулаагүй,зарим
технологийндараалал
ньалдаатайбол
Бүтээлийгбиедаан
гүйцэтгэсэнболовч
туршижсайжруулаагүй,
заримтехнологийн
гүйцэтгэлхангалтгүйбол
чадвартааруу,
технологийн
гүйцэтгэлхангалтгүй
бол
Бүтээлээхийж
чадаагүйбол
Хэрэгцээ,зориулалт
Бүтээлньзориулалтдаа
нийцсэн,материал,өнгө
чимэглэл,ньтохирсон,
шинэлэг,өвөрмөцзагвар,
анасамбльшийдэлтэй
хүнийхэрэгцээхангахуйц
санаагааилэрхийлж
чадсанбол
Бүтээлнь
зориулалтдаанийцсэн,
материал,өнгө
чимэглэл,загварнь
шинэлэгбус,эсвэл
анасамбльбиш,хүний
хэрэгцээхангахуйц
санаагааилэрхийлж
чадсанбол
Бүтээлньзориулалтдаа
нийцсэн,боловч
материал,өнгөчимэглэл,
тохиромж,загварын
шийдэл,тааруу,хүний
хэрэгцээнийзарим
шаардлагадтохирохгүй
бол
Гэрэлтүүлэгнь
хангалтгүй,эсвэл
асахгүй,зориулалт,
өнгөчимэглэл,
гэрэлтүүлгийналь
нэгньэсвэлзаримнь
тохиромжгүй,хүний
хэрэгцээхангахгүй
бол
Бүтээлээхийж
чадаагүй,
зориулалтдаа
нийцээгүй,хүний
хэрэгцээгхангахгүй
бол

55
Бүтээлийн өөрийн үнэлгээ /Өөрийн үнэлгээний хуудас 1/
Өөрийн хийсэн бүтээлийг дараах шалгуураар үнэлээрэй.
Шалгуурыг хэр зэрэг хангаж байгааг үнэлэхдээ тохирох оноог сонгож тэмдэглэн
тооцно.
B. Бүтээлч эрэлхийллийн арга барилын үе шат бүрээр нэгж хичээлээр
эзэмшсэн мэдлэг, чадварын түвшинг үнэлэх /Үнэлгээний хуудас 3/
№ Шалгуур
Үнэлгээ (оноогоор)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
1 Өнгө, чимэглэл нь зохицсон
2 Материалаа зөв сонгосон
4 Цэвэр үзэмжтэй болсон
5 Алдаагүй, зөв эсгэгдсэн
6 Технологийн дагуу зөв оёгдсон
7 Хийх явцдаа туршиж, сайжруулсан
8 Хэрэгцээ хангасан
9 Зориулалтдаа нийцсэн
10 Анасамбль байх
№
Бүтээлч
эрэлхийллийн
арга барил
АМДБҮ
Үнэлгээний шалгуур
1 А
• Гоёлын хувцас зохион бүтээхдээ бие галбирын онцлогт тохируулан
асуудлыг шийдэх, бүтээлийн хэрэгцээг тодорхойлсон байдал
2 М
• Хувцасны технологийг (эсгүүр, загварчилгаа, эсгэх, оёх) судалж,
туршсан байдал
3 Д • Бүтээлийн дизайны шийдэл гаргасан байдал
4 Б • Бүтээлийг туршиж, сайжруулсан байдал
5 Ү
• Сурагчид хийсэн бүтээлээрээ загварын үзүүлбэр (коллекц) үзүүлэх,
багаараа багийн ажлын дэвтэрт хийсэн судалгаа, бичиг баримтаараа
үзэсгэлэн гаргаж хийсэн үйл явцаа дүгнэн тайлагнаж буй байдал
• Сурагч бүр судалгааны үе шатанд цуглуулсан мэдээлэл, материалууд,
зохиож зурсан загварын зургууд, сонгож хийсэн бүтээлийн зураг,
ажлын зураг, эсгүүр, төслийн баримт бичиг, туршиж хийсэн эдлэл
зэргийг ажлын дэвтэртээ бүтээлчээр ажиллаж тэмдэглэл хөтөлсөн
байдал

