Συνέντευξη με τον Κώστα Μανταίο. Προσφυγικά Στέγης Πατρίδος

Συζήτηση και Συνέντευξη με τον κ. Κώστα Μανταίο (02/10/2019)+ / Συντακτική και
Φωτογραφική Oμάδα Εργαστηρίου Πληροφορικής 56ου
Γυμνασίου Αθήνας [1]
Συνέντευξη, συζήτηση με τον
κύριο Κώστα Μανταίο (02/10/2019)
Ο κύριος Κώστας Μανταίος, παλιός κάτοικος
των Προσφυγικών της Στέγης Πατρίδoς, μaς
ξενάγησε στην περιοχή
(Συνεισφορές: Αλέκος Κυριακάκος, Χρήστος Μπερούκας, δύο παλιοί
κάτοικοι της περιοχής που δε θέλησαν να αναφέρουν το όνομά τους,
καθώς και ο διαχειριστής της πολυκατοικίας στην οδό Σκοπετέα 4)
56ο
Γυμνάσιο Αθήνας
Συντακτική και Φωτογραφική Oμάδα Εργαστηρίου Πληροφορικής
Σχολικό έτος: 2019-2020

Επίσκεψη στα προσφυγικά της Στέγης Πατρίδoς. Ξεναγός μας ο κύριος Κώστας
Μανταίος. Αφετηρία της ξενάγησής μας ήταν η Πλατεία Μαβίλη
(https://www.youtube.com/watch?v=Dpje8EhhCmM -από παλαιότερες εργασίες
των ομάδων μας).
Είμαστε στην πλατεία Μαβίλη. Αυτή εδώ λεγόταν πάντα πλατεία Στέγης Πατρίδος,
όπως και η στάση. Δεν υπήρχε Μαβίλη. Ονομάστηκε πλατεία Στέγης Πατρίδος από
τα γειτονικά οικήματα που είχε παραχωρήσει το ομώνυμο ίδρυμα σε αστέγους
[Κατασκευάστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1930].
Εικόνα 1: Φωτογραφίες από την αφετηρία της ξενάγησής μας (Πλατεία Μαβίλη)
Η πλατεία βρίσκεται κοντά στην Αμερικανική Πρεσβεία. Όταν τοποθέτησαν
αργότερα το άγαλμα του Λορέντζου Μαβίλη
(https://el.wikipedia.org/wiki/Λορέντζος_Μαβίλης), άλλαξε και το όνομά της. Ο

Λορέντζος Μαβίλης ήταν ένας πολύ μεγάλος ποιητής που σκοτώθηκε το 1912 στους
Βαλκανικούς πολέμους. Μια πολύ μεγάλη φυσιογνωμία και καλά έκαναν και
τοποθέτησαν την προτομή του στην πλατεία. [Η μετονομασία έγινε τον Νοέμβριο
του 1938 με σκοπό να τιμήσει τον ποιητή, συνθέτη σκακιστικών προβλημάτων και
βουλευτή Λορέντζο Μαβίλη].
Εδώ ήταν ένα σιντριβάνι. Πήδαγε ένας πίδακας. Εμείς ερχόμασταν από τα σπίτια
μας, που ήταν εδώ παραπάνω, ξυπόλητοι και μπαίναμε μέσα και πλατσουρίζαμε
για να δροσιστούμε λιγάκι, ιδιαίτερα τις πολύ ζεστές ημέρες. Υπήρχε βέβαια και μια
οργανωμένη δεξαμενή-πισίνα του Δήμου της Αθήνας, αλλά ήταν στη δεξαμενή στο
Κολωνάκι. Εκεί γραφόμασταν, κάναμε εγγραφές, ώστε να πάμε να κάνουμε
μπανάκια. Εκεί μάθαμε και το μπάνιο μας. Εδώ όμως ο πίδακας ήταν η παρέα μας,
ήταν η διασκέδασή μας. Γινόμασταν μούσκεμα και μετά στεγνώναμε στον δρόμο.
Και τρώγαμε και ξύλο καμιά φορά από τους γονείς μας. "Πάλι βράχηκες;" μας
λέγανε.
Αυτή είναι λοιπόν η πλατεία Μαβίλη. Για μας θα μείνει πλατεία Στέγης Πατρίδος.
Εικόνα 2: Πλατεία Μαβίλη (από το maps. google)
Συνεχίζουμε...
Εδώ είναι και ήταν η Δορυλαίου. Εδώ ήταν άσφαλτος (οδός Δημ. Σούτσου). Από εδώ
και πάνω [Δορυλαίου 1 (αριστερά), Δορυλαίου 8 (δεξιά)] ήταν χωμάτινος δρόμος.
Από εδώ θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ξεκινούσε ο συνοικισμός της Στέγης
Πλατεία Μαβίλη

Πατρίδος. Υπήρχαν, διάσπαρτα, κάποια μικρά σπιτάκια. Δεν είχαν όμως όλα σχέση
με πρόσφυγες.
Ο δρόμος πήρε το όνομά του από ελληνική πόλη της Τουρκίας που βρισκόταν στο
ασιατικό της κομμάτι (https://el.wikipedia.org/wiki/Εσκίσεχιρ_(πόλη). Βρίσκεται 250
χιλιόμετρα δυτικά της Άγκυρας, 90 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Κοτυαίου και
350 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Κωνσταντινούπολης)
Εικόνα 3: Από το σημείο αυτό και πάνω ξεκινούσε ο χωματόδρομος. Αυτόν τον δρόμο κατέβαιναν τα
παιδιά του συνοικισμού Στέγη Πατρίδος για να καταλήξουν στο σιντριβάνι της πλατείας.
Εδώ ήταν ένα πολύ μεγάλο στρατόπεδο που κατά καιρούς είχε αλλάξει πολλές
μορφές και περιεχόμενο. Ένα από τα κομμάτια του έγινε και γραφείο του
Συνδέσμου Φυλακισθέντων Εξορισθέντων Αντιστασιακών (ΣΦΕΑ) της δικτατορίας
1967-1974, αλλά και Μουσείο Αντιδικτατορικής Δημοκρατικής Αντίστασης. Ήταν
από τα κτήρια του πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ (Ειδικού Ανακριτικού Τμήματος της Ελληνικής
Στρατιωτικής Αστυνομίας), αλλά ξεκινούσε από τη Δορυλαίου.
Δορυλαίου

Εικόνα 4: Στην παραπάνω φωτογραφία φαίνονται τα στρατιωτικά παραπήγματα που ξεκινούν από τη
Δορυλαίου (η φωτογραφία είναι από τον δικτυακό τόπο του Κτηματολογίου)
Εικόνα 5: Η Δορυλαίου από το ύψος, περίπου, της
Τιμολέοντος Φιλήμονος
Αυτοκίνητα τότε δεν υπήρχαν πολλά.
Εμείς παίζαμε ποδόσφαιρο, από πάνω
έως κάτω και κυνηγούσαμε την μπάλα
μέχρι κάτω στον δρόμο.
(Ο δρόμος της Δορυλαίου είναι
κατηφορικός προς τη λεωφόρο
Βασιλίσσης Σοφίας).
Στο σημείο αυτό ήταν η βίλα του Δράκου [Δορυλαίου 10, αλλά, όπως φαίνεται στο
ελληνικό κτηματολόγιο (εικόνα 7), καταλάμβανε όλο το οικόπεδο]. Τη βίλα αυτήν τη
φοβόμαστε, γιατί απ’ έξω είχε ένα έμβλημα, μια κεφαλή που είχε ανοικτό το στόμα.
Δεν ξέρω ποιος έμενε. Προφανώς, κάποιος πλούσιος. Εδώ οι Αμπελόκηποι ήταν
εξοχή και υπήρχαν πλούσια σπίτια. Την είχαμε ονομάσει έτσι γιατί είχε ένα κεφάλι
που έμοιαζε φοβισμένο και εμείς φοβόμασταν μην περάσει κάποιος και μας πάρει
από εδώ. Ε, μικρά ήμασταν και η φαντασία μας οργίαζε. Εδώ ήταν η βίλα.
Δορυλαίου

Εικόνα 6: Στη θέση της "βίλας του δράκου"
Στο σημείο αυτό που είναι η Πρεσβεία των ΗΠΑ ήταν ένα μεγάλο στρατόπεδο
(εικόνα 4). Κάποιο διάστημα είχαμε και εγγλέζους σε αυτό… Εδώ ήταν μια πύλη του
στρατοπέδου (επί της Δορυλαίου) και η άλλη στον επάνω δρόμο. Δεν ξέρω πώς οι
ΗΠΑ απέκτησαν τον χώρο αυτόν από το ελληνικό δημόσιο. Βλέπετε την πελώρια
Πρεσβεία που έχουν κάνει οι ΗΠΑ εδώ...
Εικόνα 7: Αεροφωτογραφία της περιοχής του 1959
Εδώ ήταν χαρακτηριστικό μικρό γήπεδο ποδοσφαίρου. Παράλληλα εδώ ήταν και
ένα γήπεδο μπάσκετ. Εδώ μάθαμε μπάσκετ σε ξύλινα ταμπλό που είχαμε φτιάξει
μόνοι μας.
Μαβίλη
ΒίλατουΔράκου
Γήπεδαποδοσφαίρου
καιμπάσκετ
¨ΜικρόΚολωνάκι¨

