Skip to main content
Program 
Kierunki rozwoju Torunia 
Wybory 
Samorządowe 2014
Program dla Torunia 
Miasta nie składają się z budynków 
i ulic, ale z ludzi i ich marzeń 
— Św. Augustyn
Program dla Torunia 
Toruń, październik 2014
Program dla Torunia 5 
Wydawca 
Komitet Wyborczy Wyborców Czas 
Mieszkańców — Porozumienie 
Ruchów Miejskich 
Opracowanie i redakcja 
Piotr Wielgus, Paweł Kołacz 
Fotografie 
Internet 
Wizualizacja (s. 39) 
Paweł Pietrzak 
© Czas Mieszkańców 2014 
Projekt graficzny i skład 
Pracownia Wydawnicza EIKON 
Dorota Dominiak 
Udostępniamy na otwartej 
licencji Creatve Commons 
„uznanie autorstwa — Użycie 
niekomercyjne — Bez utworów 
zależnych 3.0 Polska”. 
Źródła zdjęć 
depositphoto.com 
freeimages.com (s. 30) 
Program w pigułce i spis treści 
Słowo wstępne . 6 
1. Diagnoza, czyli identyfikacja problemów z jakimi boryka się 
miasto i jego mieszkańcy . 6 
2. Celujemy w problemy! I to są naprawdę poważne cele do zre-alizowania... 
. 8 
I. Odrodzenie samorządności . 13 
1. Pokoleniowy skok w rozwoju demokracji. Mieszkańcy mają 
wpływ na swoje miasto . 13 
2. Sprawny Urząd Miasta nastawiony na wspieranie mieszkań-ców 
i przesiębiorców . 16 
3. Zrównoważony budżet nieobciążający przyszłych pokoleń . 18 
II. Przyjazne miasto . 19 
1. Bardzo dobre warunki dla rozwoju przedsiębiorczości 
i miejsc pracy oraz stymulowanie rozwoju biznesu . 20 
2. Dzieci i młodzież najważniejszą inwestycją, czyli wysoka ja-kość 
edukacji i placówek oświatowych . 28 
3. Komfortowe i tanie pruszanie się po mieście . 31 
4. Budownictwo komunalne tańszych mieszkań na atrakcyj-nych 
osiedlach szansą na własne mieszkania dla ludzi mło-dych 
i rodzin . 35 
5. Przyjazna przestrzeń publiczna na osiedlach, zachęcająca do 
rekreacji i spotkań oraz aktywności gospodarczej . 37 
6. Lepsze warunki życia najgorzej sytuowanych mieszkańców 
oraz osób starszych i niepełnosprawnych . 41 
7. Rewitaliacja osiedli, czyli ożywienie społeczno-gospodarcze 
obszarów miasta dotkniętych kryzysem . 42 
8. Toruń atrakcyjnym miastem dla gości i nowa jakość identyfi-kacji 
wizualnej miasta . 42 
9. Dobre warunki dla twórców i animatorów kultury a Toruń 
naprawdę kulturalny! . 44 
10. Ruch to zdrowie, sport to aktywność fizyczna mieszkańców. 
Chodzi o Ciebie... . 47 
11. Zielone miasto przyjazne środowisku . 49 
III. Porozumienie miast . 51 
1. Współpraca z innymi miastami dla dobra wspólnego miesz-czan 
. 51 
2. Toruń naprawdę dobrym sąsiadem i partnerem gospodar-czym 
. 52
6 Program dla Torunia Program dla Torunia 7 
inne miasto 
halę sportową i widowiskową, za-miast 
inwestycji w rozwój rynku 
pracy i polepszanie warunków 
życia mieszkańców. Inwestycje 
te na stałe mają stać się kosztem 
budżetowym, ponieważ obiekty te 
i budowle miasto ma utrzymywać 
wielominoliowymi dotacjami. 
Pozostałe problemy z jakimi bory-kają 
się dziś mieszkańcy Torunia 
zidentyfikowaliśmy na podstawie 
badania społecznego przeprowa-dzonego 
w maju i czerwcu 2014 r. 
na mieszkańcach Torunia, w każ-dym 
z 13 okręgów miasta, z za-chowaniem 
parytetu płci i różnic 
wiekowych. Celem badania było 
rozpoznanie, jakie potrzeby są 
najważniejsze dla różnych grup 
Słowo wstępne 
Program dla Torunia, który prezentujemy jest odpowie-dzią 
na najważniejsze problemy w jakich znalazło się nasze 
miasto oraz na rzeczywiste potrzeby mieszkańców. Nie jest 
zbiorem niepowiązanych ze sobą pomysłów, jakie prezentują 
inne ugrupowania polityczne, lecz spójną strategią, która sta-nowi 
kompleksową interwencję w tkankę miejską w aspekcie 
społeczno-gospodarczym. 
1. Diagnoza, czyli identyfikacja problemów 
z jakimi boryka się miasto i jego mieszkańcy 
Musimy zrozumieć, że problemy 
z jakimi boryka się dziś Toruń, są 
konsekwencją nieprzemyślanej po-lityki 
realizowanej w ostatnich la-tach 
przez rządzących miastem. To 
właśnie identyfikacja problemów 
była podstawą do określenia no-wych 
celów dla miasta i kreowania 
rozwiązań. 
Pierwszym problemem jest spa-dek 
liczby mieszkańców. Wylud-nianie 
się miasta świadczy o tym, 
że miasto się kurczy zamiast roz-wijać. 
Przez ostatnie 12 lat rządów 
liczba mieszkańców zmniejszyła 
się o 11%. Niesie to za sobą bardzo 
poważne konsekwencje. Zmniej-szają 
się dochody budżetowe, 
zmniejsza się przepływ kapitału, 
upada lokalny mały biznes, bra-kuje 
miejsc pracy a mieszkańcy 
mają coraz mniej pieniędzy. Do 
tego poprzez cięcia w wydatkach 
zmniejsza się poziom edukacji 
i bezpieczeństwo mieszkańców, 
a jakość usług publicznych obniża 
się. W konsekwencji poszcze-gólne 
dzielnice miasta zapadają 
w kryzys, który wymaga już dziś 
interwencji. 
Drugim problemem jest wysokie 
zadłużenie miasta. Toruń jest 
liderem w rankingu najbardziej za-dłużonych 
miast w Polsce. Pomimo 
tego obecne władze miasta planują 
dalsze zwiększanie zadłużenia. Już 
dzisiejszy poziom długu, wg Wie-loletniej 
Prognozy Finansowej, bę-dziemy 
spłacać do roku 2039. Jego 
zwiększenie zagraża dalszemu 
rozwojowi Torunia. Za pięć lat, 
kiedy skończą się Fundusze Euro-pejskie 
na rozwój Polski, miasta 
już nie będzie stać na inwestycje 
w dalszy rozwój. Kryzys dotknie 
nasze pokolenie i pokolenie na-szych 
dzieci. Przyczyny zadłużenia 
to nieprzemyślane inwestycje 
drogowe realizowane w ostatnich 
latach oraz inwestycje w rozrywkę: 
wiekowych i z jakimi problemami 
borykają się mieszkańcy poszcze-gólnych 
osiedli, tak aby rozwiąza-nia 
odnośnie podniesienia jakości 
życia były kompleksowe i doty-czyły 
wszystkich mieszkańców. 
Najważniejsze problemy, na jakie 
zwracają uwagę mieszkańcy, to: 
• brak możliwości wpływu 
na kierunki rozwoju 
miasta, 
• Urzad Miasta traktujący 
mieszkańców jak niepo-trzebnych 
petentów, 
• ubogi rynek pracy, szcze-gólnie 
brak perspektyw 
dla ludzi młodych, 
• utrudnianie prowadzenia 
i rozwoju działalności go-spodarczej 
przez władze 
miasta, 
• brak pieniędzy na szkoły, 
rodzice sami składają 
się na remonty klas 
i wyposażenie, 
• niskiej jakości oferta zajęć 
pozalekcyjnych, 
• brak oferty zajęć pozasz-kolnych 
na osiedlach, 
• zbyt drogi i niedopaso-wany 
transport zbiorowy, 
• drogie mieszkania 
i działki, 
• mało atrakcyjna prze-strzeń 
publiczna na osie-dlach: 
brak placów zabaw, 
miejsc rekreacji i spotkań,
8 Program dla Torunia Program dla Torunia 9 
Cel nadrzędny 1. Zwiększenie liczby mieszkańców o 15% (do ok. 220 000 
osób) w okresie 8 lat. 
Cel nadrzędny 2. Zwiększenie dochodów budżetowych o 20% w stosunku 
do roku 2014 w okresie 8 lat. 
• zbyt mało miejsc parkingowych, 
• chaotyczna zabudowa miasta i chaos reklamowy, 
• niewystarczające wsparcie lub jego brak dla osób starszych 
i niepełnosprawnych, 
• brak wsparcia dla rozwoju twórców i animatorów kultury, 
• nierówne traktowanie dyscyplin sportowych przy podziale środ-ków 
budżetowych, 
• ubywanie terenów zielonych. 
Niniejszy program jest odpowiedzią zarówno na zidentyfikowane pro-blemy 
główne oraz probemy wskazywane przez mieszkańców. 
2. Celujemy w problemy! I to są naprawdę 
poważne cele do zrealizowania... 
Cele jakie stawiamy przed sobą wymagają natychmiastowych działań, 
dopóki Toruń ma możliwość pozyskiwania jeszcze znacznych fundu-szy 
z Unii Europejskiej. Nasze cele nadrzędne zamierzamy zrealizować 
w okresie 8 lat: 
Cele szczegółowe: 
• wpływ mieszkańców na kierunki rozwoju miasta i decyzje, 
• Urzad Miasta wspierający mieszkańców i przedsiębiorców w ich 
rozwoju, 
• różnorodny rynek pracy, uwzględniający szczególnie pracę dla 
ludzi młodych, 
• wspieranie prowadzenia i rozwoju działalności gospodarczej 
przez władze miasta, 
• większe środki finansowe na szkoły, 
• wysokiej jakości oferta zajęć pozalekcyjnych, 
• bogata i interesująca oferta zajęć pozaszkolnych na osiedlach, 
• tani i dopasowany transport zbiorowy, 
• tańsze mieszkania, 
• atrakcyjna przestrzeń publiczna na osiedlach: place zabaw, miej-sca 
do rekreacji i spotkań, 
• nowe miejsca parkingowe, a ulice osiedlowe bez samochodów, 
• przemyślana zabudowa miasta i uporządkowanie reklam, 
• wsparcie dla osób starszych i niepełnosprawnych, 
• wsparcie dla rozwoju twórców i animatorów kultury, 
• równe traktowanie dyscyplin sportowych przy podziale środ-ków 
budżetowych, 
• nowe tereny zielone i zwiększenie liczby drzew.
