SlideShare a Scribd company logo
Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë
Shpallja e Pavarësisë ose Deklarata e Pavarësisë është shpallja e
pavarësisë së Vilajetit shqiptar nga Perandoria Osmane.Shqipëria u
vetëshpall e pavarur në Vlorë më 28 nëntor 1912 nga Ismail Qemali. Në
shpalljen pavarësisë morën pjesë 83 delegatë nga të gjitha trevat
shqiptare. Menjëherë pas shpalljes së pavarësisë, Asambleja e Vlorës
formoi qeverinë e parë të Shqipërisë së Pavarur të drejtuar nga Ismail
Qemali si dhe Pleqësinë. Njohja ndërkombëtare e pavarësisë si dhe
përcaktimi i kufijve të Shqipërisë u bë pas një viti në Konferencën e
ambasadorëve në Londër, vendim i së cilës qe shpallja e Principatës
shqiptare sovrane nga Perandoria Osmane nën mbikqyrjen e Komisionit
Ndërkombëtar të Kontrollit dhe lënia e gjysmës së territoreve të shtetit
të porsaformuar jashtë kufijve të tij administrativë.
Lufta e Parë Ballkanike dhe Shqipëria
• Lufta e Parë Ballkanike, përderisa drejtohej kundër Turqisë dhe
kishte për qëllim bashkimin kombëtar të popujve ballkanikë,
objektivisht kryente një funksion përparimtar. Por ajo u drejtua nga
qarqet shoviniste të vendeve të Ballkanit dhe u kthye në një luftë
grabitqare, pushtuese, sidomos ndaj Shqipërisë e Maqedonisë.
• Shqiptarët ishin po aq të interesuar sa edhe popujt e tjerë të
shtypur të Ballkanit për t’u çliruar nga zgjedha osmane.
Përfaqësuesit e tyre bënë përpjekje për t’u lidhur me fqinjët në
luftën e përbashkët kundërosmane, por këto përpjekje dështuan
për faj të krerëve të Aleancës Ballkanike, të cilët nuk dëshironin t’i
kishin shqiptarët si palë me të drejta të barabarta në këtë aleancë,
sepse ishin marrë vesh ndërmjet tyre për copëtimin e Shqipërisë.
Prandaj, shqiptarët nuk hynë në një aleancë, krerët e së cilës
synonin t’i përdornin ata si mish për top në luftën kundër
Perandorisë Osmane. Pjesëmarrja e shqiptarëve në këtë aleancë, pa
u njohur zyrtarisht të drejtat e tyre, do të ishte një vetëvrasje.
• Planet aneksioniste të Serbisë, të Malit të Zi e të Greqisë kundrejt
Shqipërisë, plane që filluan të viheshin në jetë me shpërthimin e
Luftës së Parë Ballkanike, ishin pjellë e një politike të
pajustifikueshme armiqësore ndaj një populli fqinj, që kishte bërë
një luftë të vazhdueshme kundër sundimit shekullor osman dhe
kishte treguar se ishte një aleat i sigurt në luftën kundër armikut të
përbashkët. Shtetet ballkanike jo vetëm dërgonin ushtarët e tyre të
vriteshin me shqiptarët, që ishin të vendosur të mbronin deri në
fund lirinë e tërësinë e tokës së tyre, por edhe u jepnin Fuqive të
Mëdha një armë të fortë në dorë për të ndërhyrë në punët e
Ballkanit, që të vinin në orbitën e tyre si popullin shqiptar, ashtu
edhe popujt fqinjë. Për këtë arsye, Lufta Ballkanike krijoi në Shqipëri
një gjendje shumë të ndërlikuar e kontradiktore. Nga njëra anë, në
masat popullore vazhdonte të ishte gjallë fryma e luftës kundër
zgjedhës osmane, nga ana tjetër, po bëhej gjithnjë më i qartë
rreziku që kërcënonte Shqipërinë nga fqinjët ballkanikë, të cilët pas
dëbimit të turqve nga gadishulli synonin të zinin vendin e
Perandorisë Osmane në të dhe të fshinin kombin shqiptar nga harta
politike e Ballkanit.
• Ndryshe nga vendet e tjera ballkanike, Shqipëria edhe kësaj
radhe, në këto çaste tepër kritike, u ndodh vetëm, me
armikun e vjetër në vatër dhe e sulmuar nga agresorë të
rinj. Ky rrezik kombëtar vuri në lëvizje të gjitha klasat e
shtresat shoqërore të vendit. Përpara tyre u ngrit në
mënyrë më serioze çështja e fatit të Shqipërisë, e qëndrimit
që duhej mbajtur ndaj konfliktit ballkanik, e mënyrave dhe
e mjeteve për ta shpëtuar Shqipërinë nga katastrofa që
kërcënonte Turqinë.
• Qysh në fillim të tetorit gazeta “Liri e Shqipërisë”, që
përfaqësonte opinionin e kolonisë shqiptare të Sofjes, duke
parashikuar ngjarjet, u drejtohej shqiptarëve me thirrjen:
“... të marrim armët dhe të mbrojmë kufijtë e mëmëdheut
tonë, duke kërkuar autonominë e Shqipërisë”. Po kjo gazetë
u drejtohej shqiptarëve t’u përmbaheshin udhëzimeve të
Sami Frashërit në veprën “Shqipëria ç’ka qënë, ç’është e
ç’do të bëhet ?”, d.m.th. t’i jepnin një goditje të fortë
Turqisë për të mos u rrokullisur me të në greminë.
• Ndryshe e vlerësuan gjendjen kolonitë shqiptare të mërgimit në
ShBA. Ato u nisën nga fakti se Turqia, megjithëse ishte armike e
Shqipërisë, u kishte njohur shqiptarëve disa të drejta kombëtare,
kurse pjesëtarët e Aleancës Ballkanike synonin ta copëtonin atë
krejtësisht. Prandaj mbledhja e përfaqësuesve të kolonive shqiptare
të ShBA-së, që u bë më 6 tetor 1912 në Boston, duke “... marrë në
sy atë që po mundet Turqia, e që shtetet e Ballkanit do ta ndajnë
Shqipërinë në mes tyre”, deklaronte: “Është detyrë e atdhetarëve
shqiptarë të jenë plotësisht të bashkuar me guvernën (qeverinë -
shën. i aut.) otomane kundër armiqve të Mbretërisë”. Ndonëse
frymëzohej nga qëllime patriotike, qëndrimi i kolonive shqiptare të
ShBA-së përmbante në vetvete një rrezik të madh për vendin.
Përkrahja pa kushte që shqiptarët do t’i jepnin Turqisë në luftën
kundër Aleancës Ballkanike do të sillte si pasojë që Shqipëria të
pësonte të njëjtin fat që do të pësonte Turqia në Ballkan dhe do t’u
jepte një argument të fortë qeverive të Aleancës Ballkanike për të
mbrojtur përpara opinionit publik ndërkombëtar planin e copëtimit
të Shqipërisë si një provincë e thjeshtë turke.
•
• Brenda në Shqipëri nismën për një veprim politik, që ta nxirrte
vendin nga gjendja e vështirë dhe e ndërlikuar e krijuar nga Lufta
Ballkanike, e morën shoqëritë atdhetare, Komiteti “Shpëtimi” dhe
“Shoqëria e Zezë për Shpëtim” që ishte krijuar në Shkup.
Përfaqësuesit e tyre Sali Gjuka, Nexhip Draga, Bedri Pejani, Mithat
Frashëri etj., organizuan në Shkup më 14 tetor 1912 një mbledhje,
për të cilën ishte marrë qysh përpara edhe miratimi i Hasan
Prishtinës e i Bajram Currit, që kishin shkuar në front për
organizimin e mbrojtjes së tokave shqiptare.
• Mbledhja e Shkupit arriti në përfundimin se Perandoria Osmane do
ta humbiste luftën dhe vendosi t’u njoftonte Fuqive të Mëdha se
populli shqiptar po i kapte armët jo për të forcuar sundimin e
Turqisë në Ballkan, por për t’i dalë zot tërësisë tokësore e lirisë së
Shqipërisë. Pra, vijonte deklarata, shqiptarët nuk do të pranonin për
katër vilajetet veçse një formë të vetme qeverisjeje. Ky vendim
përputhej me atë që ishte shprehur nga gazeta “Liri e Shqipërisë”
dhe ishte vendimi më i drejtë e më realist që mund të merrej në
këto rrethana. Ai iu dorëzua përfaqësuesve të fuqive të huaja në
Shkup më 16 tetor.
•
• Mbledhja e Shkupit caktoi edhe një delegacion, i cili do të shkonte në
Malësi të Madhe për t’i shkëputur malësorët nga bashkëpunimi me Malin
e Zi. Ky delegacion u autorizua gjithashtu të merrej vesh me krahinat e
tjera të vendit për organizimin e një kuvendi kombëtar që do të vendoste
për fatin e atdheut. Por ai nuk mundi të arrinte në Malësi të Madhe;
ngjarjet në frontin e luftës ishin zhvilluar me një shpejtësi të tillë, që e
detyruan të ndalej përkohësisht në Pejë e në Gjakovë, ku mori autorizimin
nga popullsia për ta përfaqësuar atë në veprimtaritë që po ndërmerreshin
kundër copëtimit të vendit. Prej këtej delegacioni i Kosovës u drejtua në
Shqipërinë e Mesme e të Jugut, ku ishin marrë nisma nga rrethet
atdhetare lokale për organizimin e kuvendit kombëtar dhe kishte filluar
zgjedhja e delegatëve.
• Ushtritë e aleatëve ballkanikë brenda një kohe të shkurtër e shpartalluan
ushtrinë turke në të gjitha frontet. Trupat bullgare, pasi thyen qëndresën e
forcave turke, të përqendruara në Trakën Lindore, iu drejtuan
Adrianopojës. Forcat e Malit të Zi, të ndara në tri kolona, sulmuan dy në
drejtim të Shkodrës dhe njëra në drejtim të Pejës. Brenda tri javësh ato
pushtuan Pejën dhe iu drejtuan Shkodrës.
•
• Mbreti Nikolla i Malit të Zi, ndërsa u premtonte malësorëve se do të respektonte
flamurin shqiptar, në thirrjen drejtuar popullit malazez e ftonte këtë t’u jepte dorën
“vëllezërve nën zgjedhë të Malësisë, të cilët prej më shumë se dy vjetësh luftonin për
të drejtat e lirinë e tyre dhe për bashkimin me Malin e Zi”. Kur doli në shesh
mashtrimi i mbretit malazez dhe kur në tokat shqiptare të pushtuara, në vend të
flamurit kombëtar u ngrit ai i Malit të Zi, malësorët, që kishin marrë pjesë aktive në
këtë luftë krahas ushtrive malazeze, u tërhoqën në masë nga lufta.
• Edhe mbreti serb Pjetër, në manifestin që shpalli në fillim të fushatës ushtarake
serbe, deklaronte në mënyrë demagogjike se do t’u sillte edhe shqiptarëve lirinë,
vëllazërinë dhe barazinë.
• Më 15 tetor filloi mësymja e trupave serbe në rajonin e Vranjës, ndërsa më 18 tetor u
hodh në sulm gjithë ushtria prej 286 000 vetash, në drejtimin Nish-Manastir-Elbasan,
Nish-Manastir-Selanik dhe Kurshunli-Prizren-Durrës. Forca të tjera sulmuan nga veriu,
në drejtimin Rashkë-Mitrovicë-Pejë dhe Javor-Priepolje.
• Turqia u gjend e papërgatitur për luftë. Qeveria turke vendosi të formonte repartet e
armatosura vullnetare shqiptare, që do të pajiseshin me armë nga depot e shtetit.
Doli edhe një urdhër i ministrit të Luftës për t’u dërguar shqiptarëve 50 000 pushkë.
Megjithatë nuk u dërgua asgjë, shqiptarët u lanë pa armë, në mëshirën e fatit.
Qeveria xhonturke nuk qe në gjendje të përfitonte nga forca e madhe e shqiptarëve
dhe nga gatishmëria për të mbrojtur atdheun e vet.
