SlideShare a Scribd company logo
IPE
““Цогтын хадныЦогтын хадны
бичиг” шүлэгтбичиг” шүлэгт
хэл - уранхэл - уран
сайхны задлалсайхны задлал
хийххийх
Зохиолын утга санааг мэдэрч ойлгож унших1
Зохиолыг задлан шинжлэх үйлийн баримжааг
дээшлүүлэх
2
Найруулан ярих, бичих чадвараа дээшлүүлэх3
Зохиолд үнэлэлт дүгнэлт өгөх4
Ээлжит хичээлийн зорилго
Сэдэлжүүлэх үе шат
Халхын Цогт тайжийн тухайХалхын Цогт тайжийн тухай
Цогт тайж XVII зууны vеийн Монголын нэрт яруу
найрагч, төр, шашны зvтгэлтэн, орчуулагч, соён
гэгээрvvлэгч
Халхын хунтайж нь 1581 онд Автай сайн ханы ач
Бахарай хошуучийн гэрт төржээ. Бага насандаа монгол
бичиг сурсан. Тэрээр улааны шашны томоохон
төлөөлөгч төдийгүй Манжийн түрэмгийллийн эсрэг
хийж байсан Лигдэн хааны үйл хэргийг дэмжин,
залгамжилж, Манж нарын Монголыг эзэрхэн боолчлох
хорон бодлого,халхын феодал ноёдын урвагч хувиа
хичээсэн харалган бодлогод ундууцан, Монгол эх
орныхоо тусгаар тогтнол эрх чөлөөний төлөө үйл
хэрэгт халуун амь бүлээн цусаа хайрлалгүй
баатарлагаар тэмцэж явсан эх оронч хүн байжээ.
Цогт хунтайж 1637 оны 2-р сард Хөх нуурт болсон
тулалдаанд амь эрсэдсэн байна.
“Цогтын хадны бичээс”
“Дуутын хар чулуу хэмээх их бага бичээс
б хий хад”ү
“Дуутын хар чулуу хэмээх их бага бичээс
б хий хад”ү
“Дуутын хар чулуу хэмээх их бага бичээс
б хий хад”ү
“Цогтын цагаан байшин”
Цогтын хадны бичээсийн тухай
Цогт тайж 1624 оны намар ан хийж яваад авга эгчийгээ санан бичсэн
гэж түүхэнд тэмдэглэгдэн үлджээ.Цогтын хадны бичээс нь Төв аймгийн
Дэлгэрхаан сумын нутагт байдаг.Тус сумын төвөөс урагш 20-иод
километр зайд орших Тарамцагийн уулсын шувтарга Хутаг хэмээх
уулын өвөрт байдаг тэр хадыг нутгийн ард түмэн “Дуут” хад гэж
нэрлэдэг. Ийнхүү нэрийдэх болсон нь түүнээс ширмэн тогоо шиг
дуу авиа гардаг байна. Мөн гаднаа хар боловч дотроос нь цагаан
саарал өнгө гарч ирдэг байгалийн нэгэн гайхамшигт тогтоц юм.
Тиймээс Халхын тайж Цогтын бичээс нь хар самбар дээр цагаан
шохойгоор бичсэн юм шиг тод харагддаг юм. Энэхүү бичээс нь хоёр
хадан дээр байдаг ажээ.
Нэгдүгээр бичээс: Цагаан тахиа жилийн намрын эхэн сарын хорин
нэгнээ Цогт тайж Хангай ханы цэцэрлэгийн хойд ууланд авлан, хуягт
халтараа унаад, өндөр дээр гарч байхдаа зүүн зүг харан сэтгэлээр
маш уярч халагуут авга эгч юүгээн санаж ийн өгүүлээд уйллаа.
Цогтын хадны бичээсийн тухай
Хоёрдугаар бичээс: Саманда бадари хийгээд
Аминдиваа ба Шигмунь бурханаа мөргөмүй.Хий
очир хийгээд Варагай эх ба Базарвааньд
мөргөмүү …
Чингис хааны үр Очир хааны ач Халхын цогт
тайжийн зарлигаар дайчин хиа, Гүен баатар хоёр
Монголын хутагт хааны учираа Чингис хааны
төрсөн усан морин жилээс инагш дөрвөн зуун
жаран дөрвөн жил болсноо, жилийн эх хулгана
жил, сарын эх гал барс сарын арван таван, их
цагаан өдрөө хаш эрдэнэ мэт хаданд бичив.
“Цогтын хадны шүлэг”
1. Дээд тэнгэр  ханы аху хийгээд
Дэлхий дахь хан  богдусун аху газар
Дээр дорын ялгал  болбоос бээр
Жаргал хайрлал  хоёрын агаар нэгэн буй.
2.Агнистайн агуй  дахь бодисадва нар хийгээд
Алтан дэлхий дэх бодь сэтгэлтэн  хоёрын
Аху газар ангид  болбоос
Асрах ниг лсэх йн агаар нэгэн буйүү ү .
3.Энд хан богдусун  сайн т шмэд хийгээдү
Эрг лэгчүү Эрлэг  хааны их ноёд хоёрын
Ёс нг р болбоос  ө ө өө
З в бурууг ялгахуйн агаар нэгэн  буйө .
4.Олз идэш олон  ядагч х м н хийгээдү ү
Уул модонд явагч  араатан хоёрын
Аху бие ангид  боловч
Алан идэх йн  агаар нэгэн буйү
Утга санааг ойлгох үе шат
5.Хол ойроос хулгай  хийгч х м н хийгээдү ү
Хотыг эргэн гэтэгч чоно хоёрын
Илт бие р боловчөө
Идэх й х сэх  сэтгэлийн агаар нэгэн буйү ү .
6.Онон м р нд  ахуө ө халагуут эгч минь хийгээд