10 Program dla Torunia 
Zaproponowane rozwiązania zostały wypracowane zarówno przez eks-pertów 
Czasu Mieszkańców, jak również samych mieszkańców, którzy 
przesyłali nam swoje pomysły. To w głównej mierze kierunki proponowa-nej 
polityki i mechanizmy, które mają za zadanie osiągnięcie założonych 
celów nadrzędnych. Odnoszą się bezpośrednio do celów nadrzędnych, 
jak również do rozwiązania problemów wskazanych przez mieszkańców 
i zaspokojenia rzeczywistych potrzeb, jakie mają mieszkańcy Torunia. 
Zapraszamy do lektury. Jak 
zamierzamy 
osiągnąć 
postawione 
cele?
Program dla Torunia 13 
I. Odrodzenie samorządności 
Czas Mieszkańców, skupiając się na konkretnych problemach 
i ich realistycznych rozwiązaniach zasypuje podziały ideolo-giczne 
oraz przekracza bariery dzielące polityków od zwykłych 
mieszkańców. Uważamy, że to mieszkańcy najlepiej wiedzą, 
jakie problemy trapią ich miasto, a lokalni eksperci — w po-rozumieniu 
z mieszkańcami — znajdują najlepsze rozwiąza-nia. 
Podporządkowanie polityki lokalnej interesom partii czy 
stronnictwa skupionego wokół odwiecznie rządzącego prezy-denta 
sprawiła, że interes publiczny zszedł na dalszy plan, 
a Rada Miasta stała się maszynką do głosowania. 
1. Pokoleniowy skok w rozwoju demokracji. 
Mieszkańcy mają wpływ na swoje miasto 
Traktujemy politykę jako służbę publiczną, a nie jako ścieżkę zawodowej 
kariery. Nie zależymy od polityki finansowo i nie musimy poświęcać do-bra 
mieszkańców, po to, by za wszelką cenę utrzymać się na stanowisku. 
Niesformatowani przez istniejący system, lepiej dostrzegamy zarówno 
jego wady, jak i ukryte w nim możliwości, oraz nie boimy się podejmować 
odważnych, nowatorskich działań na rzecz zmiany. 
Zaprosimy do współrządzenia mieszkańców, jednocześnie szanując ich czas i biorąc pełną 
odpowiedzialność za miasto i wyniki wspólnego działania. Partycypacja będzie narzędziem 
zwiększania wpływu mieszkańców na ich sprawy, a nie chwytem stosowanym przez polityków 
by przerzucić na mieszkańców odpowiedzialność za niewygodne decyzje. 
Najważniejsze działania jakie podejmiemy: 
Miasto będzie rozwijać się zgodnie ze strategiami roz-woju, 
wypracowanymi wspólnie z mieszkańcami
14 Program dla Torunia Program dla Torunia 15 
Strategia zrównoważonego rozwoju miasta, strategie sektorowe i osie-dlowe, 
przygotowane w oparciu o potrzeby mieszkańców i wspólnie 
z mieszkańcami będą podstawą zarządzania miastem. 
W tym celu: 
1. Przeprowadzimy uspołecznione procesy budowania strategii dla mia-sta 
i osiedli, wyznaczające ich kierunki zrównoważonego rozwoju; 
2. Przeprowadzimy uspołecznione procesy budowania strategii sektoro-wych; 
3. Podstawą zarządzania będą wypracowane i uzgodnione z mieszkań-cami, 
aktualizowane strategie. 
Miasto będzie zarządzane w sposób partycypacyjny 
– organizacje społeczne, rady osiedlowe i mieszkańcy 
będą angażowani w procesy decyzyjne 
Mieszkańcy będą włączani w podejmowanie decyzji odnośnie najważ-niejszych 
kwestii dotyczących miasta lub tych, które uznają za istotne 
dla nich. 
W tym celu: 
1. Będziemy konsultować z mieszkańcami ważne dla miasta i mieszkań-ców 
decyzje; 
2. Ułatwimy inicjatywę uchwałodawczą; 
3. Wprowadzimy pełną transparentność wydatków publicznych — To-talny 
Rejestr Umów Publicznych; 
4. Zaangażujemy Rady Osiedli do podejmowania decyzji odnośnie kwe-stii 
związanych z obszarami miasta, na których funkcjonują; 
5. Zaangażujemy organizacje społeczne do podejmowania decyzji 
w kwestiach sektorowych, w których specjalizują się poszczególne 
organizacje; 
6. Wprowadzimy lekcje samorządowe w toruńskich szkołach; 
7. Usprawnimy mechanizm i zwiększymy kwotę budżetu partycypacyj-nego; 
8. Włączymy stronę społeczną do komisji konkursowych, od konkur-sów 
architektonicznych do konkursów na stanowiska urzędnicze; 
9. Uspołecznimy procesy projektowania przestrzeni publicznych. 
Wprowadzimy zasadę pomocniczości w zarządzaniu 
miastem 
Wdrożymy system zarządzania miastem, oparty o zasadę pomocniczości. 
To zasada mówiąca o tym, że każdy szczebel władzy powinien realizo-wać 
tylko te zadania, które nie mogą być skutecznie zrealizowane przez 
szczebel niższy lub same jednostki działające w ramach społeczeństwa. 
Wiele decyzji będzie podejmowanych na poziomie osiedla, co pozwoli 
skrócić czas na realizację wielu potrzebnych działań jak i rozsądniej wy-dać 
publiczne pieniądze. 
W tym celu: 
1. Usprawnimy funkcjonowanie Rad Osiedli, zwiększając ich uprawnie-nia; 
Wprowadzamy realną decentralizację w strukturze gminy. Nieefek-tywne 
Rady Okręgów zmienimy na Rady Osiedli, które otrzymają 
nowe zakresy obowiązków i uprawnień, własny budżet i siedziby, 
w których będą dyżurować radni. 
2. Znacząco zwiększymy udział organizacji pozarządowych w wyko-nywaniu 
usług publicznych dla mieszkańców, tj. w realizacji zadań 
własnych gminy, poprzez przesunięcie środków budżetowych w po-szczególnych 
obszarach na 
realizację zadań przez organi-zacje 
pozarządowe. 
Dzięki efektywności realizo-wanych 
zadań przez orga-nizacje 
pozarządowe, pracy 
wolontariuszy i zapewnieniu 
10% wkładu własnego, 
zapewnimy podniesienie 
jakości realizowanych zadań 
własnych gminy. Jednocze-śnie 
wzmocnimy III sektor, 
który dzięki realizacji wie-loletnich 
projektów, będzie 
mógł się rozwijać i zatrud-niać 
pracowników.
16 Program dla Torunia Program dla Torunia 17 
2. Sprawny Urząd Miasta nastawiony na 
wspieranie mieszkańców i przesiębiorców 
Zadaniem administracji będzie wspieranie mieszkańców 
i przedsiębiorców w ich rozwoju. Zapewnimy wysoką jakość 
obsługi mieszkańców, dzięki wyższym kompetencjom urzęd-ników 
i przyjaznej przestrzeni urzędów. Naszym celem jest 
stworzenie najbardziej efektywnego urzędu w Polsce zamiast 
najtańszego. 
Obecna struktura Urzędu Miasta jest skostniała, dlatego będziemy 
tworzyć strukturę, która inspiruje pracowników i mieszkańców. Inaczej 
niż dziś podzielimy zadania, powstaną nowe jednostki (m.in. Biuro Re-witalizacji, 
Biuro Rozwoju Miasta czy Biuro Rozwoju Przedsiębiorczości 
i Biznesu), zlikwidujemy Biuro Toruńskiego Centrum Miasta. Cześć 
wydziałów zmieni swoje nazwy, aby bardziej odpowiadały ich zakresowi 
działań. Niektóre wydziały otrzymają nowe obowiązki, dopasowane do 
wyzwań, jakie stoją przed Toruniem. Poszczególni wiceprezydendci będą 
odpowiadali za obszary, które coś łączy. 
W tym celu: 
1. Zmienimy obecny Wydział 
Organizacji i Kontroli w profe-sjonalny 
dział zarządzania za-sobami 
ludzkimi, zatrudnimy 
profesjonalnych HaeRowców, 
utworzymy mapy kompetencji, 
programy szkoleniowe, ścieżki 
rozwoju oraz systemy motywa-cyjne; 
2. Zmienimy przestrzeń urzędów 
poprzez wprowadzenie recep-cji, 
miejsc spotkań urzędników 
i mieszkańców, biur dostoso-wanych 
do potrzeb urzędników 
oraz pomieszczeń socjalnych; 
3. Zmienimy strukturę urzędu 
poprzez dopasowanie do obec-nej 
rzeczywistości. 
Struktura organizacyjna Urzędu Miasta Torunia 
Wiceprezydent Prezydent Sekretarz Skarbnik 
Wydział Planowania 
i Budżetu 
Wydział Kultury 
w 
w 
Wydział Podatków 
i Windykacji 
Architekt Miasta 
w 
w 
Wydział Pomocy 
Społecznej 
Plastyk Miejski 
Biuro Mieszkalnictwa 
Miejski Konserwator 
Zabytków 
Wydział Zamówień 
Publicznych 
w 
Wydział Rady Miasta 
i JPG 
Biuro Audytu 
Wewnętrznego 
w 
w 
Wydział Architektury 
i Budownictwa 
Biuro Rewitalizaji 
Wydział IT 
i Biznesu 
Wydział Inwestycji 
Wydział Zieleni 
Wydział Zarządzania 
Osiedlami 
Biuro Rozwoju Przedsię-biorczości 
Miejska Pracownia 
Urbanistyczna 
Wydział Sportu 
Wydział Komunikacji 
Społecznej 
Wydział Organizacji 
Wydział Promo-cji 
Miasta i Relacji 
Zewnętrznych 
BHP 
Wydział Zdrowia 
Wydział Księgowy 
Nadzór Właścicielski 
Wydział Gospodarki 
Nieruchomościami 
w 
w 
Wydział Geodezji 
i Kartografii 
Wydział Spraw 
Administracyjnych 
w 
w 
Wydział Ewidencji 
i Rejestracji 
Wydział Bezpieczeństwa 
i Porządku Publicznego 
Wydział Ochrony 
Środowiska 
Urząd Stanu Cywilnego 
Miejski Rzecznik 
Konsumentów 
Miejski Zarząd Dróg 
Wiceprezydent Wiceprezydent 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
w 
Departament 
Finansowy 
Departament 
Organizacji i Zasobów 
Ludzkich 
Departament 
Polityki Społecznej 
Departament 
Prezydenta 
Departament 
Obsługi Mieszkańców 
i Administracji 
Departament 
Rozwoju Miasta
18 Program dla Torunia Program dla Torunia 19 
3. Zrównoważony budżet nieobciążający 
przyszłych pokoleń 
Zadłużenie w jakim znalazło się miasto wymaga polityki nastawio-nej 
z jednej strony na szukanie budżetowych oszczędności i redukcji 
wydatków, z drugiej strony na poszukiwaniu nowych rozwiązań dla 
zwiększania dochodów budżetowych. Dlatego będziemy kłaść nacisk na 
pozyskanie funduszy na politykę społeczną, która do tej pory w zniko-mym 
zakresie była dotowana, a która stanowi ponad połowę wydatków 
budżetowych. 
