SlideShare a Scribd company logo
27-5-2014
1
Therapiekeuze bij
verstaanbaarheidsproblemen
Regiodag logopedie
27 mei 2014
Maaike Diender
Klinisch linguïst
Waarom dit onderwerp?
Audiologisch centrum Alkmaar: ACHN
28%
72%
Kinderen 2-5 jaar, 2010-2013
Geen spraakproductieprobleem Spraakproductieprobleem
Goed nieuws!
“Logopedie die doelgericht het spraakprobleem
aanpakt is effectief”
Law et al., (2004)
Therapiekeuze bij
verstaanbaarheidsproblemen
Kinderen met spraakstoornis (waaronder
fonologische stoornis) hebben met
logopedische behandeling de beste prognose in
vergelijking met andere vormen van TOS
Broomfield & Dodd (2011)
27-5-2014
2
Prevalentie
Prevalentie
Broomfield & Dodd (2004):
6.4% Engelse peuters & basisschoolkinderen
heeft problemen in de verstaanbaarheid:
•87.5% fonologische stoornis
•12.5% overig (géén verbale
ontwikkelingsdyspraxie).
Hoe zat het ook alweer?
Fonologische stoornis
Fonologie houdt zich bezig met de
spraakklanken die binnen een taal
betekenisonderscheidend zijn.
Foneem is een spraakklank die
betekenisonderscheidend is: /baard/ - /paard/
Fonologische stoornis
Kinderen met een fonologische stoornis beheersen
het klankensysteem van de moedertaal
onvoldoende. Zij hebben moeite met het correct
gebruiken en contrasteren van klanken in woorden.
(Burger et al., 2012)
Fonologische stoornissen manifesteren zich als een
spraakstoornis, omdat het kind minder verstaanbaar
spreekt. De oorzaak is echter een taalstoornis.
(Grunwell, 1981)
Fonologische stoornis
Lexeem:
TIS TIS
Spraaksignaal:
27-5-2014
3
Verbale ontwikkelingsdyspraxie
Moeite met het plannen en organiseren van de
bewegingen van de articulatieorganen: zoekende
bewegingen
Inconsequente spraak of onregelmatige
verwisselingen of vervormingen van
spraakklanken (Burger et al, 2012)
Verbale ontwikkelingsdyspraxie
Lexeem:
FIS TIS
Spraaksignaal:
Fonetische articulatiestoornis
De technische uitvoering van de spraakproductie
verloopt niet goed. Bijvoorbeeld:
- Interdentaliteit
- Nasaliteit (tgv bijv. schisis)
Fonetische articulatiestoornis
Lexeem:
FIS SIS
Spraaksignaal:
Dysartrie
Gevolg van neuromusculaire aandoening door
beschadigingen van het centrale en perifere
zenuwstelsel. Bijvoorbeeld bij kinderen met
spasticiteit.
(Burger et al., 2012)
Therapiekeuze
27-5-2014
4
Prevalentie
12%
88%
Kinderen met problemen in de verstaanbaarheid:
Overig Fonologische stoornis
Broomfield & Dodd (2004)
Overig: géén verbale ontwikkelingsdyspraxie
Therapiekeuze
De fonologische benadering heeft meer effect
op de verstaanbaarheid dan traditionele
articulatietherapie
(Gunther & Kessel-de Beer, 2005).
Therapiekeuze, aanbevelingen
Zorg ervoor dat éérst het klankensysteem van
de moedertaal leeftijdsadequaat gevuld is
→ fonologische therapie
Spraakmotorische ontwikkeling & fonologische
ontwikkeling gaan nauw samen.
Vermoeden van verbale ontwikkelingsdyspraxie
maar ook fonologische problemen?
→ fonologische therapie
Therapiekeuze, aanbevelingen
Ontwikkeling van het lexicon (woordenschat) en
de fonologie gaan nauw samen.
Ook bij kinderen die niet of nauwelijks spreken:
→fonologische therapie
Casus
27-5-2014
5
Casus niet of nauwelijks sprekend
kind
Samenvatting van de verwervingsvolgorde van Nederlands consonanten in syllabe-initiale en syllabe-finale positie, vastgesteld volgens het criterium ≥ 75% correct, zie Beers,
1995, p.224
Gemiddelde leeftijd
van verwerven
Initiale klanken
(% correct)**
Finale klanken
(% correct)*
Vocalen
1;3 – 1;8 jaar*
1
p t
m n j
p ie, i, oe, e, aa
1;9 – 1;11 jaar
2
k k o, a
2;0 – 2;2 jaar
3
s g
h
t s
g
ee, oo
2;3 – 2;5 jaar
4
b* f w m n
2;6 – 2;8 jaar
5
l r
2;9 – 2;11 jaar d
Verwervingsvolgorde van de Nederlandse klanken (gebaseerd op het
schema van Beers, 1995).
* Dit is een benadering van de leeftijd waarop deze klanken worden verworven.
** Vetgedrukt houdt in dat die klank verworven is. Schuingedrukt houdt in dat deze klank in ontwikkeling is.
*** Van de /d/ is het niet bekend wanneer deze precies wordt ontwikkeld.
Metaphon
Bewustwording creëren voor het
klankensysteem van het Nederlands. Therapiefase I
- Begripsniveau
- Geluidsniveau
- Foneemniveau
- Woordniveau
Metaphon bestaat uit twee fases:
Metaphon
Therapiefase I
- Begripsniveau
- Geluidsniveau
- Foneemniveau
- Woordniveau
Therapiefase II
- Woordniveau
- Zinsniveau
Metaphon bestaat uit twee fases:
27-5-2014
6