Εικόνα 8: Σε αυτόν τον χώρο υπήρχε γηπεδάκι ποδοσφαίρου και μπάσκετ
Όταν δεν παίζαμε μπάσκετ, παίζαμε μπακότερμα. Δηλαδή ο τερματοφύλακας ήταν
και μπακ. Απαγορευόταν να πιάσεις την μπάλα με τα χέρια. Ήταν ένα περίεργο
παιχνίδι που παίζαμε τότε [Υπάρχει και παραλλαγή Παγκότερμα/μπακότερμα
“Παγκότερμα” είχαμε συνήθως όταν στο τέρμα καθόταν κάποιος πολύ καλός
παίκτης ή κάποιος που βαριόταν να κάτσει τέρμα. Επομένως όταν η ομάδα του ήταν
στην επίθεση, έβγαινε και αυτός μπροστά, διατηρώντας ταυτόχρονα την ιδιότητα
του τερματοφύλακα, δηλαδή θα μπορούσε να πιάσει την μπάλα με τα χέρια].
Αργότερα ήρθε και εγκαταστάθηκε εδώ η Αθηναϊκή Mediclinic.
Ο προσφυγικός μαχαλάς, όπως θα λέγαμε, Στέγη Πατρίδος με τα χαμηλά σπιτάκια,
γιατί η Στέγη Πατρίδος είχε και πολυκατοικίες επάνω, δίπλα στον Λυκαβηττό,
ξεκινούσε από εδώ, το στενό αυτό και έφτανε, στο πάνω της μέρος, μέχρι την
πλατεία Βάρναλη που θα επισκεφθούμε στη συνέχεια της ξενάγησής μας.
Εικόνα 9: Στη Δορυλαίου

Στον δρόμο αυτόν ήταν τα μικρά διαμερισματάκια της Στέγης Πατρίδος. Κάλυπτε
τον δρόμο αυτόν που περνά από το γήπεδο του Παναθηναϊκού (Παναγή Κυριακού).
Εικόνα 10: Εδώ ήταν η πρώτη σειρά προσφυγικών σπιτιών των Προσφυγικών της Στέγης Πατρίδας
Αυτό που βλέπετε στο βάθος είναι η Σεβαστοπούλειος Σχολή.
Εικόνα 11: Η Σεβαστοπούλειος Σχολή
Εδώ ήταν μια σειρά από προσφυγικά σπίτια. Αυτά έχουν κατεδαφιστεί. Εμείς τα
λέγαμε, χαϊδευτικά, "μικρό Κολωνάκι", γιατί από τη Δεινοκράτους και πέρα ξεκινά
το Κολωνάκι.
Εικόνα 12: Η περιοχή που άρχιζε το "μικρό Κολωνάκι" (Δορυλαίου και Παναγή Κυριακού)

Εμείς λέγαμε ότι ήμασταν το "μικρό Κολωνάκι". Το "μικρό Κολωνάκι" είχε τρεις
σειρές προσφυγικών σπιτιών. Η μια σειρά ήταν εδώ που βλέπουμε τώρα. Εδώ τώρα
"πατάμε" τα προσφυγικά.
Απέναντι, εδώ, ήταν η βίλα κάποιου Λύρη, ενός πλούσιου Αθηναίου. Τη λέγαμε
βίλα του Λύρη. Αργότερα ο Λύρης το πούλησε στο Αμερικανικό Δημόσιο και έγινε η
Εικόνα 13: Στο βάθος δεξιά της αριστερής φωτογραφίας η βίλα του Λύρη που τώρα κατοικείται από τον
εκάστοτε αμερικανό πρέσβη
κατοικία του εκάστοτε Αμερικάνου Πρέσβη. Εδώ έμενε ο περίφημος πρέσβης
Πιουριφόι (https://el.wikipedia.org/wiki/Τζον_Πιουριφόυ,
https://www.tovima.gr/2008/11/24/culture/oi-amerikanoi-presbeytes-stin-athina/)
με την εκτέλεση του Μπελογιάννη
(https://el.wikipedia.org/wiki/Νίκος_Μπελογιάννης). Οι αμερικάνοι
συμπεριφέρονταν πολύ καλά σε εμάς τους μικρούς, τα νέα παιδάκια. Μερικές
φορές μας έβαζαν μέσα και κάναμε μπάνιο στην πισίνα της βίλας, μας έδιναν
γλυκά... Έτσι είχαν ανθρωπισμό στους μικρούς, απανθρωπιά στους μεγάλους. Ήταν
η εποχή του εμφυλίου πολέμου αλλά και των πολλών μετεμφυλιακών διώξεων...
Εδώ έχουμε μετά τον σταθμό της "θείας Λένας". Υπήρχε μια μεσαία σειρά και μια
από πάνω σειρά. Το "μικρό Κολωνάκι" απαρτιζόταν από τρία "διαμερίσματα".
Εικόνα 14: Η περιοχή που ήταν το "μικρό Κολωνάκι¨ και ο κήπος της "θείας Λένας".

Το κάτω, το μεσαίο και το πάνω. Οι πρόσφυγες που έμεναν εδώ είχαν έρθει από
διάφορα μέρη της Μικράς Ασίας.
Εικόνα 15: Στην Παναγή Κυριακού 40, εκεί που ήταν το "μικρό Κολωνάκι", τώρα έχουμε το μνημείο του Dr.
Samuel Riddley Howe
Εμείς ήμαστε πρόσφυγες από το Αϊβαλί (https://el.wikipedia.org/wiki/Αϊβαλί).
Είχαμε πρόσφυγες από τα Άδανα, από τη Σμύρνη κλπ, μια πανσπερμία από
ανθρώπους. Εδώ το 1924 το κράτος, για να καλύψει τις απαιτήσεις στέγασης των
προσφύγων, έκανε ένα ίδρυμα. Το ίδρυμα στέγασης των προσφύγων που
ονομάστηκε "Ίδρυμα Στέγης Πατρίδος". Ήταν Ίδρυμα που τότε ανήκε στο Υπουργείο
Πρόνοιας; Δεν είμαι σίγουρος σε ποιο Υπουργείο ανήκε. Εδώ στεγάστηκαν οι
πρόσφυγες. Το "έκοψαν" το ίδρυμα αργότερα και το έκαναν μικρά
διαμερισματάκια. Ήταν δύο δωμάτια και ένας καμπινές ανάμεσά τους. Αυτό ήταν.
Δύο δωμάτια, ένας καμπινές. Οι προνομιούχοι είχαν και μια αυλίτσα. Πάντα η
τουαλέτα ήταν εκτός και αυτό ήταν θετικό. Δεν ήταν μέσα στο σπίτι. Ήταν εκτός,
στον προαύλιο χώρο. Εδώ στεγάστηκαν, αν θυμάμαι καλά, 40-43 οικογένειες. Ήταν
ένας μικρός προσφυγικός μαχαλάς. Προέκυψε από τον χωρισμό του Ιδρύματος σε
μικρά-μικρά διαμερισματάκια, ώστε να υπάρχει ανεξάρτητη ιδιοκτησία στον κάθε
πρόσφυγα. Αυτά, μετά από καιρό, κατεδαφίστηκαν. Πρέπει να κατεδαφίστηκαν το
1962. Την κατεδάφιση την είδαμε μαζί με έναν φίλο μου, τον Πέτρο
Παναγιωταράκο. Σε άλλους έδωσαν οικόπεδα και σε άλλους έτοιμα σπίτια. Εμείς
δεν θέλαμε να πάρουμε οικόπεδο, θέλαμε να πάρουμε ένα σπίτι και μας στεγάσανε
σε έναν συνοικισμό στον Περισσό Νέας Ιωνίας. Αυτά τα σπίτια βέβαια δεν μας τα
έδωσαν χάρισμα. Μας έδωσαν παραχωρητήριο και πληρώσαμε και τα σπίτια, ενώ
είχαμε δικαίωμα να στεγαστούμε και με τον νόμο και με τη βοήθεια που είχαμε
πάρει σαν Ελλάδα από τις ξένες χώρες. Εδώ τώρα έγινε Παιδικός Σταθμός της "θείας