W tym celu: 
1. Będziemy redukować wydatki budżetowe w zakresie finansowania 
nowych obiektów sportowych i kulturalnych. Wprowadzimy mecha-nizmy 
samofinansowania się nowych obiektów. Zatrudnimy mane-dżerów, 
którzy będą w stanie osiągnąć zamierzone cele; 
2. Odstąpimy od realizacji części inwestycji drogowych: 
• budowy węzła „Kluczyki” i trasy Staromostowej od Bema do po-łudniowych 
granic miasta, 
• rozbudowy do dwóch pasów jezdni ulicy Łódzkiej od Trasy 
Wschodniej do ulicy Andersa, 
• rozbudowy do dwóch pasów jezdni ulicy Konstytucji 3 Maja; 
3. Zwiększymy dochody budżetowe poprzez znaczące zwiększenie 
pozyskiwanych dotacji europejskich w obszarze polityki społecznej: 
oświata, kultura, pomoc społeczna, mieszkalnictwo (Biuro ds. Fun-duszy 
Miękkich); 
4. Długoterminowo będziemy zwiększać dochody budżetowe poprzez 
inwestycje w energetykę. Miasto stanie się producentem i sprze-dawcą 
energii dla mieszkańców: 
• wykorzystamy wody geotermalne do produkcji i sprzedaży 
energii cieplnej i gorącej wody użytkowej, 
• będziemy inwestować w fotowoltaikę (energię elektryczną ze 
słońca) do produkcji i sprzedaży energii elektrycznej; 
5. Długoterminowo zapewnimy wzrost dochodów budżetowych dzięki 
wzrostowi liczby mieszkańców. 
II. Przyjazne miasto 
W mieście najważniejsi są mieszkańcy i ich codzienne po-trzeby. 
Dlatego chcemy wyższej jakości życia w naszym 
mieście, tak by środowisko miejskie ułatwiało mieszkańcom 
samorealizację i sprawiało, że chce się w nim żyć. Dążymy 
do jak najwyższych standardów przestrzeni wspólnej, miesz-kań, 
transportu czy edukacji. Zależy nam by miasto rozwijało 
się w zrównoważony, sprawiedliwy i mądry sposób oraz by 
z owoców tego rozwoju mogli korzystać wszyscy jego miesz-kańcy. 
Miasto, w którym dobrze się żyje, przestanie się wy-ludniać 
i będzie zdrowsze ekonomicznie. Dla osiągnięcia tych 
celów w tej części Programu, zawarliśmy te obszary działań, 
na które zwracamy szczególną uwagę.
20 Program dla Torunia Program dla Torunia 21 
1. Bardzo dobre warunki dla rozwoju 
przedsiębiorczości i miejsc pracy oraz 
stymulowanie rozwoju biznesu 
Rozwój gospodarczy naszego miasta powinien umożliwiać mieszkańcom 
samorealizację na godziwych warunkach. Dlatego stawiamy na rozwój 
lokalnej przedsiębiorczości oraz tworzenie dobrego klimatu dla rozwoju 
przedsiębiorstw i nowych inwestycji w miejsca pracy. Zamiast otwierania 
kolejnych hipermarketów i centrów handlowych, będziemy wspierać roz-wój 
lokalnego biznesu oraz dbać o proste zasady i estetykę prowadzenia 
handlu ulicznego i na lokalnych targowiskach. Będziemy wspierać miesz-kańców 
w rozwijaniu własnych, innowacyjnych przedsiębiorstw oraz 
w mądry, systematyczny sposób przeciwdziałać bezrobociu młodych. 
Pozyskując inwestorów będziemy dbać nie tylko o dostępność pracy, 
ale także o jej jakość oraz dostosowanie inwestycji do kapitału miasta. 
Chcemy poprawić jakość usług oferowanych przez Urzędy Pracy oraz 
dbać o to, by poszukujący pracy mogli korzystać ze zniżek na komunika-cję 
publiczną. Ważnym pracodawcą jest sektor publiczny, dlatego miasto 
powinno być wzorowym pracodawcą. 
Aktywny rozwój przedsiębiorczości wśród mieszkańców 
Podstawą rozwoju gospodarczego miast jest dla nas przedsiębiorczość 
jego mieszkańców. Dlatego będziemy edukować i wspierać mieszkańców 
w rozwijaniu własnych przedsiębiorstw. 
W tym celu: 
1. Wprowadzimy „Przedsiębiorczość” jako istotny przedmiot w szko-łach 
średnich i zawodowych; 
2. Przekształcimy obecne Biuro Obsługi Inwestora i Przedsiębiorcy 
w Biuro Rozwoju Przedsiębiorczości i Biznesu, które będzie aktywnie 
wspierać mieszkańców w otwieraniu swoich firm; 
3. Będziemy otwierać miejskie inkubatory przedsiębiorczości, w miarę 
rosnących potrzeb mieszkańców; 
4. Zapewnimy programy edukacyjne dla potencjalnych i nowych przed-siębiorców; 
5. Wdrożymy programy wsparcia finansowego „na start” z budżetu 
miasta oraz system wyszukiwania takich programów koordynowa-nych 
przez inne podmioty; 
6. Wprowadzimy możliwość prowadzenia handlu w przestrzeni miasta, 
poprzez umożliwienie handlu obnośnego i obwoźnego (na wybra-nych 
ulicach i placach); 
7. Utworzymy lokalne targowiska na każdym osiedlu. 
Wsparcie dla istniejących przedsiębiorców 
i przedsiębiorstw 
W celu zapewnienia miejsc pracy, dobrobytu społecznego i gospodar-czego 
rozwoju miasta, chcemy zapewnić istniejącym przedsiębiorcom 
aktywne wsparcie. 
W tym celu: 
1. Biuro Rozwoju Przedsiębiorczości i Biznesu będzie aktywnie wspie-rać 
przedsiębiorców; 
2. Będziemy wspierać rozwój idei społecznej odpowiedzialności biznesu 
— programy szkoleń i doradztwa dla przedsiębiorców; 
3. Wprowadzimy ulgi dla przedsiębiorców — zwolnienie z podatku od 
nieruchomości dla wybranych branż; 
4. Będziemy budować infrastrukturę dla biznesu w zależności od po-trzeb 
zgłaszanych przez przedsiębiorców.
22 Program dla Torunia Program dla Torunia 23 
Aktywne pozyskiwanie inwestorów 
Miejsca pracy mogą zapewnić inwestycje zewnętrznych podmiotów 
komercyjnych. W celu ich pozyskiwania Prezydent i urzędnicy powinni 
aktywnie działać w zakresie przygotowania odpowiednich warunków 
i promocji w tym zakresie. 
W tym celu: 
1. Przygotujemy ofertę inwestycyjną dla preferowanych branż dla mia-sta 
i ich potrzeb; 
2. Biuro Rozwoju Przedsiębiorczości i Biznesu zapewni aktywną pro-mocję 
miasta wśród potencjalnych inwestorów i ich pełną obsługę 
w trakcie inwestycji (projekty partnerskie z innymi miastami w za-kresie 
rozwoju gospodarczego). 
Praca dla młodych 
W celu przeciwdziałania bezrobociu wśród młodych ludzi i zwiększeniu 
perspektyw i możliwości znalezienia pracy, niezbędne jest podjęcie syste-mowych 
działań także przez miasto. 
W tym celu: 
1. Ukierunkujemy edukację zawodową na potrzeby rynku pracy po-przez 
modernizację oferty edukacyjnej szkół i placówek kształcenia 
zawodowego do potrzeb pracodawców; 
2. Wprowadzimy program praktyk i staży w Urzędzie Miasta, miejskich 
przedsiębiorstwach oraz prywatnych firmach funkcjonujących na te-renie 
miasta; 
3. Będziemy koordynować współpracę pomiędzy biznesem a szkołami 
wyższymi i średnimi; 
4. Zapewnimy doradztwo dla uczniów i absolwentów; 
5. Zapewnimy programy wsparcia finansowego „na start” dla młodych. 
Wsparcie osiedlowego małego biznesu 
Mieszkańcy wielu obszarów miasta nie mają możliwości zaopatrzenia się 
w podstawowe produkty i usługi na swoim osiedlu. Zmuszeni są jeździć 
do oddalonych centrów handlowych. Stworzymy proste narzędzia, które 
ułatwią i zachęcą mieszkańców do korzystania z osiedlowych punktów 
handlowych. 
W tym celu: 
1. Opracujemy i wdrożymy programy rewitalizacji wszystkich osiedli, 
uwzględniając także potencjalne kierunki rozwoju lokalnego biznesu 
i miejsca na jego prowadzenie; 
2. Zapewnimy, aby na każdym osiedlu istniały centra usług oraz targo-wiska. 
Aktywne wspieranie bezrobotnych w znalezieniu 
zatrudnienia 
Bezrobotni w mieście powinni otrzymywać wsparcie w znalezieniu 
zatrudnienia. 
W tym celu: 
1. Wprowadzimy 50% ulgi na transport zbiorowy dla bezrobotnych; 
2. Wdrożymy nową strategię funkcjonowania Powiatowego Urzędu 
Pracy z aktywnym serwisem i aktualną bazą ofert pracy oraz szkoleń; 
3. Zapewnimy programy wsparcia finansowego „na start” dla bezrobot-nych.
24 Program dla Torunia Program dla Torunia 25 
Preferowane branże, które zamierzamy szczególnie wspierać m.in. po-przez 
tworzenie odpowiednich warunków do ich rozwoju i aktywne 
zabieganie o inwestorów, jak również dostosowanie oferty inwestycyjnej 
do ich potrzeb, ulgi w lokalnych podatkach czy preferencyjne czynsze 
w lokalach miejskich. 
Chcemy wprost dopasować miasto i mieszkańców do specyficznych ocze-kiwań 
pracowników i pracodawców wybranych branż. Będziemy szukać 
partnerów na lata tak, aby zapewnić stały popyt na wybranych specjali-stów. 