•
• Shqiptarët e Kosovës, veçanërisht ata të Llapit dhe të krahinave përreth, u
qëndruan me vendosmëri në luftimet e Merdarit (14-18 tetor), në veri të
Podujevës, forcave të Armatës së parë dhe të tretë serbe. Ushtria turke një
ditë para betejës braktisi frontin në disa pika. Luftimet në Merdar ishin të
ashpra. Serbët e morën atë pas humbjeve të mëdha. Edhe mbrojtja e kufirit
nga Rashka në Podujevë u mbeti vullnetarëve shqiptarë, të udhëhequr nga Isa
Boletini. Me organizimin e mbrojtjes në veri të Prishtinës u mor Hasan
Prishtina, ndërsa në Gjakovë, Plavë e Guci Bajram Curri.
• Pasi morën Merdarin, forcat serbe të Armatës së parë depërtuan në Podujevë
dhe, së bashku me ushtritë e Armatës së tretë, më 20 tetor filluan sulmin mbi
Prishtinën. Vullnetarët shqiptarë luftuan me vendosmëri, por për mungesë të
municionit u tërhoqën nga qyteti, që ra po atë ditë në duart e serbëve. Më 23
tetor u pushtua Vuçiterna dhe pas saj Mitrovica. Me organizimin e forcave
vullnetare shqiptare në zonën e Gjilanit, të Moravës e të Karadakut u mor Idriz
Seferi, që arriti të grumbullojë 6 000 luftëtarë, të cilët u hodhën në kufirin me
Serbinë, ku së bashku me forcat e vendit u bënë ballë njësive të Armatës së
tretë serbe. Luftimet në këtë trevë juglindore të Kosovës vazhduan 7 ditë,
duke filluar nga koha e sulmit të ushtrisë serbe më 15 tetor. Pasi theu
qëndresën e shqiptarëve në kufirin juglindor të Kosovës, ushtria serbe mundi
të pushtonte më 24 tetor qytetin e Gjilanit. Më 23 tetor serbët pushtuan
Vuçiternën dhe pas saj Mitrovicën.
• Pas pushtimit të Prishtinës ushtria serbe filloi veprime të tjera në përmasa të
mëdha, të cilat kishin si objektiv të parë pushtimin e Ferizajt, të Kumanovës e
të Shkupit, për të vijuar më tej marshimin drejt jugut dhe drejt pjesës
perëndimore të Shqipërisë.
•
• Natën e 23-24 korrikut Armata e tretë serbe filloi një marshim drejt Shkupit e
Kumanovës. Më 24 tetor pushtoi Lipjanin dhe po në këtë ditë iu afrua Ferizajt. Edhe
mbrojtja e tij u mbeti rreth 10 000 vullnetarëve shqiptarë. Në mesditën e 25 tetorit
ushtria serbe filloi sulmin e përgjithshëm mbi qytetin, të cilin e pushtoi në mbrëmjen e
25 tetorit. Forcat shqiptare u tërhoqën drejt Kaçanikut.
• Por luftimet më të mëdha u bënë në Grykën e Carralevës. Pas dy ditë lufte me 2 000-3
000 vullnetarë shqiptarë, forcat serbe, pasi lanë këtu shumë ushtarë të vrarë e të
plagosur, më 26 tetor e pushtuan këtë grykë. Më 30 tetor u pushtua Prizreni. Beteja më
e madhe e trevës së Kosovës ishte ajo e Kumanovës (22-24 tetor), ku serbët hodhën
ushtrinë e Armatës së parë, të përbërë nga 126 000 veta. Armata turke e Vardarit kishte
vendosur në këtë front 50 000 luftëtarë. Midis tyre kishte edhe disa mijëra ushtarë
shqiptarë, përveç forcave vullnetare të ardhura nga treva e Kumanovës e rrethet e tjera.
• Më 24 tetor ushtria turke u thye përfundimisht në Kumanovë. Pas pushtimit të
Kumanovës, më 26 tetor forcat e Armatës së parë serbe pushtuan pa luftë Shkupin. Me
pushtimin e Shkupit përfundoi faza e parë e Luftës Balkanike. Periudha e dytë ishte ajo e
luftës për pushtimin e territoreve shqiptare në pjesën perëndimore të vilajetit të
Kosovës, në vilajetet e Manastirit, të Shkodrës e të Janinës.
• Sikurse shkruajnë gjeneralët turq, pjesëmarrës në këto beteja, shqiptarët luftuan me
trimëri të madhe për të mbrojtur atdheun e vet, tokën amtare. Ata nuk e braktisën
asnjëherë frontin dhe shpesh luftuan edhe pasi ushtria turke kishte braktisur vijën e
luftës. Në Betejën e Kumanovës u vra gjithë efektivi i batalionit të ushtarëve të Gjilanit.
Ndërsa numri i përgjithshëm i shqiptarëve, që u vranë në këtë betejë, arrin në 10 000
veta.
•
• Pas pushtimit të Shkupit, ushtria serbe vazhdoi mësymjen drejt pjesës perëndimore të
vilajetit të Kosovës (drejt Prizrenit, Pejës, Gjakovës etj.), drejt vilajeteve të Manastirit
(pushtuan Manastirin), të Shkodrës e të Janinës. Ata kaluan nëpër luginën e Drinit, pushtuan
Lumën, Mirditën e Matin, dolën në Lezhë dhe u dyndën në Shqipërinë e Mesme. Një pjesë e
tyre iu drejtua Durrësit, kurse kolona të tjera u nisën drejt veriut dhe, së bashku me forcat
malazeze që kishin marrë Shëngjinin, plotësuan rrethimin e Shkodrës.
• Shqiptarët, të braktisur nga ushtritë osmane, edhe pse luftuan kudo me trimëri, nuk qenë në
gjendje të ndalnin sulmin e kombinuar të aleatëve ballkanikë, të përgatitur ushtarakisht prej
dhjetëra vjetësh dhe të armatosur deri në dhëmbë. Në fillim të dhjetorit të vitit 1912 ushtritë
serbo-malazeze kishin pushtuar pjesën më të madhe të Shqipërisë dhe arritën në jug deri në
luginën e Shkumbinit, në vijën Durrës-Kavajë-Peqin-Elbasan-Pogradec-Strugë.
• Ndërkohë edhe ushtria greke, pasi theu forcat turke në Thesali e në Epir, mori Selanikun,
rrethoi Janinën, shtiu në dorë Sazanin dhe zbarkoi në Himarë, të cilën e pushtoi bashkë me
disa fshatra përreth.
• Menjëherë pas sukseseve të para qeveritarët e Serbisë, të Malit të Zi dhe të Greqisë, si edhe
shtypi i tyre, filluan t’i deklaronin gjithnjë më hapur qëllimet e veta ndaj Shqipërisë, duke i
justifikuar ato me argumentet absurde të paaftësisë së “fiseve të egra” e “barbare” shqiptare
për të formuar shtetin e vet.
• Këto deklarata u shoqëruan me një veprimtari gjakatare, terroriste, shfarosëse të ushtrive
malazeze e serbe dhe më vonë greke kundër popullsisë shqiptare, që nuk mëshiruan as gratë,
as fëmijët e as pleqtë. Pushtimi i Kosovës e i viseve të tjera të Shqipërisë u shoqërua me
vrasje në masë të luftëtarëve kosovarë dhe me masakrimin e me shpërnguljen e popullsisë.
Qëllimi i Beogradit ishte që “Serbia të bëhej shtet i pastër, thjesht serb, nacional”.
Proklamatave të mbretit të Serbisë, për barazinë e shqiptarëve me serbët në shtetin e
Serbisë, ua zunë vendin pas fillimit të luftës urdhrat për shfarosjen e shqiptarëve. Gjeneralët
serbë pranonin haptazi atëherë se “ne i linim të qetë turqit, por vramë sa mundëm ç'qenë
shqiptarë”. Deviza e ushtrisë serbe ishte: “Të shfarosim shqiptarët !”.
• Kudo që shkelën, në fshatrat e qytetet e Kosovës dhe të të gjithë
Shqipërisë, serbët mbollën vdekje e shkatërrime. Vetëm në dy
muajt e parë të luftës, në tetor-nëntor 1912, u vranë 25 000
shqiptarë. Vrasja e shqiptarëve ishte programuar zyrtarisht nga
Beogradi, që kishte urdhëruar “të mos lihej asnjë gjurmë shqiptare
në ato vise”. Qytete të tëra, si Prishtina, Vuçiterna, Ferizaj, Gjilani,
Kumanova, Presheva, Prizreni, Peja etj., iu nënshtruan
shkatërrimeve. Fshatrat përreth këtyre qyteteve u bënë shkrumb e
hi, ndërsa banorët e tyre, pa kursyer as gratë, pleqtë e fëmijët, u
vranë ose u dogjën të gjallë, në zjarrin e shtëpive të tyre. Ushtria
malazeze plaçkiti Gjakovën dhe dogji pazarin e saj. Sikurse pohonte
sekretari i N. Pashiçit, në rrugën midis Prizrenit dhe Pejës kishte
vetëm fshatra të djegura, ndërsa banorët e tyre ishin masakruar. Në
Pejë vriteshin çdo ditë 25 shqiptarë. Pasi shtypën qëndresën e 2 000
lumjanëve, serbët, në tetor 1912, masakruan popullsinë e Lumës,
700 veta, duke përfshirë pleqtë, gratë, fëmijët e madje edhe ata të
sapo lindur që u therrën ose u dogjën të gjallë në shtëpitë e tyre,
dogjën e rrafshuan me tokën thuajse të gjitha fshatrat e Lumës.
Fshati Nishor, në veriperëndim të Prizrenit u rënua nga goditjet e
artilerisë, ndërsa popullsia u masakrua, u vranë gjithë burrat.
Bashkëkohësit shkruanin se në fshatra të tëra të Kosovës nuk mbeti
i gjallë asnjë njeri.
• Në territorin midis Kumanovës e Shkupit, sipas njoftimeve të shtypit
të kohës, u vranë 3 000 veta, nga të cilët 2 000 në rrethin e Shkupit.
Terrorit të paparë iu nënshtrua edhe popullsia e qytetit të Shkupit.
Çdo ditë oficerët serbë organizonin ekspedita në fshatrat rreth
Shkupit për të terrorizuar dhe për të masakruar fshatarët. Mijëra
njërëz të pambrojtur vinin nga Kumanova e nga Presheva, duke
shpresuar të gjenin shpëtim në Shkup. Por edhe këtu i priste vdekja
nga ushtarët serbë ose nga uria. Masakra të mëdha u bënë në Malin
e Zi të Shkupit, ku u dogjën 29 fshatra shqiptare. Pas pushtimit të
Ferizajt, u vranë këtu 1 200 veta.
• Gjatë kësaj fushate persekutimesh ndaj shqiptarëve u arrestuan në
rrethet e Shkupit, në muajin nëntor, Hasan Prishtina, Nexhip Draga,
Idriz Seferi, Sait Hoxha, Kosum Seferi dhe mjaft udhëheqës të tjerë
të lëvizjes shqiptare, të cilët, meqë nuk pranuan të nënshkruanin
deklaratat e besnikërisë ndaj Serbisë, u hodhën në burgjet e
Beogradit, ku u mbajtën deri më 16 maj 1913.
• Pushtimi i Kosovës u shoqërua me shpërngulje në masë të
popullsisë shqiptare nga trojet e tyre amtare. Vetëm në periudhën e
Luftës së Parë Ballkanike u shpërngulën nga vise të ndryshme të
vilajetit të Kosovës rreth 150 000 shqiptarë.
•
• Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë
• Fitoret e rrufeshme të shteteve ballkanike i detyruan Fuqitë e Mëdha të rishikonin
vendimin e tyre për të mos lejuar ndryshimin e status quo-së në Ballkan. Qysh në
fund të tetorit në rrethet diplomatike dhe në shtypin evropian filloi të flitej për
nevojën e ndryshimeve territoriale në të mirë të aleatëve ballkanikë. Në këto
kushte, patriotët shqiptarë që ndodheshin jashtë atdheut vendosën të
ndërmerrnin një veprim të ri politik krahas atij të “Shoqërisë së zezë për shpëtim”
e të rretheve të tjera atdhetare brenda vendit. Qëllimi i këtij veprimi do të ishte të
shpëtohej Shqipëria nga copëtimi, të ruhej tërësia e saj tokësore e të mblidhej një
