SlideShare a Scribd company logo
Cezary Obracht-Prondzyński
Pamięcią zbiorową nazywamy, to 
„co pozostaje z przeszłości w przeżyciach członków grupy lub co czynią swoją przeszłością – zbiór wspomnień o zdarzeniach (rzeczywistych lub zmyślonych) przeżytych bezpośrednio lub takich, o którym wiedza przekazywana jest z pokolenia na pokolenie w tradycji ustnej, pisanej oraz za pośrednictwem kanałów informacyjnych” 
•(T. Kwiatkowski, A.Szpociński, Przeszłość jako przedmiot przekazu, Warszawa 2006, s.12)
Pamięć, tożsamość, wspólnota 
•Pamięć związana jest ściśle z budowaniem społecznej tożsamości 
•Mówimy o „socjalizacji pamięciowej” (mnemonic sozialization), dzięki której zbiorowości zyskują cechy „wspólnoty pamięci” (community of memory) 
•Cechą takiej wspólnoty jest podzielanie tego samego obrazu przeszłości 
•Dzieje się tak dzięki wspólnej „przestrzeni narracyjnej”, w ramach której wspólnota interpretuje podobnie przeszłość, wykorzystując to do konstruowania własnej tożsamości 
•Głównym narzędziem budowania takiej „przestrzeni narracyjnej” była szkoła oraz tworzone i zarządzane przez państwo instytucje kultury (w tym media)
ALE… 
•Współczesne procesy: indywidualizacji, pluralizacji, demokratyzacji, globalizacji, regionalizacji etc. powodują, że pamięć uwalnia się spod nadzoru państwa (nadzór ten nigdy zresztą nie był do końca konsekwentny i pełny bo wymagałoby to w pełni totalitarnego państwa) 
•W miejsce „wspólnoty narracji” powstają zróżnicowane, spluralizowane i konkurencyjne „narracje pamięci” 
•Co więcej – pamięć i jej symboliczne instrumentarium stają się narzędziami i obszarami sporu
Skutki: 
•Spór, konflikt, kontestacja, „bunt pamięci”, „rewanż pamięci” etc. dotyczą szczególnie grup, które dotychczas były marginalizowane, zapominane, pomijane, dyskryminowane, pomniejszane, zwyciężane… Które miały problem z „przebiciem się”, dostępem do głównych nurtów dyskursu pamięciologicznego i tożsamościowego 
•W ostatnich latach w ramach „rewanżu pamięci” do głosu dochodzą „banici pamięci”. Ci, którzy MILCZELI (wspólnoty plemienne, „ludy niepiśmienne”, mniejszości, kobiety, grupy pograniczne, kraje peryferyjne, niższe klasy społeczne…) 
•Grupy te mówią: MAMY PRAWO DO SWOJEJ INNEJ PAMIĘCI 
•M. Foucault używał terminu „przeciw-pamięci” (countermemory). To pamięć: nieuprzywilejowana, „defaworyzowana”, krytykowana jako fragmentaryczna, naiwna, nieadekwatna, „niezgodna z nauką”
Reakcje… 
•Taki „bunt pamięci” wywołuje silne reakcje i „kontr- akcje” (emocjonalne, polityczne, edukacyjne itd.) ponieważ: 
a)KONTESTUJE ukształtowaną wspólnotową tożsamość i poddaje ją reinterpretacji 
b)burzy dotychczasową hierarchię dyskursów i przekracza ustalone granice 
c)narusza różnego rodzaju tabu społeczne oraz ujawnia „prawdy niewygodne” 
d)wprowadza „wątki nieuprawnione” 
e)i NIEMAL ZAWSZE prowadzi do konfliktów ponieważ podważa PRAWO DO WŁADZY grup dominujących
Współczesna pamięć jest: 
•Dynamiczna, zmienna 
•Dyskursywna i „zmediatyzowana” 
•Opiera się na mechanizmach negocjacji konfrontowanych z mechanizmami władzy i podporządkowania 
•Zróżnicowana, fragmentaryczna, selektywna, polifoniczna i policentryczna (coraz bardziej też sprywatyzowana) 
•Nasycona emocjonalnie
Pamięć a praktyka życia społecznego 
•Kwestie pamięciologiczne mają zasadnicze znaczenie dla życia społecznego, bowiem pamięć jest (bywa) „aktywna” i „aktywizująca”: 
„pamięcią społeczną jest wszystko to, co z przeszłości trwa w teraźniejszości, i wszystko to, co w teraźniejszości czyni się wyobrażeniami o przeszłości” (M. Golka, Pamięć społeczna i jej implanty, Warszawa 2009, s.7) 
•Wynika to z tego, że pamięć związana jest z: 
a)wartościami i ocenami 
b)symbolami 
c)praktykami czerpiącymi z zasobów: wiedzy, tradycji oraz ideologii
Kultura pamięci 
•Daje się zdefiniować poprzez funkcje, rodzaje (typy) i praktyki 
Ad. 1 Funkcje: 
•Budowanie tożsamości 
•Wybór symboli 
•Przekaz wiedzy i interpretacje własnej historii 
•Potwierdzanie wartości grupy i przekazywanie wartości uznanych przez grupę za ważne 
•Tworzenie i podtrzymywanie autorytetów grupowych 
•Przekazywanie kompetencji kulturowych 
•Budowanie granicy międzygrupowej i określanie relacji międzygrupowych 
•Zasób ideologiczny 
•Uprawomocnianie władzy lub uprawomocnianie buntu przeciwko niej
Ad. 2 Rodzaje pamięci 
•Przekazywana ustnie i poprzez nośniki (pismo, fotografie, przedmioty…) 
•Przekazywana z pokolenia na pokolenie lub też „zapominana” 
•Pamięć świadków i „przekazywana” (pośrednia) 
•„Uśpiona” (bierna, dyskretna, rzadko przywoływana, potencjalna…) i aktywna 
•Pamięć archiwalna (pełna) i selektywna 
•Spójna i niejednorodna 
•Uniwersalna i lokalna, środowiskowa 