Λένας". Το σπίτι το δικό μας ήταν στον μεσαίο μαχαλά αυτών των κατοικιών. Εμείς
φύγαμε το 1961-1962 από το διαμέρισμα που μέναμε, για το νέο μας σπίτι στον
Περισσό. Πιο πριν νοικιάζαμε το υπόγειο του μαγαζιού, του μανάβικου, που
διατηρούσε ο πατέρας μου Στέλιος Μανταίος στην Έσλιν, όπως φυσικά και το
μαγαζί. Εμείς μέναμε στο υπόγειο. Σε αυτό το υπόγειο μεγάλωσα. Το νοικιάζαμε
από τους ιδιοκτήτες που έμεναν πάνω από εμάς. Από εκεί φύγαμε το 1948 και
πήγαμε στις παράγκες της Στέγης Πατρίδος στον χώρο που σας έδειξα. Το υπόγειο
το πήρε η "Λαίλαπα" Αμπελοκήπων και έκανε τα αποδυτήριά της. Το σπίτι στον
μαχαλά της Στέγης Πατρίδος το αγοράσαμε από μια προσφυγοπούλα, η οποία
έφυγε μαζί με τον άντρα της για τη Γαλλία. Στα προσφυγικά είχαν κοριούς. Έβγαζαν
τα κρεβάτια έξω και τα άλειφαν με πετρέλαιο. Μύριζαν βέβαια μετά, αλλά τι να
έκαναν.
Τα ελληνόπουλα της περιοχής είχαν γεννηθεί εδώ, στο μαιευτήριο της Έλενας. Τα
αδέλφια μου, εγώ, όλοι οι γείτονες. Το μόνο μαιευτήριο που είχαμε ήταν αυτό.
Πήγαιναν δωρεάν όλοι οι άνθρωποι. Με πρωτοβουλία της Έλενας Βενιζέλου
(https://el.wikipedia.org/wiki/Έλενα_Σκυλίτση), η οποία ανέλαβε και το κόστος
κατασκευής, δημιουργήθηκε το πρότυπο μαιευτήριο, στη μνήμη της φίλης της
Μαρίκας Ηλιάδη.
Εικόνα 16: Φωτογραφίες από το μαιευτήριο "Έλενα"
Αυτό στη γωνία είναι η Σεβαστοπούλειος Σχολή
(https://www.slideshare.net/goa56tk/sevastpouleios-sxoli,
https://www.youtube.com/watch?v=mdnJiqmI5hI -από παλαιότερες εργασίες των

ομάδων μας), από τα πρώτα ιδρύματα, δωρεά του Σεβαστόπουλου, εξαιρετικού
ανθρώπου (https://el.wikipedia.org/wiki/Κωνσταντίνος_Σεβαστόπουλος). Έχει κάνει
πολλές φιλανθρωπίες και στην πόλη μας και αλλού. Ο στόχος της σχολής ήταν να
μαθαίνουν τα παιδιά μια τέχνη, μόνο τέχνη, ώστε να μπορέσουν να βρουν δουλειά.
Μέσα ήταν και το σπίτι του εκάστοτε διευθυντή. Όταν κάποτε διευθυντής ήταν ο
Γεώργιος Δροσίνης, ο μεγάλος μας ποιητής, αυτό είχε γίνει μικρή Ακαδημία. Μέσα
από αυτό το σπίτι έχουν περάσει όλοι οι λογοτέχνες του μεσοπολέμου. Να το
ξέρετε. Αυτό είναι ένα από τα "ιερά" κτήρια της περιοχής.
Στη περίοδο τη δική μας γυρίστηκε μια ταινία, που αποτελεί σταθμό του ελληνικού
κινηματογράφου, το "Ξυπόλητο τάγμα" (1954). Εγώ έπαιξα κομπάρσος στην ταινία.
Εικόνα 17: Σεβαστοπούλειος Σχολή. Από την ταινία "Ξυπόλητο τάγμα" (από παλιά εργασία του σχολείου μας:
https://www.youtube.com/watch?v=lnfO40RBvoo)
Ήμουνα με ένα κουτάκι και έπαιρνα συσσίτιο από εδώ. Είχαμε μια ουρά από εδώ
μέχρι εκεί και παίρναμε συσσίτιο κάνοντας τα παιδιά της κατοχής επί Γερμανών.
Εικόνα 18: Σεβαστοπούλειος Σχολή 2019. Στον τοίχο αυτόν έπαιρναν το συσσίτιο για τις ανάγκες της ταινίας
"Ξυπόλητο τάγμα"
Εδώ θυμήθηκα και κάτι που κάναμε μικροί. Υπήρχε ένας σωλήνας που έβγαινε,
περνούσε νερό πολύ ζεστό, ζεματιστό, από τα μηχανουργεία που είχε μέσα. Δεν
ήταν μόνο σχολείο, ήταν και μηχανουργείο, έκαναν υλοποίηση, εξάσκηση του

επαγγέλματός τους. Πηγαίναμε εμείς και κατουρούσαμε πάνω στο σωλήνα για να
ακούσουμε τον θόρυβο που έκανε. Άφριζε, έκανε τσ, τσ, τσ.... Καθόμασταν τα
αγοράκια και πηγαίναμε με τη σειρά να κατουρήσουμε για να παίξουμε.
[Η πόρτα της σχολής ήταν ανοικτή. Δε γίνονταν εργασίες εκείνη τη στιγμή. Δεν
απάντησε κανείς στις φωνές μας. Έτσι, εκμεταλλευτήκαμε το γεγονός και
φωτογραφίσαμε τον χώρο. Αυτό που είδαμε είναι ότι υπήρχε υλικό το οποίο θα
ήταν χρήσιμο να ψηφιοποιηθεί ή και να αποθηκευθεί αλλού. Παλιά αντίτυπα
βιβλίων, που δεν γνωρίζουμε αν κυκλοφορούν πλέον, βιβλία μαθητών, πτυχία κλπ.]

Εικόνα 19: Φωτογραφίες από τη Σεβαστοπούλειο Σχολή
Συνέχεια της ξενάγησης...
Από εδώ και πέρα είναι ο συνοικισμός "Κουντουριώτικα". Χτίσανε παράγκες από τις
οδούς Κοτυαίου και Τιμολέοντος Φιλήμονος και προς το γήπεδο του Παναθηναϊκού.
Εικόνα 20: Κοτυαίου και Τιμολέοντος ΦΙλήμονας. Τα όρια με την άλλη συνοικία. Από εδώ ξεκινά η συνοικία
των Κουντουριώτικων.
Εδώ, στα Κουντουριώτικα, υπήρχε ένας αθλητικός σύλλογος, η Άμυνα
Αμπελοκήπων, ο οποίος είχε βγάλει μεγάλους ποδοσφαιριστές, μεταξύ των οποίων
και τον Μίμη Δομάζο. Με τον Μίμη Δομάζο παίζαμε αντίπαλοι. Εγώ έπαιζα στους
Αμπελοκήπους και αυτός έπαιζε στην Άμυνα. Και οι δύο ομάδες Αμπελοκηπιώτικες
ήταν. Ο Δομάζος μετά πήγε στον Παναθηναϊκό. Εμείς ήμασταν αμείλικτοι "φίλοι",
αμείλικτοι εχθροί με τους Κουντουριώτες. Δεν τολμούσαμε πιτσιρικάδες να
περάσουμε προς τη συνοικία τους και μας κυνηγούσαν οι άλλοι πιτσιρικάδες. Το
ίδιο κάναμε και εμείς. Τους κυνηγούσαμε. Υπήρχε αντιπαλότητα. Παίζαμε
ποδόσφαιρο αντίπαλοι, παίζαμε πετροπόλεμο με τραυματισμούς. Είχε "βγει" μάτι
από πέτρα. Είχαμε ασπίδες για να προφυλαχθούμε από τις πέτρες, είχαμε ξύλινα
σπαθιά. Είχαμε μαζί μας φαρμακείο με γάζες. Είχαμε πόλεμο. Οι γονείς μας μάς
μάλωναν, αλλά εμείς το ξανακάναμε. Δεν ακούγαμε τους γονείς μας. Μας έλεγαν