Metaphon
o Behandeling van één proces duurt
minstens 10 behandelingen bij ernstige
fonologische stoornis (Bron et al., 2013)
o Belangrijk om alle therapiefases nauwgezet
te doorlopen. Een ‘beetje’ Metaphon werkt
minder goed: werk volledig volgens de
Metaphonmethode
o Meer vooruitgang met daarnaast oefeningen
voor het fonemisch bewustzijn (Rvachew et
al., 2004)
Hodson & Paden
Hodson & Paden
Behandelcyclus:
o Kortdurend aanbieden van fonologische
patronen, het laten rusten en het opnieuw
aanbieden van dezelfde patronen
o 2 tot 5 uur therapie besteden aan één
patroon
o Cyclus kan opnieuw doorlopen worden
indien nodig
Hodson & Paden
o Auditieve stimulatie
o Metafonologische oefeningen
o Auditief bombardement
o Tactiele stimulatie
o Bijv. PROMPT-techniek
o Visuele stimulatie
o Klankgebaren/plaatjes/speelgoed
oKinesthetische stimulatie
oProductieoefeningen
Wanneer Metaphon of H&P?
Wanneer welke fonologische
therapie?
Tip artikel: “Effectieve fonologische therapie bij
kinderen” Bron et al, 2013 Logopedie (12)
27-5-2014
7
Aanbevelingen artikel Bron et al.,
(2013)
O.a.: bij taalbegrip > 3;6 jaar en metalinguïstisch
vermogen in ontwikkeling:
o Gevarieerd klankensysteem + consistent
foutenpatroon → Metaphon
o Gevarieerd klankensysteem + inconsistent
foutenpatroon → Hodson & Paden
o Beperkt klankensysteem → Hodson & Paden
Jonge kinderen en/of geen meta-
linguïstisch vermogen → Hodson & Paden
Linguïstisch onderzoek
Diagnostiek ACHN
Linguïstisch onderzoek → verstaanbaarheid
Bij hardnekkige en/of complexe problemen in de
spraakproductie
Bestaat o.a. uit:
o Fonologische analyse (FAN)
o Spraakperceptietaak
o Fonologische verwerking/fonologisch bewustzijn
o Diadochokinese
o Wel/niet consistent foutenpatroon
o Binnenkort: SAO PROMPT
Diagnostiek ACHN
Linguïstisch verslag, indien fonologische
stoornis:
o Fonologische leeftijd
o Ingevuld schema van Beers
o Behandelvolgorde n.a.v. FAN Metaphon/H&P
o Suggesties voor geschikte productiewoorden
n.a.v. FAN
Casus, 6 maanden later
Casus, 6 maanden later
Samenvatting van de verwervingsvolgorde van Nederlands consonanten in syllabe-initiale en syllabe-finale positie, vastgesteld volgens het criterium ≥ 75% correct, zie Beers,
1995, p.224
Gemiddelde leeftijd
van verwerven
Initiale klanken
(% correct)**
Finale klanken
(% correct)*
Vocalen
1;3 – 1;8 jaar*
1
p (50%) t (100%)
m (38%) n (100%)
j(25%)
p (100%) ie, i, oe, e, aa
1;9 – 1;11 jaar
2
k (50%) k (100%) o, a
2;0 – 2;2 jaar
3
s (25%) g (33%)
h (100%)
t (70%) s (89%)
g (66%)
ee, oo
2;3 – 2;5 jaar
4
b* (40%) f (25%)
w (33%)
m (66%) n (100%)
2;6 – 2;8 jaar
5
l (0%) r (0%)
2;9 – 2;11 jaar d (86%)***
Verwervingsvolgorde van de Nederlandse klanken (gebaseerd op het
schema van Beers, 1995).
* Dit is een benadering van de leeftijd waarop deze klanken worden verworven.
** Vetgedrukt houdt in dat die klank verworven is. Schuingedrukt houdt in dat deze klank in ontwikkeling is.
*** Van de /d/ is het niet bekend wanneer deze precies wordt ontwikkeld.
27-5-2014
8
Samenvattend…
Samenvattend…
De meeste kinderen met problemen in de verstaanbaarheid
hebben (o.a.) fonologische problemen. Fonologische
therapie werkt beter dan traditionele articulatietherapie.
Fonologische ontwikkeling gaat nauw samen met o.a.
ontwikkeling woordenschat & spraakmotoriek. Belangrijk is
eerst het fonologische systeem en de woordenschat op orde
te krijgen.
Fonologische therapie is evidence based: kinderen laten
meer vooruitgang zien mét fonologische therapie dan zonder
Goede fonologische therapie = doelbewust kiezen voor één
methode in combinatie met oefeningen voor het fonologisch
bewustzijn
Aanbevelingen cursus
O.a.:
METAPHON: behandeling van fonologische stoornissen bij kinderen
(logopediestart.nl, 2-daagse cursus, o.a. leren Metaphonscreening,
Metaphonbehandeling & H&P)
Onderzoek en behandeling van kinderen met fonologische
stoornissen (Hogeschool Utrecht, 4-daagse cursus, o.a. FAN leren
maken + behandelen Metaphon & H&P)
Fonologie: onderzoek en behandeling (Nabij Rotterdam, 4-daagse
cursus, o.a. FAN leren interpreteren, Metaphon, H&P)
Behandeling volgens de principes van Hodson & Paden (Burger-
Scheffer, 1-daagse cursus, H&P)
Hodson & Paden (HAN, 3-daagse cursus, volledige H&P
cursus)
Social Media
https://twitter.com/nsdsk_actueel
NSDSK Specialist in language and hearing
https://www.facebook.com/NSDSK