•Pamięć grup dominujących i zdominowanych 
•Pamięć „nabożna” i „ironiczna” 
•Pamięć spraw wyjątkowych i „banalnych”, wydarzeń i codzienności 
•Pamięć kreowana i „spontaniczna”, inscenizowana i autentyczna
Ad. 3 Praktyki… 
•Praktyki są nierozerwalnie związane z nośnikami pamięci: język, przestrzeń, krajobraz, miejsca, obiekty, pomniki, cmentarze, pismo, archiwa, biblioteki, sztuka, media, fotografie… 
•M. Kula: „Przeszłość odzwierciedla się praktycznie w każdym przedmiocie i zjawisku, które trwa do dziś. W konsekwencji nośnikiem pamięci o przeszłości, przynajmniej potencjalnym, jest dosłownie wszystko”. (Nośniki pamięci historycznej, Wwa 2002, s. 7-8)
Specyfika Pomorza i konsekwencje dla kultury pamięci 
•Wpływ procesów transformacji i ich zróżnicowanie… 
•Powiaty „dawne” i nowe” 
•Podziały w okresie międzywojennym (w tym WMG) 
•Długotrwałość niemieckiej obecności państwowej 
•Tradycje Prus Królewskich 
•Reformacja 
•Księstwa pomorskie i Krzyżacy
Paradygmaty – metafory – narracje 
•Autochtoniczny 
•Wielokulturowy (reaktywacja, „ujawnienie”, rewitalizacja…) 
•Wieloreligijny 
•Mniejszościowy (autochtoniczny i postmigracyjny) 
•Pionierski 
•„Przeniesiony” – repatriacyjny (Kresowy) 
•„Wypełnianie pustki” – zagospodarowujący Ziemie Odzyskane 
•„Atlantyda Północy” 
•Zakorzeniający 
•Pomorze – „trudna ojczyzna”? 
•Pogranicze 
•Odpominający 
•Śladami… 
•Transnarodowy 
•Emigracyjny / wysiedleniowy 
•Genius loci – renesans małych ojczyzn 
•Uobywatelniający 
•Integracyjny 
•„Prywatyzujący” historię (rodzinne genealogie) 
•Martyrologiczny 
•Pozytywistyczny
10 problemów pomorskiej pamięci 
•Obecni – nieobecni (np. Żydzi) 
•Dominacja II w.św. i jej skutków – pozostałe epoki bladym tłem (tu też najwięcej kontrowersji: Splett, Gryf Pomorski, Spanner, Łupaszka, „dziadek z Wermachtu”…) 
•Ale są próby ich „rewitalizowania” w nawiązaniu do lokalnych i środowiskowych kontekstów (np. książęta gdańscy, miejska republika, WMG…) 
•Brak wiedzy i wynikający z tego brak zrozumienia dla pomorskiej specyfiki (vide syndrom „dziadka z Wehrmachtu) 
•Rywalizacja ofiar, czyli: „kto miał gorzej”? 
•To wypływa z różnych doświadczeń – „pęknięć” pamięci 
•Są też różnice pokoleniowe 
•„Rozejście się” edukacji historycznej i pamięci społecznej 
•Problemy z pamięcią o PRL (czy tylko wersja heroiczna – oporu i opozycji? Co zrobić z… odbudową?) 
•Medialna fala…
Tematy do dyskusji: 
1. Jak prezentują się lokalne zróżnicowania pamięci. I to zarówno w skali ogólnopomorskiej (np. czy i jakie są elementy różnicujące pamięć pomiędzy różnymi subregionami pomorskimi). Ale także to czy i jakie są różnice pamięci w samych społecznościach lokalnych (co być może jest najciekawsze). 
2. Z tym związane jest pytanie o źródła tych różnic, napięć, konfliktów... 
a)Czy to jest związane (tylko?) z powojenną socjogenezą pomorskich społeczności lokalnych (ludzie przyszli z różnych stron i z różnymi doświadczeniami, a to oznacza, że przynieśli ze sobą różną pamięć miejsc, z których się wywodzą?) 
b)Czy może też ma to związek z lokalnymi wariantami najnowszej historii w tych społecznościach (np. z podziałami politycznymi, etnicznymi, ideologicznymi?) 
c)A może jest uzależnione od jakości edukacji, aktywności instytucji kultury, sposobu prezentowania przeszłości przez media? 
d)A może… wcale różnic między i w tych społecznościach nie ma, a jeśli są jakieś podziały to one są tylko (?) „odpryskiem” ogólnopolskich podziałów/sporów o pamięć? 
3. W tym kontekście niezwykle ważna jest kwestia: "pamięć a wielokulturowość". 
a)Nie tylko jednak na zasadzie: ci pamiętają tak, a tamci inaczej... Idzie tu raczej o pytanie o to, czy są takie wspomnienia (jakie?) różnych grup (jakich?), które są wykluczane, marginalizowane, eliminowane (np. z praktyk edukacyjnych czy kulturowych)? A może są też takie, które są „nadmiernie" waloryzowane pozytywnie (np. pokazywane jako heroiczne, bohaterskie, a więc nie podlegające krytyce)? 
b)Idzie tu nie tylko o napięcie między Polakami a innymi społecznościami zamieszkującymi Pomorze (np. Niemcami czy Ukraińcami), ale także o złożoną sytuację wśród samych Polaków, choćby z racji różnicy pochodzenia regionalnego i różnicy doświadczeń najnowszej historii. 
4. Bardzo istotne w tym kontekście dla każdego z nas na Pomorzu jest zagadnienie: Niemcy i niemieckie dziedzictwo kulturowe a pamięć współczesnych Pomorzan. Wszystko to, co się dzieje z tymże dziedzictwem i to jak ono jest: instrumentalizowane, wykorzystywane, zapominane, reinterpretowane... 
5. No i wreszcie kwestia praktyk pamięci, a więc: upamiętnienia, obchody, rytuały pamięci, dyskursy pamięci, praktyki edukacyjne, wystawiennicze, publikacyjne...

