SlideShare a Scribd company logo
Üretim Yönetiminde
Kapasite Planlaması
1
Kapasite
 Kapasite, işletmenin üretim yeteneğinin bir ölçüsüdür. “Bir işletmede belli bir
dönemde ulaşılabilecek çıktı hacmi” ya da “Belli bir dönemde kullanılan
üretim faktörleri” şeklinde tanımlanabilir.
 Üretim planlamacıları “kapasite” kavramından, üretilecek yapının nicelik,
teslim zamanı ile kazanç ya da sosyal gereksinmenin karşılanmasındaki
düzeyi anlarlar
2
Kapasite planlamasının önemi
 Kapasite kararları, kullanılacak teknolojiye ilişkin stratejik kararla da yakından
ilgilidir ve büyük sermaye yatırımları gerektirir.
 İşletmelerde yatırım üzerinden getirinin önemli bir kriter olması nedeniyle,
kapasite planlama kararlarının yol açtığı maliyetler ve sağlayacağı getiriler
dikkatli bir şekilde değerlendirilmelidir.
3
Kapasite ölçme birimleri
 Kapasitenin en genel ölçüm şekli işletmeye uygun bir ölçme birimiyle
olmaktadır.
 Kapasite ölçü birimi, zaman faktörü dikkate alınarak belirli bir dönemde
kullanılan girdi ve çıktı miktarı olarak ifade edilir.
 Kapasite kavramı, dönüştürme sürecinin performansını, üretim faaliyetleri, ile
birleştirir.
 Ürün karmasında yapılan değişiklik, üretim kapasitesinide değiştirir.
4
Kapasite planlama
 Kapasite planlama faaliyeti üç sorunun cevaplandırılmasını gerektirir.
Bunlar :
 1. Ne tür kapasite gereklidir ?
 2. Ne miktarda kapasite gereklidir ?
 3. Ne zaman gereklidir ?
5
Kapasite planlama faaliyetleri
Bu durumda kapasite planlama kararının verilirken şu faaliyetleri
kapsamasına dikkat etmekte yarar vardır :
 Mevcut kapasitelerin değerlendirilmesi
 Gelecekteki kapasite düzeyinin tahmin edilmesi
 Kapasiteyi etkileyecek faktörlerin belirlenmesi
 Kapasite alternatiflerinin finansal, ekonomik ve teknolojik yönden
değerlendirilmesi ve karşılaştırılması
 İşletme amaçlarına uygun olan kapasitenin seçimi
6
Kapasite çeşitleri
 Teorik kapasite (maksimum kapasite)
 Pratik kapasite (normal kapasite)
 Fiili kapasite (gerçek kapasite)
 Optimum kapasite
 Atıl (aylak boş kapasite)
7
Kapasite çeşitleri (devamı)
 Teorik kapasite : İşletmede üretim sürecinde kullanılan makine ve teçhizatın
hiç bir duraklama olmaksızın, yetenekli iş gücü kullanarak üretebileceği
maksimum üretim miktarına teorik kapasite denir.
 Pratik kapasite : Teorik kapasiteden çeşitli duraklamalar sonucu meydana
gelen kayıplar çıkarılarak bulunan kapasiteye pratik kapasite denir.
 Fiili kapasite : İşletmelerin belirli bir sürede elde ettiği üretim miktarının yeterli
talep olması durumunda satılan kısmına fiili kapasite denir.
 Optimum kapasite : Üretim birimi başına düşen toplam maliyetin en düşük
olduğu kapasite optimum kapasitedir.
 Atıl kapasite : Normal kapasite ile gerçek kapasite arasındaki farka denir
8
Makine ve insan gücü kapasitesi
 Makine kapasitesi : Üretim programları hazırlanırken fabrikadaki makinelerin
fiili ve maksimum
 Bir makinenin maksimum kapasitesi; çalışma hızı, dayanıklılık, güvenilirlik gibi
ölçülere bağlı olarak hesaplanabilir.
 Fiili makine kapasitesi genellikle maksimum makine kapasitesinin altında
gerçekleşir.
9
Makine ve insan gücü kapasitesi
(devamı)