kuvend kombëtar që do të vendoste për fatin e saj. Nismën për këtë veprim të ri e
morën Ismail Qemali dhe Luigj Gurakuqi, të cilët mendonin se do të kishin
përkrahjen e Lidhjes Tripalëshe. Ata u nisën nga Stambolli dhe arritën në
Bukuresht, ku më 5 nëntor 1912 organizuan mbledhjen e kolonisë shqiptare të
atjeshme. Aty u vendos të themelohej “një komitet drejtonjës” që të merrte në
dorë qeverinë e vendit; të krijohej një komision që do të shkonte në Evropë për të
mbrojtur përpara qeverive të Fuqive të Mëdha “të drejtat kombëtare e lokale të
popullit shqiptar” dhe një komitet në Bukuresht, që do të bashkërendonte
veprimtarinë e komiteteve të tjera brenda e jashtë Shqipërisë për t’i ardhur
atdheut në ndihmë. Mbledhja e Bukureshtit në vendimin e saj nuk përcaktoi qartë
nëse do të kërkohej autonomi a pavarësi. Kjo do të përcaktohej, siç duket, nga
zhvillimi i mëtejshëm i ngjarjeve dhe nga qëndrimi që do të mbanin kundrejt
çështjes shqiptare Fuqitë e Mëdha. Për këtë qëllim Ismail Qemali me shokë shkoi
në Vjenë, ku bisedoi me ambasadorin anglez, Berhtoldin, dhe me ambasadorin
italian. Gjatë rrugës ose ndoshta në kryeqytetin austriak Ismail Qemali u njoftua
për lëvizjen që kishte filluar në Shqipëri për mbledhjen e një kuvendi kombëtar.
• Ai i deklaroi më 10 nëntor ambasadorit anglez se do të nisej së shpejti për
në Vlorë për të marrë pjesë në një mbledhje të krerëve shqiptarë, se
shqiptarët ishin të vendosur të ruanin vendin e tyre, se ata do të luftonin
deri në pikën e fundit të gjakut për të mos lejuar një copëtim të tij dhe se
krijimi i një Shqipërie më vete do të mënjanonte një ndërhyrje të Austrisë
dhe të Italisë.Ideja për mbledhjen e një kuvendi në Shqipëri, që do t’u
paraqiste Fuqive të Mëdha kërkesat e popullit shqiptar, kishte gjetur
përkrahjen e qeverisë austro-hungareze. Berhtoldi e njoftoi Ismail Qemalin
se Vjena ishte për një Shqipëri autonome. I tillë ishte edhe opinioni që
mbizotëronte në rrethet diplomatike të Fuqive të tjera të Mëdha. Por
autonomia në kuadrin e Perandorisë Osmane tashmë nuk kishte asnjë
kuptim. Ushtria osmane në Ballkan ishte shpartalluar në të gjitha frontet.
Trupat serbe, malazeze e greke kishin hyrë thellë në tokën shqiptare.Në
këto kushte e vetmja zgjidhje e drejtë e çështjes shqiptare ishte ajo e
shpalljes së pavarësisë. Në këtë përfundim arriti grupi i atdhetarëve i
kryesuar nga Ismail Qemali, i cili më 19 nëntor deklaronte në Trieste, ku
kishte arritur bashkë me shokët, se: “... menjëherë pas mbërritjes së tij në
Shqipëri do të shpallej pavarësia e Shqipërisë dhe do të zgjidhej qeveria e
përkohshme”. Nga Triestja komisionit që ishte formuar në Vlorë për
përgatitjen e mbledhjes së kuvendit kombëtar iu dërgua një telegram, me
anë të të cilit kërkohej që të merreshin masa për thirrjen e
delegatëve.Ideja e pavarësisë së Shqipërisë dhe lajmi i mbledhjes së
kuvendit kombëtar u pritën me entuziazëm të madh në Shqipëri, ku gjetën
një truall të përgatitur qysh më parë nga rrethet atdhetare të vendit.
• Këto rrethe kishin vendosur lidhje ndërmjet tyre dhe kishin caktuar Vlorën si
qendër ku do të bëhej mbledhja e përfaqësuesve të kombit shqiptar.Grupi i
kryesuar nga Ismail Qemali arriti në Durrës më 21 nëntor. Së bashku me atdhetarët
durrsakë ai vendosi të ngrinte në qytet flamurin kombëtar. Por autoritetet osmane,
të ndihmuara nga armiku i Lëvizjes Kombëtare Shqiptare dhespot Jakovi, arritën,
ndonëse përkohësisht, ta pengonin këtë veprim. Komanda turke e Janinës u orvat
nga ana e saj ta kapte Ismail Qemalin gjallë ose vdekur, por shumë shpejt u
detyrua të hiqte dorë nga ky vendim. Administrata turke në krahinat e Shqipërisë,
të papushtuara ende nga ushtritë ballkanike, në përgjithësi nuk ishte në gjendje ta
pengonte lëvizjen shqiptare. Ajo i trembej shumë një konflikti të armatosur me
shqiptarët, në një kohë kur po ndiqej këmba-këmbës nga aleatët ballkanikë dhe
kur e vetmja rrugë tërheqjeje në perëndim ishte Shqipëria.Të shoqëruar nga
delegatët e Durrësit, të Shijakut, të Tiranës e të Krujës, Ismail Qemali me shokët e
tij u nisën për në Kavajë. Prej andej nëpër Karatoprak kaluan në Fier, ku u takuan
me delegatët e Kosovës, dhe më 25 nëntor arritën në Vlorë. Këtu delegatët e
popullit shqiptar u pritën me festë. “Një zjarr i shenjtë patriotizmi, - shkruan Ismail
Qemali në kujtimet e tij, - kishte pushtuar qytetin ku kisha lindur dhe populli më
përshëndeste kudo me entuziazëm dhe gëzim”.Puna e parë e udhëheqësit patriot
qysh më 26 nëntor ishte organizimi i forcave të armatosura. Për këtë qëllim ai ngriti
një komision organizues dhe u dërgoi pleqësive të katundeve një qarkore, me anën
e së cilës porositeshin të mobilizonin njerëzit e aftë për armë dhe t’i mbanin ata në
gatishmëri. Ndërkohë, ushtria serbe po përparonte me shpejtësi në tokat
shqiptare. Ajo po i afrohej Durrësit, Tiranës, Krujës dhe Elbasanit. Rrethet
atdhetare të këtyre qyteteve vendosën ta shpallnin sa më parë pavarësinë për t’i
vënë autoritetet ushtarake serbe përpara faktit të kryer.
• Më 25 nëntor Elbasani shpalli i pari pavarësinë. Të nesërmen atë e
shpallën Durrësi e Tirana dhe më 27 nëntor Kavaja, Peqini e
Lushnja. Për shkak të përparimit të pandalur të ushtrive serbe,
gjendja në Shqipëri po bëhej gjithnjë më kritike. Kjo ishte arsyeja që
në mbrëmjen e 27 nëntorit delegatët që ndodheshin në Vlorë,
ndonëse nuk kishin arritur ende përfaqësuesit e disa krahinave,
vendosën të mblidhnin të nesërmen kuvendin kombëtar.Më 28
Nëntor 1912, në orën 14, u hap në Vlorë Kuvendi Kombëtar. Në
mbledhjen e parë të Kuvendit morën pjesë 37 delegatë, të cilët u
shtuan gjatë ditëve që pasuan duke arritur në 63 veta, që
përfaqësonin të gjitha viset shqiptare. Pjesa më e madhe e tyre
ishin udhëheqës e veprimtarë të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare.
• Isa Boletini mbërriti me 400 luftëtarë kosovarë më 29 nëntor, i
pritur me gëzim të madh nga popullsia dhe nga delegatët e
Kuvendit. Nga udhëheqësit e tjerë kosovarë, për shkak të
rrethanave të luftës, nuk mundën të merrnin pjesë Hasan Bej
Prishtina, Nexhip Draga, Idriz Seferi, Sait Hoxha etj., që ndodheshin
në burgun e Beogradit, si edhe Bajram Curri, i cili, ndonëse u nis për
në Kuvend, u pengua nga luftimet gjatë rrugës
• Pjesëmarrja në Kuvend e delegatëve nga të gjitha qytetet e
Shqipërisë, duke përfshirë edhe ato që ndodheshin të pushtuara
nga ushtritë serbe, malazeze e greke, i dha atij karakterin e një
asambleje kombëtare mbarëshqiptare. Kjo ishte njëherazi shprehje
e vendosmërisë së të gjithë shqiptarëve për t’u bashkuar në shtetin
e vet kombëtar, në të cilin do të përfshiheshin të gjitha viset
shqiptare.Kuvendi zgjodhi si kryetar Ismail Qemalin, i cili foli për të
kaluarën e Shqipërisë nën sundimin osman dhe për luftërat e
shqiptarëve për të fituar të drejtat e tyre. Ai vuri në dukje se në
rrethanat e krijuara nga Lufta Ballkanike “e vetmja udhë shpëtimi
ishte ndarja e Shqipërisë nga Turqia”.Propozimi i kryetarit u miratua
njëzëri nga delegatët, të cilët nënshkruan dokumentin historik për
Pavarësinë e Shqipërisë, ku thuhej: “... Shqipëria me sot të bëhet
më vehte, e lirë e mosvarme”. Pastaj u ngrit madhërisht flamuri
kombëtar i Shqipërisë përpara mijëra njerëzve që ishin mbledhur
jashtë selisë së Kuvendit e që e pritën këtë ngjarje historike me
brohoritje entuziaste, ndërsa populli përshkonte duke kënduar
rrugët e qytetit, oratorët atdhetarë, si Jani Minga, Murat Toptani
etj., me fjalimet e zjarrta evokonin luftërat e popullit shqiptar për
liri.Nga Kuvendi i Vlorës doli gjithashtu qeveria e përkohshme e
kryesuar nga Ismail Qemali.
•
• Delegatet
• Berat: Sami Bej Vrioni, Ilias Bej Vrioni, Taq Tutulani, Babë
Dud Karbunara;
• Skrapar: Xhelal Koprencka; Hajredin Bej Cakrani;
• Lushnjë: Qemal Bej Mullai, Ferit Bej Vokopola, Nebi Efendi
Sefa;
• Dibër: Myfti Vehbi Dibra, Sherif Lengu;
• Mat: Ahmet Bej Zogu (më vonë Zogu I), Riza Bej
Zogolli, Kurt Agë Kadiu;
• Ohër dhe Strugë: Zyhdi Ohri, Dr. H. Myrtezai, Nuri
Sojlliu, Hamdi Bej Ohri, Mustafa Baruti, Dervish Hima;
• Durrës: Abaz Efendi Çelkupa, Mustafa Agë Hanxhiu, Jahja
Ballhysa, Dom Nikoll Kaçorri;
• Tiranë: Abdi Bej Toptani, Murat Bej Toptani;
• Shijak: Xhelal Bej Deliallisi, Ymer Bej Deliallisi, Ibrahim
Efendiu;
• Krujë: Mustafa Merlika-Kruja;
• Elbasan: Lef Nosi, Shefqet Bej Daiu, Qemal Bej Karaosmani, Dervish Bej
Biçaku;
• Peqin: Mahmud Efendi Kaziu;
• Gramsh-Tomorricë: Ismail Qemali Gramshi (jo Ismail Bej Vlora);
• Gjirokastër: Azis Efendi Gjirokastra, Elmaz Boçe, Veli Harxhi, Myfid Bej
Libohova, Petro Poga, Jani Papadhopulli;
• Përmet: Veli Bej Këlcyra, Syrja Bej Vlora;
• Tepelenë: Feim Bej Mezhgorani;
• Janinë: Kristo Meksi, Aristidh Ruci;
• Çamëria: Veli Gërra, Jakup Veseli, Rexhep Demi, Azis Tahir Ajdonati;
• Delvinë: Avni Bej Delvina;
• Korçë: Pandeli Cale, Thanas Floqi, Spiro Ilo,
• Pogradec: Hajdar Blloshmi;
• Kosovë, Gjakovë dhe Plavë-Guci: Rexhep Bej Mitrovica, Bedri Pejani, Salih
Gjuka, Midhat Frashëri, Mehmet Pashë Deralla, Isa Boletini, Riza Bej
Gjakova, Hajdin Bej Draga, Dervish Bej Ipeku, Zenel Bej Begolli, Qerim
Begolli;
• Shkodër: Luigj Gurakuqi;
• Vlorë: Ismail Qemali, Zihni Abaz Kanina, Aristidh Ruci, Qazim Kokoshi, Jani
Minga, Eqrem Bej Vlora;
• Kolonia shqiptare në Bukuresht: Dhimitër Zografi, Dhimitër
Mborja, Dhimitër Berati, Dhimitër Ilo