More Related Content

Viewers also liked

10 Ways to Win at SlideShare SEO & Presentation Optimization
10 Ways to Win at SlideShare SEO & Presentation Optimization10 Ways to Win at SlideShare SEO & Presentation Optimization
10 Ways to Win at SlideShare SEO & Presentation Optimization
Oneupweb
 
Masters of SlideShare
Masters of SlideShareMasters of SlideShare
Masters of SlideShare
Kapost
 
What Makes Great Infographics
What Makes Great InfographicsWhat Makes Great Infographics
What Makes Great Infographics
SlideShare
 
STOP! VIEW THIS! 10-Step Checklist When Uploading to Slideshare
STOP! VIEW THIS! 10-Step Checklist When Uploading to SlideshareSTOP! VIEW THIS! 10-Step Checklist When Uploading to Slideshare
STOP! VIEW THIS! 10-Step Checklist When Uploading to Slideshare
Empowered Presentations
 
How To Get More From SlideShare - Super-Simple Tips For Content Marketing
How To Get More From SlideShare - Super-Simple Tips For Content MarketingHow To Get More From SlideShare - Super-Simple Tips For Content Marketing
How To Get More From SlideShare - Super-Simple Tips For Content Marketing
Content Marketing Institute
 
You Suck At PowerPoint!
You Suck At PowerPoint!You Suck At PowerPoint!
You Suck At PowerPoint!
Jesse Desjardins - @jessedee
 
A Guide to SlideShare Analytics - Excerpts from Hubspot's Step by Step Guide ...
A Guide to SlideShare Analytics - Excerpts from Hubspot's Step by Step Guide ...A Guide to SlideShare Analytics - Excerpts from Hubspot's Step by Step Guide ...
A Guide to SlideShare Analytics - Excerpts from Hubspot's Step by Step Guide ...
SlideShare
 
2015 Upload Campaigns Calendar - SlideShare
2015 Upload Campaigns Calendar - SlideShare2015 Upload Campaigns Calendar - SlideShare
2015 Upload Campaigns Calendar - SlideShare
SlideShare
 
What to Upload to SlideShare
What to Upload to SlideShareWhat to Upload to SlideShare
What to Upload to SlideShare
SlideShare
 
How to Make Awesome SlideShares: Tips & Tricks
How to Make Awesome SlideShares: Tips & TricksHow to Make Awesome SlideShares: Tips & Tricks
How to Make Awesome SlideShares: Tips & Tricks
SlideShare
 
Getting Started With SlideShare
Getting Started With SlideShareGetting Started With SlideShare
Getting Started With SlideShare
SlideShare
 

Viewers also liked (11)

10 Ways to Win at SlideShare SEO & Presentation Optimization
10 Ways to Win at SlideShare SEO & Presentation Optimization10 Ways to Win at SlideShare SEO & Presentation Optimization
10 Ways to Win at SlideShare SEO & Presentation Optimization
 
Masters of SlideShare
Masters of SlideShareMasters of SlideShare
Masters of SlideShare
 
What Makes Great Infographics
What Makes Great InfographicsWhat Makes Great Infographics
What Makes Great Infographics
 
STOP! VIEW THIS! 10-Step Checklist When Uploading to Slideshare
STOP! VIEW THIS! 10-Step Checklist When Uploading to SlideshareSTOP! VIEW THIS! 10-Step Checklist When Uploading to Slideshare
STOP! VIEW THIS! 10-Step Checklist When Uploading to Slideshare
 
How To Get More From SlideShare - Super-Simple Tips For Content Marketing
How To Get More From SlideShare - Super-Simple Tips For Content MarketingHow To Get More From SlideShare - Super-Simple Tips For Content Marketing
How To Get More From SlideShare - Super-Simple Tips For Content Marketing
 
You Suck At PowerPoint!
You Suck At PowerPoint!You Suck At PowerPoint!
You Suck At PowerPoint!
 
A Guide to SlideShare Analytics - Excerpts from Hubspot's Step by Step Guide ...
A Guide to SlideShare Analytics - Excerpts from Hubspot's Step by Step Guide ...A Guide to SlideShare Analytics - Excerpts from Hubspot's Step by Step Guide ...
A Guide to SlideShare Analytics - Excerpts from Hubspot's Step by Step Guide ...
 