More Related Content

Similar to Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen

Feiten en fabels over meertaligheid en TOS
Feiten en fabels over meertaligheid en TOSFeiten en fabels over meertaligheid en TOS
Feiten en fabels over meertaligheid en TOS
ROS_ZONH
 
Kernvocabulaire | Symposium15 maart 2018
Kernvocabulaire | Symposium15 maart 2018Kernvocabulaire | Symposium15 maart 2018
Kernvocabulaire | Symposium15 maart 2018
Stichting Milo
 
Blog Baby's: Sociale Statistici
Blog Baby's: Sociale StatisticiBlog Baby's: Sociale Statistici
Blog Baby's: Sociale Statistici
knoorskentalis
 
Pp regiodag logopedisten 2015 def (2) tos
Pp regiodag logopedisten 2015 def  (2) tosPp regiodag logopedisten 2015 def  (2) tos
Pp regiodag logopedisten 2015 def (2) tos
ROS_ZONH
 
Samenwerking tussen logopedist en psycholoog bij kinderen met een neurologisc...
Samenwerking tussen logopedist en psycholoog bij kinderen met een neurologisc...Samenwerking tussen logopedist en psycholoog bij kinderen met een neurologisc...
Samenwerking tussen logopedist en psycholoog bij kinderen met een neurologisc...koplopers
 
Geert Driessen (2016) Taalvariatie en onderwijsprestaties van autochtone kleu...
Geert Driessen (2016) Taalvariatie en onderwijsprestaties van autochtone kleu...Geert Driessen (2016) Taalvariatie en onderwijsprestaties van autochtone kleu...
Geert Driessen (2016) Taalvariatie en onderwijsprestaties van autochtone kleu...
Driessen Research
 