Орхон туулд агч  эвчит бидэн хоёр
Халх Oннигуудын газар хол болбоос бээр
Хайрлан саналцахын агаар нэгэн буй.
7.Энэ биедээн  эс золголцвоос
нээс хойш т р л  тутамдааҮү ө ө
Эх нь ганц х хнээ  хайрлах мэтүү
Элдэв йлээр туслалцах  болтугай …ү
Үгийн утга тайлбарлахуй
Аху - оршин буйг заах гү
Богдусун – богд
агаар нэгэн буй – утга чанар нэг
Агнистайн – тэнгэрийн жаргалант орон
Бодисадва- бурхны шажны дээд т рлийн нэрө
бодь сэтгэлтэн- чин ариун сэтгэл
Эрг лэгчүү - эр ш лт тулгахүү үү
Халагуут- халуун хайрт
Эвчит- эвтэй
Оннигууд - 17-р зууны ед Ар Монголын Ононү
Хэрлэнгээр нутаглаж хожим в р Монгол урууӨ ө
н сэн овогүү
Утга санааг ойлгох үе шат
17-р зууны еийн нийгэм цаг еийн байдалү ү
Үнэлгээний шалгуур
3.
1.
2.
Зохиолын агуулга утга санааг өөрийн үгээр ярьж
байгаа эсэх
Өгөгдсөн санааны дагуу утга санааг
хадгалсан шүлэг дуурайн зохион
бичих,найруулан бичих
Бадгуудыг хооронд нь харьцуулан, ялгааг нь
гаргаж тайлбарлаж байгаа эсэх
Хийж бүтээх үе шат
Зохиолыг задлан шинжлэх
I. 1-5-р бадгийн дүрийг сайтар ажиглан харьцуулж
хүснэгтэд нөхөж бичээд, бадгийн утга санааг
нийгмийн байдал,өөрийн үзэл бодолтой нь холбон
тайлбарлан ярих, яруу хэрэглүүр дүрслэх
хэрэглүүрийг ялган, тодорхойлох тайлбарлах
Дүр Утга санаа Дүрслэх хэр-лүүр Яруу хэр-лүүр
1-р бадаг
2-р бадаг
3-р бадаг
4-р бадаг
5-р бадаг
1-5-р бадгийн зохиомжийн
задлал
Хахах
Шүлгийн 1-5-р бадагт аливаа юманд хэлбэрийн ялгаа байвч
агуулгаараа адил зүйл байдаг гэсэн ойлголтыг сайн муу юмын
мєн чанарыг дээрээс доош нь уруудуулан, далд утгатай бичсэн
учраас гүн ухааны шинжтэй гэж үзэж болно.
Дүр Утга санаа
1-р бадаг
Тэнгэр ханыг
Ханбогд- хүнтэй
тэнгэрийн хаан, газрын Богд хоёрыг дээд, дунд тивд
оршихоороо єєр боловч хайрлал хэмээх нэгэн
чанарыг агуулдгаараа адил хэмээжээ.
2-р бадаг
Бодисадыг
Бодь сэтгэлтэй хүнтэй
Хоёр єєр ертєнцєд суугч асрах сэтгэлтнийг энэ удаад
нигvvлсэл –ийн агаар нэгтгэж байна
3-р бадаг
Түшмэдийг
Эрлэг номун хантай
дунд тив дэх шударга тvшмэдийг доод тив дэх
эрлэгийн ноёдтой зvйрлэж, зєв бурууг ялгах буюу
шударгуу сэтгэлийн агаар нэгэн байгааг vзvvлжээ
4-р бадаг
Хүнийг
араатантай
Хүн алан идэх, олз хайх шунал, єлєн ховдог
сэтгэлээрээ адгуусан амьтан, чонотой ч агаар
нэгэн байдаг аж.
5-р бадаг Хулгайч хүнийг чонотой
Зохиолыг задлан шинжлэхүй
II. 6,7-р бадаг нь бусад бадгаас юугаараа ялгарч
байгааг дэлгэрүүлэн ярилцах, дүрслэх хэрэглүүр,
яруу хэрэглүүрийг тодорхойлох
Дэлгэрүүлэн тайлбарлах
1.Дүрээрээ ялгаатай
2.Утга санаагаараа
ялгаатай
3...............................
Шүлгийн хэлний задлал
Шүлгийг зүйрлэл, адилтгалын аргаар бичсэн.
Жишээ нь: Бадгийн 1,2-р мөрөнд бодитой хийгээд
хийсвэр юмс үзэгдлийг шинж чанараар нь адилтгаж
бичсэн байна. Түүнчлэн 7-р бадагт
......эх нь ганц хүүхнээ хайрлах мэт.. хэмээн бичсэн
байдаг.
Шүлгийг толгой холбох аргаар бичсэн ба төсөөт
байдлыг давтах үндэстэй учраас үгийн тоо нь
мөнхүү давтагдах, дараагийн бадгийнхаа үгийн
тоотой тэнцүү байна. Эн зэрэгцүүллийн аргыг
ашигласан нь уран сайхны хувьд ололттой.
Блүмийн таксономийн асуулт
Сэргээн санах: 17-р зууны нийгмийн байдлыг тодорхойлох
Ойлгох: шүлэгт гүн ухааны өнгө аяс бүхий үг хэллэгийг ялган,
тайлбарлах
Хэрэглэх: шүлгийн утга санааг хэрхэн ухаарч ойлгож байгаагаа
илэрхийлэн ярих, бичих
Задлан шинжлэх: Дүрүүдийн ижил ба ялгаатай талд
харьцуулалт хийх
Үнэлэх: Шүлгийн утга санааг өнөөгийн амьдралтай харьцуулах
Бүтээх: 1-5-р бадгийн утга санааг хадгалсан 4 мөрт шүлэг
дуурайн зохиож бичих
( Ингэхдээ хүний ёс зүй, зан суртахууны байдлыг зохиолч
бичсэн шиг араатан амьтны зарим нэг зан төрхтэй
харьцуулан утга санааг уламжлан авч бичээрэй
IPE