2015 Upload Campaigns Calendar - SlideShare
2015 Upload Campaigns Calendar - SlideShare2015 Upload Campaigns Calendar - SlideShare
2015 Upload Campaigns Calendar - SlideShare
 
What to Upload to SlideShare
What to Upload to SlideShareWhat to Upload to SlideShare
What to Upload to SlideShare
 
How to Make Awesome SlideShares: Tips & Tricks
How to Make Awesome SlideShares: Tips & TricksHow to Make Awesome SlideShares: Tips & Tricks
How to Make Awesome SlideShares: Tips & Tricks
 
Getting Started With SlideShare
Getting Started With SlideShareGetting Started With SlideShare
Getting Started With SlideShare
 

Similar to Pomorska kultura pamięci

Katarzyna sztop rutkowska - cyberpamięć-czyli_o czym_(nie)pamiętamy_w_sieci.a...
Katarzyna sztop rutkowska - cyberpamięć-czyli_o czym_(nie)pamiętamy_w_sieci.a...Katarzyna sztop rutkowska - cyberpamięć-czyli_o czym_(nie)pamiętamy_w_sieci.a...
Katarzyna sztop rutkowska - cyberpamięć-czyli_o czym_(nie)pamiętamy_w_sieci.a...
Katarzyna Sztop-Rutkowska
 
32448048 wielkie-narracje-a-mikronarracje-etyczne-dylematy-wspołczesnego-pisa...
32448048 wielkie-narracje-a-mikronarracje-etyczne-dylematy-wspołczesnego-pisa...32448048 wielkie-narracje-a-mikronarracje-etyczne-dylematy-wspołczesnego-pisa...
32448048 wielkie-narracje-a-mikronarracje-etyczne-dylematy-wspołczesnego-pisa...
Mirzam86
 
Polityka kulturalna samorządów nakierowana na obywateli
Polityka kulturalna samorządów nakierowana na obywateliPolityka kulturalna samorządów nakierowana na obywateli
Polityka kulturalna samorządów nakierowana na obywateli
Wiesław Bełz
 
32560261 kryzys-narracji-historycznej-we-wspołczesnej-kulturze-zachodu
32560261 kryzys-narracji-historycznej-we-wspołczesnej-kulturze-zachodu32560261 kryzys-narracji-historycznej-we-wspołczesnej-kulturze-zachodu
32560261 kryzys-narracji-historycznej-we-wspołczesnej-kulturze-zachodu
Mirzam86
 
Kultura popularna jako obszar edukacji kulturalnej. Patrycja Karczewska, Anna...
Kultura popularna jako obszar edukacji kulturalnej. Patrycja Karczewska, Anna...Kultura popularna jako obszar edukacji kulturalnej. Patrycja Karczewska, Anna...
Kultura popularna jako obszar edukacji kulturalnej. Patrycja Karczewska, Anna...
Anna Mielec
 
P wrona popkulturowe_formy_uzytkowania_historii
P wrona popkulturowe_formy_uzytkowania_historiiP wrona popkulturowe_formy_uzytkowania_historii
P wrona popkulturowe_formy_uzytkowania_historii
vrona89
 
Magdalena Nowicka, Przestrzeń zniewolona - duch wyzwolony, Przestrzenie kolon...
Magdalena Nowicka, Przestrzeń zniewolona - duch wyzwolony, Przestrzenie kolon...Magdalena Nowicka, Przestrzeń zniewolona - duch wyzwolony, Przestrzenie kolon...
Magdalena Nowicka, Przestrzeń zniewolona - duch wyzwolony, Przestrzenie kolon...
Małopolski Instytut Kultury
 
Subkultury
SubkulturySubkultury
Subkultury
Tofik87
 
Miroslav Hroch, Nowoczesny naród: oczywistość, konstrukcja, wymysł?
Miroslav Hroch, Nowoczesny naród: oczywistość, konstrukcja, wymysł?Miroslav Hroch, Nowoczesny naród: oczywistość, konstrukcja, wymysł?
Miroslav Hroch, Nowoczesny naród: oczywistość, konstrukcja, wymysł?
Małopolski Instytut Kultury
 
31877678 antropologia-jako-nauka-krzysztofa-broziego-kategoria-standardu-kult...
31877678 antropologia-jako-nauka-krzysztofa-broziego-kategoria-standardu-kult...31877678 antropologia-jako-nauka-krzysztofa-broziego-kategoria-standardu-kult...
31877678 antropologia-jako-nauka-krzysztofa-broziego-kategoria-standardu-kult...
Mirzam86
 
Fantazmat Julii Brystiger
Fantazmat Julii BrystigerFantazmat Julii Brystiger
Fantazmat Julii Brystiger
Środkowoeuropejskie Studia Polityczne
 
Piotr Witek, Polskie kino historyczne jako "kino postnarodowej pamięci histor...
Piotr Witek, Polskie kino historyczne jako "kino postnarodowej pamięci histor...Piotr Witek, Polskie kino historyczne jako "kino postnarodowej pamięci histor...
Piotr Witek, Polskie kino historyczne jako "kino postnarodowej pamięci histor...
Piotr Witek
 
Strach ma wielkie oczy, a lęk ma wiele twarzy_ prezentacja B.Ś.
Strach ma wielkie oczy, a lęk ma wiele twarzy_ prezentacja B.Ś.Strach ma wielkie oczy, a lęk ma wiele twarzy_ prezentacja B.Ś.
Strach ma wielkie oczy, a lęk ma wiele twarzy_ prezentacja B.Ś.
Beata Śliwińska
 
Mariusz Zieliński
Mariusz ZielińskiMariusz Zieliński
Mariusz Zieliński
FundacjaLis
 
Spolecznosci w kulturze–nie_ma_alternatywy
Spolecznosci w kulturze–nie_ma_alternatywySpolecznosci w kulturze–nie_ma_alternatywy
Spolecznosci w kulturze–nie_ma_alternatywy
Wiesław Bełz
 