More Related Content

What's hot

Letersia dhe artet e tjera
Letersia dhe artet e tjeraLetersia dhe artet e tjera
Letersia dhe artet e tjera
EGLI TAFA
 
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Rexhino Kovaci
 
Huazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipeHuazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipe
businessforlife
 
Shpallja e Pavarësisë në Vorë më 28
Shpallja e Pavarësisë në Vorë   më 28Shpallja e Pavarësisë në Vorë   më 28
Shpallja e Pavarësisë në Vorë më 28
Adelina Dani
 
Shqiperia e mesme
Shqiperia e mesmeShqiperia e mesme
Shqiperia e mesme
Arlinda
 
Metalet Dhe Jometalet
Metalet Dhe JometaletMetalet Dhe Jometalet
Metalet Dhe Jometalet
ArenoardReno
 
Pastrimi i gjuhes shqipe
Pastrimi i gjuhes shqipePastrimi i gjuhes shqipe
Pastrimi i gjuhes shqipe
olinuhi
 
HEKURI: HISTORIA, INDUSTRIA DHE PERPUNIMI I TIJ
HEKURI: HISTORIA, INDUSTRIA DHE PERPUNIMI I TIJHEKURI: HISTORIA, INDUSTRIA DHE PERPUNIMI I TIJ
HEKURI: HISTORIA, INDUSTRIA DHE PERPUNIMI I TIJ
irlindi
 
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
Liil Otr
 
Projekt gjeografie klasa 9
Projekt gjeografie klasa 9Projekt gjeografie klasa 9
Projekt gjeografie klasa 9
S Gashi
 
nentori 28-29
nentori  28-29nentori  28-29
nentori 28-29
Klodjan Hoxha
 
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
Kristjana Duni
 
Lojerat olimpike ne bote dhe ne shqiperi
Lojerat olimpike ne bote dhe ne shqiperiLojerat olimpike ne bote dhe ne shqiperi
Lojerat olimpike ne bote dhe ne shqiperi
Alimerko Brunilda
 
provimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematikeprovimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematike
aulenc gjini
 
Obeziteti
ObezitetiObeziteti
Obeziteti
Melissa Cani
 
Lojrat popullore
Lojrat populloreLojrat popullore
Lojrat popullore
Kristina Doko
 
Perrallat
PerrallatPerrallat
Perrallat
Aldrin Pashku
 
Shqipëria në Luftën e Parë Botërore
Shqipëria në Luftën e Parë BotëroreShqipëria në Luftën e Parë Botërore
Shqipëria në Luftën e Parë Botërore
Shkollë
 

What's hot (20)

Letersia dhe artet e tjera
Letersia dhe artet e tjeraLetersia dhe artet e tjera
Letersia dhe artet e tjera
 
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
 
Huazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipeHuazimet ne gjuhen shqipe
Huazimet ne gjuhen shqipe
 
Ndotja e ajrit
Ndotja e ajrit Ndotja e ajrit
Ndotja e ajrit
 
Shpallja e Pavarësisë në Vorë më 28
Shpallja e Pavarësisë në Vorë   më 28Shpallja e Pavarësisë në Vorë   më 28
Shpallja e Pavarësisë në Vorë më 28
 
Shqiperia e mesme
Shqiperia e mesmeShqiperia e mesme
Shqiperia e mesme
 
Metalet Dhe Jometalet
Metalet Dhe JometaletMetalet Dhe Jometalet
Metalet Dhe Jometalet
 
Pastrimi i gjuhes shqipe
Pastrimi i gjuhes shqipePastrimi i gjuhes shqipe
Pastrimi i gjuhes shqipe
 
HEKURI: HISTORIA, INDUSTRIA DHE PERPUNIMI I TIJ
HEKURI: HISTORIA, INDUSTRIA DHE PERPUNIMI I TIJHEKURI: HISTORIA, INDUSTRIA DHE PERPUNIMI I TIJ
HEKURI: HISTORIA, INDUSTRIA DHE PERPUNIMI I TIJ
 
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
 
Projekt gjeografie klasa 9
Projekt gjeografie klasa 9Projekt gjeografie klasa 9
Projekt gjeografie klasa 9
 
nentori 28-29
nentori  28-29nentori  28-29
nentori 28-29
 
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
 
Lojerat olimpike ne bote dhe ne shqiperi
Lojerat olimpike ne bote dhe ne shqiperiLojerat olimpike ne bote dhe ne shqiperi
Lojerat olimpike ne bote dhe ne shqiperi
 
provimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematikeprovimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematike
 
Obeziteti
ObezitetiObeziteti
Obeziteti
 
Lojrat popullore
Lojrat populloreLojrat popullore
Lojrat popullore
 
Mjedisi
MjedisiMjedisi
Mjedisi
 
Perrallat
PerrallatPerrallat
Perrallat
 
Shqipëria në Luftën e Parë Botërore
Shqipëria në Luftën e Parë BotëroreShqipëria në Luftën e Parë Botërore
Shqipëria në Luftën e Parë Botërore
 

Similar to Shpallja e pavarësisë së Shqipërisë

100-VJET-PAVARSI.pptx
100-VJET-PAVARSI.pptx100-VJET-PAVARSI.pptx
100-VJET-PAVARSI.pptx
BesimFetahu
 
100 vjetori i Pavarsis
100 vjetori i Pavarsis100 vjetori i Pavarsis
100 vjetori i Pavarsis
Daniel Duro
 
Shqiperia pj2
Shqiperia pj2Shqiperia pj2
Shqiperia pj2
EGLI TAFA
 
PROJEKT"HISTORI"
PROJEKT"HISTORI" PROJEKT"HISTORI"
PROJEKT"HISTORI"
fisnik baliu
 
Skenderbeu by : Detjon Korro
Skenderbeu by : Detjon KorroSkenderbeu by : Detjon Korro
Skenderbeu by : Detjon Korro
Detjon Korro
 
Skënderbeu
SkënderbeuSkënderbeu
Skënderbeu
Ysni Ismaili
 
skenderbeu
skenderbeuskenderbeu
skenderbeu
koralda
 
Skenderbeu & Rilindja kombetare
Skenderbeu & Rilindja kombetareSkenderbeu & Rilindja kombetare
Skenderbeu & Rilindja kombetare
Denis Lezo
 
Gjergj Kastrioti Skenderbeu
Gjergj Kastrioti SkenderbeuGjergj Kastrioti Skenderbeu
Gjergj Kastrioti Skenderbeu
Anja Cami
 
Skenderbeu
SkenderbeuSkenderbeu
Skenderbeu
EGLI TAFA
 
GëZuar Festa Shqiptarë Kudo Që Jemi
GëZuar Festa Shqiptarë Kudo Që JemiGëZuar Festa Shqiptarë Kudo Që Jemi
GëZuar Festa Shqiptarë Kudo Që Jemi
Elldini-Upfiek
 
Levizjet nacionaliste ne ballkan
Levizjet nacionaliste ne ballkanLevizjet nacionaliste ne ballkan
Levizjet nacionaliste ne ballkan
Arlinda
 
Ngjarjet me te Rendesishme Historik
Ngjarjet me te Rendesishme HistorikNgjarjet me te Rendesishme Historik
Ngjarjet me te Rendesishme Historik
Tea Sulo
 
Gjergj kastrioti - Skënderbeu
Gjergj kastrioti - SkënderbeuGjergj kastrioti - Skënderbeu
Gjergj kastrioti - Skënderbeu
Besjona Jusufi
 
Rilindasit kombetare qe luftuan me pushke
Rilindasit kombetare qe luftuan me pushkeRilindasit kombetare qe luftuan me pushke
Rilindasit kombetare qe luftuan me pushke
Merkur Sinani
 
Krijimi i shtetit shqiptar
Krijimi i shtetit shqiptarKrijimi i shtetit shqiptar
Krijimi i shtetit shqiptar
Ysni Ismaili
 
Programet serbe fundi shek. XIX, fillimi shek. XX-të për pushtim
Programet serbe fundi shek. XIX, fillimi shek. XX-të për pushtimProgramet serbe fundi shek. XIX, fillimi shek. XX-të për pushtim
Programet serbe fundi shek. XIX, fillimi shek. XX-të për pushtim
izjadin olluri
 