 İnsan gücü kapasitesi : Çeşitli yöntemlerle saptanan direkt ve endirekt iş gücü
ihtiyacının belirlenmesinde bazı noktalara dikkat edilmelidir. Bunların bazıları
şunlardır :
 Aylık mesai sürelerinin değişkenliği
 Fiilen çalışan işçi ile bordroda gözüken işçi sayısı arasındaki fark
 İşçi devri
 çalışma verimindeki dalgalanmalar
 Mamul çeşidindeki değişmeler
 Çalışma temposu
 Kalite düzeyi
 Vardiya etkisi
 İşlerin süreksizliği
10
Kapasite seçimine etki eden faktörler
 Maliyetler
 Talep Miktarı
 Finansal İmkanlar
 Kuruluş Yeri
 Teknik İmkanlar
 Çalışma Süresi
 Yönetim ve Diğer Faktörlerdir.
11
Maliyetler
 işletmenin kapasitesi artırılarak azalan maliyetler durumu sağlanabilir.
 İşletmelerin üretim faaliyetleriyle ilgili sabit, değişken ve ortalama maliyetler
kapasite seçimini önemli ölçüde etkilemektedir.
 İşletme kapasitesinin artması, makine ve iş gücü verimliliğinin yükselmesi
sonucu, maliyetlerde bir azalma durumu söz konusu olabilir.
 İşletmenin üretim kapasitesinin arttırılması durumunda; üretim hızında elde
edilen artış hızı, üretim maliyetlerindeki artıştan az veya çok olabilir.
12
Talep faktörlü kapasite planlama
 Talep faktörü dikkate alınarak, kapasite planlaması başlıca üç şekilde
yapılabilmektedir.
1. Talep en düşük kapasiteyle çalışmaya imkan sağlamalıdır.
2. Talep en düşük ekonomik kapasitenin altında kalabilir.
3. Talep hacmi kapasiteyi sınırlamaktadır.
13
Finansal kaynaklar
 İşletmenin sahip olduğu finansal kaynaklar, optimum kapasite
büyüklüğünün seçilmesinde dikkate alınması gerekli faktörlerin başında
gelmektedir.
 Kapasite planlamasıyla finansal kaynaklar arasındaki ilişkiler iki açıdan ele
alınmaktadır.
 Birincisi, finansal kaynaklar ve kapasite arasındaki fonksiyonel ilişki durumuna
göre kapasite büyüklüğü hesaplanabilir. İ
 kincisi, işletmenin optimum kapasite düzeyinde üretim yapabilmesi için
finansal kaynakların yeterli olduğu durumdur
14
Finansal kaynaklar (devamı)
 Değişik kapasite düzeyleri bu kapasite düzeyindeki yatırımın finansmanı
arasında fonksiyonel bir ilişki bulunmaktadır. Bu durumda yatırım, kapasitenin
bağımlı değişkeni olmaktadır.Yatırım tutarı Y ve X kapasite büyüklüğünü
ifade etmekte olup, bu fonksiyonel ilişki :
 Y=a +bx
15
Fabrika yeri
 Örneğin; bir sigara fabrikasının kapasitesi fabrika yerinin bulunduğu bölgenin
tütün üretim durumuyla yakından ilgili olmaktadır. Bu durumda bölgenin
tütün üretimi kapasite planlamasından sınırlayıcı bir şart olarak ortaya çıkar.
 Ancak bununla beraber günümüzde gelişen teknolojiyle birlikte ulaşım
araçlarının taşıma kapasitelerinin artması ve daha hızlı taşıma yapılması
sonucu, taşımanın daha kolay yapılabildiği görülmektedir.
16
Öteki faktörler
 İşletmenin başlangıçta düşük kapasitede üretim yapması ve daha sonra
tam kapasiteye geçmesi, gelecekte ek yatırım imkanlarının olması,
teknolojide meydana gelen değişmeler, paranın zaman bakımından
maliyeti ve değeri de kapasite büyüklüğünü etkilemektedir.
 İşletme yöneticileri kapasitede büyüklüğünü başlangıçta bir çok faktörü göz
önünde bulundurarak objektif ölçülere göre bilgisayarlar aracılığıyla
planlamak durumundadırlar.
17
Teşekkürler
Gülçin
18