Taka długofalowa współpraca wszystkim przyniesie korzyści. 
h branża spożywcza, chemiczna, elektryczna i elektroniczna 
Toruń posiada ogromny kapitał ludzki, wykształcony i doświadczony 
w pracy w przedsiębiorstwach działających w tych branżach. Istnie-jący 
w Toruniu współczesny rynek pracy nie wykorzystuje zasobów 
kadrowych jakie posiada miasto w tym zakresie. Wynika to w szczegól-ności 
z faktu, iż wiele zakładów działających w przeszłości, przestało 
funkcjonować, a toruńskie szkoły zawodowe nadal kształcą kolejnych 
absolwentów. Ale to także miejsca pracy dla mechaników, elektryków 
i elektroników, a także dla osób z wyższym wyksztaceniem w wielu 
kierunkach. Jednocześnie istnieją w Toruniu duże przedsiębiorstwa 
działające w tych obszarach, które inwestują poza granicami gminy (np. 
Toruń-Pacific, TZMO czy Apator). Dlatego naszym celem jest wsparcie 
lokalnych przedsiębiorstw oraz ukierunkowanie oferty inwestycyjnej na 
wybranych inwestorów i przedsiębiorców, którzy poszukują wykwalifiko-wanych 
pracowników. 
h branża kosmiczna 
To może być jeden z ważniejszych kroków w rozwoju Uniwersytetu Mi-kołaja 
Kopernika. Toruńscy absolwenci matematyki, informatyki, fizyki 
czy astronomii to wielki kapitał naszego miasta i potencjał do tworzenia 
innowacyjnych gałęzi gospodarki. Dlatego chcemy tworzyć mechanizmy 
zapewniające miejsca pracy w branży naprawdę innowacyjnej. Zamie-rzamy 
podjąć działania, których celem jest otwarcie w Toruniu oddziału 
terenowego Polskiej Agencji Kosmicznej. Głównym zadaniem Agencji 
ma być koordynacja przedsięwzięć związanych z sektorem kosmicznym 
i uczestnictwem Polski w Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Obec-nie 
Polska wpłaciła do ESA składkę w wysokości 60 mln euro przez trzy 
lata. Te pieniądze są do zainwestowania w Polsce we współpracy z ESA. 
Toruń ma poważne atuty by z tej puli wziąć jak najwięcej. Natomiast 
obecnie polski sektor kosmiczny, mimo potencjału i chęci, w minimal-nym 
stopniu uczestniczy w programach ESA. Dlatego Agencja ma się 
przyczynić do rozwoju firm i in-stytucji 
badawczo-rozwojowych 
z sektora kosmicznego w naszym 
mieście. 
Pojawinie się w Toruniu takiej 
prestiżowej jednostki badawczej 
podnosi wizerunek miasta i stwa-rza 
szanse na powstanie kolejnych 
związanych z kosmonautyką kie-runków 
rozwoju. 
g przemysły kreatywne 
To segment gospodarki, który 
może przyczynić się do szybkiego 
rozwoju gospodarczego naszego 
miasta. Stawiamy na duży poten-cjał 
twórczy i podejmowane już 
działania w tym zakresie przez 
istniejące organizacje, które nie 
zostały do tej pory wsparte na 
odpowiednim poziomie. Myślimy 
tu m.in. o takich branżach jak pro-dukcja 
filmowa, grafika kompute-rowa, 
programowanie i IT, muzyka 
czy działalność organizacji poza-rządowych. 
Mamy w Toruniu wiele 
przykładów dobrych projektów 
z tych dziedzin. UMK dostarcza 
corocznie świetnych grafików i in-formatyków. 
Stwórzmy modę na 
wybitnych toruńskich twórców. To 
co charakteryzuje te branże to mo-bilność 
tych osób i łatwe adopto-wanie 
się do nowych miejsc pracy. 
Stworzymy dopasowane warunki, 
biura, sale warsztatowe, miejsca 
spotkań oraz szybki i bezpieczny 
internet. Zróbimy to na Starym 
Mieście! 
Projekt Stare Miasto 
Stare Miasto się wyludnia, PILNIE 
potrzebuje mieszkańców i klien-tów, 
a nie tylko turystów. To jest 
ostatnia szansa, aby przeprowadzić 
pełny proces rewitalizacji. Toruń 
ma zagwarantowane miliony na 
ten cel z funduszy europejskich, 
ale to już ostatni raz. 
Ze wsparciem środków UE prze-prowadzimy 
proces powrotu 
mieszkańców na Stare Miasto. 
W zabytkowych wnętrzach po-wstaną 
także biura do pracy dla 
dynamicznych, kreatywnych ludzi. 
W celu rozwoju wymienionych 
branż zamierzamy także: 
c wykorzystać nowy Fundusz Fil-mowy 
do jednoczesnego kreowania 
miejsc pracy w Toruniu, 
c wzmocnić edukację w zakre-sie 
wybranych branż Akademia 
Muzyczna, Szkoła Operatorów 
Filmowych, Podyplomowe stu-dia 
zarządzania organizacjami 
pozarządowymi, 
c wzmocnić promocję wymienio-nych 
branż kreatywnych poprzez 
festiwale tematyczne, projekty, 
sympozja i konferencje (zwięk-szenie 
środków miejskich na ich 
realizację, np. festiwale filmowe 
i muzyczne, promocja toruńskich 
twórców), 
c otworzyć inkubatory branżowe, 
budować partnerstwa oraz klastry 
ze środków zewnętrznych.
26 Program dla Torunia Program dla Torunia 27
28 Program dla Torunia Program dla Torunia 29 
2. Dzieci i młodzież najważniejszą 
inwestycją, czyli wysoka jakość edukacji 
i placówek oświatowych 
Młodzi mieszkańcy miasta także mają prawo do wysokiej jakości życia. 
To od nich zależy przyszłość, dlatego traktujemy edukację i opiekę nad 
dziećmi jako najważniejszą inwestycję. Zapewnienie miejsc w żłobkach 
i przedszkolach umożliwi rozwój dzieciom, a ich rodzicom samorealizację 
życiową i zawodową. Postulujemy zwiększenie wydatków na oświatę, 
a zamiast likwidacji szkół zmniejszenie liczebności klas oraz profesjo-nalne 
przygotowanie kadry. Stawiamy na nowoczesne formy edukacji 
jako podstawę rozwoju społecznego i gospodarczego. Szkoły powinny 
stać się dobrze wyposażonymi, demokratycznymi centrami aktywności. 
Świetlice szkolne nie powinny być tylko „przechowalniami” dzieci, ale 
klubami edukacyjnymi, oferującymi możliwość mądrego rozwoju oraz 
bezpłatnej pomocy w nauce. Szkoły powinny dbać również o zdrowie 
młodych obywateli, oferując im zdrowe posiłki i możliwość uprawia-nia 
sportu. Nasze działania rozpoczniemy od opracowania wspólnie ze 
wszystkimi interesariuszami Strategii Rozwoju Oświaty. Najważniejsze 
cele i działania, jakie zamierzamy zrealizować. 
Sieć placówek oświatowych dopasowana do potrzeb 
mieszkańców i nowoczesnych form edukacji 
Dostęp do edukacji i dobre warunki w tym zakresie stanowią podstawę 
budowania skutecznego systemu oświaty. Dlatego naszym celem jest za-pewnienie 
dostępu do placówek oświatowych dla wszystkich dzieci. 
W tym celu: 
1. Zapewnimy miejsca w żłobkach i przedszkolach dla wszystkich 
dzieci; 
2. Liczba dzieci w klasach będzie nie większa niż 24 osoby w szkołach 
podstawowych, 26 osób w gimnazjach i 28 osób w szkołach ponad-gimnazjalnych; 
3. Wprowadzimy dodatkowe profilowane szkoły wg potrzeb mieszkań-ców 
i zmieniającego się rynku pracy, w tym szkołę artystyczną; 
4. Otworzymy liceum ogólnokształcące na lewym brzegu Torunia; 
5. Zapewnimy rozwój działalności placówek wychowania pozaszkol-nego. 
Wysokiej jakości usługi edukacyjne oferowane przez 
miasto 
Zapewnienie wysokiego poziomu edukacji i inwestowanie w mieszkań-ców 
stanowi dla nas podstawę rozwoju społecznego i gospodarczego. 
Z tego względu zwiększymy wydatki na oświatę o dodatkowe środki 
z budżetu miasta, tak aby zapewnić jak najlepszą jakość w tym zakresie. 
W tym celu: 
1. Zapewnimy wysokie kompetencje kadry nauczycielskiej dzięki do-datkowym 
szkoleniom finansowanym ze środków europejskich; 
2. Zwiększymy środki finansowe na wyposażenie szkół do potrzeb no-woczesnych 
form nauczania; 
3. Poszerzymy ofertę edukacyjną poprzez: 
• zwiększenie liczby kółek zainteresowań, 
• zajęcia dodatkowe dla dzieci mających problemy w nauce, 
• wdrożenie programu wspierania szczególnie utalentowanych 
dzieci; 
4. Będziemy wspierać alternatywne formy edukacji (np. szkoły demo-kratyczne); 
6. Utworzymy programy wsparcia dla programów autorskich w szko-łach;
30 Program dla Torunia Program dla Torunia 31 
7. Ukierunkujemy edukację po-nadgimnazjalną 
na potrzeby 
rynku pracy poprzez moderni-zację 
oferty edukacyjnej szkół 
i placówek kształcenia zawodo-wego 
do potrzeb pracodawców; 
8. Zamierzamy inwestować 
w szkoły zawodowe. 
Dostosujemy placówki kształcenia 
zawodowego (szczególnie warsz-taty) 
do standardów europejskich. 
Zapewnimy współpracę z przed-siębiorstwami 
w celu odbywania 
praktyk i staży. 
Szkoła przyjazna dla dzieci 
i młodzieży 
Aby dzieci i młodzież chętnie spę-dzała 
czas w szkole, a edukacja 
wykraczała poza czas lekcyjny, 
warunki w szkołach muszą być 
dostosowane do potrzeb uczących 
się i muszą odpowiadać obecnym 
standardom projektowym. 
funkcjonowania i przywrócimy 
świetlice w gimnazjach, gdzie 
świetlice staną się miejscami 
rozwijającymi talenty młodych 
ludzi; 
4. Szkolne biblioteki staną się 
centrami multimedialnymi; 
5. Zapewnimy pomoc medyczną 
w szkołach; 
6. Wokół szkół pojawią się miej-sca 
do siedzenia i parkingi dla 
rowerów; 
7. Zapewnimy bezpieczną drogę 
do szkoły, aby dzieci mogły 
bezpiecznie ją pokonywać sa-modzielnie. 
Szkoła jako ważny ośrodek 
animacji osiedlowej dzieci, 
dorosłych i seniorów 
Szkoły oprócz funkcji edukacyj-nych 
mogą stać się ośrodkami 
animacji osiedlowej. W ich prze-strzeniach, 
jak również wokół, 
lokalna społeczność znajdzie dla 
siebie ofertę. 