ότι τα παιχνίδια που κάναμε ήταν παρακινδυνευμένα. Μας άρεσε να σπάμε τα
κεφάλια μας. Όλοι είχαμε σπάσει ένα κεφάλι.
Εδώ ήταν ένα μεγάλο οικόπεδο που το λέγαμε "οικόπεδο του παππού". Δεν
μπαίναμε μέσα γιατί είχε μεγάλη μάντρα γύρω-γύρω. Θα περάσουμε σε λίγο από
εκεί και θα το δείτε...
Το 1933, με κάτι χρήματα που έδωσαν, έφτιαξαν διαμερίσματα πολλές οικογένειες.
Δε γνωρίζω ακριβώς τον αριθμό [εμείς υπολογίσαμε 132 διαμερίσματα]. Οι
Αμπελόκηποι είχαν τρεις μεγάλες συνοικίες προσφυγικών με πολυκατοικίες. Η μία
είναι απέναντι από το γήπεδο, στα προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, η άλλη
είναι οι πολυκατοικίες της Στέγης Πατρίδος και η τρίτη στην Πανόρμου. Αυτά ήταν
σπίτια πιο καλά, πιο γερά, που έμειναν και διατηρήθηκαν μέχρι και σήμερα. Σε
αυτές μένουν παλιοί κάτοικοι, συγγενείς ή άνθρωποι που τα έχουν αγοράσει, εκτός
από τα εγκαταλελειμμένα διαμερίσματα των πολυκατοικιών της Λεωφόρου
Αλεξάνδρας.
Πριν συνεχίσουμε θα σας πω μια ιστορία τραγική, που έγινε στο μέρος που είμαστε
τώρα. Εμείς γυρίζαμε σε διάφορα οικόπεδα, παίζαμε κλπ. Ήμασταν μια ομάδα που
τη λέγαμε και συμμορία. Ήταν η συμμορία της Στέγης Πατρίδος. Και οι άλλες
συνοικίες είχαν τις συμμορίες τους. Ήταν η συμμορία Κουντουριώτη, η συμμορία
των πολυκατοικιών στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας... Συμμορίες λέγαμε, δε λέγαμε
παρέες. Ήμασταν και αρκετά βίαιοι. Λοιπόν, ερχόμασταν ένα μεσημέρι εδώ. Εδώ
ήταν οικόπεδο, το σπίτι αυτό μόνο υπήρχε.

Εικόνα 21: Η δεξιά πολυκατοικία ήταν τότε οικόπεδο (Κοτυαίου 5). Το αριστερό γωνιακό σπίτι υπήρχε.
Αυτό έγινε το 1952, αν θυμάμαι καλά. Ήμουν ακόμα στο Δημοτικό, όπως ήταν και ο
αδελφός μου ο Πέτρος. Ήρθαμε όλοι εδώ, μια παρέα 10-12 παιδιών. Είχε μπάζα και
παλιά υλικά. Εμείς τα σκαλίζαμε μήπως βρούμε τίποτα πολύτιμο, τίποτα
ενδιαφέρον για να κάνουμε κανένα σπαθί κλπ. Εκεί που ψάχναμε, ο Γιωργάκης, ένα
παιδάκι που είχε αδελφό τον Ανδρέα και μια χήρα μάνα, έρχεται και ψάχνει και
βρίσκει ένα ωραίο "πράγμα". Μου λέει: "Αρχηγέ, κοίτα τι βρήκα". Του λέω: «Δώσ’
το μου". "Άσ’ το", μου λέει. "Θέλω να κάνω κακά μου και μετά θα στο δώσω".
Φύγαμε εμείς από εδώ όλοι και μόλις φτάσαμε στο σπίτι (Κοτυαίου 3), εδώ
αριστερά, έγινε μια έκρηξη και το παιδί γίνεται κομμάτια. Μαζεύαμε τα δαχτυλάκια
του. Τον είχε αποκεφαλίσει η νάρκη. Είχαμε σοκαριστεί. Ο μεγαλύτερος ηλικιακά
ήμουν εγώ, γύρω στα οκτώ έτη. Πέντε με έξι ετών να ήταν ο Γιωργάκης. Είχαμε και
τέτοια. Δυστυχώς. Είχαν παραμείνει διάφορες οβίδες, χειροβομβίδες, πιστόλια κλπ.
και από τον εμφύλιο πόλεμο αλλά και από παλιά με τους Γερμανούς.
Οι πολυκατοικίες της Στέγης Πατρίδος χτίστηκαν δέκα, περίπου, χρόνια μετά από τη
δημιουργία του ιδρύματος στέγασης των προσφύγων που ονομάστηκε "Ίδρυμα
Στέγης Πατρίδος". Για να καλύψουν τις ανάγκες των προσφύγων σε στέγαση έκαναν
προσφυγικές πολυκατοικίες, εκτός από εδώ, στο Κερατσίνι, στην Κοκκινιά, στην
Καισαριανή κλπ.
Αυτό τώρα εδώ είναι ένα μεγάλο κτήμα. Δε γνωρίζω σε ποιον ανήκει, αν είναι
ιδιωτικό ή αν ανήκει στο Δημόσιο. Τότε είχε μια μεγάλη τρύπα σε ένα σημείο και
χωνόμασταν μέσα. Παίζαμε μέσα στο κτήμα, ψάχναμε πράγματα... Το λέγαμε "το
κτήμα του παππού". Έτσι το είχαμε ακούσει και το λέγαμε και εμείς.

Εικόνα 22: Το "κτήμα του παππού" από διάφορες γωνίες
Αυτός ο τοίχος ήταν λίγο γκρεμισμένος. Εμείς ανεβαίναμε και μπαίναμε μέσα.
Εδώ είναι η πλατεία των ονείρων μας. Δίπλα από το "κτήμα του παππού". Στην
πλατεία υπήρχε ένας πελώριος ευκάλυπτος στη μέση. Δεν είχε αυτά τα πράγματα
που βλέπετε τώρα, δέντρα, παγκάκια κλπ. Εδώ παίζαμε το ποδόσφαιρό μας. Εδώ
μάθαμε το ποδόσφαιρο. Πιο κάτω είχαμε μάθει το μπάσκετ και εδώ το
ποδόσφαιρο.

Εικόνα 23: Η πλατεία που είχε τον πελώρια ευκάλυπτο. Τώρα έχει αλλάξει και ονομάζεται: "πλατεία
Βάρναλη" [Πάρκο Φιλήμονος].
Εδώ παίζαμε αντίπαλες οι συνοικίες. Τώρα την πλατεία αυτήν τη λένε "Βάρναλη"
[Πάρκο Φιλήμονος]. Τότε εμείς τη λέγαμε "αλάνα" σκέτο, δεν είχε πλατεία. Αλάνα

με τον ευκάλυπτο. Κάτω από τον ευκάλυπτο αφήναμε τα ρούχα μας πριν παίξουμε
μπάλα. Χώμα και ευκάλυπτος ήταν εδώ. Ένα πλάτωμα ήταν εδώ. Ποδόσφαιρο
παίζαμε φορώντας ελβιέλες, πάνινα παπούτσια. Εδώ περάσαμε τα παιδικά μας
χρόνια.
Στην πλατεία δόθηκε το όνομα ενός άλλου μεγάλου μας ποιητή, του Κωστή
Βάρναλη, ο οποίος πέθανε το 1974 (https://el.wikipedia.org/wiki/-
Κώστας_Βάρναλης).
"Δεν λυγάνε τα ξεράδια και πονάνε τα ρημάδια
κούτσα μια και κούτσα δυο στης ζωής το ρημαδιό
Μεροδούλι ξενοδούλι δέρναν ούλοι οι αφέντες δούλοι
ούλοι δούλοι αφεντικό και μ' αφήναν νηστικό" Η μπαλάντα του κυρ-Μέντιου.
(https://kithara.to/stixoi/MzUxODgxNDQx/mpalanta-tou-kyr-mentiou-ksylouris-
nikos-lyrics). Είναι για τους ηλικιωμένους αυτό...
Ο Λυκαβηττός. Στον Λυκαβηττό ανεβαίναμε επίσης και παίζαμε όλα τα παιχνίδια. Τι
να σας πω. Το μαγικό μας μέρος ήταν ο Λυκαβηττός. Βέβαια μας είχαν φοβίσει οι
γονείς μας. Μας έλεγαν ότι πήγαιναν κακοί άνθρωποι εκεί, για να μην πηγαίνουμε.
Αλλά δεν πήγαιναν κακοί άνθρωποι. Εμείς που πηγαίναμε δεν είχαμε συναντήσει!
Δεν ακούγαμε τους γονείς μας....
Εικόνα 24: Λυκαβηττός και πολυκατοικίες της Στέγης Πατρίδος. Αυτές που βλέπουν στον Λυκαβηττό έχουν
λάβει και μέτρα προφύλαξης, π.χ. κάγκελα, συναγερμό.