Krijimi i shtetit Shqipëtar
Krijimi i shtetit ShqipëtarKrijimi i shtetit Shqipëtar
Krijimi i shtetit Shqipëtar
Besjona Jusufi
 
Shpallja e pavartesis skenderbeus
Shpallja e pavartesis skenderbeusShpallja e pavartesis skenderbeus
Shpallja e pavartesis skenderbeus
Klodjan Hoxha
 
Histori Shqiptare
Histori ShqiptareHistori Shqiptare
Histori Shqiptare
albioni
 

Similar to Shpallja e pavarësisë së Shqipërisë (20)

100-VJET-PAVARSI.pptx
100-VJET-PAVARSI.pptx100-VJET-PAVARSI.pptx
100-VJET-PAVARSI.pptx
 
100 vjetori i Pavarsis
100 vjetori i Pavarsis100 vjetori i Pavarsis
100 vjetori i Pavarsis
 
Shqiperia pj2
Shqiperia pj2Shqiperia pj2
Shqiperia pj2
 
PROJEKT"HISTORI"
PROJEKT"HISTORI" PROJEKT"HISTORI"
PROJEKT"HISTORI"
 
Skenderbeu by : Detjon Korro
Skenderbeu by : Detjon KorroSkenderbeu by : Detjon Korro
Skenderbeu by : Detjon Korro
 
Skënderbeu
SkënderbeuSkënderbeu
Skënderbeu
 
skenderbeu
skenderbeuskenderbeu
skenderbeu
 
Skenderbeu & Rilindja kombetare
Skenderbeu & Rilindja kombetareSkenderbeu & Rilindja kombetare
Skenderbeu & Rilindja kombetare
 
Gjergj Kastrioti Skenderbeu
Gjergj Kastrioti SkenderbeuGjergj Kastrioti Skenderbeu
Gjergj Kastrioti Skenderbeu
 
Skenderbeu
SkenderbeuSkenderbeu
Skenderbeu
 
GëZuar Festa Shqiptarë Kudo Që Jemi
GëZuar Festa Shqiptarë Kudo Që JemiGëZuar Festa Shqiptarë Kudo Që Jemi
GëZuar Festa Shqiptarë Kudo Që Jemi
 
Levizjet nacionaliste ne ballkan
Levizjet nacionaliste ne ballkanLevizjet nacionaliste ne ballkan
Levizjet nacionaliste ne ballkan
 
Ngjarjet me te Rendesishme Historik
Ngjarjet me te Rendesishme HistorikNgjarjet me te Rendesishme Historik
Ngjarjet me te Rendesishme Historik
 
Gjergj kastrioti - Skënderbeu
Gjergj kastrioti - SkënderbeuGjergj kastrioti - Skënderbeu
Gjergj kastrioti - Skënderbeu
 
Rilindasit kombetare qe luftuan me pushke
Rilindasit kombetare qe luftuan me pushkeRilindasit kombetare qe luftuan me pushke
Rilindasit kombetare qe luftuan me pushke
 
Krijimi i shtetit shqiptar
Krijimi i shtetit shqiptarKrijimi i shtetit shqiptar
Krijimi i shtetit shqiptar
 
Programet serbe fundi shek. XIX, fillimi shek. XX-të për pushtim
Programet serbe fundi shek. XIX, fillimi shek. XX-të për pushtimProgramet serbe fundi shek. XIX, fillimi shek. XX-të për pushtim
Programet serbe fundi shek. XIX, fillimi shek. XX-të për pushtim
 
Krijimi i shtetit Shqipëtar
Krijimi i shtetit ShqipëtarKrijimi i shtetit Shqipëtar
Krijimi i shtetit Shqipëtar
 
Shpallja e pavartesis skenderbeus
Shpallja e pavartesis skenderbeusShpallja e pavartesis skenderbeus
Shpallja e pavartesis skenderbeus
 
Histori Shqiptare
Histori ShqiptareHistori Shqiptare
Histori Shqiptare
 

More from Diana Lamaj

Veshjet tradicionale te Shqiperise
Veshjet tradicionale te ShqiperiseVeshjet tradicionale te Shqiperise
Veshjet tradicionale te Shqiperise
Diana Lamaj
 
Shqiperia ne fokus
Shqiperia ne fokus Shqiperia ne fokus
Shqiperia ne fokus
Diana Lamaj
 
Fotografia dhe aparatet fotografike
Fotografia dhe aparatet fotografikeFotografia dhe aparatet fotografike
Fotografia dhe aparatet fotografike
Diana Lamaj
 
Shkenca e matematikes Biografi te matematikaneve te shquar
Shkenca e matematikes Biografi te matematikaneve te shquarShkenca e matematikes Biografi te matematikaneve te shquar
Shkenca e matematikes Biografi te matematikaneve te shquar
Diana Lamaj
 
Filma te bazuar ne libra
Filma te bazuar ne libraFilma te bazuar ne libra
Filma te bazuar ne libra
Diana Lamaj
 
Fizikanet e medhenj
Fizikanet e medhenj Fizikanet e medhenj
Fizikanet e medhenj
Diana Lamaj
 
Dhuro gjak , shpeto jete!
Dhuro gjak , shpeto jete! Dhuro gjak , shpeto jete!
Dhuro gjak , shpeto jete!
Diana Lamaj
 
Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)
Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)
Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)
Diana Lamaj
 
Metoda per parashikimin e motit
Metoda per parashikimin e motit Metoda per parashikimin e motit
Metoda per parashikimin e motit
Diana Lamaj
 
Naim Frasheri dhe vepra e tij
Naim Frasheri dhe vepra e tijNaim Frasheri dhe vepra e tij
Naim Frasheri dhe vepra e tij
Diana Lamaj
 
Parlare d’Italia
Parlare d’ItaliaParlare d’Italia
Parlare d’Italia
Diana Lamaj
 
Shqiptaret e famshem ne bote ( George Tenet Ish-drejtor i CIA-s)
Shqiptaret e famshem ne bote ( George Tenet Ish-drejtor i CIA-s)Shqiptaret e famshem ne bote ( George Tenet Ish-drejtor i CIA-s)
Shqiptaret e famshem ne bote ( George Tenet Ish-drejtor i CIA-s)
Diana Lamaj
 

More from Diana Lamaj (20)

Ahmet Zogu
Ahmet ZoguAhmet Zogu
Ahmet Zogu
 
Ahmet Zogu
Ahmet ZoguAhmet Zogu
Ahmet Zogu
 
Veshjet tradicionale te Shqiperise
Veshjet tradicionale te ShqiperiseVeshjet tradicionale te Shqiperise
Veshjet tradicionale te Shqiperise
 
Shqiperia ne fokus
Shqiperia ne fokus Shqiperia ne fokus
Shqiperia ne fokus
 
Fotografia dhe aparatet fotografike
Fotografia dhe aparatet fotografikeFotografia dhe aparatet fotografike
Fotografia dhe aparatet fotografike
 
Shkenca e matematikes Biografi te matematikaneve te shquar
Shkenca e matematikes Biografi te matematikaneve te shquarShkenca e matematikes Biografi te matematikaneve te shquar
Shkenca e matematikes Biografi te matematikaneve te shquar
 
Gjakmarrja
GjakmarrjaGjakmarrja
Gjakmarrja
 
Filma te bazuar ne libra
Filma te bazuar ne libraFilma te bazuar ne libra
Filma te bazuar ne libra
 
Fizikanet e medhenj
Fizikanet e medhenj Fizikanet e medhenj
Fizikanet e medhenj
 
Iliada (Homeri)
Iliada (Homeri)Iliada (Homeri)
Iliada (Homeri)
 
Edit Durham
Edit DurhamEdit Durham
Edit Durham
 
Dhuro gjak , shpeto jete!
Dhuro gjak , shpeto jete! Dhuro gjak , shpeto jete!
Dhuro gjak , shpeto jete!
 
Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)
Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)
Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)
 
Adolf Hitler
Adolf Hitler Adolf Hitler
Adolf Hitler
 
Jeronim de rada
Jeronim de radaJeronim de rada
Jeronim de rada
 
Metoda per parashikimin e motit
Metoda per parashikimin e motit Metoda per parashikimin e motit
Metoda per parashikimin e motit
 
Naim Frasheri dhe vepra e tij
Naim Frasheri dhe vepra e tijNaim Frasheri dhe vepra e tij
Naim Frasheri dhe vepra e tij
 
Parlare d’Italia
Parlare d’ItaliaParlare d’Italia
Parlare d’Italia
 
Shqiptaret e famshem ne bote ( George Tenet Ish-drejtor i CIA-s)
Shqiptaret e famshem ne bote ( George Tenet Ish-drejtor i CIA-s)Shqiptaret e famshem ne bote ( George Tenet Ish-drejtor i CIA-s)
Shqiptaret e famshem ne bote ( George Tenet Ish-drejtor i CIA-s)
 