W tym celu: 
1. Przestrzeń wokół szkół prze-organizujemy 
jako miejsce 
spotkań i aktywności dla naj-bliższego 
sąsiedztwa; 
2. Zapewnimy współpracę szkół 
z instytucjami kulturalnymi 
na terenie miasta (cykliczne 
zajęcia w muzeach, teatrach, 
galeriach); 
3. Zapewnimy w szkołach zajęcia 
dodatkowe, angażujące senio-rów 
i rodziców. 
W tym celu: 
1. Zapewnimy komfortową 
i przyjazną przestrzeń we-wnątrz 
i na zewnątrz szkół 
(miejsca do siedzenia, kolor 
w szkołach, indywidualne 
szafki dla każdego ucznia, wi-fi 
dostępne dla uczniów); 
2. Poprawimy jakość żywienia 
w toruńskich placówkach 
oświatowych, wprowadzimy 
zdrową, regionalną żywność 
w stołówkach (i sklepikach 
szkolnych), zrównoważoną 
dietę z możliwością wyboru 
z kilku dań oraz drugie śniada-nia, 
a stołówki staną się nowo-czesnymi 
miejscami spotkań; 
3. Wprowadzimy nową jakość 
świetlic szkolnych. Zwięk-szymy 
liczbę zajęć rozwijają-cych 
talenty naszych dzieci, 
zwiększymy dostępność do 
świetlic w szkołach podsta-wowych, 
wydłużymy ich czas 
3. Komfortowe i tanie pruszanie się po 
mieście 
Transport to kluczowy aspekt funkcjonowania miasta i ważny element 
codzienności mieszkańców. Obecnie w Toruniu dominuje indywidu-alny 
ruch samochodowy, drogi są obciążone i zatłoczone, a nakłady 
na inwestycje drogowe są ogromne. Dlatego proponujemy odwrócenie 
priorytetów na korzyść innych środków transportu, co pozwoli odciążyć 
drogi, zmniejszyć korki, poprawić jakość powietrza i zmniejszyć liczbę 
wypadków. Korzyści będą odczuwalne przez wszystkich, także przez kie-rowców. 
Nie zapominając o potrzebach wszystkich uczestników ruchu, 
szczególnie zadbamy o trzy grupy. 
Piesi 
Piesi powinni być równoprawnymi użytkownikami ruchu w mieście. 
Zadbamy o to, by poruszanie się pieszo było bezpieczne, komfortowe
32 Program dla Torunia Program dla Torunia 33 
i atrakcyjne. Zapewnimy przyjazną przestrzeń: miejsca do odpoczynku, 
oświetlenie, zieleń. Perspektywa pieszych będzie priorytetem w projek-towaniu 
ulic i skrzyżowań. Tam gdzie to możliwe, będziemy stosować 
strefy uspokojonego ruchu. 
W tym celu: 
1. Dostosujemy lub wytyczymy ciągi komunikacyjne do bezpiecznego, 
komfortowego i atrakcyjnego poruszania się piechotą; 
2. Wprowadzimy strefy uspokojonego ruchu (living steet) jako stan-dard 
dla ulic wewnętrznych na osiedlach mieszkalnych; 
3. Wprowadzimy miejsca do odpoczynku i pozostałe wyposażenie na 
ciągach komunikacji pieszej (oświetlenie, mała architektura, zieleń, 
kosze na odpady); 
4. Otworzymy dla pieszych most kolejowy, zbudujemy ciąg spacerowy 
od mostu kolejowego do mostu im. J. Piłsudskiego na Kępie Bazaro-wej 
oraz obustronne zejścia z mostu Piłsudskiego na Kępę Bazarową. 
Rowerzyści 
Rower to szybki, zdrowy i przyjazny środowisku środek transportu, 
który powinien stać się standardem i alternatywą dla samochodu. Dla-tego 
zapewnimy rowerzystom bezpieczne i komfortowe poruszanie się 
po mieście. Zadbamy o szybszą rozbudowę i spójność infrastruktury 
rowerowej, tak aby połączyć ze sobą wszystkie części miasta. Będziemy 
stosować rozwiązania zapewniające bezpieczeństwo wszystkich uczest-ników 
ruchu. Wprowadzimy lub rozwiniemy sieci wypożyczalni rowerów 
zintegrowane z transportem publicznym. Będziemy prowadzić kampanie 
propagujące i edukacyjne, także na rzecz przestrzegania przepisów przez 
rowerzystów. 
W tym celu: 
1. Wprowadzimy nowy standard 
infrastruktury rowerowej, 
zapewniający bezpieczeństwo 
i odseparowanie ruchu rowero-wego 
od pieszego; 
2. Rozbudujemy infrastrukturę 
rowerową. Zapewnimy po-łączenie 
wszystkich osiedli 
miasta ciągami komunikacji 
rowerowej; 
3. Wprowadzimy ruch rowerowy 
na ulice jednokierunkowe; 
4. Wypożyczalnie rowerów zin-tegrujemy 
z siecią publicznego 
transportu;
34 Program dla Torunia Program dla Torunia 35 
Osoby korzystające z transportu zbiorowego 
Zbiorowy transport jest najbardziej efektywnym systemem transportu. 
By korzystało z niego więcej osób, powinien być szybki, niezawodny, 
komfortowy i tani. Transport publiczny powinien mieć priorytet w ru-chu 
ulicznym, a w budżecie miasta priorytet inwestycyjny. Dlatego 
zwiększymy nakłady na transport publiczny i obniżymy ceny biletów, 
jednocześnie dbając o zwiększanie standardu pojazdów. Układ sieci do-stosujemy 
do rozmieszczenia i potrzeb mieszkańców i odwiedzających 
miasto. Będziemy wprowadzać niskoemisyjne i ciche rozwiązania. Bę-dziemy 
realizować wspólne programy i inwestycje w komunikację pod-miejską 
z gminami ościennymi. 
W tym celu: 
1. Dostosujemy układ sieci i rozkład jazdy transportu zbiorowego, do 
potrzeb mieszkańców i turystów; 
2. Obniżymy ceny biletów na publiczny transport zbiorowy (bilety cza-sowe, 
ew. strefowe + darmowe weekendy); 
3. Wprowadzimy bezwzględny priorytet w ruchu ulicznym dla pojaz-dów 
komunikacji zbiorowej: 
• zielone światła dla tramwajów na skrzyżowaniach, 
• Bus Raid System — wydzielone pasy dla autobusów lub pasy 
autobusowo-tramwajowe; 
4. Rozbudujemy linie tramwajowe z zielonymi torowiskami jako stan-dard: 
c linia tramwajowa na Wrzosy i JAR ulicami Chełmińską i Długą, 
c linia tramwajowa na Rubinkowo; 
5. Wprowadzimy nowej jakości, atrakcyjne przystanki — większe i bar-dziej 
zabudowane wiaty, kioski lub automaty z biletami i kawą; 
6. Podniesiemy standard pojazdów na niskopodłogowe i ekologiczne 
z WiFi. 
Najważniejsze inwestycje drogowe: 
c Połączenie lewego brzegu Torunia z autostradą A1, poprzez 
budowę węzła „Czerniewice”, rezygnacja z budowy węzła „Klu-czyki” 
i trasy Staromostowej, utrzymanie mostu Piłsudskiego 
jako most śródmiejski a nie tranzytowy; 
c Rozbudowa ulicy Łódzkiej od węzła „Czerniewice” do Trasy 
Wschodniej, przy rezygnacji z jej rozbudowy od Trasy Wschod-niej 
do ul. Andersa; 
c Rezygnacja z rozbudowy Konstytucji 3 Maja o drugą jezdnię 
i budowa w tym miejscu alei; 
c Dokończenie Trasy Średnicowej bez jej zachodniego odcinka od 
Okrężnej do Szosy Bydgoskiej w sposób nowoczesny, uwzględ-niający 
otoczenie drogi, które nie spowoduje powstania kolejnej 
bariery; 
c Budowa Trasy Wschodniej (od Placu Daszyńskiego do Po-lnej) 
w sposób najmniej uciążliwy dla mieszkańców (tunel lub 
wykop). 
4. Budownictwo komunalne tańszych 
mieszkań na atrakcyjnych osiedlach szansą 
na własne mieszkania dla ludzi młodych 
i rodzin 
Mieszkanie jest jedną z najbardziej podstawowych potrzeb życiowych 
każdego człowieka. Niestety bardzo wielu mieszkańców nie stać na 
kredyt hipoteczny na zakup własnego mieszkania. Dlatego stawiamy 
na budownictwo tanich mieszkań komunalnych dla ludzi młodych oraz 
mieszkań komunalnych o wyższym standardzie dla rodzin. Wpłynie to 
na obniżenie cen mieszkań deweloperskich. Jednocześnie zamierzamy 
Malmo, Szwecja
36 Program dla Torunia Program dla Torunia 37 
skończyć z polityką budowania osiedli socjalnych, które tworzą getta 
biedy. Dlatego wdrożymy mechanizm pozyskiwania przez miasto poje-dynczych 
mieszkań w spółdzielniach mieszkaniowych z przeznaczeniem 
na mieszkania socjalne (rozproszenie pojedynczych mieszkań socjalnych 
w całym mieście). 
W tym celu: 
1. Wdrożymy program budowy tanich mieszkań dla młodych ludzi; 
System budowy tanich mieszkań oparty jest o założenie, iż inwestor, 
czyli TBS nie działając dla zysku, zbuduje budynek mieszkalny z lo-kalami, 
których cena nie przekroczy 3 tyś. zł za metr kwadratowy, 
i które lokatorzy mogą wykupić, płacąc przez 20 lat miesięczne 
opłaty ratalne. W ten sposób lokatorzy stopniowo dochodzą do wła-sności. 
Kredyt na budowę budynku mieszkaniowego zaciąga spółka 
komunalna, w związku z tym mieszkańcy omijają główną prze-szkodę, 
jaką jest uzyskanie kredytu w banku. Oprócz opłat ratalnych 
przyszli nabywcy będą opłacać czynsz. 
2. Wdrożymy program budowy tanich mieszkań rodzinnych o podwyż-szonym 
standardzie z jednoczesnym zwiększaniem zasobów komu-nalnych 
mieszkań socjalnych; 
System budowy tanich i dużych mieszkań rodzinnych o podwyższo-nym 
standardzie oparty jest o założenie, iż inwestor, czyli TBS zbu-duje 
budynek mieszkalny z lokalami, które lokatorzy mogą wykupić, 
oddając w rozliczeniu swoje mieszkanie, które stanie się zasobem 
komunalnym mieszkań socjalnych. 