56
C. Дизайн технологийг судлах хүсэл сонирхол, хандлагыг үнэлэх
/Үнэлгээний хуудас 5/
Багийн гишүүд төслийн ажлын явцад бие биенээ үнэлнэ.
/Өөрийн үнэлгээний хуудас 2/
Судалгааны чиглүүлэг асуултын дагуу боловсруулсан тестээр үнэлнэ.
/Үнэлгээний хуудас 4/
• Төслийн ажлаар хийх даашинзны санаа гаргахын тулд ямар судалгаа
хийх шаардлагатай вэ?
• Төслийн ажлыг ямар дарааллаар гүйцэтгэх вэ?
• Даашинзны орчин үеийн чиг хандлага ямар байгаа вэ?
• Судалгааны үр дүнд анхны санаа өөрчлөгдөж болох уу?
• Төслийн ажлыг хийснээр ямар үр дүнд хүрч болох вэ?
Шалгуур Үнэлгээ 1-5 оноо
• Дизайны шинэ санаа гарган технологийн асуудлыг шийдэхэд
өөрийн хувь нэмрээ оруулах хүсэл сонирхол;
• Судалгаа хийхдээ суралцах, хэрэгжүүлэхдээ уламжлалт
технологиос тусгах эрмэлзлэл;
• Материал, цаг хугацааг бодитоор зөв үнэлж хэмнэж сурах
хандлага
• Багаж хэрэгсэлтэй зөв харьцаж аюулгүйн байдлаа хангах
хандлага;
• Хичээлийн оролцоо, багаар хамтран ажиллах, идэвх
санаачлагатай байдал
№
Багийн
гишүүдийн
нэр
Баримт
мэдээлэл
цуглуулж
буй
байдал
0-5%
Идэвхи
оролцоо,
хамтран
ажиллаж
буй
байдал
0-5%
Шинэ
санаа
гаргаж
буй
байдал
0-5%
Баримт
бичиг
хөтлөлтөд
гүйцэтгэсэн
оролцоо
0-5%
Тайлан
хамгаалалтад
гүйцэтгэсэн
үүрэг оролцоо
0-5%
Нийт
үнэлгээ
0-25%
1
2
3
...

57
Бүтээлч төслийн ажлаар хийсэн бүтээлийг үнэлэх
Суралцагчийн нэгдсэн үнэлгээ
№
Багийн
гишүүдийн
нэр
Чиглэл (оролцоо, үүрэг даалгаврын биелэлтээр)
Гүйцэтгэлийн
үнэлгээ
0-100%
Анхны
санаа
гаргах
мэдээлэл
цуглуулах
Бүтээл
хийх явц
Турших
явц
Төслийн
бичиг
баримт
хөтлөх,
танилцуулах
1
2
3
...
Төслийн ажлын үйл явц 40 %
Бүтээлийн
гүйцэтгэл
25 %
Нэгж хичээлээр
эзэмшсэн мэдлэг
ойлголт 30 %
Нэмэлтурамшууллыноноо+5%
Нийтоноо90%
Бүтээлчэрэлхийллийн
аргабарилынчадвар,
хөгжлийнахиц0-10%
Үешатбүрээрнэгж
хичээлээрэзэмшсэн
мэдлэг,чадварын
1-түвшингийнүнэлгээ10%
Дизайнтехнологийг
судлаххүсэлсонирхол,
хандлагынүнэлгээ0-10%
Багийннэгдсэн
үнэлгээ0-10%
Бүтээлийнгүйцэтгэлийн
үнэлгээ0-15%
Бүтээлийнөөрийнүнэлгээ
0-10%
Мэдлэгшалгахтестийн
үнэлгээ
0-30