W stronę bibliotekarstwa na miarę czasów
W stronę bibliotekarstwa na miarę czasów W stronę bibliotekarstwa na miarę czasów
W stronę bibliotekarstwa na miarę czasów
Śląska Biblioteka Cyfrowa
 
Etniczność i etnocentryzm .
Etniczność i etnocentryzm .Etniczność i etnocentryzm .
Etniczność i etnocentryzm .
karolaijedrek
 
Subkultury i ich przemiany
Subkultury i ich przemianySubkultury i ich przemiany
Subkultury i ich przemiany
kassia-89
 
Ponowoczesność
PonowoczesnośćPonowoczesność
Ponowoczesność
elzbietap
 

Similar to Pomorska kultura pamięci (20)

Katarzyna sztop rutkowska - cyberpamięć-czyli_o czym_(nie)pamiętamy_w_sieci.a...
Katarzyna sztop rutkowska - cyberpamięć-czyli_o czym_(nie)pamiętamy_w_sieci.a...Katarzyna sztop rutkowska - cyberpamięć-czyli_o czym_(nie)pamiętamy_w_sieci.a...
Katarzyna sztop rutkowska - cyberpamięć-czyli_o czym_(nie)pamiętamy_w_sieci.a...
 
32448048 wielkie-narracje-a-mikronarracje-etyczne-dylematy-wspołczesnego-pisa...
32448048 wielkie-narracje-a-mikronarracje-etyczne-dylematy-wspołczesnego-pisa...32448048 wielkie-narracje-a-mikronarracje-etyczne-dylematy-wspołczesnego-pisa...
32448048 wielkie-narracje-a-mikronarracje-etyczne-dylematy-wspołczesnego-pisa...
 
Polityka kulturalna samorządów nakierowana na obywateli
Polityka kulturalna samorządów nakierowana na obywateliPolityka kulturalna samorządów nakierowana na obywateli
Polityka kulturalna samorządów nakierowana na obywateli
 
17
1717
17
 
32560261 kryzys-narracji-historycznej-we-wspołczesnej-kulturze-zachodu
32560261 kryzys-narracji-historycznej-we-wspołczesnej-kulturze-zachodu32560261 kryzys-narracji-historycznej-we-wspołczesnej-kulturze-zachodu
32560261 kryzys-narracji-historycznej-we-wspołczesnej-kulturze-zachodu
 
Kultura popularna jako obszar edukacji kulturalnej. Patrycja Karczewska, Anna...
Kultura popularna jako obszar edukacji kulturalnej. Patrycja Karczewska, Anna...Kultura popularna jako obszar edukacji kulturalnej. Patrycja Karczewska, Anna...
Kultura popularna jako obszar edukacji kulturalnej. Patrycja Karczewska, Anna...
 
P wrona popkulturowe_formy_uzytkowania_historii
P wrona popkulturowe_formy_uzytkowania_historiiP wrona popkulturowe_formy_uzytkowania_historii
P wrona popkulturowe_formy_uzytkowania_historii
 
Magdalena Nowicka, Przestrzeń zniewolona - duch wyzwolony, Przestrzenie kolon...
Magdalena Nowicka, Przestrzeń zniewolona - duch wyzwolony, Przestrzenie kolon...Magdalena Nowicka, Przestrzeń zniewolona - duch wyzwolony, Przestrzenie kolon...
Magdalena Nowicka, Przestrzeń zniewolona - duch wyzwolony, Przestrzenie kolon...
 
Subkultury
SubkulturySubkultury
Subkultury
 
Miroslav Hroch, Nowoczesny naród: oczywistość, konstrukcja, wymysł?
Miroslav Hroch, Nowoczesny naród: oczywistość, konstrukcja, wymysł?Miroslav Hroch, Nowoczesny naród: oczywistość, konstrukcja, wymysł?
Miroslav Hroch, Nowoczesny naród: oczywistość, konstrukcja, wymysł?
 
31877678 antropologia-jako-nauka-krzysztofa-broziego-kategoria-standardu-kult...
31877678 antropologia-jako-nauka-krzysztofa-broziego-kategoria-standardu-kult...31877678 antropologia-jako-nauka-krzysztofa-broziego-kategoria-standardu-kult...
31877678 antropologia-jako-nauka-krzysztofa-broziego-kategoria-standardu-kult...
 
Fantazmat Julii Brystiger
Fantazmat Julii BrystigerFantazmat Julii Brystiger
Fantazmat Julii Brystiger
 
Piotr Witek, Polskie kino historyczne jako "kino postnarodowej pamięci histor...
Piotr Witek, Polskie kino historyczne jako "kino postnarodowej pamięci histor...Piotr Witek, Polskie kino historyczne jako "kino postnarodowej pamięci histor...
Piotr Witek, Polskie kino historyczne jako "kino postnarodowej pamięci histor...
 
Strach ma wielkie oczy, a lęk ma wiele twarzy_ prezentacja B.Ś.
Strach ma wielkie oczy, a lęk ma wiele twarzy_ prezentacja B.Ś.Strach ma wielkie oczy, a lęk ma wiele twarzy_ prezentacja B.Ś.
Strach ma wielkie oczy, a lęk ma wiele twarzy_ prezentacja B.Ś.
 