5. Przyjazna przestrzeń publiczna na 
osiedlach, zachęcająca do rekreacji i spotkań 
oraz aktywności gospodarczej 
5.1 Przestrzeń publiczna 
Ulice, place, parki i budynki publiczne to nasze codzienne środowisko, od 
którego zależy jakość życia. Przestrzeń publiczna powinna być komfor-towa, 
funkcjonalna, bezpieczna i dostępna dla wszystkich niezależnie od 
wieku, sprawności fizycznej, stanu zdrowia, zasobności portfela i miejsca 
zamieszkania. Proponujemy przeniesienie nacisku z wysokobudżeto-wych 
inwestycji na racjonalne i konkretne usprawnienia, które przyno-szą 
odczuwalną poprawę jakości życia. 
Naszym celem jest zagospodarowanie przestrzeni miasta w taki sposób, 
aby mieszkańcy i turyści chętniej w niej przebywali. Pojawią się miejsca 
spotkań i rekreacji. Nowe ławki, fontanny i małe skwery będą zachętą do 
korzystania z przestrzeni publicznej. 
W tym celu: 
1. Wprowadzimy strefy uspoko-jonego 
ruchu jako standard dla 
wszystkich ulic na osiedlach 
mieszkalnych. 
Ulica osiedlowa może wy-glądać 
inaczej niż proponują 
mieszkańcom pracownicy 
MZD. Ulice mogą być bez-pieczne, 
ciche i zielone. 
Istnieje wiele sposobów, aby 
ograniczyć prędkość, stwo-rzyć 
bezpieczne warunki dla 
wszystkich mieszkańców 
i jednocześnie nie tracić 
miejsc parkingowych. Bę-dziemy 
sadzić drzewa dające 
cień oraz przydrożną zieleń. 
Wprowadzimy system podle-wania 
ulicznej zieleni z wody 
deszczowej. Przy drogach 
pojawią się ławki, miejsca 
odpoczynku i zabaw.
38 Program dla Torunia Program dla Torunia 39 
2. Uspołecznimy procesy pro-jektowania 
wszystkich prze-strzeni 
publicznych; 
Wszystkie przestrzenie pu-bliczne 
w Toruniu będą pro-jektowane 
przy współudziale 
mieszkańców. Mieszkańcy 
będą mieli możliwość współ-decydowania 
o ich funkcjach 
i wyglądzie. 
3. Będziemy dostosowywać prze-strzeń 
do potrzeb osób niepeł-nosprawnych 
i seniorów, aby 
nikogo nie wykluczać z możli-wości 
przebywania i porusza-nia 
się w niej; 
Powołamy zespół złożony 
z osób z różnymi niepełno-sprawnościami, 
który będzie 
Filadelfijskiego jako przestrzeni rekreacyjnej i usługowej oraz kajak 
miejski, jako element stymulujący rozwój terenów nadbrzeżnych. 
12. Wprowadzimy wodę w przestrzeń miejską na każdym osiedlu (fon-tanny, 
brodziki, wodopoje); 
13. Wprowadzimy w przestrzeń miejską ławki. Wszędzie będzie możli-wość 
wypoczynku na świeżym powietrzu; 
Aby mieszkańcy wrócili w przestrzeń publiczną, niezbędne są miejsca 
do siedzenia. Naszym celem jest odzyskanie podwórek dla mieszkań-ców 
poprzez wyposażenie ich w tak podstawową infrastrukturę. 
14. Zwiększymy liczbę drzew w przestrzeni miasta; 
15. Zrewitalizujemy tereny zieleni wokół Starego Miasta w Toruniu; 
W pierścieniu zieleni wokół Starego Miasta funkcjonują duże obszary 
o ogromnym potencjale, dziś zupełnie nie wykorzystanym. Zadbamy 
o wprowadzenie infrastruktury rekreacyjnej i edukacyjnej na tere-nach 
zieleni wokół centrum Torunia (zob. s. 26). 
16. Wprowadzimy konkursy na projekty architektoniczne ważnych prze-strzeni 
i budynków publicznych, zamiast przetargów. 
wspierał urzędników w ni-welowaniu 
barier. 
4. Wprowadzimy nowelizację 
prawa handlu lokalnego po-przez 
umożliwienie handlu 
obnośnego i obwoźnego na 
wybranych ulicach (ulica han-dlowa) 
na osiedlach; 
5. Zrealizujemy inwestycje 
w zbiorcze parkingi dla samo-chodów; 
Odciążymy ulice osiedlowe 
z samochodów, poprzez bu-dowę 
zbiorczych parkingów 
na osiedlach w partnerstwie 
publiczno-prywatnym. 
6. Zbudujemy edukacyjne i ekolo-giczne 
place zabaw na każdym 
osiedlu; 
7. Zagospodarujemy skwery na 
osiedlach mieszkalnych jako 
miejsca spotkań, wypoczynku 
i rekreacji; 
Przeprowadzimy inwenta-ryzację 
skwerów miejskich 
na wszystkich osiedlach, 
opracujemy katalog dobrych 
praktyk zagospodarowania 
przestrzeni osiedlowych, 
przeprowadzimy procesy 
wspólnego projektowania 
z mieszkańcami. Projekty 
będą realizowane wg ko-lejności 
ustalanych przez 
mieszkańców. 
8. Zadbamy o czystość i wysoką 
jakość trawników miejskich 
jako miejsc do rekreacji (zarzą-dzanie 
trawnikami); 
9. Wprowadzimy skuteczny 
system wspierania właścicieli 
psów (wybiegi, wodopoje, toa-lety, 
infrastruktura do sprząta-nia, 
dedykowana strona www); 
10. Stworzymy warunki do wy-poczynku 
i aktywności miesz-kańców 
na miejskich terenach 
zielonych, w tym w parkach 
i miejskich lasach; 
11. Zagospodarujemy część nad-brzeży 
rzek i „zbiorników wod-nych”; 
Działania, które zamie-rzamy 
zrealizować, to m.in. 
budowa terenów rekre-acyjnych 
z plażą miejską 
pomiędzy laskiem na skarpie 
a nowym mostem, nowe 
zagospodarowanie Bulwaru 
Wizualizacja przykładowego 
parkingu wielopoziomo-wego, 
os. Rubinkowo II, pętla 
autobusowa
40 Program dla Torunia Program dla Torunia 41 
5.2 Ład przestrzenny 
Czas skończyć z chaosem w prze-strzeni. 
Polityka miejska nie może 
stanowić zlepku oderwanych od 
siebie inwestycji. By miasto roz-wijało 
się harmonijnie, potrzebne 
są spójne i przemyślane działania. 
Dlatego chcemy zwiększyć zna-czenie 
planowania i przyspieszyć 
prace planistyczne. Wykorzystamy 
istniejące narzędzia planistyczne 
i procedury, takie jak miejscowe 
plany zagospodarowania prze-strzennego, 
parki kulturowe czy 
standardy zagospodarowania 
przestrzeni miejskich. Będziemy 
zapobiegać suburbanizacji, czyli 
żywiołowemu i niekontrolowa-nemu 
rozlewaniu się miasta oraz 
wymagać, aby na nowych osiedlach 
powstawała infrastruktura, której 
obecnie brakuje. Działania te będą 
w większym stopniu niż obecnie 
6. Lepsze warunki życia najgorzej 
sytuowanych mieszkańców oraz osób 
starszych i niepełnosprawnych 
Nie możemy zapominać o tych 
mieszkańcach miasta, którzy 
potrzebują pomocy. Dlatego bę-dziemy 
przeciwdziałać zjawiskom 
marginalizacji coraz większych 
grup społecznych i dążyć do po-prawy 
położenia najgorzej sytu-owanych 
mieszkańców oraz osób 
starszych i niepełnosprawnych, 
szczególnie tych samotnych. 
W tym celu: 
1. Będziemy tworzyć mechani-zmy 
w celu organizacji prac do-rywczych 
na rzecz miasta lub 
innych podmiotów; 
Począwszy od prostych 
prac porządkowych, np. 
sprzątanie, odśnieżanie 
uwzględniały głos mieszkańców 
poprzez wdrożenie narzędzi 
partycypacyjnego opracowania 
dokumentów planistycznych. 
Poprawimy estetykę przestrzeni 
poprzez uporządkowanie komuni-kacji 
wizualnej miasta i powołanie 
urzędu Plastyka Miejskiego. 
W tym celu: 
1. Wdrożymy narzędzia party-cypacyjnego 
opracowywania 
Miejscowych Planów Zago-spodarowania 
Przestrzennego 
i przyspieszymy procesy ich 
uchwalania; 
2. Uporządkujemy język komuni-kacji 
wizualnej (w tym komer-cyjnej) 
w przestrzeni miasta, 
poprzez odpowiednie regulacje 
w zakresie estetyki miasta i za-pisy 
w MPZP; 
3. Powołamy urząd Plastyka Miej-skiego. 
ulic, po wsparcie dla innych 
mieszkańców, np. robienie 
zakupów, wyprowadzenie 
psów, pakowanie zakupów 
w supermarketach, itp. 
2. Będziemy rozwijać system 
opieki nad osobami starszymi 
i niepełnosprawnymi poprzez 
zwiększanie miejsc w domach 
opieki oraz zwiększenie liczby 
opiekunów osób starszych 
i niepełnosprawnych. 
3. Stworzymy politykę senioralną 
miasta, która skoordynuje za-soby, 
będzie świadoma potrzeb 
seniorów oraz szans i ograni-czeń 
w realizacji celu, jakim 
jest poprawa jakości ich życia, 
poprzez: 
• pobudzenie współpracy 
między podmiotami 
działającymi na rzecz se-niorów, 
by były widoczne 
dla swych beneficjentów 
w przestrzeni publicznej, 
• rozpoczęcie debaty na 
temat potrzeb seniorów 
i stały ich monitoring, 
• wsparcie promocyjne 
dla organizacji pozarzą-dowych 
działających na 
rzecz seniorów, 
• aktywizację działań 
uwzględniających po-trzeby 
i możliwości osób 
starszych oraz ich pomy-słów 
i przedsiębiorczości,
42 Program dla Torunia Program dla Torunia 43 
• wspieranie polityki informowania o wszelkich możliwych środ-kach 
instytucjonalnych i pozainstytucjonalnych, z których 
mogą seniorzy korzystać lub je tworzyć — wedle tego, co prze-widują 
inne obszary Programu Czasu Mieszkańców, np. two-rzenie 
przyjaznej infrastruktury w najbliższym otoczeniu osób 
starszych: domy kultury jako centra aktywizacji i realizacji ini-cjatyw 
nie tylko dla dzieci czy młodzieży, ale także dla seniorów. 
