SlideShare a Scribd company logo
Wokół pieca w Płazie
Mapa terenu Wapiennika z przełomu XIX i XX wieku.
Archiwum Narodowe w Krakowie, SYGN. 29/280/0/4.1/602
Wystawa powstała w ramach
XX Małopolskich Dni
Dziedzictwa Kulturowego
Wolność krzepi
Opracowanie tekstów i koncepcja wystawy
na podstawie publikacji Garlicki S., Wapiennik.
Krótka historia osiedla, Płaza 2017:
Paulina Kasprzycka
Opracowanie graficzne: Maciej Grochot
Korekta: Adam Wencel
dnidziedzictwa.plOrganizator: Patronat:
Stowarzyszenie
Za Piecem
Miejska Biblioteka
Publiczna
w Chrzanowie
Gmina Chrzanów
Kans-Pol Sp. z o.o.
Ochotnicza Straż Pożarna
w Płazie
Powiat chrzanowski
Stowarzyszenie KCH
Stowarzyszenie
„Stacja Chrzanów”
Zajazd Rowerowy Nawsie
Gospodarz: Współorganizator: Partnerzy: Partnerzy wystawy:
Początki.
Gustaw Baruch i Spółka
W XIX wieku na miejscu obecnego
­zakładu rośnie iglasty las, poprzetyka-
ny gdzieniegdzie pastwiskami i pola-
mi uprawnymi. Przez las biegnie dro-
ga z Płazy do Chrzanowa, przy której
­istnieją pojedyncze zabudowania go-
spodarcze. Taki stan rzeczy utrzymuje
się do lat 90. XiX wieku, kiedy to krakow-
ski adwokat Józef Stanisław Retinger
­(1848–1897) oraz przedsiębiorca i radny
z Podgórza Gustaw Baruch (1838­–1907)
postanawiają uruchomić w tym miej-
scu profesjonalny kamieniołom. Geo-
logiczne położenie Płazy powodowało,
że wydobycie kamienia wapiennego ma
tu swoją długą tradycję. Firma ­Gustaw
Baruch i Spółka wprowadza jednak to
wydobycie na zupełnie nowe tory.
Akt poświęcenia kamienia węgielnego
pod budowę Wapiennika z 1890 roku.
Archiwum zakładowe wapiennika.
Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
1
3 4
Pełny rozruch zakładu następuje w maju 1891 roku, zaś jego sercem
staje się piec kręgowy typu Hoffmann. ­Nazwa pieca pochodzi od
nazwiska niemieckiego budowniczego Eduarda ­Hoffmanna, który
opatentował ten typ pieca jeszcze w połowie XIX wieku. Jak dowia-
dujemy się z dokumentacji technicznej, pracami przy budowie kie-
ruje krakowski inżynier Adam Boznański herbu Nowina (1836–1906),
­ojciec wybitnej malarki Olgi Boznańskiej. Istniejący do dziś piec
do wypału wapna na pierwszy rzut oka swym wyglądem przy-
pomina sporych rozmiarów stodołę. By zrozumieć, jak
działał, trzeba zajrzeć do jego wnętrza. Za wyjątko-
wością płaziańskiego pieca przemawia też fakt,
że możemy oglądać go w jego naturalnym oto-
czeniu – wśród nadal użytkowanych wyrobisk.
Piec typu Hoffmann
2
Portret Adama Boznańskiego autorstwa jego córki Olgi,
około 1903 roku.
Muzeum Narodowe w Krakowie, CC-BY 3.0
Reklama Wapiennika w Płazie z 1893 roku.
Gazeta codzienna Czas, nr 76
Przekrój pionowy pieca typu Hoffmann, 1949.
Archiwum zakładowe Wapiennika. Kopia ze zbiorów
S. Garlickiego ©
Adam Boznański herbu Nowina (pierwszy od prawej)
z żoną Eugenią i córką Olgą (pierwsza od lewej) przed
drzwiami rodzinnego domu na ul. Wolskiej 21 w Krakowie
(obecnie ul. Piłsudskiego), przełom XIX i XX wieku.
Z archiwum Polskiej Akademii Umiejętności, PAUart ©
DOMENA PUBLICZNA
1
2
3
4
1
2
Od początku swego istnienia Wapiennik w Płazie dostarcza wysokiej
jakości wapna, wykorzystywanego głównie w budownictwie. O jego
jakości świadczy fakt, że używa się go m.in. do wykonania stiuków
w ówczesnym Teatrze Miejskim w Krakowie, budowy ­domów ­według
projektów Teodora Talowskiego, Tadeusza Stryjeńskiego czy do rozbu-
dowy Twierdzy Przemyśl. Pod koniec XIX wieku wapno z Płazy według
opinii Muzeum Przemysłowego w Wiedniu jest najlepszym w Galicji.
W 1900 roku teren Wapiennika wzbogaca się o linię kolejową wiodą-
cą z Jaworzna do Piły. Przed I wojną światową produkcja wapna sięga
nawet 300 ton rocznie. Jak na zakład niedużych rozmiarów, zatrudnia-
jący około 40 pracowników, jest to całkiem niezły ­wynik. Znaczący spa-
dek produkcji następuje wraz z wybuchem ­wielkiej wojny. Budownic-
two zamiera, a wapno tylko w ograniczonym zakresie potrzebne jest
w wojsku i do dezynfekcji.
Najlepsze wapno w Galicji
Reklamy wapna
z Płazy.