“Wat heeft mijn kind?” Kinderobservatie in het Westfriesgasthuis
“Wat heeft mijn kind?” Kinderobservatie in het Westfriesgasthuis“Wat heeft mijn kind?” Kinderobservatie in het Westfriesgasthuis
“Wat heeft mijn kind?” Kinderobservatie in het Westfriesgasthuis
ROS_ZONH
 
Powerpoint Ontwikkelingspsychologie POP I.ppt%3B.ppt
Powerpoint Ontwikkelingspsychologie  POP I.ppt%3B.pptPowerpoint Ontwikkelingspsychologie  POP I.ppt%3B.ppt
Powerpoint Ontwikkelingspsychologie POP I.ppt%3B.ppt
PuzzlePsikoloji
 
Machteld Verhelst
Machteld VerhelstMachteld Verhelst
Machteld VerhelstCommissie
 
Presentatie VVE in de BSB 14 mei 2007
Presentatie VVE in de BSB 14 mei 2007Presentatie VVE in de BSB 14 mei 2007
Presentatie VVE in de BSB 14 mei 2007
marusjkalestrade
 
Presentatie doven en slechthorenden
Presentatie doven en slechthorendenPresentatie doven en slechthorenden
Presentatie doven en slechthorenden
anncervo
 
Presentatie scholing 6 februari 2015
Presentatie scholing 6 februari 2015Presentatie scholing 6 februari 2015
Presentatie scholing 6 februari 2015
ROS_ZONH
 

Similar to Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen (14)

Feiten en fabels over meertaligheid en TOS
Feiten en fabels over meertaligheid en TOSFeiten en fabels over meertaligheid en TOS
Feiten en fabels over meertaligheid en TOS
 
Kernvocabulaire | Symposium15 maart 2018
Kernvocabulaire | Symposium15 maart 2018Kernvocabulaire | Symposium15 maart 2018
Kernvocabulaire | Symposium15 maart 2018
 
Folder STA
Folder STAFolder STA
Folder STA
 
Blog Baby's: Sociale Statistici
Blog Baby's: Sociale StatisticiBlog Baby's: Sociale Statistici
Blog Baby's: Sociale Statistici
 
Pp regiodag logopedisten 2015 def (2) tos
Pp regiodag logopedisten 2015 def  (2) tosPp regiodag logopedisten 2015 def  (2) tos
Pp regiodag logopedisten 2015 def (2) tos
 
RoliekeKrikken
RoliekeKrikkenRoliekeKrikken
RoliekeKrikken
 
Samenwerking tussen logopedist en psycholoog bij kinderen met een neurologisc...
Samenwerking tussen logopedist en psycholoog bij kinderen met een neurologisc...Samenwerking tussen logopedist en psycholoog bij kinderen met een neurologisc...
Samenwerking tussen logopedist en psycholoog bij kinderen met een neurologisc...
 
Geert Driessen (2016) Taalvariatie en onderwijsprestaties van autochtone kleu...
Geert Driessen (2016) Taalvariatie en onderwijsprestaties van autochtone kleu...Geert Driessen (2016) Taalvariatie en onderwijsprestaties van autochtone kleu...
Geert Driessen (2016) Taalvariatie en onderwijsprestaties van autochtone kleu...
 
“Wat heeft mijn kind?” Kinderobservatie in het Westfriesgasthuis
“Wat heeft mijn kind?” Kinderobservatie in het Westfriesgasthuis“Wat heeft mijn kind?” Kinderobservatie in het Westfriesgasthuis
“Wat heeft mijn kind?” Kinderobservatie in het Westfriesgasthuis
 
Powerpoint Ontwikkelingspsychologie POP I.ppt%3B.ppt
Powerpoint Ontwikkelingspsychologie  POP I.ppt%3B.pptPowerpoint Ontwikkelingspsychologie  POP I.ppt%3B.ppt
Powerpoint Ontwikkelingspsychologie POP I.ppt%3B.ppt
 
Machteld Verhelst
Machteld VerhelstMachteld Verhelst
Machteld Verhelst
 
Presentatie VVE in de BSB 14 mei 2007
Presentatie VVE in de BSB 14 mei 2007Presentatie VVE in de BSB 14 mei 2007
Presentatie VVE in de BSB 14 mei 2007
 
Presentatie doven en slechthorenden
Presentatie doven en slechthorendenPresentatie doven en slechthorenden
Presentatie doven en slechthorenden
 