7. Rewitaliacja osiedli, czyli ożywienie 
społeczno-gospodarcze obszarów miasta 
dotkniętych kryzysem 
Wiele obszarów Torunia dotknął kryzys społeczny, środowiskowy 
i gospodarczy. Na większości osiedli można znaleźć obszary dotknięte 
kryzysem. Naszym celem jest kompleksowa interwencja w te obszary 
tak, aby mogły w przyszłości rozwijać się samodzielnie. Niezbędne jest 
opracowanie Programów Rewitalizacji uwzględniających aspekty spo-łeczne, 
ekonomiczne i środowiskowe. Potrzebujemy kompleksowych roz-wiązań, 
opartych na lokalnych uwarunkowaniach, które uczynią z nich 
miejsca, w których chce się żyć i które chce się odwiedzać — zdrowe 
ekonomicznie i społecznie. Brak spójnej polityki w tej sprawie powoduje, 
że zmieniają się w getta wykluczenia i biedy lub luksusowe enklawy, na 
które stać tylko nielicznych. Malowanie fasad czy remont chodników nie 
wystarczą. Dlatego proponujemy tworzenie Programów Rewitalizacji 
dzielnic i osiedli opracowanych na podstawie realistycznych diagnoz i we 
współpracy z mieszkańcami. Będziemy dbać o równowagę funkcji miesz-kalnych 
i usługowych, przeciwdziałać wzrostowi czynszów i wypieraniu 
mieszkańców z obszarów rewitalizowanych. 
8. Toruń atrakcyjnym miastem dla gości 
i nowa jakość identyfikacji wizualnej miasta 
Poszerzenie oferty turystycznej miasta 
Oferta turystyczna miasta powinna być zróżnicowana, aby w możliwie 
jak największym stopniu przyciągać gości z zewnątrz. 
W tym celu: 
1. Wdrożymy nową ofertę dla turystyki kulturalnej; 
2. Przygotujemy i wdrożymy oferty dla turystyki biznesowej, w tym po-przez 
organizację szkoleń, konferencji i kongresów; 
3. Opracujemy i stworzymy nowe szlaki turystyczne po Toruniu, obej-mujące 
różne epoki historyczne. 
Identyfikacja wizualna i wizerunek miasta 
Identyfikacja wizualna miasta jest istotnym elementem polityki miej-skiej. 
Naszym celem jest realne kształtowanie identyfikacji miasta tak, 
by mogła służyć jego rozwojowi i wprowadzała uporządkowany i es-tetyczny 
system miejski. Każde miasto ma swoje unikatowe wartości 
i atrakcje, które należy wspierać. 
W tym celu: 
1. Wprowadzimy czytelny i spójny system identyfikacji graficznej 
w przestrzeni publicznej miasta; 
2. Określimy wspólny dla wszystkich wydziałów, jednostek organiza-cyjnych 
oraz spółek miejskich system identyfikacji wizualnej (księga 
znaku, zasady korzystania z loga i herb miasta); 
3. Wprowadzimy nową szatę graficzną miasta zarówno w przestrzeni 
wirtualnej jak i miejskiej; 
4. Będziemy aktywnie budować wizerunek miasta na zewnątrz. 
Toruń od lat posiada wybrane 
w konkursie logo. Dziś prawie 
zapomniane. 
Otwarcie miasta na Europę i świat 
Miasto otwarte to miasto współpracujące z innymi miastami w Europie 
i na świecie, które dzieli się zasobami, wiedzą i doświadczeniami we 
wszystkich sektorach funkcjonowania. Naszym celem jest zatem ak-tywna 
współpraca z innymi miastami w Europie i na świecie. 
W tym celu: 
1. Rozpoczniemy realną współpracę administracji, biznesu i organizacji 
pozarządowych z miastami partnerskimi; 
2. Będziemy aktywnie zabiegać o partnerów z innych regionów świata.
44 Program dla Torunia Program dla Torunia 45 
9. Dobre warunki dla twórców i animatorów 
kultury a Toruń naprawdę kulturalny! 
Kultura i jej dziedzictwo jest ważnym elementem budowania tożsamości 
miasta. Szeroka oferta kulturalna i możliwość kreatywnego, aktywnego 
spędzania wolnego czasu wpływają na poprawę jakości życia. Dlatego 
zadbamy o zróżnicowaną ofertę kulturową o różnych skalach, od teatrów 
i muzeów po lokalne domy kultury i centra aktywności. Chcemy wspierać 
lokalnych twórców i animatorów kultury oraz zapewniać realizację naj-lepszych 
jakościowo projektów. Zadbamy o ochronę dziedzictwa kulturo-wego 
różnych epok oraz rozwój architektury i sztuki, zachęcając również 
inwestorów do renowacji zabytków i współczesnych form mecenatu. 
Zadania jakie zamierzamy podjąć to: 
Zapewnienie wysokiej jakości edukacji kulturalnej dla 
różnych grup wiekowych 
Kultura stanowi jeden z fundamentów w rozwoju człowieka. Zwiększa 
kreatywność, pozwala na aktywne spędzanie wolnego czasu i buduje toż-samość 
lokalną i ponadlokalną. Dlatego stawiamy na edukację kulturalną 
jako jeden z naszych priorytetów we wspieraniu mieszkańców w ich 
rozwoju. 
W tym celu: 
1. Opracujemy wspólnie z miesz-kańcami 
i wdrożymy kom-pleksowy 
program edukacji 
kulturalnej dla różnych grup 
wiekowych; 
2. Utworzymy centra osiedlowej 
aktywności prowadzące dzia-łalność 
dla dzieci, młodzieży, 
dorosłych i seniorów — na 
każdym osiedlu; 
3. Miejskie instytucje kultury 
będą prowadziły zajęcia eduka-cyjne 
w zakresie swoich kom-petencji; 
4. Szkoły staną się integralnym 
elementem nowego programu 
edukacji kulturalnej. 
Miasto siedzibą kreatyw-nych 
podmiotów kultury 
Jakość wydarzeń kulturalnych, ich 
edukacyjny i rozwojowy dla miasta 
charakter, mogą zapewnić roz-wiązania, 
umożliwiające realizację 
najlepszych jakościowo projektów, 
realizowanych z myślą o różnych 
odbiorcach. Wdrożymy także pa-kiet 
narzędzi wspierający twórców 
i animatorów kultury w ich działal-ności 
i rozwoju. 
W tym celu: 
1. Zapewnimy wysoką jakość 
projektów realizowanych ze 
środków miejskich poprzez 
sprawiedliwy i transparentny 
system oceny merytorycznej, 
dokonywanej przez zewnętrz-nych 
ekspertów; 
2. Stypendia dla artystów i ani-matorów 
kultury będą na po-ziomie 
umożliwiającym życie 
i działalność artystyczną; 
3. Zapewnimy w drodze kon-kursów 
lokale miejskie dla 
organizacji pozarządowych 
działających w sferze kultury, 
w zamian za działania skiero-wane 
do lokalnej społeczności; 
4. Przekształcimy miejską in-stytucję 
— Toruńską Agendę 
Kulturalną w Biuro Obsługi 
Kultury „TAK na BOK”, której 
nowym celem statutowym bę-dzie 
wspieranie i promowanie 
lokalnych artystów (manage-ment). 
Realizację wydarzeń 
kulturalnych powierzymy 
organizacjom pozarządowym, 
w drodze konkursów; 
5. Wdrożymy rozbudowany pro-gram 
rezydencjalny. 
Kultura stymulatorem roz-woju 
gospodarczego 
Bogate życie kulturalne czyni 
miasto atrakcyjnym i przyciąga 
przybyszy z zewnątrz. Kultura 
stanie się czynnikiem wpływają-cym 
znacząco na rozwój gospo-darczy. 
Poprzez wysoki poziom, 
kreatywność, dobrą organizację 
i promocję zwiększymy liczbę gości 
odwiedzających miasto w celach 
kulturalnych.
46 Program dla Torunia Program dla Torunia 47 
W tym celu: 
1. Zwiększymy środki budżetowe 
na organizację festiwali o za-sięgu 
krajowym i międzynaro-dowym; 
2. Zapewnimy środki z miejskiego 
budżetu na wkłady własne dla 
wydarzeń kulturalnych, które 
otrzymały granty w konkur-sach 
europejskich lub MKiDN; 
3. Zapewnimy współpracę kul-tury 
i biznesu; 
4. Będziemy animować i promo-wać 
ogólnomiejskie i osiedlowe 
wydarzenia kulturalne. 
10. Ruch to zdrowie, sport to aktywność 
fizyczna mieszkańców. Chodzi o Ciebie... 
10.1 Kultura fizyczna 
Chcemy by sport był uprawiany powszechnie przez wszystkie grupy 
społeczne i pokolenia, a nie tylko biernie obserwowany podczas wiel-kich 
imprez sportowych. Stworzenie warunków i zachęt do aktywności 
fizycznej będzie korzystne dla zdrowia mieszkańców. Dlatego będziemy 
inwestować w boiska zamiast w duże wydarzenia i wielkopowierzch-niowe 
obiekty. Będziemy animować kulturę fizyczną na poziomie lokal-nym 
wśród wszystkich grup społecznych i pokoleń, wspierać małe kluby 
sportowe i szkolenie młodzieży. Zwiększymy udział podróży pieszych 
i rowerowych w transporcie. Zadbamy o trasy rekreacji pieszej i rowe-rowej, 
ścieżki zdrowia i miejsca do ćwiczeń w przestrzeni publicznej. 
Będziemy prowadzić kampanie propagujące aktywność fizyczną wśród 
wszystkich mieszkańców. Najważniejsze cele i działania: 
Ochrona dziedzictwa 
kulturowego 
Nasze miasto ma swoją unikatową 
historię, która stanowi ważny 
element w budowaniu tożsamości 
miejsca. Będziemy chronić dzie-dzictwo 
kulturowe miasta różnych 
epok, rewitalizować zabytkowe 
przestrzenie i wspierać inwestorów 
w renowacji zabytków i opiece nad 
nimi. 
W tym celu: 
1. Biuro Miejskiego Konserwa-tora 
Zabytków będzie pełniło 
także rolę profesjonalnego 
biura obsługi właścicieli i za-rządców 
budynków zabytko-wych; 
2. Programy renowacji zabytko-wych 
budynków będą uwzględ-niały 
całe miasto; 
3. Zwiększymy środki i zmienimy 
zasady przyznawania dotacji 
na remonty zabytków oraz 
stworzymy system zachęt do 
opieki nad zabytkami przez ich 
właścicieli; 
4. Będziemy promować dziedzic-two 
miasta i jego rolę w roz-woju 
społeczno-gospodarczym. 
Ruch na świeżym powie-trzu 
podstawą profilaktyki 
zdrowotnej mieszkańców 
Tworzenie warunków i zachęt do 
aktywności fizycznej mieszkańców 
jest podstawowym działaniem, 
zmierzającym do zapewnienia 
zdrowia mieszkańców mia-sta. 
Warunki te i zachęty będą 
uwzględniać różne grupy i poko-lenia: 
kobiety i mężczyzn, dzieci 
i młodzież, a także osoby starsze 
i niepełnosprawne. 