More Related Content

What's hot

б.явуухулан хар ус нуурын шагшуурга
б.явуухулан хар ус нуурын шагшуургаб.явуухулан хар ус нуурын шагшуурга
б.явуухулан хар ус нуурын шагшуургаshand1_Bondok
 
монгол хэлний тест 11 анги
монгол хэлний тест 11 ангимонгол хэлний тест 11 анги
монгол хэлний тест 11 ангиOyuhai1127
 
10 р ангийн хичээл
10  р ангийн хичээл10  р ангийн хичээл
10 р ангийн хичээлAltantuya33
 
мандухай цэцэн хатны домог
мандухай цэцэн хатны домогмандухай цэцэн хатны домог
мандухай цэцэн хатны домог
Bolopchimeg Bolopoo
 
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэгЧингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг
gbd01
 
хэлний дүрслэх хэрэглүүр
хэлний дүрслэх хэрэглүүрхэлний дүрслэх хэрэглүүр
хэлний дүрслэх хэрэглүүр
National University Of Mongolia
 
чингис задлал
чингис задлалчингис задлал
чингис задлалOyuhai1127
 
Uran zohiolin dur
Uran zohiolin durUran zohiolin dur
Uran zohiolin dur
Der Lehrer Studenten
 
баймж бүтээврийн утга
баймж бүтээврийн утгабаймж бүтээврийн утга
баймж бүтээврийн утгаmuuduu
 
аян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэлаян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэлCh Moonoo
 
монгол ардын аман зохиол (уран зохиол
монгол ардын аман зохиол (уран зохиолмонгол ардын аман зохиол (уран зохиол
монгол ардын аман зохиол (уран зохиолErdenetuya Galbadrah
 
9. хүүрнэмж эх
9. хүүрнэмж эх9. хүүрнэмж эх
9. хүүрнэмж эх
oogii553
 
Уран зохиол
Уран зохиол Уран зохиол
Уран зохиол
ssuser8ad4021
 
найруулгын эхийг ангилах нь
найруулгын эхийг ангилах ньнайруулгын эхийг ангилах нь
найруулгын эхийг ангилах нь
National University Of Mongolia
 
Lambugain nulims
Lambugain nulimsLambugain nulims
Lambugain nulims
Gundegmaa Boldbaatar
 
ч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэгч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэг
altaa e
 

What's hot (20)

б.явуухулан хар ус нуурын шагшуурга
б.явуухулан хар ус нуурын шагшуургаб.явуухулан хар ус нуурын шагшуурга
б.явуухулан хар ус нуурын шагшуурга
 
монгол хэлний тест 11 анги
монгол хэлний тест 11 ангимонгол хэлний тест 11 анги
монгол хэлний тест 11 анги
 
10 р ангийн хичээл
10  р ангийн хичээл10  р ангийн хичээл
10 р ангийн хичээл
 
мандухай цэцэн хатны домог
мандухай цэцэн хатны домогмандухай цэцэн хатны домог
мандухай цэцэн хатны домог
 
знө
знөзнө
знө
 
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэгЧингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг
Чингис хааны монголын түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг
 
лабугайн нулимс
лабугайн нулимслабугайн нулимс
лабугайн нулимс
 
хэлний дүрслэх хэрэглүүр
хэлний дүрслэх хэрэглүүрхэлний дүрслэх хэрэглүүр
хэлний дүрслэх хэрэглүүр
 
чингис задлал
чингис задлалчингис задлал
чингис задлал
 
Uran zohiolin dur
Uran zohiolin durUran zohiolin dur
Uran zohiolin dur
 
баймж бүтээврийн утга
баймж бүтээврийн утгабаймж бүтээврийн утга
баймж бүтээврийн утга
 
аян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэлаян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэл
 
монгол ардын аман зохиол (уран зохиол
монгол ардын аман зохиол (уран зохиолмонгол ардын аман зохиол (уран зохиол
монгол ардын аман зохиол (уран зохиол
 
9. хүүрнэмж эх
9. хүүрнэмж эх9. хүүрнэмж эх
9. хүүрнэмж эх
 
Уран зохиол
Уран зохиол Уран зохиол
Уран зохиол
 
найруулгын эхийг ангилах нь
найруулгын эхийг ангилах ньнайруулгын эхийг ангилах нь
найруулгын эхийг ангилах нь
 
Lambugain nulims
Lambugain nulimsLambugain nulims
Lambugain nulims
 
хэлц
 хэлц хэлц
хэлц
 
ч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэгч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэг
 
Эссе
ЭссеЭссе
Эссе
 

Viewers also liked

б.лхагвасүрэн солонго билээ,би
б.лхагвасүрэн солонго билээ,биб.лхагвасүрэн солонго билээ,би
б.лхагвасүрэн солонго билээ,биshand1_Bondok
 
12 жилийн сургалттай 3 – р анги 3.3
12 жилийн сургалттай 3 – р анги 3.312 жилийн сургалттай 3 – р анги 3.3
12 жилийн сургалттай 3 – р анги 3.3tsoggerel
 