Presentatie scholing 6 februari 2015
Presentatie scholing 6 februari 2015Presentatie scholing 6 februari 2015
Presentatie scholing 6 februari 2015
 

More from ROS_ZONH

Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP) / coaching. Hoe kun je mensen in bewegi...
Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP) / coaching. Hoe kun je mensen in bewegi...Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP) / coaching. Hoe kun je mensen in bewegi...
Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP) / coaching. Hoe kun je mensen in bewegi...
ROS_ZONH
 
Logopedie en autisme
Logopedie en autismeLogopedie en autisme
Logopedie en autisme
ROS_ZONH
 
Logopedie en autisme - communicatie met CASS
Logopedie en autisme - communicatie met CASSLogopedie en autisme - communicatie met CASS
Logopedie en autisme - communicatie met CASS
ROS_ZONH
 
Taalontwikkeling en gedrag
Taalontwikkeling en gedragTaalontwikkeling en gedrag
Taalontwikkeling en gedrag
ROS_ZONH
 
Hoe scoor ik in Google?
Hoe scoor ik in Google?Hoe scoor ik in Google?
Hoe scoor ik in Google?
ROS_ZONH
 
Logopedisten heerhugowaard intro floorplay
Logopedisten heerhugowaard intro floorplayLogopedisten heerhugowaard intro floorplay
Logopedisten heerhugowaard intro floorplay
ROS_ZONH
 
2015 05 indicatiecriteria cluster 2 zonh regiodag
2015 05 indicatiecriteria cluster 2 zonh regiodag2015 05 indicatiecriteria cluster 2 zonh regiodag
2015 05 indicatiecriteria cluster 2 zonh regiodag
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Beeldbellen in de zorgpra...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Beeldbellen in de zorgpra...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Beeldbellen in de zorgpra...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Beeldbellen in de zorgpra...
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Samenspel
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop SamenspelZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Samenspel
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Samenspel
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health: reageren uit an...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health: reageren uit an...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health: reageren uit an...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health: reageren uit an...
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health in de eerste lij...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health in de eerste lij...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health in de eerste lij...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health in de eerste lij...
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Met e-health een vitale w...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Met e-health een vitale w...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Met e-health een vitale w...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Met e-health een vitale w...
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Trendition
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop TrenditionZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Trendition
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Trendition
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Fysiotherapie in combinat...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Fysiotherapie in combinat...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Fysiotherapie in combinat...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Fysiotherapie in combinat...
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Zelfmanagement omdat jij ...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Zelfmanagement omdat jij ...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Zelfmanagement omdat jij ...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Zelfmanagement omdat jij ...
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Anne-Miek Vroom - Digitale ...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Anne-Miek Vroom - Digitale ...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Anne-Miek Vroom - Digitale ...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Anne-Miek Vroom - Digitale ...
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-Health: Lezing Jeroen Crasborn - "E-health...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-Health: Lezing Jeroen Crasborn - "E-health...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-Health: Lezing Jeroen Crasborn - "E-health...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-Health: Lezing Jeroen Crasborn - "E-health...
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Robert Houtenbos - Impact v...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Robert Houtenbos - Impact v...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Robert Houtenbos - Impact v...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Robert Houtenbos - Impact v...
ROS_ZONH
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Johan Krijgsman - Op naar m...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Johan Krijgsman - Op naar m...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Johan Krijgsman - Op naar m...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Johan Krijgsman - Op naar m...
ROS_ZONH
 

More from ROS_ZONH (20)

Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP) / coaching. Hoe kun je mensen in bewegi...
Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP) / coaching. Hoe kun je mensen in bewegi...Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP) / coaching. Hoe kun je mensen in bewegi...
Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP) / coaching. Hoe kun je mensen in bewegi...
 
Logopedie en autisme
Logopedie en autismeLogopedie en autisme
Logopedie en autisme
 
Logopedie en autisme - communicatie met CASS
Logopedie en autisme - communicatie met CASSLogopedie en autisme - communicatie met CASS
Logopedie en autisme - communicatie met CASS
 
Taalontwikkeling en gedrag
Taalontwikkeling en gedragTaalontwikkeling en gedrag
Taalontwikkeling en gedrag
 
Hoe scoor ik in Google?
Hoe scoor ik in Google?Hoe scoor ik in Google?
Hoe scoor ik in Google?
 