More Related Content

What's hot

İnsan Kaynakları Yönetimi - Eğitim ve Geliştirme
İnsan Kaynakları Yönetimi - Eğitim ve Geliştirmeİnsan Kaynakları Yönetimi - Eğitim ve Geliştirme
İnsan Kaynakları Yönetimi - Eğitim ve Geliştirme
Osman Nar
 
Endüstri uygulamaları stajı
Endüstri uygulamaları stajıEndüstri uygulamaları stajı
Endüstri uygulamaları stajıHabip TAYLAN
 
Uretim Yonetimi 4 Bölümü
Uretim Yonetimi 4 BölümüUretim Yonetimi 4 Bölümü
Uretim Yonetimi 4 Bölümü
Aretiasus
 
Üretim Yönetimi 1. Bölüm
Üretim Yönetimi 1. BölümÜretim Yönetimi 1. Bölüm
Üretim Yönetimi 1. BölümAretiasus
 
Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi
Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi
Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi
Ipek Aral
 
Akış Şemaları ( İş Analizi ve Uygulamaları Dersi)
Akış Şemaları ( İş Analizi ve Uygulamaları Dersi)Akış Şemaları ( İş Analizi ve Uygulamaları Dersi)
Akış Şemaları ( İş Analizi ve Uygulamaları Dersi)
Tugba Ozen
 
Genel ısletme.
Genel ısletme.Genel ısletme.
Genel ısletme.zakyurek
 
Tahminleme yöntemleri - Mrp ve Bağımlı Talep Tahmini
Tahminleme yöntemleri  - Mrp ve Bağımlı Talep TahminiTahminleme yöntemleri  - Mrp ve Bağımlı Talep Tahmini
Tahminleme yöntemleri - Mrp ve Bağımlı Talep Tahmini
Gülper Basmacı
 
Iş etüdü (yerleştirme tipleri)
Iş etüdü (yerleştirme tipleri)Iş etüdü (yerleştirme tipleri)
Iş etüdü (yerleştirme tipleri)Habip TAYLAN
 
Musteri iliskileri Yonetimi - 10
Musteri iliskileri Yonetimi - 10Musteri iliskileri Yonetimi - 10
Musteri iliskileri Yonetimi - 10
Aretiasus
 
MRP I MRP II
MRP I MRP IIMRP I MRP II
MRP I MRP II
Ibrahim Somar
 
7 fiyat-ve-fiyatlandırma
7 fiyat-ve-fiyatlandırma7 fiyat-ve-fiyatlandırma
7 fiyat-ve-fiyatlandırmaMerve Koca
 
Cihan yöneticilik ve liderlik kavramları
Cihan yöneticilik ve liderlik kavramlarıCihan yöneticilik ve liderlik kavramları
Cihan yöneticilik ve liderlik kavramlarıcihank30
 
PAZARLAMA STRATEJİLERİ EĞİTİMİ
PAZARLAMA STRATEJİLERİ EĞİTİMİPAZARLAMA STRATEJİLERİ EĞİTİMİ
PAZARLAMA STRATEJİLERİ EĞİTİMİ
Ege Ihracatci Birlikleri
 
üReti̇m yöneti̇mi̇ 2 bölüm
üReti̇m yöneti̇mi̇ 2 bölümüReti̇m yöneti̇mi̇ 2 bölüm
üReti̇m yöneti̇mi̇ 2 bölümAretiasus
 
Çalışanların Motivasyonu Nasıl Arttırılır?
Çalışanların Motivasyonu Nasıl Arttırılır?Çalışanların Motivasyonu Nasıl Arttırılır?
Çalışanların Motivasyonu Nasıl Arttırılır?SlaytSunum
 
Iş etüdü proje sunumu
Iş etüdü proje sunumuIş etüdü proje sunumu
Iş etüdü proje sunumu
merve yazıcı
 