5 р ангийн монгол хэлний тест 8
5 р ангийн монгол хэлний тест 85 р ангийн монгол хэлний тест 8
5 р ангийн монгол хэлний тест 8shiirev2905
 
нээлттэй хичээл
нээлттэй хичээлнээлттэй хичээл
нээлттэй хичээлnansaaa
 
хүүрнэмж эхийн найруулга
хүүрнэмж эхийн найруулгахүүрнэмж эхийн найруулга
хүүрнэмж эхийн найруулга
otgonerdeneotgonerdene
 
8-Р АНГИЙН МОНГОЛ ХЭЛНИЙ “ТАНИЛЦУУЛГА, ӨДРИЙН ТЭМДЭГЛЭЛ, ТООНЫ НЭР” НЭГЖ ХИЧЭ...
8-Р АНГИЙН МОНГОЛ ХЭЛНИЙ “ТАНИЛЦУУЛГА, ӨДРИЙН ТЭМДЭГЛЭЛ, ТООНЫ НЭР” НЭГЖ ХИЧЭ...8-Р АНГИЙН МОНГОЛ ХЭЛНИЙ “ТАНИЛЦУУЛГА, ӨДРИЙН ТЭМДЭГЛЭЛ, ТООНЫ НЭР” НЭГЖ ХИЧЭ...
8-Р АНГИЙН МОНГОЛ ХЭЛНИЙ “ТАНИЛЦУУЛГА, ӨДРИЙН ТЭМДЭГЛЭЛ, ТООНЫ НЭР” НЭГЖ ХИЧЭ...
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Mongol helnii hicheel
Mongol helnii hicheelMongol helnii hicheel
Mongol helnii hicheelhandmaa
 
эхийн хэв маяг
эхийн хэв маягэхийн хэв маяг
эхийн хэв маягsainzaya68
 
монгол хэл 5 р анги
монгол хэл 5 р ангимонгол хэл 5 р анги
монгол хэл 5 р ангиuugiitseegii87
 
гадаргуугын талбай
гадаргуугын талбайгадаргуугын талбай
гадаргуугын талбайOyuOyu-Erdene
 

Viewers also liked (10)

б.лхагвасүрэн солонго билээ,би
б.лхагвасүрэн солонго билээ,биб.лхагвасүрэн солонго билээ,би
б.лхагвасүрэн солонго билээ,би
 
12 жилийн сургалттай 3 – р анги 3.3
12 жилийн сургалттай 3 – р анги 3.312 жилийн сургалттай 3 – р анги 3.3
12 жилийн сургалттай 3 – р анги 3.3
 
5 р ангийн монгол хэлний тест 8
5 р ангийн монгол хэлний тест 85 р ангийн монгол хэлний тест 8
5 р ангийн монгол хэлний тест 8
 
нээлттэй хичээл
нээлттэй хичээлнээлттэй хичээл
нээлттэй хичээл
 
хүүрнэмж эхийн найруулга
хүүрнэмж эхийн найруулгахүүрнэмж эхийн найруулга
хүүрнэмж эхийн найруулга
 
8-Р АНГИЙН МОНГОЛ ХЭЛНИЙ “ТАНИЛЦУУЛГА, ӨДРИЙН ТЭМДЭГЛЭЛ, ТООНЫ НЭР” НЭГЖ ХИЧЭ...
8-Р АНГИЙН МОНГОЛ ХЭЛНИЙ “ТАНИЛЦУУЛГА, ӨДРИЙН ТЭМДЭГЛЭЛ, ТООНЫ НЭР” НЭГЖ ХИЧЭ...8-Р АНГИЙН МОНГОЛ ХЭЛНИЙ “ТАНИЛЦУУЛГА, ӨДРИЙН ТЭМДЭГЛЭЛ, ТООНЫ НЭР” НЭГЖ ХИЧЭ...
8-Р АНГИЙН МОНГОЛ ХЭЛНИЙ “ТАНИЛЦУУЛГА, ӨДРИЙН ТЭМДЭГЛЭЛ, ТООНЫ НЭР” НЭГЖ ХИЧЭ...
 
Mongol helnii hicheel
Mongol helnii hicheelMongol helnii hicheel
Mongol helnii hicheel
 
эхийн хэв маяг
эхийн хэв маягэхийн хэв маяг
эхийн хэв маяг
 
монгол хэл 5 р анги
монгол хэл 5 р ангимонгол хэл 5 р анги
монгол хэл 5 р анги
 
гадаргуугын талбай
гадаргуугын талбайгадаргуугын талбай
гадаргуугын талбай
 

Similar to “Цогтын хадны бичиг” шүлэгт хэл - уран сайхны задлал хийх

а.замбага
а.замбагаа.замбага
а.замбага
altaa e
 
Б.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатанБ.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатанZaya Battulga
 
хөх судар’
хөх судар’хөх судар’
хөх судар’
Altangerel Sainaa
 
чингис хааны уг гарал
чингис хааны уг гаралчингис хааны уг гарал
чингис хааны уг гарал
Jargalsaihan Buyandelger
 
чингис хаан
чингис хаанчингис хаан
чингис хаанOyuhai1127
 
хөх судар’
хөх судар’хөх судар’
хөх судар’sainaa88
 
Haiku
HaikuHaiku
ìîíãîëûí íóóö òîâ÷îî
ìîíãîëûí íóóö òîâ÷îîìîíãîëûí íóóö òîâ÷îî
ìîíãîëûí íóóö òîâ÷îî
96011064
 