58
... АНГИЙН СУРАЛЦАГЧ ...-ИЙН ГЭР БҮЛД ИЛГЭЭХ ЗАХИДАЛ
Сайн байна уу? Эрхэм хүндэт эцэг эх, асран хамгаалагч таны энэ өдрийн
амар амгаланг айлтган танай охины суралцдаг “СЭН ЛИЗЭ” бүрэн дунд
сургуулиас мэндчилж байна.
Танай хүү/охин .............................-ийн мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийн
талаарх дүгнэлт, зөвлөгөө мэдээллийг II улирлын байдлаар та бүхэнд хүргэж
байна. Энэ хичээлийн жилээс эхлэн суралцагчийн мэдлэг, чадвар, төлөвшил
хандлагыг 8 түвшин, түүнд харгалзах 0-100 хувиар үнэлж дүгнэхээр болж
өөрчлөгдсөн.
Суралцагчийн мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийн талаарх дүгнэлт,
түүнийг суралцагч, эцэг эх, асран хамгаалагчдад хүргэх загвар жишээ
Түвшин I II III IV V VI VII VIII
Хувь 0-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 80-89 90-100
Суралцагчийн хандлага төлөвшлийг үнэлэх ажиглалтын загвар хуудас
Сургуулийн нэр: Анги, бүлэг:
Нэгтгэл
Сурагчийн овог нэр:
Шалгуур үзүүлэлт
Монголхэл
Монголбичиг
Математик
Физик
Хими
Газарзүй
Биологи
...
3 2 1
Сонирхол,
идэвх зүтгэл
Сонирхон судлах байдал
Санаачилгатай байдал
Бүтээлч байдал
Хамтран
ажиллах
Оролцох
Харилцах
Зөвшилцөх
Өөр үзэл бодлыг тусгах
Шийдвэр гаргах
Шүүн тунгаах
Учир шалтгааныг тодорхойлох
Мэдээлэлтэй ажиллах
Дүгнэлт гаргах
...

59
Энэхүү захидлаар дамжуулан та өөрийн хүү/охины хагас жилийн хугацаанд
юу сурав, юу чаддаг болов, хандлага төлөвшлийн хувьд ямар байгаа, цаашид
юуг анхаарах хэрэгтэй, хэрхэн дэмжиж туслах, багш болон сургуультай хэрхэн
хамтран ажиллах талаар мэдэж авах болно. Танай хүү/охин нь энэ хичээлийн
жилд 19 төрлийн хичээлийг нийт 1155 цаг танхим болон танхимын бус сургалтын
хэлбэрээр үзэж судална.
Танай хүү/охин II улирлын төгсгөлд хийсэн үр дүнгийн үнэлгээгээр буюу
хагас жилийн байдлаар мэдлэг, чадварын хувьд дараах түвшинд үнэлэгдсэн.
Хичээл заадаг багш нарын үнэлгээ болон дүгнэлтээс дараах давуу, сул тал
ажиглагдаж байна. Танай хүү/охин ......... нь I, II улиралд физик, газар зүй, эрүүл
мэнд, технологи, биеийн тамир, хөгжим, англи хэлний хичээлээр шинжлэх
ухааны мэдлэг ойлголт эзэмшиж, түүнийгээ асуудлыг тайлбарлах, тодорхойлох,
мэдээлэл боловсруулахад хэрэглэх болон хичээлийн явцад хийгдсэн туршилт,
судалгааны ажлыг төлөвлөхөд тохиромжтой аргыг сонгон хэрэглэх, мэдээлэлд
дүн шинжилгээ хийх, эргэцүүлэн бодож дүгнэлт гаргах зэрэг чадварыг эзэмшсэн
байна. Харин хими, математик, үндэсний бичиг, орос хэлний хичээлийн хувьд
мэдлэг, чадварын түвшин 40 хувиас доогуур байна.
Хандлага төлөвшлийн хувьд:

60
Биеийн тамир, газар зүй, мэдээллийн технологийн хичээлүүдэд илүү их идэвх
сонирхол, хичээл зүтгэлтэй, бүтээлч хандлагатай, багаар хамтран ажиллах,
эзэмшсэн мэдлэгээ өдөр тутмын амьдралтай холбон ойлгох эрмэлзэлтэй болж
байгаа байдал хангалттай сайн гэж дүгнэсэн байна. Харин зураг зүй, технологи,
уран зохиол, түүх, дүрслэх урлагийн хичээлийг сонирхон судлах байдал,
идэвх санаачлага, бүтээлч, нягт нямбай байдалд анхаарах шаардлагатай гэж
мэргэжлийн багш нар дүгнэсэн.
Танай хүү/охин өөрийн санал бодлоо илэрхийлэх, бусдыг хүндэтгэн харилцах
чадвар сайтай боловч асуудлыг шийдвэрлэх чадварыг бүрэн эзэмшихэд
анхаарах хэрэгтэй байна.
Цаашид юуг анхаарах хэрэгтэй вэ?
• Өөрийгөө хөгжүүлэх секц дугуйланд хамрагдан суралцах
• Доогуур түвшинд үнэлэгдсэн хичээлүүдэд анхаарах, ялангуяа багшийн
өгсөн үүрэг даалгаврыг сайн гүйцэтгэх
Улирлын амралтаар хийх ажлын жагсаалт:
1. Өөрийгөө илэрхийлэх чадварыг хөгжүүлэх чиглэлээр сургалтад хамрагдах
2. Уран зохиолын ном уншиж бүтээлч тэмдэглэл хөтлөх
Нэмэлт мэдээлэл:
Та бүхэнд танай хүүхдийн нас болон сэтгэхүйн хөгжлийн онцлог байдлын
талаарх мэдээллийг нэмэлтээр хүргүүлж байна. Энэхүү мэдээлэл нь танай гэр
бүлийн гишүүдэд ..........-ийг ойлгох, дэмжих, хамтран ажиллахад тус болно
гэдэгт итгэлтэй байна.
Танай охины нас 12 буюу өсвөр нас. Энэ насыг шилжилтийн нас ч гэдэг.
Энэ насны хүүхдийн бие бялдар, оюун ухаан, сэтгэл санаа, ёс суртахууны
төлөвшил, ертөнцийг үзэх үзэл, бусадтай харилцах харилцаа, хандлага зэрэг
бүх зүйлд ихээхэн өөрчлөлт гардаг. Энэ насанд хүүхдэд “өөрөө өөрийгөө олж
авах буюу БИ гэсэн үзэл” хандлага хөгжиж эхэлдэг. Өөртөө дүн шинжилгээ
хийх, өөрийгөө бусадтай жиших, өөрийгөө үнэлж, дүгнэх байдал илүү
ажиглагдана. Тиймээс би бусдад яаж харагдаж байгаа бол?, би гэж хэн бэ?, би
цаашид хэн болох вэ? зэрэг асуудлуудад санаа нь зовдог тул гэр бүлийн зүгээс
энэ чиглэлд тусалж дэмжих шаардлагатай байдаг.
Найз нөхөдтэй болох, үерхэл нөхөрлөлийн асуудлууд шинээр бий болно. Би
том болсон гэсэн санаа давамгайлж томчуудаас үлгэр, дууриал авах байдал
ихэснэ. Аливаад шүүмжлэлтэй ханддаг болж харилцааны зарим зөрчил илэрнэ.
Гэр бүлийн зүгээс хүүхэдтэйгаа хамтрах, тэдний дотоод сэтгэлийг танин мэдэх,
ойлгох, зөв залж чиглүүлэх нь чухал байдаг.
Өөрийн хүүхдийн эрхийг хангах, хөгжүүлэхэд манай сургуультай хамтран ажилласан та
бүхэнд баярлалаа. Танай гэр бүлд аз жаргал, сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе!
ТАНЫ ХҮҮХЭД - ТАНАЙ ГЭР БҮЛИЙН ИРЭЭДҮЙ
СУРГУУЛИЙН ЗАХИРГАА

61
БЛЮПРИНТБОЛОВСРУУЛАХЗАГВАР
Анги,судлагдахуун
Шалгалтүргэлжлэх
хугацаа
ДаалгаврынхэлбэрСонгоххэлбэрийндаалгаварЗадгайхэлбэрийндаалгавар
Нийт
№Агуулга
Дэд
агуулга
Мэдлэг,
ойлголт
ЧадварХэрэглээСонгохнийт
Мэдлэг,
ойлголт
ЧадварХэрэглээЗадгайнийт
Даалгаврын
тоо
Оноо
тоо
Оноо
тоо
Оноо
тоо
Оноо
тоо
Оноо
тоо
Оноо
тоо
Оноо
тоо
Оноо
тоо
Оноо
тоо
Оноо
тоо
Нийт
Эзлэххувь
............ангийнсуралцагчдаас............................хичээлээравах................................шалгалтынблюпринт
Хавсралт4.1