10. bölüm müşteri ilişkileri yönetimi crm
10. bölüm müşteri ilişkileri yönetimi crm10. bölüm müşteri ilişkileri yönetimi crm
10. bölüm müşteri ilişkileri yönetimi crm
Suleyman Bayindir
 

What's hot (20)

İnsan Kaynakları Yönetimi - Eğitim ve Geliştirme
İnsan Kaynakları Yönetimi - Eğitim ve Geliştirmeİnsan Kaynakları Yönetimi - Eğitim ve Geliştirme
İnsan Kaynakları Yönetimi - Eğitim ve Geliştirme
 
Endüstri uygulamaları stajı
Endüstri uygulamaları stajıEndüstri uygulamaları stajı
Endüstri uygulamaları stajı
 
Uretim Yonetimi 4 Bölümü
Uretim Yonetimi 4 BölümüUretim Yonetimi 4 Bölümü
Uretim Yonetimi 4 Bölümü
 
Üretim Yönetimi 1. Bölüm
Üretim Yönetimi 1. BölümÜretim Yönetimi 1. Bölüm
Üretim Yönetimi 1. Bölüm
 
Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi
Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi
Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi
 
Akış Şemaları ( İş Analizi ve Uygulamaları Dersi)
Akış Şemaları ( İş Analizi ve Uygulamaları Dersi)Akış Şemaları ( İş Analizi ve Uygulamaları Dersi)
Akış Şemaları ( İş Analizi ve Uygulamaları Dersi)
 
Genel ısletme.
Genel ısletme.Genel ısletme.
Genel ısletme.
 
Tahminleme yöntemleri - Mrp ve Bağımlı Talep Tahmini
Tahminleme yöntemleri  - Mrp ve Bağımlı Talep TahminiTahminleme yöntemleri  - Mrp ve Bağımlı Talep Tahmini
Tahminleme yöntemleri - Mrp ve Bağımlı Talep Tahmini
 
Iş etüdü (yerleştirme tipleri)
Iş etüdü (yerleştirme tipleri)Iş etüdü (yerleştirme tipleri)
Iş etüdü (yerleştirme tipleri)
 
Işletme Analizi
Işletme AnaliziIşletme Analizi
Işletme Analizi
 
Musteri iliskileri Yonetimi - 10
Musteri iliskileri Yonetimi - 10Musteri iliskileri Yonetimi - 10
Musteri iliskileri Yonetimi - 10
 
MRP I MRP II
MRP I MRP IIMRP I MRP II
MRP I MRP II
 
7 fiyat-ve-fiyatlandırma
7 fiyat-ve-fiyatlandırma7 fiyat-ve-fiyatlandırma
7 fiyat-ve-fiyatlandırma
 
Cihan yöneticilik ve liderlik kavramları
Cihan yöneticilik ve liderlik kavramlarıCihan yöneticilik ve liderlik kavramları
Cihan yöneticilik ve liderlik kavramları
 
PAZARLAMA STRATEJİLERİ EĞİTİMİ
PAZARLAMA STRATEJİLERİ EĞİTİMİPAZARLAMA STRATEJİLERİ EĞİTİMİ
PAZARLAMA STRATEJİLERİ EĞİTİMİ
 
üReti̇m yöneti̇mi̇ 2 bölüm
üReti̇m yöneti̇mi̇ 2 bölümüReti̇m yöneti̇mi̇ 2 bölüm
üReti̇m yöneti̇mi̇ 2 bölüm
 
Çalışanların Motivasyonu Nasıl Arttırılır?
Çalışanların Motivasyonu Nasıl Arttırılır?Çalışanların Motivasyonu Nasıl Arttırılır?
Çalışanların Motivasyonu Nasıl Arttırılır?
 