Εδώ ήταν μια σειρά από πολυκατοικίες. Εδώ είναι οι κεντρικές πολυκατοικίες της
Στέγης Πατρίδος. Αυτές είναι από τις κλασικές πολυκατοικίες του 1934, που ήταν
δίπλα από την αλάνα με τον ευκάλυπτο. Οι πολυκατοικίες είναι τριώροφες. Δεν
γνωρίζω αν γκρεμίστηκαν κάποιες για να γίνουν άλλες στη θέση τους. Αν ήταν σε
Εικόνα 25: Πολυκατοικίες της Στέγης Πατρίδος δίπλα στην πλατεία με τον πελώρια ευκάλυπτο που
ονομάζεται "πλατεία Βάρναλη"
αμφισβητούμενη περιοχή κλπ. Ήταν βαμμένες όλες με το ίδιο χρώμα, αυτήν την
ώχρα. Ήταν το παραδοσιακό χρώμα.
Αυτό είναι το πίσω μέρος των πολυκατοικιών. Είναι πανομοιότυπες όλες. Εδώ
ερχόντουσαν, άπλωναν τα ρούχα τους...
Εικόνα 26: Το πίσω μέρος των πολυκατοικιών της Στέγης Πατρίδος δίπλα στην πλατεία Βάρναλη

Εδώ τώρα είναι το κεντρικό σημείο. Βλέπετε ότι υπήρχαν/ υπάρχουν πολλές
πολυκατοικίες. Μπορεί να ήταν 300 οικογένειες. Δεν το γνωρίζω. Όμως υπάρχουν
πολλές πολυκατοικίες, όπως θα δείτε. Οι πρόσφυγες έμεναν πια στεγασμένοι σε
καλά κτήρια εδώ. [Ένας κύριος που μιλήσαμε στην περιοχή, από τους παλιούς
κατοίκους, μας είπε ότι υπήρχαν 253 οικογένειες. Αυτό έλεγαν παλιά. Στις
πολυκατοικίες πάντως τα διαμερίσματα είναι 132. Λογικά έμεναν και 132
οικογένειες. Υπήρχαν όμως και άλλα προσφυγικά σπιτάκια γύρω από τις
πολυκατοικίες.]
Εικόνα 27: Πολυκατοικίες της Στέγης Πατρίδος
Εδώ τώρα είναι η τρίτη, τέταρτη γενιά προσφύγων.
Να φανταστείτε ότι τα διαμερισματάκια που μας είχαν δώσει κάτω εκεί, στο "μικρό
Κολωνάκι", δεν είχαν νερό μέσα. Υπήρχε μια βρύση και όταν ερχόταν η "νερουλού",
δε θυμάμαι το όνομά της, είχε το κλειδί, ξεκλείδωνε, βάζαμε σε τενεκέδες νερό και
το πηγαίναμε σπίτι. Το πληρώναμε το νερό, όπως και τώρα βέβαια. Εδώ οι
πολυκατοικίες, όταν κατασκευάστηκαν, είχαν νερό κανονικά. Δεν υπήρξε
πρόβλημα. Εδώ είναι πολύ ωραία και έχουν και όμορφη θέα στον Λυκαβηττό.

Εικόνα 28: Περπατώντας στα στενά των πολυκατοικιών της Στέγης Πατρίδος
Λέγανε ότι εδώ ήταν οι πιο πλούσιοι. Από πάνω από εδώ είναι ο περιφερειακός.
Είδατε τι υπάρχει στους Αμπελόκηπους και δεν το γνωρίζει πολύς κόσμος!
Εικόνα 29: Ήσυχα τα στενά των πολυκατοικιών της Στέγης Πατρίδος
Ανάμεσα στα προσφυγικά της Στέγης Πατρίδος έχουν απομείνει και μερικά μικρά

Εικόνα 30: Σπιτάκια προσφυγικά δίπλα στις πολυκατοικίες της Στέγης Πατρίδος
παλιά σπιτάκια, προπολεμικά. Άλλα φροντισμένα και άλλα εγκαταλελειμμένα. Τα
σπιτάκια αυτά έχουν απ’ έξω και το ποδόμακτρο που είχαν παλιά μπροστά από την
είσοδο των σπιτιών για να καθαρίζουν τις σόλες των παπουτσιών από τις λάσπες.
[Τα σπιτάκια αυτά τα θεωρούσαν κομμάτι της Στέγης Πατρίδος. Ήταν δίπλα στις
πολυκατοικίες της Στέγης Πατρίδος και ήταν προσφυγικά. Όπως μας ανέφερε η
κυρία που μένει σε ένα από αυτά, έχουν μείνει μόνο δύο προσφυγικά σπιτάκια που
κατοικούνται ακόμα. Το ένα είναι το δικό της, που το έχει αποκτήσει με
χρησικτησία. Τον χώρο τους, όπως και άλλων προσφυγικών, είχε διεκδικήσει,
μεταξύ άλλων, και η Μονή Πετράκη. Υπάρχουν και άλλα μικρά σπιτάκια τα οποία,
λόγω πολλών κληρονόμων, έχουν αφεθεί στη φθορά του χρόνου. Το άλλο σπίτι που
κατοικείται είναι η βίλα του Στράτου. Τη "βίλα του Στράτου" την είχε φτιάξει ο
Στράτος το 1924 μόνος του, πριν γίνουν οι πολυκατοικίες. Υπάρχει και σχετική
πινακίδα. Τώρα τα παιδιά του τη νοικιάζουν.]
Εικόνα 31: Τα σπιτάκια στην πρώτη σειρά κατοικούνται. Το ένα από τον ιδιοκτήτη του και το άλλο από
ενοικιαστή. Τα σπιτάκια της δεύτερης σειράς έχουν εγκαταλειφθεί.

Εικόνα 32: Στo σπιτάκι το οποίο γράφει "Βίλα Στράτος", όπως μας ανέφερε ο κ. Αλέξανδρος Κυριακάκος
παλιός κάτοικος στην περιοχή, είχε τοποθετήσει ο ιδιοκτήτης του την ταμπέλα ειρωνικά όταν χτίστηκε η
μοντέρνα πολυκατοικία απέναντί του και του έκοψε τη θέα στο βουνό
Συνέχεια της συζήτησης/ ξενάγησης με τον κ. Κώστα Μανταίο:
Εδώ τώρα είμαστε στον συνοικισμό Κουντουριώτικα. Στο σημείο αυτό είχαν
ομαδικούς καμπινέδες. Έκαναν σειρά για να κάνουν την ανάγκη τους. Πολύ βρώμα
και ποντίκια. Ποντίκια γενικά υπήρχαν πολλά, γι' αυτό είχαμε και γάτες. Εμείς στο
σπίτι μας είχαμε μια γάτα που τη λέγαμε "Ταρζάν".
Εδώ είναι τα γραφεία της Άμυνας Αμπελοκήπων. Η Άμυνα Αμπελοκήπων έκανε
πολύ καλή δουλειά στη συνοικία. Έβγαλε από την περιοχή πολλούς καλούς αθλητές,
εκτός του Δομάζου, που έπαιξαν σε μεγάλες ομάδες. Ήταν μια προσφυγική, 100%,
ομάδα. Το κτήριο αυτό υπήρχε από παλιά. Πριν γίνει γραφεία της Άμυνας ήταν κάτι
άλλο. Δε θυμάμαι τι.
Εικόνα 33: Το κτήριο στις φωτογραφίες ανήκει στον Δήμο Αθηναίων. Παλαιότερα ήταν, για ένα διάστημα, τα
γραφεία της Άμυνας, και πιο πριν, σύμφωνα με την παλιά κάτοικο της Στέγης Πατρίδος με την οποία
μιλήσαμε στις 4/10/2019, τα αποχωρητήρια του συνοικισμού Κουντουριώτη.
Εδώ τώρα είναι το Πειραματικό Λύκειο. Παλιά ήταν το εξατάξιο 10ο
Γυμνάσιο, αλλά
και το 3ο
Γυμνάσιο. Είχαμε μάθημα 3 μέρες πρωί και 3 ημέρες απόγευμα. Εναλλάξ.