Mariusz Zieliński
Mariusz ZielińskiMariusz Zieliński
Mariusz Zieliński
 
Spolecznosci w kulturze–nie_ma_alternatywy
Spolecznosci w kulturze–nie_ma_alternatywySpolecznosci w kulturze–nie_ma_alternatywy
Spolecznosci w kulturze–nie_ma_alternatywy
 
W stronę bibliotekarstwa na miarę czasów
W stronę bibliotekarstwa na miarę czasów W stronę bibliotekarstwa na miarę czasów
W stronę bibliotekarstwa na miarę czasów
 
Etniczność i etnocentryzm .
Etniczność i etnocentryzm .Etniczność i etnocentryzm .
Etniczność i etnocentryzm .
 
Subkultury i ich przemiany
Subkultury i ich przemianySubkultury i ich przemiany
Subkultury i ich przemiany
 
Ponowoczesność
PonowoczesnośćPonowoczesność
Ponowoczesność
 

More from haniaop

SUBURBANIZATION POLAND, ARGENTINA
SUBURBANIZATION POLAND, ARGENTINASUBURBANIZATION POLAND, ARGENTINA
SUBURBANIZATION POLAND, ARGENTINA
haniaop
 
Public space manual
Public space manualPublic space manual
Public space manual
haniaop
 
Suburbanization - Poland-Argentina
Suburbanization - Poland-ArgentinaSuburbanization - Poland-Argentina
Suburbanization - Poland-Argentina
haniaop
 
Smart infrastructure
Smart infrastructureSmart infrastructure
Smart infrastructure
haniaop
 
sustainable mobility
sustainable mobilitysustainable mobility
sustainable mobility
haniaop
 
Baltic cities
Baltic citiesBaltic cities
Baltic cities
haniaop
 
suburbanization
suburbanizationsuburbanization
suburbanization
haniaop
 
baltic cities
baltic citiesbaltic cities
baltic cities
haniaop
 
waterfront cities
waterfront citieswaterfront cities
waterfront cities
haniaop
 
mobility
mobilitymobility
mobility
haniaop
 
public space manual
public space manualpublic space manual
public space manual
haniaop
 
Kulturapomorska 2.0
Kulturapomorska 2.0Kulturapomorska 2.0
Kulturapomorska 2.0
haniaop
 
Ksiazka pomorska prezentacja 2
Ksiazka pomorska prezentacja 2Ksiazka pomorska prezentacja 2
Ksiazka pomorska prezentacja 2
haniaop
 
Prezentacja
PrezentacjaPrezentacja
Prezentacja
haniaop
 
Prezentacja książka
Prezentacja książkaPrezentacja książka
Prezentacja książka
haniaop
 
Prezentacja debata iii
Prezentacja debata iiiPrezentacja debata iii
Prezentacja debata iii
haniaop
 
Prezentacja wielokulturowo
Prezentacja wielokulturowoPrezentacja wielokulturowo
Prezentacja wielokulturowo
haniaop
 
regionalna i etniczna kultura popularna
regionalna i etniczna kultura popularnaregionalna i etniczna kultura popularna
regionalna i etniczna kultura popularna
haniaop
 
Prezentacja wielokulturowo
Prezentacja wielokulturowoPrezentacja wielokulturowo
Prezentacja wielokulturowo
haniaop
 

More from haniaop (19)

SUBURBANIZATION POLAND, ARGENTINA
SUBURBANIZATION POLAND, ARGENTINASUBURBANIZATION POLAND, ARGENTINA
SUBURBANIZATION POLAND, ARGENTINA
 
Public space manual
Public space manualPublic space manual
Public space manual
 
Suburbanization - Poland-Argentina
Suburbanization - Poland-ArgentinaSuburbanization - Poland-Argentina
Suburbanization - Poland-Argentina
 
Smart infrastructure
Smart infrastructureSmart infrastructure
Smart infrastructure
 
sustainable mobility
sustainable mobilitysustainable mobility
sustainable mobility
 
Baltic cities
Baltic citiesBaltic cities
Baltic cities
 
suburbanization
suburbanizationsuburbanization
suburbanization
 
baltic cities
baltic citiesbaltic cities
baltic cities
 
waterfront cities
waterfront citieswaterfront cities
waterfront cities
 
mobility
mobilitymobility
mobility
 
public space manual
public space manualpublic space manual
public space manual
 
Kulturapomorska 2.0
Kulturapomorska 2.0Kulturapomorska 2.0
Kulturapomorska 2.0
 
Ksiazka pomorska prezentacja 2
Ksiazka pomorska prezentacja 2Ksiazka pomorska prezentacja 2
Ksiazka pomorska prezentacja 2
 
Prezentacja
PrezentacjaPrezentacja
Prezentacja
 
Prezentacja książka
Prezentacja książkaPrezentacja książka
Prezentacja książka
 
Prezentacja debata iii
Prezentacja debata iiiPrezentacja debata iii
Prezentacja debata iii
 
Prezentacja wielokulturowo
Prezentacja wielokulturowoPrezentacja wielokulturowo
Prezentacja wielokulturowo
 
regionalna i etniczna kultura popularna
regionalna i etniczna kultura popularnaregionalna i etniczna kultura popularna
regionalna i etniczna kultura popularna
 
Prezentacja wielokulturowo
Prezentacja wielokulturowoPrezentacja wielokulturowo
Prezentacja wielokulturowo
 