Dış Çevre Analizi
Dış Çevre AnaliziDış Çevre Analizi
Dış Çevre Analizi
 
Iş etüdü proje sunumu
Iş etüdü proje sunumuIş etüdü proje sunumu
Iş etüdü proje sunumu
 
10. bölüm müşteri ilişkileri yönetimi crm
10. bölüm müşteri ilişkileri yönetimi crm10. bölüm müşteri ilişkileri yönetimi crm
10. bölüm müşteri ilişkileri yönetimi crm
 

Similar to üRetim yönetiminde kapasite

Isletme1 Ders 7
Isletme1 Ders 7Isletme1 Ders 7
Isletme1 Ders 7
Mert Erkol
 
7.bölüm üreti̇m yöneti̇mi̇
7.bölüm üreti̇m yöneti̇mi̇7.bölüm üreti̇m yöneti̇mi̇
7.bölüm üreti̇m yöneti̇mi̇Suleyman Bayindir
 
Kriz Ortamında Üretim Planlaması
Kriz Ortamında Üretim PlanlamasıKriz Ortamında Üretim Planlaması
Kriz Ortamında Üretim PlanlamasıEren YAMAN
 
üRetim yönetimi proje ödevi
üRetim yönetimi proje ödeviüRetim yönetimi proje ödevi
üRetim yönetimi proje ödeviHabip TAYLAN
 
Isletme 1 Ders 5
Isletme 1 Ders 5Isletme 1 Ders 5
Isletme 1 Ders 5
Mert Erkol
 
Ecofar wp5 module 3.6 turkish
Ecofar wp5 module 3.6 turkishEcofar wp5 module 3.6 turkish
Ecofar wp5 module 3.6 turkish
Karel Van Isacker
 
Kriz ortaminda üretim planlamas i
Kriz ortaminda üretim planlamas iKriz ortaminda üretim planlamas i
Kriz ortaminda üretim planlamas iGülçin Ün
 
Hızlı balık büyük balığı geçer
Hızlı balık büyük balığı geçerHızlı balık büyük balığı geçer
Hızlı balık büyük balığı geçerÖmer Faruk Tezcan
 
Tedari̇k zi̇nci̇ri̇ yöneti̇mi̇ni̇n temelleri̇
Tedari̇k zi̇nci̇ri̇ yöneti̇mi̇ni̇n temelleri̇Tedari̇k zi̇nci̇ri̇ yöneti̇mi̇ni̇n temelleri̇
Tedari̇k zi̇nci̇ri̇ yöneti̇mi̇ni̇n temelleri̇
Dr. Lutfi Apiliogullari
 
Maliyet YöNetimi
Maliyet YöNetimiMaliyet YöNetimi
Maliyet YöNetimiEren YAMAN
 
Maliyet Yönetimi
Maliyet YönetimiMaliyet Yönetimi
Maliyet YönetimiEren YAMAN
 
TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİTEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
KASIAD KOCAELİ
 
YATIRIM PROJELERİ DEĞERLENDİRME YÖNETEMLERİ
YATIRIM PROJELERİ DEĞERLENDİRME YÖNETEMLERİYATIRIM PROJELERİ DEĞERLENDİRME YÖNETEMLERİ
YATIRIM PROJELERİ DEĞERLENDİRME YÖNETEMLERİ
KASIAD KOCAELİ
 
Tedarik Zincirinde Satın Alma ve Örgütsel İlişkiler
Tedarik Zincirinde Satın Alma ve Örgütsel İlişkilerTedarik Zincirinde Satın Alma ve Örgütsel İlişkiler
Tedarik Zincirinde Satın Alma ve Örgütsel İlişkiler
Duran Güler
 
Tedarik zinciri yönetimi scm
Tedarik zinciri yönetimi scmTedarik zinciri yönetimi scm
Tedarik zinciri yönetimi scmOlcay Kaya
 
Pordata RFID
Pordata RFIDPordata RFID
Pordata RFIDpordata
 
Rekabet ve rekabet strateji̇leri̇
Rekabet ve rekabet strateji̇leri̇Rekabet ve rekabet strateji̇leri̇
Rekabet ve rekabet strateji̇leri̇Sefer Kayalar
 

Similar to üRetim yönetiminde kapasite (20)

Isletme1 Ders 7
Isletme1 Ders 7Isletme1 Ders 7
Isletme1 Ders 7
 
7.bölüm üreti̇m yöneti̇mi̇
7.bölüm üreti̇m yöneti̇mi̇7.bölüm üreti̇m yöneti̇mi̇
7.bölüm üreti̇m yöneti̇mi̇
 