Εικόνα 34: 'Έξω από το Πειραματικό Λύκειο
Άλλοι στη συνέχεια παράτησαν τα γράμματα, άλλοι ακολουθήσαμε
Πανεπιστημιακές σπουδές. Το σχολείο αυτό ήταν πολύ καλό. Είχε πάντα πολύ
καλούς καθηγητές. Έβαζε πάντα μαθητές στο Πανεπιστήμιο. Ήταν αυστηρό σχολείο.
Το θεωρούσαν από τότε πρότυπο Γυμνάσιο εδώ. Διαλέγανε τους καθηγητές. Εδώ
είχαμε τον Αυδή που μετά έγινε καθηγητής στο Πολυτεχνείο. Είχαμε τον
Παπακυριακόπουλο Γιώργο, φιλόλογο, που ερχόταν, όταν έγινα δικηγόρος, μια
φορά την εβδομάδα στο γραφείο μου και πίναμε καφέ. Όταν ο αδελφός μου ο
Πέτρος πήγε και του είπε ότι μπήκε ο Κώστας στο Πανεπιστήμιο, τρελάθηκε από τη
χαρά του. Μας αγαπούσε όλους πολύ. Δεν ξέρετε πόσο μας καμάρωνε (...). Είχαμε,
θυμάμαι, ως γυμναστή τον Φατσέα, ο οποίος σαν άνθρωπος ήταν εκπληκτικός. Μας
έβαλε στον αθλητισμό, μας μάθαινε παιχνίδια. Ήταν και αυτός κάποτε αθλητής στο
άλμα επί κοντώ. Η ομάδα μας ήταν από τις καλύτερες ομάδες Γυμνασίου. Είχαμε
βγει πρωταθλητές στην Α' περιφέρεια Αθήνας στο μπάσκετ μπολ. Μετέπειτα, στο
μπάσκετ, είχαμε και διεθνείς αθλητές, όπως ήταν ο Πέτρος Παναγιωταράκος
(https://el.wikipedia.org/wiki/Πέτρος_Παναγιωταράκος). "Έφυγε" νωρίς, το 1999.
Μαζί τελειώσαμε το σχολείο. Εκείνος γράφτηκε στον Παναθηναϊκό, εγώ γράφτηκα
στους Αμπελόκηπους και παίξαμε πολλά χρόνια μπάσκετ.
Σε αυτό το κτήριο ήταν παλαιότερα το 3ο
Γυμνάσιο Αθήνας και πιο πριν το
Εμπειρίκειο Θηλέων, αναμορφωτικό σχολείο θηλέων για τα "κακά" κορίτσια.
Εικόνα 35: Στην αριστερή φωτογραφία το πρώην Εμπειρίκειο. Στις άλλες φωτογραφίες, έξω από το 2ο
Πειραματικό Λύκειο, γίνεται η ξενάγηση από τον κ. Μανταίο Κώστα.

Οι ίδιοι οι γονείς τους τα έκλειναν μέσα. Μάθαιναν κάποιες τέχνες. Ήταν
φυλακισμένες. Μερικές εξέτιαν την ποινή τους στο κτήριο αυτό. Δικαζόντουσαν για
αλητεία κλπ και τις έκλειναν στο Εμπειρίκειο. Το Εμπειρίκιο ήταν πάντα με κάγκελα.
Έβγαιναν τα κορίτσια στα παράθυρα, εμείς ήμασταν πάνω στα παράθυρα του 10ου
.
Μας κουνούσαν τα χέρια τους και μας έδειχναν τα στήθη τους. Ήταν πρόστυχα
κορίτσια τα περισσότερα, του "δρόμου". Εμείς όμως τρελαινόμασταν. Επειδή το
πήραν χαμπάρι και οι καθηγητές μας, μας ανέβασαν ένα σαν τοιχίο για να μην
βλέπουμε. Βέβαια, εμείς, ανεβαίναμε ο ένας στον ώμο του άλλου για να έχουμε
οπτική επαφή.
Από την πόρτα του σχολείου βγαίναμε με άδεια από τους καθηγητές μας. Εκεί στη
γωνία, Παναγή Κυριακού και Έλενας Βενιζέλου, υπήρχε ένα περίπτερο. Ήταν ένα
κιόσκι. Πηγαίναμε τακτικά εκεί. (...) Είχε και γραμματόσημα. Πολλοί από εμάς
ήμασταν συλλέκτες γραμματοσήμων. Δε θυμάμαι πώς τον έλεγαν, έβριζε, όμως,
Εικόνα 36: Έξω από το 2
ο
Πειραματικό Λύκειο. Αναμνήσεις…
αρκετά. Δεν τον συμπαθούσαμε. Ήμασταν παιδιά και μάλιστα κακά παιδιά (...).
Εδώ είναι η πλατεία Έλενας Βενιζέλου
(https://www.youtube.com/watch?v=cUWwOr88eBc -από παλαιότερες εργασίες
των ομάδων μας). Στο μέσο της πλατείας έχει χτιστεί το άγαλμα το μητρότητας,
Εικόνα 37: Επιγραφή από Ευρυπίδη
λόγω του νοσοκομείου που υπάρχει
απέναντι. Στη μαρμάρινη βάση
αναγράφεται:
"Ουκ έστι μητρός ουδέν ήδιον τέκνοις.
Εράτε μητρός, παίδες, ως ούκ έστ’έρως τοιούτος άλλος όστις ηδίων εράν " (Τίποτε
πιο αγαπητό στα παιδιά από τη μητέρα. Αγαπάτε, ω τέκνα, τη μητέρα σας. Δεν
υπάρχει πιο αγνός και πιο γλυκός έρωτας από αυτόν) [Ευριπίδης (Απ.358,1-3)].

Εδώ, στην πλατεία αυτή, παίζαμε "κουτρουβαλάκια". Εκεί που υπάρχει το κύρτωμα.
Πηγαίναμε εκεί που είναι σαν μικρός λόφος και κατεβαίναμε κουτρουβαλώντας
μέχρι το πεζοδρόμιο. Παίζαμε και αυτοσχέδια παιχνίδια, όπως τα πατίνια που
Εικόνα 38: Στα σημεία που η πλατεία είχε κλίση, παίζαμε
τα "κουτρουβαλάκια"
φτιάχναμε. Κάναμε πατίνια. Βρίσκαμε
ρουλεμάν, ξύλα και τα φτιάχναμε
μόνοι μας.
Τα πατίνια ήταν δύο ειδών. Το όρθιο
πατίνι και το σταυρωτό πατίνι. Στο
σταυρωτό ξαπλώναμε μπρούμυτα, το
μπροστινό του σταυρού ήταν σαν
τιμόνι, όπου απλώναμε τα χέρια μας,
και το άλλο γύριζε.
Εικόνα 39: Στην πλατεία Έλενας
Έτσι κατεβαίναμε και τη Δορυλαίου. Έτσι ήταν εύκολο να χτυπήσουμε βέβαια, αλλά
η περιοχή μας είναι γεμάτη με νοσοκομεία!
Εδώ στο Έλενας ήταν γιατρός ο Γρηγόρης Λαμπράκης
(https://el.wikipedia.org/wiki/Γρηγόρης_Λαμπράκης). Υπάρχει στο νοσοκομείο της
Έλενας αίθουσα με το όνομά του, "Γρηγόρης Λαμπράκης". Εδώ έχει ξεγεννήσει
πολλές γυναίκες ο Γρηγόρης Λαμπράκης. Ο Γρηγόρης Λαμπράκης υπήρξε ένας
διακεκριμένος, διαπρεπής αθλητής, ο οποίος είχε πανελλήνιο ρεκόρ στο μήκος, 7,37
νομίζω, που έκανε να σπάσει 23 χρόνια. Είχε πολλές Πανελλήνιες και Βαλκανικές
νίκες. Έτρεξε 100, 200 μέτρα εμπόδια, συμμετείχε στους αγώνες της Ολυμπιάδας

του Βερολίνου στη Γερμανία που έγιναν το 1936. Υπάρχει μια περίφημη
φωτογραφία του Λαμπράκη με τον Όουενς αγκαλιά.
Εικόνα 40: http://www.toperiodiko.gr/wp-
content/uploads/2016/05/λαμπρακης-οουεν.jpg
Εικόνα 41:
https://retrosport.files.wordpress.com/2010/04/luz-
long-owen3.jpg
Ο Τζέσε Όουενς (https://el.wikipedia.org/wiki/Τζέσε_Όουενς), για τα παιδιά που δεν
γνωρίζουν, συμμετείχε στους Ολυμπιακούς αγώνες του 1936 στο Βερολίνο της
Γερμανίας. Εκεί κέρδισε 4 χρυσά μετάλλια στα 100 και 200 μέτρα, στο άλμα εις
μήκος, καθώς και στη σκυταλοδρομία 4Χ100. Προκάλεσε την οργή των φυλετιστών
και του Χίτλερ. Ένα χαρακτηριστικό στιγμιότυπο ήταν όταν, μετά το τέλος του
αγώνα στο άλμα εις μήκος, ο Λουτζ Λονγκ, ο καλύτερος γερμανός αθλητής στο
άθλημα που ήρθε τελικά τρίτος, αγκάλιασε τον Όουενς και έκαναν μαζί τον γύρο
του θριάμβου. Ο Λονγκ δεν συμμεριζόταν την ιδεολογία του καθεστώτος και δε
συμφωνούσε με όσα συνέβαιναν εκείνη την εποχή στη ναζιστική Γερμανία. Έτσι, το
να περπατήσει αγκαλιά με έναν μαύρο στο στάδιο ήταν αρκετά τολμηρό και έμεινε
στην ιστορία. Μια πολύ σημαντική στιγμή των Ολυμπιακών Αγώνων του Βερολίνου
(...). Ο Λαμπράκης, για να συνεχίσουμε, έγινε υφηγητής Μαιευτικής- Γυναικολογίας
στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είχε κάνει πολλές έρευνες για τις γέννες, ειδικεύτηκε
στη γυναικολογία. Ασχολήθηκε και με την πολιτική. Έγινε ανεξάρτητος βουλευτής
της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ), τον οποίον μετά, τον Μάιο του 1963 στη
Θεσσαλονίκη, παρόντος και του ομιλούντος, τον δολοφόνησαν. Τον δολοφόνησαν
οι τραμπούκοι γιατί μιλούσε για την ειρήνη και τη δημοκρατία. Έγινε μια μεγάλη
δίκη, καταδικάστηκαν κάποιοι, αλλά ο άνθρωπος πέθανε και τα παιδιά του έμειναν
χωρίς πατέρα. Εγώ τότε ήμουν φοιτητής στη Θεσσαλονίκη. Έγινε μια συγκέντρωση
για την Ειρήνη. Ήταν ομιλητής σε εκδήλωση που διοργάνωσε η "Επιτροπή διά τη