Vace Zela
Vace Zela Vace Zela
Vace Zela
 

Shpallja e pavarësisë së Shqipërisë

  • 1. Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë Shpallja e Pavarësisë ose Deklarata e Pavarësisë është shpallja e pavarësisë së Vilajetit shqiptar nga Perandoria Osmane.Shqipëria u vetëshpall e pavarur në Vlorë më 28 nëntor 1912 nga Ismail Qemali. Në shpalljen pavarësisë morën pjesë 83 delegatë nga të gjitha trevat shqiptare. Menjëherë pas shpalljes së pavarësisë, Asambleja e Vlorës formoi qeverinë e parë të Shqipërisë së Pavarur të drejtuar nga Ismail Qemali si dhe Pleqësinë. Njohja ndërkombëtare e pavarësisë si dhe përcaktimi i kufijve të Shqipërisë u bë pas një viti në Konferencën e ambasadorëve në Londër, vendim i së cilës qe shpallja e Principatës shqiptare sovrane nga Perandoria Osmane nën mbikqyrjen e Komisionit Ndërkombëtar të Kontrollit dhe lënia e gjysmës së territoreve të shtetit të porsaformuar jashtë kufijve të tij administrativë.
  • 2. Lufta e Parë Ballkanike dhe Shqipëria • Lufta e Parë Ballkanike, përderisa drejtohej kundër Turqisë dhe kishte për qëllim bashkimin kombëtar të popujve ballkanikë, objektivisht kryente një funksion përparimtar. Por ajo u drejtua nga qarqet shoviniste të vendeve të Ballkanit dhe u kthye në një luftë grabitqare, pushtuese, sidomos ndaj Shqipërisë e Maqedonisë. • Shqiptarët ishin po aq të interesuar sa edhe popujt e tjerë të shtypur të Ballkanit për t’u çliruar nga zgjedha osmane. Përfaqësuesit e tyre bënë përpjekje për t’u lidhur me fqinjët në luftën e përbashkët kundërosmane, por këto përpjekje dështuan për faj të krerëve të Aleancës Ballkanike, të cilët nuk dëshironin t’i kishin shqiptarët si palë me të drejta të barabarta në këtë aleancë, sepse ishin marrë vesh ndërmjet tyre për copëtimin e Shqipërisë. Prandaj, shqiptarët nuk hynë në një aleancë, krerët e së cilës synonin t’i përdornin ata si mish për top në luftën kundër Perandorisë Osmane. Pjesëmarrja e shqiptarëve në këtë aleancë, pa u njohur zyrtarisht të drejtat e tyre, do të ishte një vetëvrasje.
  • 3. • Planet aneksioniste të Serbisë, të Malit të Zi e të Greqisë kundrejt Shqipërisë, plane që filluan të viheshin në jetë me shpërthimin e Luftës së Parë Ballkanike, ishin pjellë e një politike të pajustifikueshme armiqësore ndaj një populli fqinj, që kishte bërë një luftë të vazhdueshme kundër sundimit shekullor osman dhe kishte treguar se ishte një aleat i sigurt në luftën kundër armikut të përbashkët. Shtetet ballkanike jo vetëm dërgonin ushtarët e tyre të vriteshin me shqiptarët, që ishin të vendosur të mbronin deri në fund lirinë e tërësinë e tokës së tyre, por edhe u jepnin Fuqive të Mëdha një armë të fortë në dorë për të ndërhyrë në punët e Ballkanit, që të vinin në orbitën e tyre si popullin shqiptar, ashtu edhe popujt fqinjë. Për këtë arsye, Lufta Ballkanike krijoi në Shqipëri një gjendje shumë të ndërlikuar e kontradiktore. Nga njëra anë, në masat popullore vazhdonte të ishte gjallë fryma e luftës kundër zgjedhës osmane, nga ana tjetër, po bëhej gjithnjë më i qartë rreziku që kërcënonte Shqipërinë nga fqinjët ballkanikë, të cilët pas dëbimit të turqve nga gadishulli synonin të zinin vendin e Perandorisë Osmane në të dhe të fshinin kombin shqiptar nga harta politike e Ballkanit.
  • 4. • Ndryshe nga vendet e tjera ballkanike, Shqipëria edhe kësaj radhe, në këto çaste tepër kritike, u ndodh vetëm, me armikun e vjetër në vatër dhe e sulmuar nga agresorë të rinj. Ky rrezik kombëtar vuri në lëvizje të gjitha klasat e shtresat shoqërore të vendit. Përpara tyre u ngrit në mënyrë më serioze çështja e fatit të Shqipërisë, e qëndrimit që duhej mbajtur ndaj konfliktit ballkanik, e mënyrave dhe e mjeteve për ta shpëtuar Shqipërinë nga katastrofa që kërcënonte Turqinë. • Qysh në fillim të tetorit gazeta “Liri e Shqipërisë”, që përfaqësonte opinionin e kolonisë shqiptare të Sofjes, duke parashikuar ngjarjet, u drejtohej shqiptarëve me thirrjen: “... të marrim armët dhe të mbrojmë kufijtë e mëmëdheut tonë, duke kërkuar autonominë e Shqipërisë”. Po kjo gazetë u drejtohej shqiptarëve t’u përmbaheshin udhëzimeve të Sami Frashërit në veprën “Shqipëria ç’ka qënë, ç’është e ç’do të bëhet ?”, d.m.th. t’i jepnin një goditje të fortë Turqisë për të mos u rrokullisur me të në greminë.
  • 5. • Ndryshe e vlerësuan gjendjen kolonitë shqiptare të mërgimit në ShBA. Ato u nisën nga fakti se Turqia, megjithëse ishte armike e Shqipërisë, u kishte njohur shqiptarëve disa të drejta kombëtare, kurse pjesëtarët e Aleancës Ballkanike synonin ta copëtonin atë krejtësisht. Prandaj mbledhja e përfaqësuesve të kolonive shqiptare të ShBA-së, që u bë më 6 tetor 1912 në Boston, duke “... marrë në sy atë që po mundet Turqia, e që shtetet e Ballkanit do ta ndajnë Shqipërinë në mes tyre”, deklaronte: “Është detyrë e atdhetarëve shqiptarë të jenë plotësisht të bashkuar me guvernën (qeverinë - shën. i aut.) otomane kundër armiqve të Mbretërisë”. Ndonëse frymëzohej nga qëllime patriotike, qëndrimi i kolonive shqiptare të ShBA-së përmbante në vetvete një rrezik të madh për vendin. Përkrahja pa kushte që shqiptarët do t’i jepnin Turqisë në luftën kundër Aleancës Ballkanike do të sillte si pasojë që Shqipëria të pësonte të njëjtin fat që do të pësonte Turqia në Ballkan dhe do t’u jepte një argument të fortë qeverive të Aleancës Ballkanike për të mbrojtur përpara opinionit publik ndërkombëtar planin e copëtimit të Shqipërisë si një provincë e thjeshtë turke. •
  • 6. • Brenda në Shqipëri nismën për një veprim politik, që ta nxirrte vendin nga gjendja e vështirë dhe e ndërlikuar e krijuar nga Lufta Ballkanike, e morën shoqëritë atdhetare, Komiteti “Shpëtimi” dhe “Shoqëria e Zezë për Shpëtim” që ishte krijuar në Shkup. Përfaqësuesit e tyre Sali Gjuka, Nexhip Draga, Bedri Pejani, Mithat Frashëri etj., organizuan në Shkup më 14 tetor 1912 një mbledhje, për të cilën ishte marrë qysh përpara edhe miratimi i Hasan Prishtinës e i Bajram Currit, që kishin shkuar në front për organizimin e mbrojtjes së tokave shqiptare. • Mbledhja e Shkupit arriti në përfundimin se Perandoria Osmane do ta humbiste luftën dhe vendosi t’u njoftonte Fuqive të Mëdha se populli shqiptar po i kapte armët jo për të forcuar sundimin e Turqisë në Ballkan, por për t’i dalë zot tërësisë tokësore e lirisë së Shqipërisë. Pra, vijonte deklarata, shqiptarët nuk do të pranonin për katër vilajetet veçse një formë të vetme qeverisjeje. Ky vendim përputhej me atë që ishte shprehur nga gazeta “Liri e Shqipërisë” dhe ishte vendimi më i drejtë e më realist që mund të merrej në këto rrethana. Ai iu dorëzua përfaqësuesve të fuqive të huaja në Shkup më 16 tetor. •
  • 7. • Mbledhja e Shkupit caktoi edhe një delegacion, i cili do të shkonte në Malësi të Madhe për t’i shkëputur malësorët nga bashkëpunimi me Malin e Zi. Ky delegacion u autorizua gjithashtu të merrej vesh me krahinat e tjera të vendit për organizimin e një kuvendi kombëtar që do të vendoste për fatin e atdheut. Por ai nuk mundi të arrinte në Malësi të Madhe; ngjarjet në frontin e luftës ishin zhvilluar me një shpejtësi të tillë, që e detyruan të ndalej përkohësisht në Pejë e në Gjakovë, ku mori autorizimin nga popullsia për ta përfaqësuar atë në veprimtaritë që po ndërmerreshin kundër copëtimit të vendit. Prej këtej delegacioni i Kosovës u drejtua në Shqipërinë e Mesme e të Jugut, ku ishin marrë nisma nga rrethet atdhetare lokale për organizimin e kuvendit kombëtar dhe kishte filluar zgjedhja e delegatëve. • Ushtritë e aleatëve ballkanikë brenda një kohe të shkurtër e shpartalluan ushtrinë turke në të gjitha frontet. Trupat bullgare, pasi thyen qëndresën e forcave turke, të përqendruara në Trakën Lindore, iu drejtuan Adrianopojës. Forcat e Malit të Zi, të ndara në tri kolona, sulmuan dy në drejtim të Shkodrës dhe njëra në drejtim të Pejës. Brenda tri javësh ato pushtuan Pejën dhe iu drejtuan Shkodrës. •
  • 8. • Mbreti Nikolla i Malit të Zi, ndërsa u premtonte malësorëve se do të respektonte flamurin shqiptar, në thirrjen drejtuar popullit malazez e ftonte këtë t’u jepte dorën “vëllezërve nën zgjedhë të Malësisë, të cilët prej më shumë se dy vjetësh luftonin për të drejtat e lirinë e tyre dhe për bashkimin me Malin e Zi”. Kur doli në shesh mashtrimi i mbretit malazez dhe kur në tokat shqiptare të pushtuara, në vend të flamurit kombëtar u ngrit ai i Malit të Zi, malësorët, që kishin marrë pjesë aktive në këtë luftë krahas ushtrive malazeze, u tërhoqën në masë nga lufta. • Edhe mbreti serb Pjetër, në manifestin që shpalli në fillim të fushatës ushtarake serbe, deklaronte në mënyrë demagogjike se do t’u sillte edhe shqiptarëve lirinë, vëllazërinë dhe barazinë. • Më 15 tetor filloi mësymja e trupave serbe në rajonin e Vranjës, ndërsa më 18 tetor u hodh në sulm gjithë ushtria prej 286 000 vetash, në drejtimin Nish-Manastir-Elbasan, Nish-Manastir-Selanik dhe Kurshunli-Prizren-Durrës. Forca të tjera sulmuan nga veriu, në drejtimin Rashkë-Mitrovicë-Pejë dhe Javor-Priepolje. • Turqia u gjend e papërgatitur për luftë. Qeveria turke vendosi të formonte repartet e armatosura vullnetare shqiptare, që do të pajiseshin me armë nga depot e shtetit. Doli edhe një urdhër i ministrit të Luftës për t’u dërguar shqiptarëve 50 000 pushkë. Megjithatë nuk u dërgua asgjë, shqiptarët u lanë pa armë, në mëshirën e fatit. Qeveria xhonturke nuk qe në gjendje të përfitonte nga forca e madhe e shqiptarëve dhe nga gatishmëria për të mbrojtur atdheun e vet. •