Pomorska kultura pamięci

  • 2. Pamięcią zbiorową nazywamy, to „co pozostaje z przeszłości w przeżyciach członków grupy lub co czynią swoją przeszłością – zbiór wspomnień o zdarzeniach (rzeczywistych lub zmyślonych) przeżytych bezpośrednio lub takich, o którym wiedza przekazywana jest z pokolenia na pokolenie w tradycji ustnej, pisanej oraz za pośrednictwem kanałów informacyjnych” •(T. Kwiatkowski, A.Szpociński, Przeszłość jako przedmiot przekazu, Warszawa 2006, s.12)
  • 3. Pamięć, tożsamość, wspólnota •Pamięć związana jest ściśle z budowaniem społecznej tożsamości •Mówimy o „socjalizacji pamięciowej” (mnemonic sozialization), dzięki której zbiorowości zyskują cechy „wspólnoty pamięci” (community of memory) •Cechą takiej wspólnoty jest podzielanie tego samego obrazu przeszłości •Dzieje się tak dzięki wspólnej „przestrzeni narracyjnej”, w ramach której wspólnota interpretuje podobnie przeszłość, wykorzystując to do konstruowania własnej tożsamości •Głównym narzędziem budowania takiej „przestrzeni narracyjnej” była szkoła oraz tworzone i zarządzane przez państwo instytucje kultury (w tym media)
  • 4. ALE… •Współczesne procesy: indywidualizacji, pluralizacji, demokratyzacji, globalizacji, regionalizacji etc. powodują, że pamięć uwalnia się spod nadzoru państwa (nadzór ten nigdy zresztą nie był do końca konsekwentny i pełny bo wymagałoby to w pełni totalitarnego państwa) •W miejsce „wspólnoty narracji” powstają zróżnicowane, spluralizowane i konkurencyjne „narracje pamięci” •Co więcej – pamięć i jej symboliczne instrumentarium stają się narzędziami i obszarami sporu
  • 5. Skutki: •Spór, konflikt, kontestacja, „bunt pamięci”, „rewanż pamięci” etc. dotyczą szczególnie grup, które dotychczas były marginalizowane, zapominane, pomijane, dyskryminowane, pomniejszane, zwyciężane… Które miały problem z „przebiciem się”, dostępem do głównych nurtów dyskursu pamięciologicznego i tożsamościowego •W ostatnich latach w ramach „rewanżu pamięci” do głosu dochodzą „banici pamięci”. Ci, którzy MILCZELI (wspólnoty plemienne, „ludy niepiśmienne”, mniejszości, kobiety, grupy pograniczne, kraje peryferyjne, niższe klasy społeczne…) •Grupy te mówią: MAMY PRAWO DO SWOJEJ INNEJ PAMIĘCI •M. Foucault używał terminu „przeciw-pamięci” (countermemory). To pamięć: nieuprzywilejowana, „defaworyzowana”, krytykowana jako fragmentaryczna, naiwna, nieadekwatna, „niezgodna z nauką”
  • 6. Reakcje… •Taki „bunt pamięci” wywołuje silne reakcje i „kontr- akcje” (emocjonalne, polityczne, edukacyjne itd.) ponieważ: a)KONTESTUJE ukształtowaną wspólnotową tożsamość i poddaje ją reinterpretacji b)burzy dotychczasową hierarchię dyskursów i przekracza ustalone granice c)narusza różnego rodzaju tabu społeczne oraz ujawnia „prawdy niewygodne” d)wprowadza „wątki nieuprawnione” e)i NIEMAL ZAWSZE prowadzi do konfliktów ponieważ podważa PRAWO DO WŁADZY grup dominujących
  • 7. Współczesna pamięć jest: •Dynamiczna, zmienna •Dyskursywna i „zmediatyzowana” •Opiera się na mechanizmach negocjacji konfrontowanych z mechanizmami władzy i podporządkowania •Zróżnicowana, fragmentaryczna, selektywna, polifoniczna i policentryczna (coraz bardziej też sprywatyzowana) •Nasycona emocjonalnie
  • 8. Pamięć a praktyka życia społecznego •Kwestie pamięciologiczne mają zasadnicze znaczenie dla życia społecznego, bowiem pamięć jest (bywa) „aktywna” i „aktywizująca”: „pamięcią społeczną jest wszystko to, co z przeszłości trwa w teraźniejszości, i wszystko to, co w teraźniejszości czyni się wyobrażeniami o przeszłości” (M. Golka, Pamięć społeczna i jej implanty, Warszawa 2009, s.7) •Wynika to z tego, że pamięć związana jest z: a)wartościami i ocenami b)symbolami c)praktykami czerpiącymi z zasobów: wiedzy, tradycji oraz ideologii
  • 9. Kultura pamięci •Daje się zdefiniować poprzez funkcje, rodzaje (typy) i praktyki Ad. 1 Funkcje: •Budowanie tożsamości •Wybór symboli •Przekaz wiedzy i interpretacje własnej historii •Potwierdzanie wartości grupy i przekazywanie wartości uznanych przez grupę za ważne •Tworzenie i podtrzymywanie autorytetów grupowych •Przekazywanie kompetencji kulturowych •Budowanie granicy międzygrupowej i określanie relacji międzygrupowych •Zasób ideologiczny •Uprawomocnianie władzy lub uprawomocnianie buntu przeciwko niej
  • 10. Ad. 2 Rodzaje pamięci •Przekazywana ustnie i poprzez nośniki (pismo, fotografie, przedmioty…) •Przekazywana z pokolenia na pokolenie lub też „zapominana” •Pamięć świadków i „przekazywana” (pośrednia) •„Uśpiona” (bierna, dyskretna, rzadko przywoływana, potencjalna…) i aktywna •Pamięć archiwalna (pełna) i selektywna •Spójna i niejednorodna •Uniwersalna i lokalna, środowiskowa •Pamięć grup dominujących i zdominowanych •Pamięć „nabożna” i „ironiczna” •Pamięć spraw wyjątkowych i „banalnych”, wydarzeń i codzienności •Pamięć kreowana i „spontaniczna”, inscenizowana i autentyczna