διεθνή ύφεση και ειρήνη". Είχαμε μαζευτεί φοιτητές, πολίτες για την εκδήλωση
αυτή. Έγινε και μια αντισυγκέντρωση τραμπούκων, παλιών δοσίλογων κλπ., οι
οποίοι φώναζαν: "Θάνατος στους Βούλγαρους". Όταν τελείωσε η συγκέντρωση
άρχισαν να μας πετούν πέτρες και τέτοια πράγματα, πήγαμε να καλύψουμε τον
Λαμπράκη, αλλά δε θέλησε προστασία. Εκείνη την ώρα πέρασε ένα τρίκυκλο, με
δύο ανθρώπους μέσα και ένας από αυτούς, με μια βέργα σιδερένια, έναν λοστό,
τον χτύπησε στο κεφάλι. Ξεψύχησε μετά από κάποιες μέρες. Κλάματα όλοι. Ήταν
ένα σύμβολο. Γι' αυτό, τιμώντας τη μνήμη του, η μεγαλύτερη μετέπειτα νεολαία της
Ελλάδος, η Δημοκρατική Νεολαία της ΕΔΑ, ονομάστηκε Λαμπράκη με πρώτον
πρόεδρο τον Μίκη Θεοδωράκη (https://el.wikipedia.org/wiki/Μίκης_Θεοδωράκης).
Κάθε νέος και Λαμπράκης, λέγαμε τότε. Η «οργάνωση της καρφίτσας» ή «συμμορία
της καρφίτσας» ήταν αυτή που δολοφόνησε τον Λαμπράκη. Θα μπορούσαμε
κάπως, αναφερόμενοι στη σύγχρονη εποχή, να την παραλληλίσουμε με τη Χρυσή
Αυγή και τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα
(https://el.wikipedia.org/wiki/Δολοφονία_του_Παύλου_Φύσσα).

Παράρτημα:
A. Φωτογραφίες από την πρώτη μας επίσκεψη στην περιοχή των πολυκατοικιών
της Στέγης Πατρίδος.

B. Συνοικισμός Στέγης Πατρίδος (πολυκατοικίες τώρα) από: www.google.gr/maps
Εικόνα 42: Με γραμμοσκίαση ο χώρος που βρίσκονται οι πολυκατοικίες των προσφυγικών της Στέγης
Πατρίδος

Εικόνα 43: Από map.google. Συνοικισμοί στο παρελθόν...
Σύμφωνα με τον κύριο Κώστα Μανταίο ως Στέγη Πατρίδος θεωρούσαν:
 τις πολυκατοικίες κοντά στον Λυκαβηττό (Α)
 τα "διαμερίσματα"στην Παναγή Κυριακού, απέναντι από την κατοικία του
Πρέσβη των ΗΠΑ (Β)
 τα μικρά σπιτάκια/ παράγκες που βρισκόντουσαν πάνω στη Δορυλαίου, αν
και δεν ήταν όλα προσφυγικά (Γ).
Εκεί που είναι τώρα οι πολυκατοικίες υπήρχαν και πριν προσφυγικά σπιτάκια.
Κάποια έχουν απομείνει και τώρα. Δύο μάλιστα κατοικούνται. Τα σημεία των
προσφυγικών της Στέγης Πατρίδος τα έχουμε σημειώσει με απόχρωση του
πορτοκαλί.
Σύμφωνα με τον κ. Χρήστο Μπερούκα, παλαιότερα Στέγη Πατρίδος θα πρέπει να
θεωρούσαν και τα προσφυγικά που είναι αριστερά στη Δορυλαίου (μπλε χρώμα).
Μπορεί να ήταν ο συνοικισμός "Δορύλαιον" εκεί; Αυτό είναι κάτι που θέλει ψάξιμο.
Εκεί δε που είναι οι πολυκατοικίες της Στέγης Πατρίδος (δίπλα στον Λυκαβηττό)
είναι πιθανό να ήταν παλαιότερα ο συνοικισμός της Στέγης Μητέρας. Με βάση
τεκμήρια, αναφορές εφημερίδων τα οποία μας διέθεσε ο κύριος Χρήστος
Μπερούκας , είναι πολύ πιθανό ότι στον χώρο που είναι τώρα οι πολυκατοικίες του
συνοικισμού Στέγης Πατρίδος να ήταν ο συνοικισμός Στέγης Μητέρας.
Α
Β
Γ
Α

Γ. Φωτογραφίες από το Κτηματολόγιο και τον Δήμο Αθηναίων
Εικόνα 44: Φωτογραφία που μας είχε δοθεί από τον Δήμο Αθηναίων το 2013
Η παραπάνω φωτογραφία είναι πριν το 1933. Δεν έχουν γίνει οι πολυκατοικίες της
Στέγης Πατρίδος δίπλα στον Λυκαβηττό. Διακρίνονται μόνο τα "διαμερισματάκια"
στο «μικρό Κολωνάκι» που μας έχει αναφέρει ο κ. Μανταίος (με κόκκινο) καθώς και
κάποια μικρά σπιτάκια στον χώρο που κατασκευάστηκαν οι πολυκατοικίες (με
πορτοκαλί). Με μπλε, μιλώντας για πριν το 1933, είναι πιθανό να είναι άλλα
προσφυγικά της Στέγης Πατρίδος ή του συνοικισμού Δορύλαιον; ενώ τα σπιτάκια
που διακρίνονται στον χώρο των πολυκατοικιών που κατασκευάστηκαν σταδιακά
μετά το 1993 είναι πολύ πιθανόν να είναι της Στέγης Μητέρας.
Εικόνα 45: Φωτογραφία του 1929 που προμηθευτήκαμε από το Κτηματολόγιο
Στην παραπάνω αεροφωτογραφία του 1929 διακρίνονται με κόκκινο το "μικρό
Κολωνάκι" της Στέγης Πατρίδος, ενώ με πορτοκαλί ο χώρος που θα ανεγερθούν οι
Κάδμος
Νέα Ανατολή

πολυκατοικίες μετά το 1933. Πιθανότατα τα σπιτάκια που φαίνονται να είναι του
συνοικισμού Στέγης Μητέρας. Με πράσινο χρώμα είναι τα Κουντουριώτικα.
Δεξιά του γηπέδου φαίνεται ο συνοικισμός Κάδμος και απέναντί του ο συνοικισμός
Νέα Ανατολή. Με μπλε είναι πιθανό να είναι άλλα προσφυγικά της Στέγης Πατρίδος
ή του συνοικισμού Δορύλαιον. Απέναντι από το γήπεδο είναι τα προσφυγικά της
Λεωφόρου Αλεξάνδρας.
Εικόνα 46: Φωτογραφία του 1937 που προμηθευτήκαμε από το Κτηματολόγιο
Στη φωτογραφία του 1937 διακρίνονται με κόκκινο τα "διαμερισματάκια" στο
"μικρό Κολωνάκι" της Στέγης Πατρίδος, ενώ με πορτοκαλί οι πολυκατοικίες του
συνοικισμού που κατασκευάστηκαν μετά το 1933 μαζί με κάποια μικρά σπιτάκια
γύρω-γύρω. Με πράσινο τα Κουντουριώτικα. Με μπλε είναι σπιτάκια που μπορεί να
ανήκαν και αυτά στον συνοικισμό της Στέγης Πατρίδος ή σε συνοικισμό που
εμφανίζεται ως συνοικισμός Δορύλαιον;