чингэс шүлэг 22
чингэс шүлэг 22чингэс шүлэг 22
чингэс шүлэг 22byambaa12
 
б. догмид саран дээр туссан сүүдэр туужид задлал хийх
б. догмид саран дээр туссан сүүдэр туужид задлал хийхб. догмид саран дээр туссан сүүдэр туужид задлал хийх
б. догмид саран дээр туссан сүүдэр туужид задлал хийхOyuhai1127
 
Altan deed geree
Altan deed gereeAltan deed geree
Altan deed geree
Lionswan Sun
 
Danzanravjaa
DanzanravjaaDanzanravjaa
Danzanravjaa
Gundegmaa Boldbaatar
 
монгол ардын аман зохиолын учир
монгол ардын аман зохиолын учирмонгол ардын аман зохиолын учир
монгол ардын аман зохиолын учирSubd85
 
буурал ижий минь
буурал ижий миньбуурал ижий минь
буурал ижий миньОтгоо Т.Ж
 
их эзэн чингис хааны зарлиг A5
их эзэн чингис хааны зарлиг A5их эзэн чингис хааны зарлиг A5
их эзэн чингис хааны зарлиг A5
Otgonsuren Davaajav
 
Orkhoo tsahim hiceel
Orkhoo tsahim hiceelOrkhoo tsahim hiceel
Orkhoo tsahim hiceelOrkhonoo
 
Mh201 01-03
Mh201 01-03Mh201 01-03
Бага балшар наһанай дурдалганууд
Бага балшар наһанай дурдалгануудБага балшар наһанай дурдалганууд
Бага балшар наһанай дурдалганууд
Alexandr Asargaev
 

Similar to “Цогтын хадны бичиг” шүлэгт хэл - уран сайхны задлал хийх (20)

а.замбага
а.замбагаа.замбага
а.замбага
 
Б.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатанБ.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатан
 
хөх судар’
хөх судар’хөх судар’
хөх судар’
 
чингис хааны уг гарал
чингис хааны уг гаралчингис хааны уг гарал
чингис хааны уг гарал
 
чингис хаан
чингис хаанчингис хаан
чингис хаан
 
хөх судар’
хөх судар’хөх судар’
хөх судар’
 
Haiku
HaikuHaiku
Haiku
 
Ulger
UlgerUlger
Ulger
 
ìîíãîëûí íóóö òîâ÷îî
ìîíãîëûí íóóö òîâ÷îîìîíãîëûí íóóö òîâ÷îî
ìîíãîëûí íóóö òîâ÷îî
 
чингэс шүлэг 22
чингэс шүлэг 22чингэс шүлэг 22
чингэс шүлэг 22
 
Үлгэрүүд..
Үлгэрүүд..Үлгэрүүд..
Үлгэрүүд..
 
б. догмид саран дээр туссан сүүдэр туужид задлал хийх
б. догмид саран дээр туссан сүүдэр туужид задлал хийхб. догмид саран дээр туссан сүүдэр туужид задлал хийх
б. догмид саран дээр туссан сүүдэр туужид задлал хийх
 
Altan deed geree
Altan deed gereeAltan deed geree
Altan deed geree
 
Danzanravjaa
DanzanravjaaDanzanravjaa
Danzanravjaa
 
монгол ардын аман зохиолын учир
монгол ардын аман зохиолын учирмонгол ардын аман зохиолын учир
монгол ардын аман зохиолын учир
 
буурал ижий минь
буурал ижий миньбуурал ижий минь
буурал ижий минь
 
их эзэн чингис хааны зарлиг A5
их эзэн чингис хааны зарлиг A5их эзэн чингис хааны зарлиг A5
их эзэн чингис хааны зарлиг A5
 
Orkhoo tsahim hiceel
Orkhoo tsahim hiceelOrkhoo tsahim hiceel
Orkhoo tsahim hiceel
 
Mh201 01-03
Mh201 01-03Mh201 01-03
Mh201 01-03
 
Бага балшар наһанай дурдалганууд
Бага балшар наһанай дурдалгануудБага балшар наһанай дурдалганууд
Бага балшар наһанай дурдалганууд
 