  • 11. Ad. 3 Praktyki… •Praktyki są nierozerwalnie związane z nośnikami pamięci: język, przestrzeń, krajobraz, miejsca, obiekty, pomniki, cmentarze, pismo, archiwa, biblioteki, sztuka, media, fotografie… •M. Kula: „Przeszłość odzwierciedla się praktycznie w każdym przedmiocie i zjawisku, które trwa do dziś. W konsekwencji nośnikiem pamięci o przeszłości, przynajmniej potencjalnym, jest dosłownie wszystko”. (Nośniki pamięci historycznej, Wwa 2002, s. 7-8)
  • 12. Specyfika Pomorza i konsekwencje dla kultury pamięci •Wpływ procesów transformacji i ich zróżnicowanie… •Powiaty „dawne” i nowe” •Podziały w okresie międzywojennym (w tym WMG) •Długotrwałość niemieckiej obecności państwowej •Tradycje Prus Królewskich •Reformacja •Księstwa pomorskie i Krzyżacy
  • 13. Paradygmaty – metafory – narracje •Autochtoniczny •Wielokulturowy (reaktywacja, „ujawnienie”, rewitalizacja…) •Wieloreligijny •Mniejszościowy (autochtoniczny i postmigracyjny) •Pionierski •„Przeniesiony” – repatriacyjny (Kresowy) •„Wypełnianie pustki” – zagospodarowujący Ziemie Odzyskane •„Atlantyda Północy” •Zakorzeniający •Pomorze – „trudna ojczyzna”? •Pogranicze •Odpominający •Śladami… •Transnarodowy •Emigracyjny / wysiedleniowy •Genius loci – renesans małych ojczyzn •Uobywatelniający •Integracyjny •„Prywatyzujący” historię (rodzinne genealogie) •Martyrologiczny •Pozytywistyczny
  • 14. 10 problemów pomorskiej pamięci •Obecni – nieobecni (np. Żydzi) •Dominacja II w.św. i jej skutków – pozostałe epoki bladym tłem (tu też najwięcej kontrowersji: Splett, Gryf Pomorski, Spanner, Łupaszka, „dziadek z Wermachtu”…) •Ale są próby ich „rewitalizowania” w nawiązaniu do lokalnych i środowiskowych kontekstów (np. książęta gdańscy, miejska republika, WMG…) •Brak wiedzy i wynikający z tego brak zrozumienia dla pomorskiej specyfiki (vide syndrom „dziadka z Wehrmachtu) •Rywalizacja ofiar, czyli: „kto miał gorzej”? •To wypływa z różnych doświadczeń – „pęknięć” pamięci •Są też różnice pokoleniowe •„Rozejście się” edukacji historycznej i pamięci społecznej •Problemy z pamięcią o PRL (czy tylko wersja heroiczna – oporu i opozycji? Co zrobić z… odbudową?) •Medialna fala…
  • 15. Tematy do dyskusji: 1. Jak prezentują się lokalne zróżnicowania pamięci. I to zarówno w skali ogólnopomorskiej (np. czy i jakie są elementy różnicujące pamięć pomiędzy różnymi subregionami pomorskimi). Ale także to czy i jakie są różnice pamięci w samych społecznościach lokalnych (co być może jest najciekawsze). 2. Z tym związane jest pytanie o źródła tych różnic, napięć, konfliktów... a)Czy to jest związane (tylko?) z powojenną socjogenezą pomorskich społeczności lokalnych (ludzie przyszli z różnych stron i z różnymi doświadczeniami, a to oznacza, że przynieśli ze sobą różną pamięć miejsc, z których się wywodzą?) b)Czy może też ma to związek z lokalnymi wariantami najnowszej historii w tych społecznościach (np. z podziałami politycznymi, etnicznymi, ideologicznymi?) c)A może jest uzależnione od jakości edukacji, aktywności instytucji kultury, sposobu prezentowania przeszłości przez media? d)A może… wcale różnic między i w tych społecznościach nie ma, a jeśli są jakieś podziały to one są tylko (?) „odpryskiem” ogólnopolskich podziałów/sporów o pamięć? 3. W tym kontekście niezwykle ważna jest kwestia: "pamięć a wielokulturowość". a)Nie tylko jednak na zasadzie: ci pamiętają tak, a tamci inaczej... Idzie tu raczej o pytanie o to, czy są takie wspomnienia (jakie?) różnych grup (jakich?), które są wykluczane, marginalizowane, eliminowane (np. z praktyk edukacyjnych czy kulturowych)? A może są też takie, które są „nadmiernie" waloryzowane pozytywnie (np. pokazywane jako heroiczne, bohaterskie, a więc nie podlegające krytyce)? b)Idzie tu nie tylko o napięcie między Polakami a innymi społecznościami zamieszkującymi Pomorze (np. Niemcami czy Ukraińcami), ale także o złożoną sytuację wśród samych Polaków, choćby z racji różnicy pochodzenia regionalnego i różnicy doświadczeń najnowszej historii. 4. Bardzo istotne w tym kontekście dla każdego z nas na Pomorzu jest zagadnienie: Niemcy i niemieckie dziedzictwo kulturowe a pamięć współczesnych Pomorzan. Wszystko to, co się dzieje z tymże dziedzictwem i to jak ono jest: instrumentalizowane, wykorzystywane, zapominane, reinterpretowane... 5. No i wreszcie kwestia praktyk pamięci, a więc: upamiętnienia, obchody, rytuały pamięci, dyskursy pamięci, praktyki edukacyjne, wystawiennicze, publikacyjne...