Δ. Επιπλέον στοιχεία που μας δόθηκαν από τον κ. Χρήστο Μπερούκα σχετικά με
τις πολυκατοικίες των προσφυγικών της Στέγης Πατρίδας.
Εικόνα 47: Φωτογραφία από τη διεύθυνση: https://www.greekarchitects.gr/gr/αρχιτεκτονικες-ματιες/η-
πολεοδομία-στην-ελλάδα-id65. 2.
Εικόνα 48: Δεν έγιναν όλες οι πολυκατοικίες το ίδιο χρονικό διάστημα. Αρχικά, για τη Στέγη Πατρίδος, ήταν
60 διαμερίσματα/ 10 πολυκατοικίες (όπως και για τις πολυκατοικίες στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας είναι 120)
(http://library.tee.gr/digital/techr/1936/techr_1936_10_109_607.pdf?fbclid=IwAR2jcSkYJIFuiJH7H6BiYRxOsZo
AzLB9zF2PNivcH-DuVXrbaZnSFodc5lU)

Εικόνα 49: Πέμπτη 31 Δεκεμβρίου 1936

Εικόνα 50: 5-1-1933. Κατεδάφιση της παράγκας του μανάβη Στέλιου Μανταίου. Αυτό έγινε πριν νοικιάσει το
μαγαζάκι στην οδό Έσλιν που μας αναφέρει ο γιος του Κώστας Μανταίος

Ε. Φωτογραφίες μετά από επισκέψεις που προσπαθήσαμε να καταγράψουμε τον
ακριβή αριθμό των πολυκατοικιών
3+3+2+2+6 ή 7 +1+2+2 = 21 ή 22 πολυκατοικίες και επομένως τον διαμερισμάτων:
21 Χ 6 = 126 ή 22 Χ 6 = 132. Τελικά είναι: 3+3+2+2+6+2+2=20 πολυκατοικίες Χ 6
διαμερίσματα =120 διαμερίσματα και 1 πολυκατοικία με 1 είσοδο, 2 κτήρια με
διαφορετικές προσόψεις που συνδέονται μεταξύ τους Χ 6 διαμερίσματα το κάθε
κτήριο = 12 διαμερίσματα. Σύνολο διαμερισμάτων: 120+12=132.
Εικόνα 51: Οι πολυκατοικίες της Στέγης Πατρίδος επί της Κόνιαρη. Το πίσω μέρος των σπιτιών βλέπει στον
δρόμο προς τον Λυκαβηττό.
Εικόνα 52: Έξι πολυκατοικίες που είναι μεταξύ Κόνιαρη και Πιτάνης (από 11 έως 1). Είσοδοι αυτών (κάποιες
έχουν παραμείνει όπως ήταν ενώ κάποιες έχουν αλλάξει). Οι πολυκατοικίες όλες είναι τριώροφες. Σε κάθε
όροφο υπάρχουν 2 διαμερίσματα. Επομένως, 6 διαμερίσματα η κάθε πολυκατοικία. Συνολικά, στις έξι
πολυκατοικίες υπάρχουν 36 διαμερίσματα.

Εικόνα 53: Πίσω μέρος πολυκατοικιών που βλέπουν στην Πιτάνης. Ανάμεσά τους μικρό πάρκο.
Εικόνα 54: Πολυκατοικίες μεταξύ Πιτάνης και Γεροστάθη. Είσοδοι αυτών στη Γεροστάθη. Ανάμεσα στα δύο
ζευγάρια πολυκατοικιών μεσολαβεί πάρκο (από 9 μέχρι και 3). Διαμερίσματα: 24
Εικόνα 55: Πολυκατοικίες στη Γεροστάθη. Από τον αριθμό 2 μέχρι και 14. Η πόρτα με τον αριθμό 2 δεν
αποτελεί είσοδο της πολυκατοικίας αλλά σπιτιού! Οι αυτόνομες πολυκατοικίες στη Γεροστάθη είναι έξι, από
τον αριθμό 4 έως και τον 14. Δηλαδή 6Χ6 = 36 διαμερίσματα. Το κτήριο στη Γεροστάθη 2 έχει είσοδο από την
πολυκατοικία της οδού Σκοπετέα 4.
Εικόνα 56: Σκοπετέα 4. Η πολυκατοικία αυτή διαθέτει 12 διαμερίσματα. Τα έξι έχουν πρόσοψη στη Σκοπετέα
και τα άλλα έξι στη Γεροστάθη.

Εικόνα 57: Σκοπετέα 4 και Γεροστάθη 2. Τα δύο κτήρια, όπως φαίνονται από τον δρόμο, ενώνονται μεταξύ
τους και έχουν κοινή είσοδο από Σκοπετέα. Ουσιαστικά μιλάμε για ένα κτήριο με μια είσοδο και 2 προσόψεις
σε διαφορετικούς δρόμους.
Εικόνα 58: Σκοπετέα 3 και 5. Δύο πολυκατοικίες, 12 διαμερίσματα. Είσοδοι αυτών. Στο πίσω μέρος υπάρχει
μικρή αυλή.
Εικόνα 59: Μιχαήλ Μελά 1 και 3. Δύο πολυκατοικίες, 12 διαμερίσματα. Είσοδοι αυτών. Στο πίσω μέρος
υπάρχει μια μικρή αυλή.
Σκοπετέα 4
Γεροστάθη 2

ΣΤ. Φωτογραφίες μέσα από την πολυκατοικία με τα 12 διαμερίσματα!
Εικόνα 60: Το κτήριο στη Γεροστάθη 2, πάνω αριστερά, έχει είσοδο από τη Σκοπετέα 4 (δεύτερη φωτογραφία
από αριστερά στην 1η γραμμή). Όλες οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι από το εσωτερικό της πολυκατοικίας
με τα 12 διαμερίσματα. Οι δρόμοι είναι σε διαφορετικά ύψη. Έτσι από τα δύο διαμερίσματα που "βλέπουν"
στη Σκοπετέα ανεβαίνουμε στα δύο που έχουν πρόσοψη στη Γεροστάθη κλπ. Ευχαριστούμε πολύ τον
διαχειριστή της πολυκατοικίας των 12 διαμερισμάτων που μας δέχθηκε και μας έδωσε την άδεια
φωτογράφισης.

Να ευχαριστήσουμε πάρα πολύ τον κύριο Κώστα Μανταίο για τις αναμνήσεις που
μας μετέφερε μέσω της ξενάγησης που μας έκανε στην περιοχή όπου πέρασε τα
πρώτα χρόνια της ζωής του.
Ο κύριος Κώστας Μανταίος μας αφιέρωσε πολύ από τον χρόνο του σε πάνω από
πέντε συναντήσεις που κάναμε μαζί του τον τελευταίο χρόνο, μιλώντας για τους
Αμπελόκηπους, το κτήριο της ΕΠΟΝ, τα κτήριο του ΕΑΤ-ΕΣΑ και το μουσείο του
Συλλόγου Φυλακισθέντων Εξορισθέντων Αντιστασιακών της δικτατορίας 1967-1974,
την περιοχή του συνοικισμού της Στέγης Πατρίδος, καθώς και για την ομάδα των
Αμπελοκήπων Αθήνας.
Επίσης, να ευχαριστήσουμε τους κυρίους Αλέξανδρο Κυριακάκη και Χρήστο
Μπερούκα, τους δύο παλιούς κατοίκους της περιοχής στην οποία ζουν ακόμα, αλλά
θέλησαν να κρατήσουν την ανωνυμία τους, καθώς και τον διαχειριστή της
πολυκατοικίας στην οδό Σκοπετέα 4 για τη βοήθεια που μας έδωσαν, ώστε το τελικό
κείμενο για την περιοχή του συνοικισμού Στέγης Πατρίδος να είναι όσο το δυνατόν
πιο ολοκληρωμένο.
Εικόνα 61: Φωτογραφία από την πρώτη μας επίσκεψη με ξεναγό τον κ. Κώστα Μανταίο.
Στην επίσκεψη αυτή βασίζεται, κυρίως, η συγκεκριμένη εργασία μας.
56
ο
Γυμνάσιο Αθήνας
Συντακτική και Φωτογραφική Oμάδα Εργαστηρίου Πληροφορικής
Σχολικό έτος: 2019-2020
-Μέλη και Συνεργάτες που ασχολήθηκαν με το θέμα:
Δανάη, Ελεάνα, Κατερίνα, Μάρθα, Πολυξένη, Ραφαέλλα, Σάρα, Σοφία, Κώστας και Στράτος.
-Διευκολυντές/ Συντονιστές:
Θάλεια Μπουσιοπούλου, Σοφία Μαναγλιώτου και Τάσος Kαραμπίνης.

Συνέντευξη με τον Κώστα Μανταίο. Προσφυγικά Στέγης Πατρίδος

Συνέντευξη με τον Κώστα Μανταίο. Προσφυγικά Στέγης Πατρίδος

More Related Content

What's hot

Similar to Συνέντευξη με τον Κώστα Μανταίο. Προσφυγικά Στέγης Πατρίδος

More from Tassos Karampinis

Συνέντευξη με τον Κώστα Μανταίο. Προσφυγικά Στέγης Πατρίδος