62
Жич:СонгожавсансуурьболовсролынсургалтынцөмхөтөлбөрийнХимийнхичээлийн“Бодисматериалын
шинжчанар”агуулгынхүрээндгаргасанзураглалбайна.Тухайнагуулганьдотроо4дэдагуулгатайбөгөөд
дэдагуулгатусбүрээрсудалжбуйцагийгбаримжааланүнэлгээнийзорилтболгоноордаалгаварболовсруулна.
Өөрөөрхэлбэлдаалгаварнь“хөнгөнөөсхүндрүү”гэсэнзарчмыгбаримтална.Үүнийдарааүнэлгээнийзорилт
тусбүртболовсруулахдаалгаварньдаалгаврынолонхэлбэр,төрөлтэйгээрболовсруулагдахньчухалюм.Мөн
боловсруулжбуйдаалгаварньзураг,график,хүснэгтээрбаяжуулсанбайвалтохиромжтой.
ДААЛГАВРЫНСАНҮҮСГЭХЗУРАГЛАЛ
Хавсралт4.2

63
Жич:Сонгоххэлбэрийндаалгавруудадонооөгөхзөвлөмжбичигдэхгүйбөгөөдзадгайхэлбэрийналхамтайдаалгаврууд
дээронооөгөхзөвлөмжийгзаавалболовсруулсанбайна.
.....................сургуулийн.....................шалгалтындаалгаврындэлгэрэнгүймэдээлэл
ШАЛГАЛТЫНМАТЕРИАЛДАХЬДААЛГАВРУУДЫНДЭЛГЭРЭНГҮЙМЭДЭЭЛЭЛ
Онооөгөх
зөвлөмж
Оноо
1
1
1
1
зорилт
Мэдлэг,ойлголт
Мэдлэг,ойлголт
Чадвар
Хэрэглээ
Дэдагуулга
Металлбаметаллбишэлемент
Атом
Хүчиллэгбасуурилагшинж
Үелэхсистем
Агуулга
Бодисматериалыншинжчанар
Бодисматериалыншинжчанар
Бодисматериалынөөрчлөлт
Бодисматериалынөөрчлөлт
дугаар
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
...
Хавсралт4.3

64
.....................аймгийн.......................сургуулийн..................................хичээлийнангидэвших
шалгалтынүрдүнгийнмэдээлэл
№
Сургуулийн
нэр
Сурагчийннэр
ДаалгаврындугаарАвах
ёстой
оноо
Авсан
оноо
Гүйцэтгэлийн
хувь
12345678910...
1Н.АмарАВСDBBDEAC…503570.0
2С.БатCBADEBDCCC
3
4
5
...
Даалгаврынгүйцэтгэлийнхувь
Даалгаврынялгахчадвар
Ахариултыгсонгосонсурагчийнтоо
Вхариултыгсонгосонсурагчийнтоо
Схариултыгсонгосонсурагчийнтоо
Dхариултыгсонгосонсурагчийнтоо
Eхариултыгсонгосонсурагчийнтоо
Хавсралт4.4