Logopedisten heerhugowaard intro floorplay
Logopedisten heerhugowaard intro floorplayLogopedisten heerhugowaard intro floorplay
Logopedisten heerhugowaard intro floorplay
 
2015 05 indicatiecriteria cluster 2 zonh regiodag
2015 05 indicatiecriteria cluster 2 zonh regiodag2015 05 indicatiecriteria cluster 2 zonh regiodag
2015 05 indicatiecriteria cluster 2 zonh regiodag
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Beeldbellen in de zorgpra...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Beeldbellen in de zorgpra...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Beeldbellen in de zorgpra...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Beeldbellen in de zorgpra...
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Samenspel
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop SamenspelZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Samenspel
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Samenspel
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Hoe dichtbij is e-health?
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health: reageren uit an...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health: reageren uit an...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health: reageren uit an...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health: reageren uit an...
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health in de eerste lij...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health in de eerste lij...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health in de eerste lij...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop E-health in de eerste lij...
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Met e-health een vitale w...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Met e-health een vitale w...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Met e-health een vitale w...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Met e-health een vitale w...
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Trendition
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop TrenditionZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Trendition
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Trendition
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Fysiotherapie in combinat...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Fysiotherapie in combinat...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Fysiotherapie in combinat...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Fysiotherapie in combinat...
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Zelfmanagement omdat jij ...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Zelfmanagement omdat jij ...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Zelfmanagement omdat jij ...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Workshop Zelfmanagement omdat jij ...
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Anne-Miek Vroom - Digitale ...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Anne-Miek Vroom - Digitale ...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Anne-Miek Vroom - Digitale ...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Anne-Miek Vroom - Digitale ...
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-Health: Lezing Jeroen Crasborn - "E-health...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-Health: Lezing Jeroen Crasborn - "E-health...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-Health: Lezing Jeroen Crasborn - "E-health...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-Health: Lezing Jeroen Crasborn - "E-health...
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Robert Houtenbos - Impact v...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Robert Houtenbos - Impact v...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Robert Houtenbos - Impact v...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Robert Houtenbos - Impact v...
 
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Johan Krijgsman - Op naar m...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Johan Krijgsman - Op naar m...ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Johan Krijgsman - Op naar m...
ZONH-werkconferentie Kompas voor e-health: Lezing Johan Krijgsman - Op naar m...
 

Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen

  • 1. 27-5-2014 1 Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen Regiodag logopedie 27 mei 2014 Maaike Diender Klinisch linguïst Waarom dit onderwerp? Audiologisch centrum Alkmaar: ACHN 28% 72% Kinderen 2-5 jaar, 2010-2013 Geen spraakproductieprobleem Spraakproductieprobleem Goed nieuws! “Logopedie die doelgericht het spraakprobleem aanpakt is effectief” Law et al., (2004) Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen Kinderen met spraakstoornis (waaronder fonologische stoornis) hebben met logopedische behandeling de beste prognose in vergelijking met andere vormen van TOS Broomfield & Dodd (2011)
  • 2. 27-5-2014 2 Prevalentie Prevalentie Broomfield & Dodd (2004): 6.4% Engelse peuters & basisschoolkinderen heeft problemen in de verstaanbaarheid: •87.5% fonologische stoornis •12.5% overig (géén verbale ontwikkelingsdyspraxie). Hoe zat het ook alweer? Fonologische stoornis Fonologie houdt zich bezig met de spraakklanken die binnen een taal betekenisonderscheidend zijn. Foneem is een spraakklank die betekenisonderscheidend is: /baard/ - /paard/ Fonologische stoornis Kinderen met een fonologische stoornis beheersen het klankensysteem van de moedertaal onvoldoende. Zij hebben moeite met het correct gebruiken en contrasteren van klanken in woorden. (Burger et al., 2012) Fonologische stoornissen manifesteren zich als een spraakstoornis, omdat het kind minder verstaanbaar spreekt. De oorzaak is echter een taalstoornis. (Grunwell, 1981) Fonologische stoornis Lexeem: TIS TIS Spraaksignaal:
  • 3. 27-5-2014 3 Verbale ontwikkelingsdyspraxie Moeite met het plannen en organiseren van de bewegingen van de articulatieorganen: zoekende bewegingen Inconsequente spraak of onregelmatige verwisselingen of vervormingen van spraakklanken (Burger et al, 2012) Verbale ontwikkelingsdyspraxie Lexeem: FIS TIS Spraaksignaal: Fonetische articulatiestoornis De technische uitvoering van de spraakproductie verloopt niet goed. Bijvoorbeeld: - Interdentaliteit - Nasaliteit (tgv bijv. schisis) Fonetische articulatiestoornis Lexeem: FIS SIS Spraaksignaal: Dysartrie Gevolg van neuromusculaire aandoening door beschadigingen van het centrale en perifere zenuwstelsel. Bijvoorbeeld bij kinderen met spasticiteit. (Burger et al., 2012) Therapiekeuze
  • 4. 27-5-2014 4 Prevalentie 12% 88% Kinderen met problemen in de verstaanbaarheid: Overig Fonologische stoornis Broomfield & Dodd (2004) Overig: géén verbale ontwikkelingsdyspraxie Therapiekeuze De fonologische benadering heeft meer effect op de verstaanbaarheid dan traditionele articulatietherapie (Gunther & Kessel-de Beer, 2005). Therapiekeuze, aanbevelingen Zorg ervoor dat éérst het klankensysteem van de moedertaal leeftijdsadequaat gevuld is → fonologische therapie Spraakmotorische ontwikkeling & fonologische ontwikkeling gaan nauw samen. Vermoeden van verbale ontwikkelingsdyspraxie maar ook fonologische problemen? → fonologische therapie Therapiekeuze, aanbevelingen Ontwikkeling van het lexicon (woordenschat) en de fonologie gaan nauw samen. Ook bij kinderen die niet of nauwelijks spreken: →fonologische therapie Casus
  • 5. 27-5-2014 5 Casus niet of nauwelijks sprekend kind Samenvatting van de verwervingsvolgorde van Nederlands consonanten in syllabe-initiale en syllabe-finale positie, vastgesteld volgens het criterium ≥ 75% correct, zie Beers, 1995, p.224 Gemiddelde leeftijd van verwerven Initiale klanken (% correct)** Finale klanken (% correct)* Vocalen 1;3 – 1;8 jaar* 1 p t m n j p ie, i, oe, e, aa 1;9 – 1;11 jaar 2 k k o, a 2;0 – 2;2 jaar 3 s g h t s g ee, oo 2;3 – 2;5 jaar 4 b* f w m n 2;6 – 2;8 jaar 5 l r 2;9 – 2;11 jaar d Verwervingsvolgorde van de Nederlandse klanken (gebaseerd op het schema van Beers, 1995). * Dit is een benadering van de leeftijd waarop deze klanken worden verworven. ** Vetgedrukt houdt in dat die klank verworven is. Schuingedrukt houdt in dat deze klank in ontwikkeling is. *** Van de /d/ is het niet bekend wanneer deze precies wordt ontwikkeld. Metaphon Bewustwording creëren voor het klankensysteem van het Nederlands. Therapiefase I - Begripsniveau - Geluidsniveau - Foneemniveau - Woordniveau Metaphon bestaat uit twee fases: Metaphon Therapiefase I - Begripsniveau - Geluidsniveau - Foneemniveau - Woordniveau Therapiefase II - Woordniveau - Zinsniveau Metaphon bestaat uit twee fases:
  • 6. 27-5-2014 6 Metaphon o Behandeling van één proces duurt minstens 10 behandelingen bij ernstige fonologische stoornis (Bron et al., 2013) o Belangrijk om alle therapiefases nauwgezet te doorlopen. Een ‘beetje’ Metaphon werkt minder goed: werk volledig volgens de Metaphonmethode o Meer vooruitgang met daarnaast oefeningen voor het fonemisch bewustzijn (Rvachew et al., 2004) Hodson & Paden Hodson & Paden Behandelcyclus: o Kortdurend aanbieden van fonologische patronen, het laten rusten en het opnieuw aanbieden van dezelfde patronen o 2 tot 5 uur therapie besteden aan één patroon o Cyclus kan opnieuw doorlopen worden indien nodig Hodson & Paden o Auditieve stimulatie o Metafonologische oefeningen o Auditief bombardement o Tactiele stimulatie o Bijv. PROMPT-techniek o Visuele stimulatie o Klankgebaren/plaatjes/speelgoed oKinesthetische stimulatie oProductieoefeningen Wanneer Metaphon of H&P? Wanneer welke fonologische therapie? Tip artikel: “Effectieve fonologische therapie bij kinderen” Bron et al, 2013 Logopedie (12)
  • 7. 27-5-2014 7 Aanbevelingen artikel Bron et al., (2013) O.a.: bij taalbegrip > 3;6 jaar en metalinguïstisch vermogen in ontwikkeling: o Gevarieerd klankensysteem + consistent foutenpatroon → Metaphon o Gevarieerd klankensysteem + inconsistent foutenpatroon → Hodson & Paden o Beperkt klankensysteem → Hodson & Paden Jonge kinderen en/of geen meta- linguïstisch vermogen → Hodson & Paden Linguïstisch onderzoek Diagnostiek ACHN Linguïstisch onderzoek → verstaanbaarheid Bij hardnekkige en/of complexe problemen in de spraakproductie Bestaat o.a. uit: o Fonologische analyse (FAN) o Spraakperceptietaak o Fonologische verwerking/fonologisch bewustzijn o Diadochokinese o Wel/niet consistent foutenpatroon o Binnenkort: SAO PROMPT Diagnostiek ACHN Linguïstisch verslag, indien fonologische stoornis: o Fonologische leeftijd o Ingevuld schema van Beers o Behandelvolgorde n.a.v. FAN Metaphon/H&P o Suggesties voor geschikte productiewoorden n.a.v. FAN Casus, 6 maanden later Casus, 6 maanden later Samenvatting van de verwervingsvolgorde van Nederlands consonanten in syllabe-initiale en syllabe-finale positie, vastgesteld volgens het criterium ≥ 75% correct, zie Beers, 1995, p.224 Gemiddelde leeftijd van verwerven Initiale klanken (% correct)** Finale klanken (% correct)* Vocalen 1;3 – 1;8 jaar* 1 p (50%) t (100%) m (38%) n (100%) j(25%) p (100%) ie, i, oe, e, aa 1;9 – 1;11 jaar 2 k (50%) k (100%) o, a 2;0 – 2;2 jaar 3 s (25%) g (33%) h (100%) t (70%) s (89%) g (66%) ee, oo 2;3 – 2;5 jaar 4 b* (40%) f (25%) w (33%) m (66%) n (100%) 2;6 – 2;8 jaar 5 l (0%) r (0%) 2;9 – 2;11 jaar d (86%)*** Verwervingsvolgorde van de Nederlandse klanken (gebaseerd op het schema van Beers, 1995). * Dit is een benadering van de leeftijd waarop deze klanken worden verworven. ** Vetgedrukt houdt in dat die klank verworven is. Schuingedrukt houdt in dat deze klank in ontwikkeling is. *** Van de /d/ is het niet bekend wanneer deze precies wordt ontwikkeld.
  • 8. 27-5-2014 8 Samenvattend… Samenvattend… De meeste kinderen met problemen in de verstaanbaarheid hebben (o.a.) fonologische problemen. Fonologische therapie werkt beter dan traditionele articulatietherapie. Fonologische ontwikkeling gaat nauw samen met o.a. ontwikkeling woordenschat & spraakmotoriek. Belangrijk is eerst het fonologische systeem en de woordenschat op orde te krijgen. Fonologische therapie is evidence based: kinderen laten meer vooruitgang zien mét fonologische therapie dan zonder Goede fonologische therapie = doelbewust kiezen voor één methode in combinatie met oefeningen voor het fonologisch bewustzijn Aanbevelingen cursus O.a.: METAPHON: behandeling van fonologische stoornissen bij kinderen (logopediestart.nl, 2-daagse cursus, o.a. leren Metaphonscreening, Metaphonbehandeling & H&P) Onderzoek en behandeling van kinderen met fonologische stoornissen (Hogeschool Utrecht, 4-daagse cursus, o.a. FAN leren maken + behandelen Metaphon & H&P) Fonologie: onderzoek en behandeling (Nabij Rotterdam, 4-daagse cursus, o.a. FAN leren interpreteren, Metaphon, H&P) Behandeling volgens de principes van Hodson & Paden (Burger- Scheffer, 1-daagse cursus, H&P) Hodson & Paden (HAN, 3-daagse cursus, volledige H&P cursus) Social Media https://twitter.com/nsdsk_actueel NSDSK Specialist in language and hearing https://www.facebook.com/NSDSK