  • 9. • Shqiptarët e Kosovës, veçanërisht ata të Llapit dhe të krahinave përreth, u qëndruan me vendosmëri në luftimet e Merdarit (14-18 tetor), në veri të Podujevës, forcave të Armatës së parë dhe të tretë serbe. Ushtria turke një ditë para betejës braktisi frontin në disa pika. Luftimet në Merdar ishin të ashpra. Serbët e morën atë pas humbjeve të mëdha. Edhe mbrojtja e kufirit nga Rashka në Podujevë u mbeti vullnetarëve shqiptarë, të udhëhequr nga Isa Boletini. Me organizimin e mbrojtjes në veri të Prishtinës u mor Hasan Prishtina, ndërsa në Gjakovë, Plavë e Guci Bajram Curri. • Pasi morën Merdarin, forcat serbe të Armatës së parë depërtuan në Podujevë dhe, së bashku me ushtritë e Armatës së tretë, më 20 tetor filluan sulmin mbi Prishtinën. Vullnetarët shqiptarë luftuan me vendosmëri, por për mungesë të municionit u tërhoqën nga qyteti, që ra po atë ditë në duart e serbëve. Më 23 tetor u pushtua Vuçiterna dhe pas saj Mitrovica. Me organizimin e forcave vullnetare shqiptare në zonën e Gjilanit, të Moravës e të Karadakut u mor Idriz Seferi, që arriti të grumbullojë 6 000 luftëtarë, të cilët u hodhën në kufirin me Serbinë, ku së bashku me forcat e vendit u bënë ballë njësive të Armatës së tretë serbe. Luftimet në këtë trevë juglindore të Kosovës vazhduan 7 ditë, duke filluar nga koha e sulmit të ushtrisë serbe më 15 tetor. Pasi theu qëndresën e shqiptarëve në kufirin juglindor të Kosovës, ushtria serbe mundi të pushtonte më 24 tetor qytetin e Gjilanit. Më 23 tetor serbët pushtuan Vuçiternën dhe pas saj Mitrovicën. • Pas pushtimit të Prishtinës ushtria serbe filloi veprime të tjera në përmasa të mëdha, të cilat kishin si objektiv të parë pushtimin e Ferizajt, të Kumanovës e të Shkupit, për të vijuar më tej marshimin drejt jugut dhe drejt pjesës perëndimore të Shqipërisë. •
  • 10. • Natën e 23-24 korrikut Armata e tretë serbe filloi një marshim drejt Shkupit e Kumanovës. Më 24 tetor pushtoi Lipjanin dhe po në këtë ditë iu afrua Ferizajt. Edhe mbrojtja e tij u mbeti rreth 10 000 vullnetarëve shqiptarë. Në mesditën e 25 tetorit ushtria serbe filloi sulmin e përgjithshëm mbi qytetin, të cilin e pushtoi në mbrëmjen e 25 tetorit. Forcat shqiptare u tërhoqën drejt Kaçanikut. • Por luftimet më të mëdha u bënë në Grykën e Carralevës. Pas dy ditë lufte me 2 000-3 000 vullnetarë shqiptarë, forcat serbe, pasi lanë këtu shumë ushtarë të vrarë e të plagosur, më 26 tetor e pushtuan këtë grykë. Më 30 tetor u pushtua Prizreni. Beteja më e madhe e trevës së Kosovës ishte ajo e Kumanovës (22-24 tetor), ku serbët hodhën ushtrinë e Armatës së parë, të përbërë nga 126 000 veta. Armata turke e Vardarit kishte vendosur në këtë front 50 000 luftëtarë. Midis tyre kishte edhe disa mijëra ushtarë shqiptarë, përveç forcave vullnetare të ardhura nga treva e Kumanovës e rrethet e tjera. • Më 24 tetor ushtria turke u thye përfundimisht në Kumanovë. Pas pushtimit të Kumanovës, më 26 tetor forcat e Armatës së parë serbe pushtuan pa luftë Shkupin. Me pushtimin e Shkupit përfundoi faza e parë e Luftës Balkanike. Periudha e dytë ishte ajo e luftës për pushtimin e territoreve shqiptare në pjesën perëndimore të vilajetit të Kosovës, në vilajetet e Manastirit, të Shkodrës e të Janinës. • Sikurse shkruajnë gjeneralët turq, pjesëmarrës në këto beteja, shqiptarët luftuan me trimëri të madhe për të mbrojtur atdheun e vet, tokën amtare. Ata nuk e braktisën asnjëherë frontin dhe shpesh luftuan edhe pasi ushtria turke kishte braktisur vijën e luftës. Në Betejën e Kumanovës u vra gjithë efektivi i batalionit të ushtarëve të Gjilanit. Ndërsa numri i përgjithshëm i shqiptarëve, që u vranë në këtë betejë, arrin në 10 000 veta. •
  • 11. • Pas pushtimit të Shkupit, ushtria serbe vazhdoi mësymjen drejt pjesës perëndimore të vilajetit të Kosovës (drejt Prizrenit, Pejës, Gjakovës etj.), drejt vilajeteve të Manastirit (pushtuan Manastirin), të Shkodrës e të Janinës. Ata kaluan nëpër luginën e Drinit, pushtuan Lumën, Mirditën e Matin, dolën në Lezhë dhe u dyndën në Shqipërinë e Mesme. Një pjesë e tyre iu drejtua Durrësit, kurse kolona të tjera u nisën drejt veriut dhe, së bashku me forcat malazeze që kishin marrë Shëngjinin, plotësuan rrethimin e Shkodrës. • Shqiptarët, të braktisur nga ushtritë osmane, edhe pse luftuan kudo me trimëri, nuk qenë në gjendje të ndalnin sulmin e kombinuar të aleatëve ballkanikë, të përgatitur ushtarakisht prej dhjetëra vjetësh dhe të armatosur deri në dhëmbë. Në fillim të dhjetorit të vitit 1912 ushtritë serbo-malazeze kishin pushtuar pjesën më të madhe të Shqipërisë dhe arritën në jug deri në luginën e Shkumbinit, në vijën Durrës-Kavajë-Peqin-Elbasan-Pogradec-Strugë. • Ndërkohë edhe ushtria greke, pasi theu forcat turke në Thesali e në Epir, mori Selanikun, rrethoi Janinën, shtiu në dorë Sazanin dhe zbarkoi në Himarë, të cilën e pushtoi bashkë me disa fshatra përreth. • Menjëherë pas sukseseve të para qeveritarët e Serbisë, të Malit të Zi dhe të Greqisë, si edhe shtypi i tyre, filluan t’i deklaronin gjithnjë më hapur qëllimet e veta ndaj Shqipërisë, duke i justifikuar ato me argumentet absurde të paaftësisë së “fiseve të egra” e “barbare” shqiptare për të formuar shtetin e vet. • Këto deklarata u shoqëruan me një veprimtari gjakatare, terroriste, shfarosëse të ushtrive malazeze e serbe dhe më vonë greke kundër popullsisë shqiptare, që nuk mëshiruan as gratë, as fëmijët e as pleqtë. Pushtimi i Kosovës e i viseve të tjera të Shqipërisë u shoqërua me vrasje në masë të luftëtarëve kosovarë dhe me masakrimin e me shpërnguljen e popullsisë. Qëllimi i Beogradit ishte që “Serbia të bëhej shtet i pastër, thjesht serb, nacional”. Proklamatave të mbretit të Serbisë, për barazinë e shqiptarëve me serbët në shtetin e Serbisë, ua zunë vendin pas fillimit të luftës urdhrat për shfarosjen e shqiptarëve. Gjeneralët serbë pranonin haptazi atëherë se “ne i linim të qetë turqit, por vramë sa mundëm ç'qenë shqiptarë”. Deviza e ushtrisë serbe ishte: “Të shfarosim shqiptarët !”.
  • 12. • Kudo që shkelën, në fshatrat e qytetet e Kosovës dhe të të gjithë Shqipërisë, serbët mbollën vdekje e shkatërrime. Vetëm në dy muajt e parë të luftës, në tetor-nëntor 1912, u vranë 25 000 shqiptarë. Vrasja e shqiptarëve ishte programuar zyrtarisht nga Beogradi, që kishte urdhëruar “të mos lihej asnjë gjurmë shqiptare në ato vise”. Qytete të tëra, si Prishtina, Vuçiterna, Ferizaj, Gjilani, Kumanova, Presheva, Prizreni, Peja etj., iu nënshtruan shkatërrimeve. Fshatrat përreth këtyre qyteteve u bënë shkrumb e hi, ndërsa banorët e tyre, pa kursyer as gratë, pleqtë e fëmijët, u vranë ose u dogjën të gjallë, në zjarrin e shtëpive të tyre. Ushtria malazeze plaçkiti Gjakovën dhe dogji pazarin e saj. Sikurse pohonte sekretari i N. Pashiçit, në rrugën midis Prizrenit dhe Pejës kishte vetëm fshatra të djegura, ndërsa banorët e tyre ishin masakruar. Në Pejë vriteshin çdo ditë 25 shqiptarë. Pasi shtypën qëndresën e 2 000 lumjanëve, serbët, në tetor 1912, masakruan popullsinë e Lumës, 700 veta, duke përfshirë pleqtë, gratë, fëmijët e madje edhe ata të sapo lindur që u therrën ose u dogjën të gjallë në shtëpitë e tyre, dogjën e rrafshuan me tokën thuajse të gjitha fshatrat e Lumës. Fshati Nishor, në veriperëndim të Prizrenit u rënua nga goditjet e artilerisë, ndërsa popullsia u masakrua, u vranë gjithë burrat. Bashkëkohësit shkruanin se në fshatra të tëra të Kosovës nuk mbeti i gjallë asnjë njeri.
  • 13. • Në territorin midis Kumanovës e Shkupit, sipas njoftimeve të shtypit të kohës, u vranë 3 000 veta, nga të cilët 2 000 në rrethin e Shkupit. Terrorit të paparë iu nënshtrua edhe popullsia e qytetit të Shkupit. Çdo ditë oficerët serbë organizonin ekspedita në fshatrat rreth Shkupit për të terrorizuar dhe për të masakruar fshatarët. Mijëra njërëz të pambrojtur vinin nga Kumanova e nga Presheva, duke shpresuar të gjenin shpëtim në Shkup. Por edhe këtu i priste vdekja nga ushtarët serbë ose nga uria. Masakra të mëdha u bënë në Malin e Zi të Shkupit, ku u dogjën 29 fshatra shqiptare. Pas pushtimit të Ferizajt, u vranë këtu 1 200 veta. • Gjatë kësaj fushate persekutimesh ndaj shqiptarëve u arrestuan në rrethet e Shkupit, në muajin nëntor, Hasan Prishtina, Nexhip Draga, Idriz Seferi, Sait Hoxha, Kosum Seferi dhe mjaft udhëheqës të tjerë të lëvizjes shqiptare, të cilët, meqë nuk pranuan të nënshkruanin deklaratat e besnikërisë ndaj Serbisë, u hodhën në burgjet e Beogradit, ku u mbajtën deri më 16 maj 1913. • Pushtimi i Kosovës u shoqërua me shpërngulje në masë të popullsisë shqiptare nga trojet e tyre amtare. Vetëm në periudhën e Luftës së Parë Ballkanike u shpërngulën nga vise të ndryshme të vilajetit të Kosovës rreth 150 000 shqiptarë. •