65
Хавсралт - 5
Нэр томьёоны тайлбар
№ Нэр томьёо Тодорхойлолт
1
Үнэлгээ
/ assessment/
Сурагчдын сурах үйл ажиллагааг мэдээлэх, сайжруулах,
шаардлагатай тохиолдолд шийдвэр гаргах зорилгоор
системтэй мэдээлэл цуглуулах, дүн шинжилгээ хийх үйл
явц
2 Үнэлэх
Богино хугацааны зорилгод нийцүүлэн мэдлэг чадвар
ахицыг хэмжихийн тулд баримт цуглуулах үйл явц
3 Дүгнэх
Урт хугацааны зорилгод нийцүүлэн суралцагчдын мэдлэг
чадварын хүрсэн түвшинг тогтоох дүн шинжилгээ хийх
үйл явц
4 Үнэлэлт, дүгнэлт
Суралцагчийн сурлагын амжилттай холбогдох үнэлгээний
мэдээлэлд үндэслэн дүгнэлт өгөх үйл явц
5 Сурлагын амжилт
Суралцагчдын мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшлийн
ахиц амжилт
6 Шалгуур
Сургалтын үр дүнд эзэмшвэл зохих мэдлэг, чадвар,
хандлага төлөвшил буюу хүрэх үр дүн
7
Шалгуурт
суурилсан үнэлгээ
/Criterion referenced
assessment/
Сургалтын үр дүнд эзэмшвэл зохих мэдлэг, чадвар,
хандлага төлөвшилд баримжаалж боловсруулсан
тодорхой шалгуурт харьцуулж суралцагчийн сурлагын
амжилтыг үнэлэхүй. Өөрөөр хэлбэл сурагчдын
гүйцэтгэлийг бусад сурагчдын оноотой харьцуулахгүй
харин мэдлэг, чадвар эзэмшилтийн тодорхой түвшинг
хангах шалгуурт харьцуулж үнэлнэ гэсэн үг юм.
8
Хандлага
/Attitude/
Тухайн хүний байр байдал, аливаа зүйлд хандах
хандлагын илэрхийлэл
9
Төлөвшил
/ Character building/
Суралцагчдын хүмүүжил, итгэл үнэмшлийн цогц
10 Ахиц амжилт
Суралцагчдын мэдлэг, чадвар, хандлага төлөвшилд гарч
буй эерэг өөрчлөлт
11
Оношлох үнэлгээ
/Diagnostic assess-
ment/
Сургалтын үйл ажиллагаа эхлэхээс өмнө сурагчдын
давуу болон сул тал, мэдлэг, чадварын одоогийн түвшинг
үнэлгээ. Сурагчдын давуу ба сул талыг мэдсэнээр
сурагчдад юу хэрэгтэй байна вэ гэдгийг тодорхойлж
чадах ба ингэснээр сургалтын үйл ажиллагааг амжилттай
явуулах аргазүй боловсруулах боломж болдог.
12
Явцын үнэлгээ
/Formative assess-
ment/
Суралцахуй болон багшлахуйг дэмжих, сайжруулах
зорилгоор хичээл, сургалтын үйл явцад тогтмол хийх
үнэлгээ
13
Үр дүнгийн үнэлгээ
/Summative assess-
ment/
Тодорхой хугацаанд (бүлэг сэдэв, улирал, хичээлийн
жилийн төгсгөлд)суралцагчийн эзэмшсэн мэдлэг, чадвар,
ойлголтыг хэмжих зорилгоор хийх үнэлгээ

66
№ Нэр томьёо Тодорхойлолт
14 Блюпринт Үнэлгээ хийх нарийвчилсан төлөвлөгөө
15
Рубрик
/ Rubrics/
Тухайн даалгавар эсвэл суралцахуйн үйл ажиллагааны
гүйцэтгэлийг хэмжигдэхүйц байдлаар түвшинчилж
илэрхийлсэн шалгууруудын багц
16
Сурлагын дүн
/Grading/Marking/
Сурагчдын сурлагын амжилтыг стандартчилсан хэмжилт
ашиглан эрэмбэлж ангилах үйл явц. Сурлагын дүн нь
үсгээр (ихэнхдээ A-F), тодорхойлогдох мужаар (жишээ
нь 1-6 хүртэл), нийт зөв хариулсан асуултын хувиар
эсвэл нийт боломжит авах онооноос хичнээнийг авсан
бэ гэдгээр (жишээ нь 100-аас 75) тус тус илэрхийлэгдэж
болдог
17
Өөрт нь
харьцуулсан
үнэлгээ
/Criterion referenced
assessment/
Суралцагчийн сурлагын ахиц, амжилтыг өөрт нь
харьцуулан үнэлэхүй
18
Найдвартай байдал
/Reliability/
Үнэлгээний хэрэгслийн тогтвортой байдлын хэмжүүрийг.
Өөрөөр хэлбэл үнэлгээний хэрэгсэл (тест, асуулт,
даалгавар гэх мэт) нь тодорхой хугацааны дараа ижил
төстэй нөхцөлд, ижил эх олонлогоос ижил төстэй үр дүн
гаргаж чаддаг байхыг найдвартай байдал

67

68

UNELGEENII JURAM ZUVLUMJ

More Related Content

What's hot

Similar to UNELGEENII JURAM ZUVLUMJ