More from Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль

Ажил мэргэжлийн зөвлөгөө
Ажил мэргэжлийн зөвлөгөөАжил мэргэжлийн зөвлөгөө
Ажил мэргэжлийн зөвлөгөө
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих ньБагш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Суралцагч бүрийг хөгжүүлэх нь
Суралцагч бүрийг хөгжүүлэх ньСуралцагч бүрийг хөгжүүлэх нь
Суралцагч бүрийг хөгжүүлэх нь
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Цахим хэрэглэгдэхүүн
Цахим хэрэглэгдэхүүнЦахим хэрэглэгдэхүүн
Цахим хэрэглэгдэхүүн
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Тооны хуваагдах шинж
Тооны хуваагдах шинжТооны хуваагдах шинж
Тооны хуваагдах шинж
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих ньБагш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Суурь боловсролын сургалтын цөм хөтөлбөр
Суурь боловсролын сургалтын цөм хөтөлбөрСуурь боловсролын сургалтын цөм хөтөлбөр
Суурь боловсролын сургалтын цөм хөтөлбөр
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагааны судалгаа
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагааны судалгааСургалтыг дэмжих үйл ажиллагааны судалгаа
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагааны судалгаа
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагаа
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагааСургалтыг дэмжих үйл ажиллагаа
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагаа
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Хичээлээс гадуурх үйл ажиллагааны удирдамжийг хэрэгжүүлэх зөвлөмж
Хичээлээс гадуурх үйл ажиллагааны удирдамжийг хэрэгжүүлэх зөвлөмжХичээлээс гадуурх үйл ажиллагааны удирдамжийг хэрэгжүүлэх зөвлөмж
Хичээлээс гадуурх үйл ажиллагааны удирдамжийг хэрэгжүүлэх зөвлөмж
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Хичээлийн төлөвлөлт ба хүүхдийн хөгжил
Хичээлийн төлөвлөлт ба хүүхдийн хөгжилХичээлийн төлөвлөлт ба хүүхдийн хөгжил
Хичээлийн төлөвлөлт ба хүүхдийн хөгжил
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
"Өгүүлбэртэй бодлогыг хэрчмийн аргаар бодох" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
"Өгүүлбэртэй бодлогыг хэрчмийн аргаар бодох" нэгж хичээлийн хөтөлбөр"Өгүүлбэртэй бодлогыг хэрчмийн аргаар бодох" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
"Өгүүлбэртэй бодлогыг хэрчмийн аргаар бодох" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Өгүүлбэртэй бодлого бодох аргачлал
Өгүүлбэртэй бодлого бодох аргачлалӨгүүлбэртэй бодлого бодох аргачлал
Өгүүлбэртэй бодлого бодох аргачлал
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Хүүхдийн хөгжил төлөвшилд багш, сургалтын байгууллагын үүргийг дээшлүүлэх арг...
Хүүхдийн хөгжил төлөвшилд багш, сургалтын байгууллагын үүргийг дээшлүүлэх арг...Хүүхдийн хөгжил төлөвшилд багш, сургалтын байгууллагын үүргийг дээшлүүлэх арг...
Хүүхдийн хөгжил төлөвшилд багш, сургалтын байгууллагын үүргийг дээшлүүлэх арг...
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 

More from Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль (20)

Ажил мэргэжлийн зөвлөгөө
Ажил мэргэжлийн зөвлөгөөАжил мэргэжлийн зөвлөгөө
Ажил мэргэжлийн зөвлөгөө
 
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих ньБагш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
 
Суралцагч бүрийг хөгжүүлэх нь
Суралцагч бүрийг хөгжүүлэх ньСуралцагч бүрийг хөгжүүлэх нь
Суралцагч бүрийг хөгжүүлэх нь
 
Цахим хэрэглэгдэхүүн
Цахим хэрэглэгдэхүүнЦахим хэрэглэгдэхүүн
Цахим хэрэглэгдэхүүн
 
Тооны хуваагдах шинж
Тооны хуваагдах шинжТооны хуваагдах шинж
Тооны хуваагдах шинж
 
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих ньБагш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
Багш ажлын байрандаа тасралтгүй хөгжих нь
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
 
Суурь боловсролын сургалтын цөм хөтөлбөр
Суурь боловсролын сургалтын цөм хөтөлбөрСуурь боловсролын сургалтын цөм хөтөлбөр
Суурь боловсролын сургалтын цөм хөтөлбөр
 
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагааны судалгаа
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагааны судалгааСургалтыг дэмжих үйл ажиллагааны судалгаа
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагааны судалгаа
 
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагаа
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагааСургалтыг дэмжих үйл ажиллагаа
Сургалтыг дэмжих үйл ажиллагаа
 
Хичээлээс гадуурх үйл ажиллагааны удирдамжийг хэрэгжүүлэх зөвлөмж
Хичээлээс гадуурх үйл ажиллагааны удирдамжийг хэрэгжүүлэх зөвлөмжХичээлээс гадуурх үйл ажиллагааны удирдамжийг хэрэгжүүлэх зөвлөмж
Хичээлээс гадуурх үйл ажиллагааны удирдамжийг хэрэгжүүлэх зөвлөмж
 
Хичээлийн төлөвлөлт ба хүүхдийн хөгжил
Хичээлийн төлөвлөлт ба хүүхдийн хөгжилХичээлийн төлөвлөлт ба хүүхдийн хөгжил
Хичээлийн төлөвлөлт ба хүүхдийн хөгжил
 
Арга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлагаАрга зүйн туршлага
Арга зүйн туршлага
 
"Өгүүлбэртэй бодлогыг хэрчмийн аргаар бодох" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
"Өгүүлбэртэй бодлогыг хэрчмийн аргаар бодох" нэгж хичээлийн хөтөлбөр"Өгүүлбэртэй бодлогыг хэрчмийн аргаар бодох" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
"Өгүүлбэртэй бодлогыг хэрчмийн аргаар бодох" нэгж хичээлийн хөтөлбөр
 
Өгүүлбэртэй бодлого бодох аргачлал
Өгүүлбэртэй бодлого бодох аргачлалӨгүүлбэртэй бодлого бодох аргачлал
Өгүүлбэртэй бодлого бодох аргачлал
 
Хүүхдийн хөгжил төлөвшилд багш, сургалтын байгууллагын үүргийг дээшлүүлэх арг...
Хүүхдийн хөгжил төлөвшилд багш, сургалтын байгууллагын үүргийг дээшлүүлэх арг...Хүүхдийн хөгжил төлөвшилд багш, сургалтын байгууллагын үүргийг дээшлүүлэх арг...
Хүүхдийн хөгжил төлөвшилд багш, сургалтын байгууллагын үүргийг дээшлүүлэх арг...
 