W tym celu: 
1. Zwiększymy udział podróży 
pieszych i rowerowych w poru-szaniu 
się po mieście; 
2. Wyznaczymy trasy do rekre-acji 
pieszej i rowerowej na 
osiedlach, z określeniem czasu 
przejścia, lub przejazdu rowe-rem; 
3. Przeprowadzimy kampanie 
promujące ruch pieszy, ro-werowy 
i aktywność fizyczną 
na świeżym powietrzu, jako 
ważny element zdrowia pu-blicznego; 
4. Wyznaczymy i oznakujemy 
ścieżki zdrowia na wszystkich 
osiedlach; 
5. Stworzymy osiedlowe miejsca 
rekreacji dla rodzin; 
6. Wprowadzimy na osiedlach 
infrastrukturę do uprawiania 
sportów amatorskich, wypeł-
48 Program dla Torunia Program dla Torunia 49 
nioną treścią i programami dopasowanymi do różnych grup wieko-wych; 
• boiska do piłki nożnej, koszykówki, siatkówki, unihokeja, 
badmintona; 
7. Na osiedlach otworzymy centra osiedlowej aktywności prowadzące 
działalność animującą w zakresie kultury fizycznej dla dzieci, mło-dzieży, 
dorosłych i seniorów; 
• Powołamy osiedlowych animatorów aktywności sportowej; 
• Będziemy organizować amatorskie miejskie rozgrywki. 
Nowa polityka wsparcia dla klubów sportowych 
Dotacje dla klubów sportowych będą uwzględniać różnorodność dyscy-plin, 
liczbę osób trenujących w klubach, sukcesy. 
W tym celu: 
1. Opracujemy i wdrożymy nową strategię dotacji dla klubów; 
2. Wdrożymy program wspierania sportowych talentów; 
3. Wdrożymy odrębny program wsparcia dla organizatorów wydarzeń 
sportowych. 
10.2 Dostęp do dobrej i niedrogiej żywności 
Wysoka jakość życia w mieście to także dostęp do zdrowej, lecz niedro-giej 
żywności. Dlatego będziemy dbać o preferencyjne warunki na osie-dlowych 
targowiskach dla lokalnych rolników i producentów żywności 
z regionu oraz wspierać rozwój kooperatyw spożywczych. Będziemy 
wspierać różnorodność oferty żywieniowej oraz rozwój niedrogich lokal-nych 
jadłodajni i barów mlecznych jako uzupełnienia dla tradycyjnych 
restauracji. Zdrowe, zrównoważone posiłki powinny być również do-stępne 
w publicznych żłobkach, przedszkolach i szkołach. 
W tym celu: 
1. Wprowadzimy preferencyjne warunki dla producentów ekologicznej 
zdrowej żywności na osiedlowych targowiskach (także tych nowych); 
2. Będziemy zamawiać zdrową, ekologiczną i regionalną żywność do 
publicznych przedszkoli i szkół; 
3. W szkolnych sklepikach promowana będzie zdrowa żywność. 
11. Zielone 
miasto przyjazne 
środowisku 
11.1 Ochrona środowiska 
Czyste i zdrowe środowisko to 
podstawa dobrego życia w mieście. 
Dlatego będziemy dbać o jakość 
powietrza w mięście poprzez 
wspieranie wymiany urządzeń 
grzewczych na niskoemisyjne 
i nieemisyjne. By ograniczyć zapy-lenie 
i zanieczyszczenie hałasem, 
będziemy promować aktywne 
formy transportu. Ważne jest dla 
nas także ograniczenie wpływu 
miasta na środowisko globalne, 
dlatego będziemy dbać o oszczęd-ność 
energetyczną miasta i in-westować 
w produkcję energii ze 
źródeł odnawialnych. Zwiększymy 
efektywności gospodarowania od-padami 
poprzez selekcję, recykling, 
kompostowanie i odzysk mate-riałów. 
Będziemy dbać o ochronę 
bioróżnorodności i ekosystemów, 
od których zależy życie w naszym 
mieście. 
W tym celu: 
1. Bezwzględnie będziemy chro-nić 
bioróżnorodność w prze-strzeni 
miasta; 
2. Podniesiemy efektywność 
energetyczną miasta; 
3. Będziemy wspierać finansowo 
wymianę kotłów opalanych wę-glem 
na systemy nieemisyjne 
lub niskoemisyjne; 
4. Miasto będzie inwestować 
w produkcję energii ze słońca;
50 Program dla Torunia Program dla Torunia 51 
5. Zwiększymy efektywność gospodarowania odpadami (selektywna 
zbiórka, recykling, kompostowanie odpadów biodegradowalnych). 
11.2 Zieleń w mieście 
Zieleń w mieście to nie tylko ozdoba — jest ważna dla zdrowia i jakości 
życia mieszkańców. Obecność zieleni sprawia, że mieszkańcom nie tylko 
lepiej się wypoczywa, ale także pracuje. Dlatego będziemy dbali o dobre 
warunki do rekreacji, aktywnego wypoczynku i spotkań wśród zieleni. 
Zadbamy o to, by tereny zieleni były dostępne z miejsca zamieszkania 
na odległość krótkiego spaceru. Powstrzymamy wyprzedaż i zabudowę 
terenów zieleni, zamiast tego będziemy tworzyć nowe parki i skwery. 
Zadbamy o pielęgnację istniejących i zwiększenie liczby nowych drzew 
przy ulicach i między budynkami. Będziemy dbali o to by zieleń tworzyła 
spójny system, co wspiera równowagę przyrodniczą, poprawia mikrokli-mat 
i jakość powietrza. Ważnym elementem zieleni są dla nas ogródki 
działkowe. 
Posadzimy 4 tysiące drzew w czasie jednej kadencji 
III. Porozumienie miast 
Rozwiązanie wielu lokalnych problemów w miastach wymaga zmian na poziomie ogólnokra-jowym. 
Dlatego tworzymy Porozumienie Ruchów Miejskich, by razem walczyć o wspólne 
miejskie sprawy, wpływać na ustawodawstwo i podział środków oraz zabiegać o interes pol-skich 
miast wszędzie tam, gdzie zapadają istotne decyzje: w Warszawie, Brukseli czy Stras-burgu. 
Połączone siły ruchów miejskich zadbają m.in. o lepsze prawo regulujące kwestie polityki 
mieszkaniowej, reprywatyzacji, bezpieczeństwa ruchu, reklamy zewnętrznej czy uprawnień 
samorządów, by zapewnić naszym miastom zrównoważony rozwój, a ich mieszkańcom lepszą 
jakość życia. 
1. Współpraca z innymi miastami dla dobra 
wspólnego mieszczan 
Będziemy zabiegać o gruntowną nowelizację polskich regulacji prawnych 
m.in. ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz 
uchwalenie ustawy o rewitalizacji, w celu dostosowania polskiego prawa 
do europejskich standardów planistycznych i zasad zrównoważonego 
rozwoju, wyrażonych m.in. w Karcie Lipskiej. Będziemy postulować 
wprowadzenie mechanizmów stymulujących systemowe rozwiązania dla 
transportu zrównoważonego oraz nowoczesnego zarządzania metropo-liami 
oraz polityki aglomeracyjnej. Naszym zdaniem niezwykle ważne 
jest również przeprowadzenie szerokich konsultacji społecznych na te-mat 
reformy ordynacji wyborczej i zapoznanie opinii publicznej z gamą 
rozwiązań ordynacyjnych, stosowanych w stabilnych demokracjach. 
Gdy w czerwcu 2011 r. odbył się pierwszy Kongres Ruchów Miejskich, 
w Polsce o sprawach miejskich decydowały cztery różne ministerstwa. 
Postulowaliśmy wtedy w ramach Kongresu o spójną politykę miejską 
na szczeblu centralnym. W odpowiedzi na nasz postulat Ministerstwo 
Rozwoju Regionalnego przygotowało „Założenia do Krajowej Polityki 
Miejskiej”. Były one obiektem wnikliwej analizy ze strony społecznej 
podczas drugiego Kongresu Ruchów Miejskich, który odbył się w li-stopadzie 
2012 r. w Łodzi, a jego ostateczna wersja, uwzględniająca 
część postulatów ruchów miejskich, została przyjęta przez rząd w lipcu 
2013 r. Jednocześnie działania legislacyjne rządu nie zawsze były z tym 
zgodne. Wystarczy nadmienić przyjęcie we wrześniu 2013 r. ustawy 
„Mieszkanie dla Młodych”, przygotowanej przez ówczesne Ministerstwo
52 Program dla Torunia 
­Budownictwa, 
która nie tylko sprzyja rozlewaniu się miast, ale też była 
sprzeczna m.in. z Narodowym Programem Rewitalizacji, opracowywa-nym 
w tym samym czasie przez ówczesne Ministerstwo Rozwoju Regio-nalnego. 
Postulat spójnej polityki dla zrównoważonego rozwoju polskich 
pozostaje wciąż niezrealizowany. 
Jednocześnie bardzo silny wpływ na kształt krajowej polityki miejskiej 
poprzez swoją działalność lobbystyczną mają takie organizacje jak 
Związek Miast Polskich czy Polski Związek Firm Deweloperskich. Ich 
celem jest przede wszystkim zabezpieczenie interesu „profesjonalnych 
samorządowców” oraz dużych inwestorów. W trójkącie „gry o miasto” 
(władza–biznes–mieszkańcy) głos mieszkańców był przez lata najsłabiej 
słyszalny a mieszkańcy nie mieli organizacji, która broniłaby ich intere-sów 
na forum ogólnopolskim. Dlatego istotnym elementem działalności 
Porozumienia Ruchów Miejskich jest tworzenie presji politycznej w celu 
uspójnienia polityki miejskiej na szczeblu centralnym oraz dostosowania 
jej do potrzeb mieszkańców, a nie lokalnych polityków czy inwestorów. 
2. Toruń naprawdę dobrym sąsiadem 
i partnerem gospodarczym 
Wprowadzimy nową jakość w relacjach z innymi miastami. Chcemy 
skończyć z uprawianiem konkurencji między miastami, rozpoczynając 
konstruktywną współpracę, wymianę doświadczeń i dobrych praktyk, 
aby mieszkańcom polskich miast żyło się lepiej. W tym celu powstało Po-rozumienie 
Ruchów Miejskich. Naszym celem jest ścisła współpraca dla 
dobra mieszkańców. 
W tym celu: 
1. Będziemy współpracować z innymi miastami w celu wymiany do-brych 
praktyk; 
2. Miasta będą wymieniać się informacjami i danymi oraz skutecznymi 
rozwiązaniami poprawiającymi jakość życia; 
3. Wdrożymy współpracę w zakresie wspólnych zakupów; 
4. Będziemy blisko współpracować z pobliskimi gminami. Wdrożymy 
wspólne programy i inwestycje w komunikację podmiejską. 
Samo się nie zrobi. 
Idź na wybory 16 listopada i wybierz Czas Mieszkańców.