Kriz Ortamında Üretim Planlaması
Kriz Ortamında Üretim PlanlamasıKriz Ortamında Üretim Planlaması
Kriz Ortamında Üretim Planlaması
 
üRetim yönetimi proje ödevi
üRetim yönetimi proje ödeviüRetim yönetimi proje ödevi
üRetim yönetimi proje ödevi
 
Üretim Yönetimi
Üretim YönetimiÜretim Yönetimi
Üretim Yönetimi
 
Isletme 1 Ders 5
Isletme 1 Ders 5Isletme 1 Ders 5
Isletme 1 Ders 5
 
Ecofar wp5 module 3.6 turkish
Ecofar wp5 module 3.6 turkishEcofar wp5 module 3.6 turkish
Ecofar wp5 module 3.6 turkish
 
Kriz ortaminda üretim planlamas i
Kriz ortaminda üretim planlamas iKriz ortaminda üretim planlamas i
Kriz ortaminda üretim planlamas i
 
Hızlı balık büyük balığı geçer
Hızlı balık büyük balığı geçerHızlı balık büyük balığı geçer
Hızlı balık büyük balığı geçer
 
Talep dalgalanması
Talep dalgalanmasıTalep dalgalanması
Talep dalgalanması
 
Tedari̇k zi̇nci̇ri̇ yöneti̇mi̇ni̇n temelleri̇
Tedari̇k zi̇nci̇ri̇ yöneti̇mi̇ni̇n temelleri̇Tedari̇k zi̇nci̇ri̇ yöneti̇mi̇ni̇n temelleri̇
Tedari̇k zi̇nci̇ri̇ yöneti̇mi̇ni̇n temelleri̇
 
Maliyet YöNetimi
Maliyet YöNetimiMaliyet YöNetimi
Maliyet YöNetimi
 
Maliyet Yönetimi
Maliyet YönetimiMaliyet Yönetimi
Maliyet Yönetimi
 
TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİTEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ
 
YATIRIM PROJELERİ DEĞERLENDİRME YÖNETEMLERİ
YATIRIM PROJELERİ DEĞERLENDİRME YÖNETEMLERİYATIRIM PROJELERİ DEĞERLENDİRME YÖNETEMLERİ
YATIRIM PROJELERİ DEĞERLENDİRME YÖNETEMLERİ
 
Tedarik Zincirinde Satın Alma ve Örgütsel İlişkiler
Tedarik Zincirinde Satın Alma ve Örgütsel İlişkilerTedarik Zincirinde Satın Alma ve Örgütsel İlişkiler
Tedarik Zincirinde Satın Alma ve Örgütsel İlişkiler
 
Tedarik zinciri yönetimi scm
Tedarik zinciri yönetimi scmTedarik zinciri yönetimi scm
Tedarik zinciri yönetimi scm
 
Kriz
KrizKriz
Kriz
 
Pordata RFID
Pordata RFIDPordata RFID
Pordata RFID
 
Rekabet ve rekabet strateji̇leri̇
Rekabet ve rekabet strateji̇leri̇Rekabet ve rekabet strateji̇leri̇
Rekabet ve rekabet strateji̇leri̇
 

More from Gülçin Ün

Değişim ve değişim
Değişim ve değişimDeğişim ve değişim
Değişim ve değişimGülçin Ün
 
Pazarlama miyopluğu
Pazarlama miyopluğuPazarlama miyopluğu
Pazarlama miyopluğuGülçin Ün
 

More from Gülçin Ün (6)