“Цогтын хадны бичиг” шүлэгт хэл - уран сайхны задлал хийх

  • 1. IPE ““Цогтын хадныЦогтын хадны бичиг” шүлэгтбичиг” шүлэгт хэл - уранхэл - уран сайхны задлалсайхны задлал хийххийх
  • 2. Зохиолын утга санааг мэдэрч ойлгож унших1 Зохиолыг задлан шинжлэх үйлийн баримжааг дээшлүүлэх 2 Найруулан ярих, бичих чадвараа дээшлүүлэх3 Зохиолд үнэлэлт дүгнэлт өгөх4 Ээлжит хичээлийн зорилго
  • 3. Сэдэлжүүлэх үе шат Халхын Цогт тайжийн тухайХалхын Цогт тайжийн тухай
  • 4. Цогт тайж XVII зууны vеийн Монголын нэрт яруу найрагч, төр, шашны зvтгэлтэн, орчуулагч, соён гэгээрvvлэгч Халхын хунтайж нь 1581 онд Автай сайн ханы ач Бахарай хошуучийн гэрт төржээ. Бага насандаа монгол бичиг сурсан. Тэрээр улааны шашны томоохон төлөөлөгч төдийгүй Манжийн түрэмгийллийн эсрэг хийж байсан Лигдэн хааны үйл хэргийг дэмжин, залгамжилж, Манж нарын Монголыг эзэрхэн боолчлох хорон бодлого,халхын феодал ноёдын урвагч хувиа хичээсэн харалган бодлогод ундууцан, Монгол эх орныхоо тусгаар тогтнол эрх чөлөөний төлөө үйл хэрэгт халуун амь бүлээн цусаа хайрлалгүй баатарлагаар тэмцэж явсан эх оронч хүн байжээ. Цогт хунтайж 1637 оны 2-р сард Хөх нуурт болсон тулалдаанд амь эрсэдсэн байна.
  • 6. “Дуутын хар чулуу хэмээх их бага бичээс б хий хад”ү
  • 7. “Дуутын хар чулуу хэмээх их бага бичээс б хий хад”ү
  • 8. “Дуутын хар чулуу хэмээх их бага бичээс б хий хад”ү
  • 10. Цогтын хадны бичээсийн тухай Цогт тайж 1624 оны намар ан хийж яваад авга эгчийгээ санан бичсэн гэж түүхэнд тэмдэглэгдэн үлджээ.Цогтын хадны бичээс нь Төв аймгийн Дэлгэрхаан сумын нутагт байдаг.Тус сумын төвөөс урагш 20-иод километр зайд орших Тарамцагийн уулсын шувтарга Хутаг хэмээх уулын өвөрт байдаг тэр хадыг нутгийн ард түмэн “Дуут” хад гэж нэрлэдэг. Ийнхүү нэрийдэх болсон нь түүнээс ширмэн тогоо шиг дуу авиа гардаг байна. Мөн гаднаа хар боловч дотроос нь цагаан саарал өнгө гарч ирдэг байгалийн нэгэн гайхамшигт тогтоц юм. Тиймээс Халхын тайж Цогтын бичээс нь хар самбар дээр цагаан шохойгоор бичсэн юм шиг тод харагддаг юм. Энэхүү бичээс нь хоёр хадан дээр байдаг ажээ. Нэгдүгээр бичээс: Цагаан тахиа жилийн намрын эхэн сарын хорин нэгнээ Цогт тайж Хангай ханы цэцэрлэгийн хойд ууланд авлан, хуягт халтараа унаад, өндөр дээр гарч байхдаа зүүн зүг харан сэтгэлээр маш уярч халагуут авга эгч юүгээн санаж ийн өгүүлээд уйллаа.
  • 11. Цогтын хадны бичээсийн тухай Хоёрдугаар бичээс: Саманда бадари хийгээд Аминдиваа ба Шигмунь бурханаа мөргөмүй.Хий очир хийгээд Варагай эх ба Базарвааньд мөргөмүү … Чингис хааны үр Очир хааны ач Халхын цогт тайжийн зарлигаар дайчин хиа, Гүен баатар хоёр Монголын хутагт хааны учираа Чингис хааны төрсөн усан морин жилээс инагш дөрвөн зуун жаран дөрвөн жил болсноо, жилийн эх хулгана жил, сарын эх гал барс сарын арван таван, их цагаан өдрөө хаш эрдэнэ мэт хаданд бичив.
  • 12. “Цогтын хадны шүлэг” 1. Дээд тэнгэр  ханы аху хийгээд Дэлхий дахь хан  богдусун аху газар Дээр дорын ялгал  болбоос бээр Жаргал хайрлал  хоёрын агаар нэгэн буй. 2.Агнистайн агуй  дахь бодисадва нар хийгээд Алтан дэлхий дэх бодь сэтгэлтэн  хоёрын Аху газар ангид  болбоос Асрах ниг лсэх йн агаар нэгэн буйүү ү . 3.Энд хан богдусун  сайн т шмэд хийгээдү Эрг лэгчүү Эрлэг  хааны их ноёд хоёрын Ёс нг р болбоос  ө ө өө З в бурууг ялгахуйн агаар нэгэн  буйө . 4.Олз идэш олон  ядагч х м н хийгээдү ү Уул модонд явагч  араатан хоёрын Аху бие ангид  боловч Алан идэх йн  агаар нэгэн буйү