  • 14. • Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë • Fitoret e rrufeshme të shteteve ballkanike i detyruan Fuqitë e Mëdha të rishikonin vendimin e tyre për të mos lejuar ndryshimin e status quo-së në Ballkan. Qysh në fund të tetorit në rrethet diplomatike dhe në shtypin evropian filloi të flitej për nevojën e ndryshimeve territoriale në të mirë të aleatëve ballkanikë. Në këto kushte, patriotët shqiptarë që ndodheshin jashtë atdheut vendosën të ndërmerrnin një veprim të ri politik krahas atij të “Shoqërisë së zezë për shpëtim” e të rretheve të tjera atdhetare brenda vendit. Qëllimi i këtij veprimi do të ishte të shpëtohej Shqipëria nga copëtimi, të ruhej tërësia e saj tokësore e të mblidhej një kuvend kombëtar që do të vendoste për fatin e saj. Nismën për këtë veprim të ri e morën Ismail Qemali dhe Luigj Gurakuqi, të cilët mendonin se do të kishin përkrahjen e Lidhjes Tripalëshe. Ata u nisën nga Stambolli dhe arritën në Bukuresht, ku më 5 nëntor 1912 organizuan mbledhjen e kolonisë shqiptare të atjeshme. Aty u vendos të themelohej “një komitet drejtonjës” që të merrte në dorë qeverinë e vendit; të krijohej një komision që do të shkonte në Evropë për të mbrojtur përpara qeverive të Fuqive të Mëdha “të drejtat kombëtare e lokale të popullit shqiptar” dhe një komitet në Bukuresht, që do të bashkërendonte veprimtarinë e komiteteve të tjera brenda e jashtë Shqipërisë për t’i ardhur atdheut në ndihmë. Mbledhja e Bukureshtit në vendimin e saj nuk përcaktoi qartë nëse do të kërkohej autonomi a pavarësi. Kjo do të përcaktohej, siç duket, nga zhvillimi i mëtejshëm i ngjarjeve dhe nga qëndrimi që do të mbanin kundrejt çështjes shqiptare Fuqitë e Mëdha. Për këtë qëllim Ismail Qemali me shokë shkoi në Vjenë, ku bisedoi me ambasadorin anglez, Berhtoldin, dhe me ambasadorin italian. Gjatë rrugës ose ndoshta në kryeqytetin austriak Ismail Qemali u njoftua për lëvizjen që kishte filluar në Shqipëri për mbledhjen e një kuvendi kombëtar.
  • 15. • Ai i deklaroi më 10 nëntor ambasadorit anglez se do të nisej së shpejti për në Vlorë për të marrë pjesë në një mbledhje të krerëve shqiptarë, se shqiptarët ishin të vendosur të ruanin vendin e tyre, se ata do të luftonin deri në pikën e fundit të gjakut për të mos lejuar një copëtim të tij dhe se krijimi i një Shqipërie më vete do të mënjanonte një ndërhyrje të Austrisë dhe të Italisë.Ideja për mbledhjen e një kuvendi në Shqipëri, që do t’u paraqiste Fuqive të Mëdha kërkesat e popullit shqiptar, kishte gjetur përkrahjen e qeverisë austro-hungareze. Berhtoldi e njoftoi Ismail Qemalin se Vjena ishte për një Shqipëri autonome. I tillë ishte edhe opinioni që mbizotëronte në rrethet diplomatike të Fuqive të tjera të Mëdha. Por autonomia në kuadrin e Perandorisë Osmane tashmë nuk kishte asnjë kuptim. Ushtria osmane në Ballkan ishte shpartalluar në të gjitha frontet. Trupat serbe, malazeze e greke kishin hyrë thellë në tokën shqiptare.Në këto kushte e vetmja zgjidhje e drejtë e çështjes shqiptare ishte ajo e shpalljes së pavarësisë. Në këtë përfundim arriti grupi i atdhetarëve i kryesuar nga Ismail Qemali, i cili më 19 nëntor deklaronte në Trieste, ku kishte arritur bashkë me shokët, se: “... menjëherë pas mbërritjes së tij në Shqipëri do të shpallej pavarësia e Shqipërisë dhe do të zgjidhej qeveria e përkohshme”. Nga Triestja komisionit që ishte formuar në Vlorë për përgatitjen e mbledhjes së kuvendit kombëtar iu dërgua një telegram, me anë të të cilit kërkohej që të merreshin masa për thirrjen e delegatëve.Ideja e pavarësisë së Shqipërisë dhe lajmi i mbledhjes së kuvendit kombëtar u pritën me entuziazëm të madh në Shqipëri, ku gjetën një truall të përgatitur qysh më parë nga rrethet atdhetare të vendit.
  • 16. • Këto rrethe kishin vendosur lidhje ndërmjet tyre dhe kishin caktuar Vlorën si qendër ku do të bëhej mbledhja e përfaqësuesve të kombit shqiptar.Grupi i kryesuar nga Ismail Qemali arriti në Durrës më 21 nëntor. Së bashku me atdhetarët durrsakë ai vendosi të ngrinte në qytet flamurin kombëtar. Por autoritetet osmane, të ndihmuara nga armiku i Lëvizjes Kombëtare Shqiptare dhespot Jakovi, arritën, ndonëse përkohësisht, ta pengonin këtë veprim. Komanda turke e Janinës u orvat nga ana e saj ta kapte Ismail Qemalin gjallë ose vdekur, por shumë shpejt u detyrua të hiqte dorë nga ky vendim. Administrata turke në krahinat e Shqipërisë, të papushtuara ende nga ushtritë ballkanike, në përgjithësi nuk ishte në gjendje ta pengonte lëvizjen shqiptare. Ajo i trembej shumë një konflikti të armatosur me shqiptarët, në një kohë kur po ndiqej këmba-këmbës nga aleatët ballkanikë dhe kur e vetmja rrugë tërheqjeje në perëndim ishte Shqipëria.Të shoqëruar nga delegatët e Durrësit, të Shijakut, të Tiranës e të Krujës, Ismail Qemali me shokët e tij u nisën për në Kavajë. Prej andej nëpër Karatoprak kaluan në Fier, ku u takuan me delegatët e Kosovës, dhe më 25 nëntor arritën në Vlorë. Këtu delegatët e popullit shqiptar u pritën me festë. “Një zjarr i shenjtë patriotizmi, - shkruan Ismail Qemali në kujtimet e tij, - kishte pushtuar qytetin ku kisha lindur dhe populli më përshëndeste kudo me entuziazëm dhe gëzim”.Puna e parë e udhëheqësit patriot qysh më 26 nëntor ishte organizimi i forcave të armatosura. Për këtë qëllim ai ngriti një komision organizues dhe u dërgoi pleqësive të katundeve një qarkore, me anën e së cilës porositeshin të mobilizonin njerëzit e aftë për armë dhe t’i mbanin ata në gatishmëri. Ndërkohë, ushtria serbe po përparonte me shpejtësi në tokat shqiptare. Ajo po i afrohej Durrësit, Tiranës, Krujës dhe Elbasanit. Rrethet atdhetare të këtyre qyteteve vendosën ta shpallnin sa më parë pavarësinë për t’i vënë autoritetet ushtarake serbe përpara faktit të kryer.
  • 17. • Më 25 nëntor Elbasani shpalli i pari pavarësinë. Të nesërmen atë e shpallën Durrësi e Tirana dhe më 27 nëntor Kavaja, Peqini e Lushnja. Për shkak të përparimit të pandalur të ushtrive serbe, gjendja në Shqipëri po bëhej gjithnjë më kritike. Kjo ishte arsyeja që në mbrëmjen e 27 nëntorit delegatët që ndodheshin në Vlorë, ndonëse nuk kishin arritur ende përfaqësuesit e disa krahinave, vendosën të mblidhnin të nesërmen kuvendin kombëtar.Më 28 Nëntor 1912, në orën 14, u hap në Vlorë Kuvendi Kombëtar. Në mbledhjen e parë të Kuvendit morën pjesë 37 delegatë, të cilët u shtuan gjatë ditëve që pasuan duke arritur në 63 veta, që përfaqësonin të gjitha viset shqiptare. Pjesa më e madhe e tyre ishin udhëheqës e veprimtarë të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. • Isa Boletini mbërriti me 400 luftëtarë kosovarë më 29 nëntor, i pritur me gëzim të madh nga popullsia dhe nga delegatët e Kuvendit. Nga udhëheqësit e tjerë kosovarë, për shkak të rrethanave të luftës, nuk mundën të merrnin pjesë Hasan Bej Prishtina, Nexhip Draga, Idriz Seferi, Sait Hoxha etj., që ndodheshin në burgun e Beogradit, si edhe Bajram Curri, i cili, ndonëse u nis për në Kuvend, u pengua nga luftimet gjatë rrugës
  • 18. • Pjesëmarrja në Kuvend e delegatëve nga të gjitha qytetet e Shqipërisë, duke përfshirë edhe ato që ndodheshin të pushtuara nga ushtritë serbe, malazeze e greke, i dha atij karakterin e një asambleje kombëtare mbarëshqiptare. Kjo ishte njëherazi shprehje e vendosmërisë së të gjithë shqiptarëve për t’u bashkuar në shtetin e vet kombëtar, në të cilin do të përfshiheshin të gjitha viset shqiptare.Kuvendi zgjodhi si kryetar Ismail Qemalin, i cili foli për të kaluarën e Shqipërisë nën sundimin osman dhe për luftërat e shqiptarëve për të fituar të drejtat e tyre. Ai vuri në dukje se në rrethanat e krijuara nga Lufta Ballkanike “e vetmja udhë shpëtimi ishte ndarja e Shqipërisë nga Turqia”.Propozimi i kryetarit u miratua njëzëri nga delegatët, të cilët nënshkruan dokumentin historik për Pavarësinë e Shqipërisë, ku thuhej: “... Shqipëria me sot të bëhet më vehte, e lirë e mosvarme”. Pastaj u ngrit madhërisht flamuri kombëtar i Shqipërisë përpara mijëra njerëzve që ishin mbledhur jashtë selisë së Kuvendit e që e pritën këtë ngjarje historike me brohoritje entuziaste, ndërsa populli përshkonte duke kënduar rrugët e qytetit, oratorët atdhetarë, si Jani Minga, Murat Toptani etj., me fjalimet e zjarrta evokonin luftërat e popullit shqiptar për liri.Nga Kuvendi i Vlorës doli gjithashtu qeveria e përkohshme e kryesuar nga Ismail Qemali. •
  • 19. • Delegatet • Berat: Sami Bej Vrioni, Ilias Bej Vrioni, Taq Tutulani, Babë Dud Karbunara; • Skrapar: Xhelal Koprencka; Hajredin Bej Cakrani; • Lushnjë: Qemal Bej Mullai, Ferit Bej Vokopola, Nebi Efendi Sefa; • Dibër: Myfti Vehbi Dibra, Sherif Lengu; • Mat: Ahmet Bej Zogu (më vonë Zogu I), Riza Bej Zogolli, Kurt Agë Kadiu; • Ohër dhe Strugë: Zyhdi Ohri, Dr. H. Myrtezai, Nuri Sojlliu, Hamdi Bej Ohri, Mustafa Baruti, Dervish Hima; • Durrës: Abaz Efendi Çelkupa, Mustafa Agë Hanxhiu, Jahja Ballhysa, Dom Nikoll Kaçorri; • Tiranë: Abdi Bej Toptani, Murat Bej Toptani; • Shijak: Xhelal Bej Deliallisi, Ymer Bej Deliallisi, Ibrahim Efendiu; • Krujë: Mustafa Merlika-Kruja;
  • 20. • Elbasan: Lef Nosi, Shefqet Bej Daiu, Qemal Bej Karaosmani, Dervish Bej Biçaku; • Peqin: Mahmud Efendi Kaziu; • Gramsh-Tomorricë: Ismail Qemali Gramshi (jo Ismail Bej Vlora); • Gjirokastër: Azis Efendi Gjirokastra, Elmaz Boçe, Veli Harxhi, Myfid Bej Libohova, Petro Poga, Jani Papadhopulli; • Përmet: Veli Bej Këlcyra, Syrja Bej Vlora; • Tepelenë: Feim Bej Mezhgorani; • Janinë: Kristo Meksi, Aristidh Ruci; • Çamëria: Veli Gërra, Jakup Veseli, Rexhep Demi, Azis Tahir Ajdonati; • Delvinë: Avni Bej Delvina; • Korçë: Pandeli Cale, Thanas Floqi, Spiro Ilo, • Pogradec: Hajdar Blloshmi; • Kosovë, Gjakovë dhe Plavë-Guci: Rexhep Bej Mitrovica, Bedri Pejani, Salih Gjuka, Midhat Frashëri, Mehmet Pashë Deralla, Isa Boletini, Riza Bej Gjakova, Hajdin Bej Draga, Dervish Bej Ipeku, Zenel Bej Begolli, Qerim Begolli; • Shkodër: Luigj Gurakuqi; • Vlorë: Ismail Qemali, Zihni Abaz Kanina, Aristidh Ruci, Qazim Kokoshi, Jani Minga, Eqrem Bej Vlora; • Kolonia shqiptare në Bukuresht: Dhimitër Zografi, Dhimitër Mborja, Dhimitër Berati, Dhimitër Ilo