Değişim ve değişim
Değişim ve değişimDeğişim ve değişim
Değişim ve değişim
 
Bütünleşik
BütünleşikBütünleşik
Bütünleşik
 
Pazarlama miyopluğu
Pazarlama miyopluğuPazarlama miyopluğu
Pazarlama miyopluğu
 
Marka sadakati
Marka sadakatiMarka sadakati
Marka sadakati
 
Sunu retro
Sunu retroSunu retro
Sunu retro
 
Yeşil pazarlama
Yeşil pazarlamaYeşil pazarlama
Yeşil pazarlama
 

üRetim yönetiminde kapasite

  • 2. Kapasite  Kapasite, işletmenin üretim yeteneğinin bir ölçüsüdür. “Bir işletmede belli bir dönemde ulaşılabilecek çıktı hacmi” ya da “Belli bir dönemde kullanılan üretim faktörleri” şeklinde tanımlanabilir.  Üretim planlamacıları “kapasite” kavramından, üretilecek yapının nicelik, teslim zamanı ile kazanç ya da sosyal gereksinmenin karşılanmasındaki düzeyi anlarlar 2
  • 3. Kapasite planlamasının önemi  Kapasite kararları, kullanılacak teknolojiye ilişkin stratejik kararla da yakından ilgilidir ve büyük sermaye yatırımları gerektirir.  İşletmelerde yatırım üzerinden getirinin önemli bir kriter olması nedeniyle, kapasite planlama kararlarının yol açtığı maliyetler ve sağlayacağı getiriler dikkatli bir şekilde değerlendirilmelidir. 3
  • 4. Kapasite ölçme birimleri  Kapasitenin en genel ölçüm şekli işletmeye uygun bir ölçme birimiyle olmaktadır.  Kapasite ölçü birimi, zaman faktörü dikkate alınarak belirli bir dönemde kullanılan girdi ve çıktı miktarı olarak ifade edilir.  Kapasite kavramı, dönüştürme sürecinin performansını, üretim faaliyetleri, ile birleştirir.  Ürün karmasında yapılan değişiklik, üretim kapasitesinide değiştirir. 4
  • 5. Kapasite planlama  Kapasite planlama faaliyeti üç sorunun cevaplandırılmasını gerektirir. Bunlar :  1. Ne tür kapasite gereklidir ?  2. Ne miktarda kapasite gereklidir ?  3. Ne zaman gereklidir ? 5
  • 6. Kapasite planlama faaliyetleri Bu durumda kapasite planlama kararının verilirken şu faaliyetleri kapsamasına dikkat etmekte yarar vardır :  Mevcut kapasitelerin değerlendirilmesi  Gelecekteki kapasite düzeyinin tahmin edilmesi  Kapasiteyi etkileyecek faktörlerin belirlenmesi  Kapasite alternatiflerinin finansal, ekonomik ve teknolojik yönden değerlendirilmesi ve karşılaştırılması  İşletme amaçlarına uygun olan kapasitenin seçimi 6
  • 7. Kapasite çeşitleri  Teorik kapasite (maksimum kapasite)  Pratik kapasite (normal kapasite)  Fiili kapasite (gerçek kapasite)  Optimum kapasite  Atıl (aylak boş kapasite) 7
  • 8. Kapasite çeşitleri (devamı)  Teorik kapasite : İşletmede üretim sürecinde kullanılan makine ve teçhizatın hiç bir duraklama olmaksızın, yetenekli iş gücü kullanarak üretebileceği maksimum üretim miktarına teorik kapasite denir.  Pratik kapasite : Teorik kapasiteden çeşitli duraklamalar sonucu meydana gelen kayıplar çıkarılarak bulunan kapasiteye pratik kapasite denir.  Fiili kapasite : İşletmelerin belirli bir sürede elde ettiği üretim miktarının yeterli talep olması durumunda satılan kısmına fiili kapasite denir.  Optimum kapasite : Üretim birimi başına düşen toplam maliyetin en düşük olduğu kapasite optimum kapasitedir.  Atıl kapasite : Normal kapasite ile gerçek kapasite arasındaki farka denir 8
  • 9. Makine ve insan gücü kapasitesi  Makine kapasitesi : Üretim programları hazırlanırken fabrikadaki makinelerin fiili ve maksimum  Bir makinenin maksimum kapasitesi; çalışma hızı, dayanıklılık, güvenilirlik gibi ölçülere bağlı olarak hesaplanabilir.  Fiili makine kapasitesi genellikle maksimum makine kapasitesinin altında gerçekleşir. 9