  • 13. Утга санааг ойлгох үе шат 5.Хол ойроос хулгай  хийгч х м н хийгээдү ү Хотыг эргэн гэтэгч чоно хоёрын Илт бие р боловчөө Идэх й х сэх  сэтгэлийн агаар нэгэн буйү ү . 6.Онон м р нд  ахуө ө халагуут эгч минь хийгээд Орхон туулд агч  эвчит бидэн хоёр Халх Oннигуудын газар хол болбоос бээр Хайрлан саналцахын агаар нэгэн буй. 7.Энэ биедээн  эс золголцвоос нээс хойш т р л  тутамдааҮү ө ө Эх нь ганц х хнээ  хайрлах мэтүү Элдэв йлээр туслалцах  болтугай …ү
  • 14. Үгийн утга тайлбарлахуй Аху - оршин буйг заах гү Богдусун – богд агаар нэгэн буй – утга чанар нэг Агнистайн – тэнгэрийн жаргалант орон Бодисадва- бурхны шажны дээд т рлийн нэрө бодь сэтгэлтэн- чин ариун сэтгэл Эрг лэгчүү - эр ш лт тулгахүү үү Халагуут- халуун хайрт Эвчит- эвтэй Оннигууд - 17-р зууны ед Ар Монголын Ононү Хэрлэнгээр нутаглаж хожим в р Монгол урууӨ ө н сэн овогүү
  • 16. 17-р зууны еийн нийгэм цаг еийн байдалү ү
  • 17. Үнэлгээний шалгуур 3. 1. 2. Зохиолын агуулга утга санааг өөрийн үгээр ярьж байгаа эсэх Өгөгдсөн санааны дагуу утга санааг хадгалсан шүлэг дуурайн зохион бичих,найруулан бичих Бадгуудыг хооронд нь харьцуулан, ялгааг нь гаргаж тайлбарлаж байгаа эсэх
  • 18. Хийж бүтээх үе шат Зохиолыг задлан шинжлэх I. 1-5-р бадгийн дүрийг сайтар ажиглан харьцуулж хүснэгтэд нөхөж бичээд, бадгийн утга санааг нийгмийн байдал,өөрийн үзэл бодолтой нь холбон тайлбарлан ярих, яруу хэрэглүүр дүрслэх хэрэглүүрийг ялган, тодорхойлох тайлбарлах Дүр Утга санаа Дүрслэх хэр-лүүр Яруу хэр-лүүр 1-р бадаг 2-р бадаг 3-р бадаг 4-р бадаг 5-р бадаг
  • 19. 1-5-р бадгийн зохиомжийн задлал Хахах Шүлгийн 1-5-р бадагт аливаа юманд хэлбэрийн ялгаа байвч агуулгаараа адил зүйл байдаг гэсэн ойлголтыг сайн муу юмын мєн чанарыг дээрээс доош нь уруудуулан, далд утгатай бичсэн учраас гүн ухааны шинжтэй гэж үзэж болно. Дүр Утга санаа 1-р бадаг Тэнгэр ханыг Ханбогд- хүнтэй тэнгэрийн хаан, газрын Богд хоёрыг дээд, дунд тивд оршихоороо єєр боловч хайрлал хэмээх нэгэн чанарыг агуулдгаараа адил хэмээжээ. 2-р бадаг Бодисадыг Бодь сэтгэлтэй хүнтэй Хоёр єєр ертєнцєд суугч асрах сэтгэлтнийг энэ удаад нигvvлсэл –ийн агаар нэгтгэж байна 3-р бадаг Түшмэдийг Эрлэг номун хантай дунд тив дэх шударга тvшмэдийг доод тив дэх эрлэгийн ноёдтой зvйрлэж, зєв бурууг ялгах буюу шударгуу сэтгэлийн агаар нэгэн байгааг vзvvлжээ 4-р бадаг Хүнийг араатантай Хүн алан идэх, олз хайх шунал, єлєн ховдог сэтгэлээрээ адгуусан амьтан, чонотой ч агаар нэгэн байдаг аж. 5-р бадаг Хулгайч хүнийг чонотой
  • 20. Зохиолыг задлан шинжлэхүй II. 6,7-р бадаг нь бусад бадгаас юугаараа ялгарч байгааг дэлгэрүүлэн ярилцах, дүрслэх хэрэглүүр, яруу хэрэглүүрийг тодорхойлох Дэлгэрүүлэн тайлбарлах 1.Дүрээрээ ялгаатай 2.Утга санаагаараа ялгаатай 3...............................
  • 21. Шүлгийн хэлний задлал Шүлгийг зүйрлэл, адилтгалын аргаар бичсэн. Жишээ нь: Бадгийн 1,2-р мөрөнд бодитой хийгээд хийсвэр юмс үзэгдлийг шинж чанараар нь адилтгаж бичсэн байна. Түүнчлэн 7-р бадагт ......эх нь ганц хүүхнээ хайрлах мэт.. хэмээн бичсэн байдаг. Шүлгийг толгой холбох аргаар бичсэн ба төсөөт байдлыг давтах үндэстэй учраас үгийн тоо нь мөнхүү давтагдах, дараагийн бадгийнхаа үгийн тоотой тэнцүү байна. Эн зэрэгцүүллийн аргыг ашигласан нь уран сайхны хувьд ололттой.
  • 22. Блүмийн таксономийн асуулт Сэргээн санах: 17-р зууны нийгмийн байдлыг тодорхойлох Ойлгох: шүлэгт гүн ухааны өнгө аяс бүхий үг хэллэгийг ялган, тайлбарлах Хэрэглэх: шүлгийн утга санааг хэрхэн ухаарч ойлгож байгаагаа илэрхийлэн ярих, бичих Задлан шинжлэх: Дүрүүдийн ижил ба ялгаатай талд харьцуулалт хийх Үнэлэх: Шүлгийн утга санааг өнөөгийн амьдралтай харьцуулах Бүтээх: 1-5-р бадгийн утга санааг хадгалсан 4 мөрт шүлэг дуурайн зохиож бичих ( Ингэхдээ хүний ёс зүй, зан суртахууны байдлыг зохиолч бичсэн шиг араатан амьтны зарим нэг зан төрхтэй харьцуулан утга санааг уламжлан авч бичээрэй
  • 23. IPE