  • 10. Makine ve insan gücü kapasitesi (devamı)  İnsan gücü kapasitesi : Çeşitli yöntemlerle saptanan direkt ve endirekt iş gücü ihtiyacının belirlenmesinde bazı noktalara dikkat edilmelidir. Bunların bazıları şunlardır :  Aylık mesai sürelerinin değişkenliği  Fiilen çalışan işçi ile bordroda gözüken işçi sayısı arasındaki fark  İşçi devri  çalışma verimindeki dalgalanmalar  Mamul çeşidindeki değişmeler  Çalışma temposu  Kalite düzeyi  Vardiya etkisi  İşlerin süreksizliği 10
  • 11. Kapasite seçimine etki eden faktörler  Maliyetler  Talep Miktarı  Finansal İmkanlar  Kuruluş Yeri  Teknik İmkanlar  Çalışma Süresi  Yönetim ve Diğer Faktörlerdir. 11
  • 12. Maliyetler  işletmenin kapasitesi artırılarak azalan maliyetler durumu sağlanabilir.  İşletmelerin üretim faaliyetleriyle ilgili sabit, değişken ve ortalama maliyetler kapasite seçimini önemli ölçüde etkilemektedir.  İşletme kapasitesinin artması, makine ve iş gücü verimliliğinin yükselmesi sonucu, maliyetlerde bir azalma durumu söz konusu olabilir.  İşletmenin üretim kapasitesinin arttırılması durumunda; üretim hızında elde edilen artış hızı, üretim maliyetlerindeki artıştan az veya çok olabilir. 12
  • 13. Talep faktörlü kapasite planlama  Talep faktörü dikkate alınarak, kapasite planlaması başlıca üç şekilde yapılabilmektedir. 1. Talep en düşük kapasiteyle çalışmaya imkan sağlamalıdır. 2. Talep en düşük ekonomik kapasitenin altında kalabilir. 3. Talep hacmi kapasiteyi sınırlamaktadır. 13
  • 14. Finansal kaynaklar  İşletmenin sahip olduğu finansal kaynaklar, optimum kapasite büyüklüğünün seçilmesinde dikkate alınması gerekli faktörlerin başında gelmektedir.  Kapasite planlamasıyla finansal kaynaklar arasındaki ilişkiler iki açıdan ele alınmaktadır.  Birincisi, finansal kaynaklar ve kapasite arasındaki fonksiyonel ilişki durumuna göre kapasite büyüklüğü hesaplanabilir. İ  kincisi, işletmenin optimum kapasite düzeyinde üretim yapabilmesi için finansal kaynakların yeterli olduğu durumdur 14
  • 15. Finansal kaynaklar (devamı)  Değişik kapasite düzeyleri bu kapasite düzeyindeki yatırımın finansmanı arasında fonksiyonel bir ilişki bulunmaktadır. Bu durumda yatırım, kapasitenin bağımlı değişkeni olmaktadır.Yatırım tutarı Y ve X kapasite büyüklüğünü ifade etmekte olup, bu fonksiyonel ilişki :  Y=a +bx 15
  • 16. Fabrika yeri  Örneğin; bir sigara fabrikasının kapasitesi fabrika yerinin bulunduğu bölgenin tütün üretim durumuyla yakından ilgili olmaktadır. Bu durumda bölgenin tütün üretimi kapasite planlamasından sınırlayıcı bir şart olarak ortaya çıkar.  Ancak bununla beraber günümüzde gelişen teknolojiyle birlikte ulaşım araçlarının taşıma kapasitelerinin artması ve daha hızlı taşıma yapılması sonucu, taşımanın daha kolay yapılabildiği görülmektedir. 16
  • 17. Öteki faktörler  İşletmenin başlangıçta düşük kapasitede üretim yapması ve daha sonra tam kapasiteye geçmesi, gelecekte ek yatırım imkanlarının olması, teknolojide meydana gelen değişmeler, paranın zaman bakımından maliyeti ve değeri de kapasite büyüklüğünü etkilemektedir.  İşletme yöneticileri kapasitede büyüklüğünü başlangıçta bir çok faktörü göz önünde bulundurarak objektif ölçülere göre bilgisayarlar aracılığıyla planlamak durumundadırlar. 17