1
Tygodnik Rolniczy,
1914, nr 8
2
Czasopismo
Towarzystwa
Technicznego
Krakowskiego,
1892, nr 1
Wraz z odzyskaniem niepodległości przez Polskę w 1918 roku nadchodzi
czas odbudowy zniszczeń i tworzenia struktur nowego państwa. Pierw-
sze trzy lata podnoszenia się kraju z porozbiorowej i wojennej traumy
to przede wszystkim „czas wojen na wschodzie oraz plebiscytów
o granice na zachodzie”, a także doraźne zaspokajanie najpilniejszych
codziennych potrzeb. Prawdziwe ożywienie w branży budowlanej roz-
poczyna się dopiero po 1921 roku, wtedy też otwiera się nowy rozdział
historii Wapiennika w Płazie.
W 1922 roku zakład zostaje kupiony przez Towarzystwo Dla Przedsię-
biorstw Górniczych TEPEGE s.a. w Krakowie, które rozpoczyna jego szybką
modernizację. Rozbudowuje zaplecze, pojawiają się nowoczesne urządze-
nia, nowy piec szybowy, powiększa się załoga. Praca nie jest już sezono-
wa jak przed wojną, ale całoroczna. Wszystko to sprawia, że w 1928 roku
­Wapiennik produkuje 50 000 ton wapna, głównie dla branż budow-
lanej, chemicznej i na potrzeby rolnictwa.
Wapiennik tętni życiem, pojawiają się ludzie związani
z biznesem, naukowcy – jak choćby inżynier Jan Naturski,
pracownik Akademii Górniczej w Krakowie, projektant
ładunków wybuchowych. Jednak gospodarczy kryzys
światowy z przełomu lat 20. i 30., którego skutki dosię-
gają także Polskę, przerywa intensywny rozwój ­zakładu.
Nieznaczną poprawę przynosi dopiero druga połowa
lat 30., ale nie trwa ona zbyt długo…
Wapiennik tętniący życiem
W tle budynek administracyjny, dwudziestolecie międzywojenne.
WŁASNOŚĆ P. Olszowskiego. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
Widok Wapiennika
w Płazie, dwudzie-
stolecie międzywo-
jenne.
WŁASNOŚĆ
P. Olszowskiego.
Kopia ze zbiorów
S. Garlickiego ©
Inżynier Jan Naturski. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego ©
Wapiennik w Płazie to nie tylko zakład, to także
niewielkie osiedle pracownicze, zbudowane
w myśl howardowskiej idei miasta ogrodu. Pod-
stawą tego osiedla są dwie komfortowe „kamie-
niczki” (nr 41, 45) z ogródkami, przeznaczone
dla kadry zarządzającej, i dwa jednopiętrowe
budynki mieszkalne nr 33 i 35 – o nieco niższym
standardzie – dla robotników. Z czasem na osie-
dlu zaczynają także powstawać prywatne domy.
Warunki pracy i życia w przedwojennym Wapien-
niku przyciągały ludzi z różnych małopolskich wsi.
Życie na styku miasta i wsi sprawiało, że czuli się
tu „swojsko”, ale jednocześnie podwyższali swój
­status społeczny i ekonomiczny.
Projekt elewacji kamienicy nr 41 z lat 20. XX wieku.
Archiwum zakładowe wapiennika.
Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
Kamienica nr 45 w międzywojniu.
WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika.
Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
Zakładowa kamienica nr 41 ok. 1960 roku.
Ze zbiorów S. Garlickiego ©
Budowa zakładowych bloków pod koniec lat 50. XX wieku.
WŁASNOŚĆ E. Łenyk. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
Zakładowe budynki mieszkalne nr 33 i 35
(obecnie nieistniejące), lata 40. XX wieku.
WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
1
2
3
4
5
1
2
3
4
5
Po II wojnie światowej znów nadchodzi czas
­odbudowy i kolejnej modernizacji zakładu.
W tzw. czynie społecznym powstaje zakłado-
wa świetlica, w której przez lata toczy się bujne
­życie ­kulturalno-rozrywkowe całej Płazy.
To tu przychodzi Dziadek Mróz, to tu huczne
bale trwają do białego rana, to w niej świętu-
je się Dzień Górnika, Budowlańca czy Wojska
Polskiego – ten głównie za sprawą bliskiego
sąsiedztwa jednostki wojskowej. W czasach
­PRL-u kamieniołom rozrasta się i mechanizuje,
pracę ludzkich mięśni zastępują maszyny. Roz-
budowuje się też osiedle robotnicze. Powstają
duże bloki, już nie tak komfortowe jak te przed-
wojenne, za to pojemne. Pojawiają się zakłado-
wy basen, przedszkole, przychodnia, oczyszczal-
nia ścieków. W miarę trwającej modernizacji
wykorzystanie pieca kręgowego odchodzi do
przeszłości. Ostatni wypał wapna odbywa się
w nim w 1963 roku. W użytku pozostają już
tylko automatyczne piece szybowe.
Ostatni wypał
Piece szybowe oraz młyn do przemiału kamienia, lata 60.-70. XX wieku.
Ze zbiorów S. Garlickiego ©
Wciągarka wózków do przewozu kamienia, druga połowa lat 40. XX wieku.
WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
2
1
34
Budynek warsztatów na terenie Wapiennika, druga połowa lat 40. XX wieku.
WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
Na tle pieca kręgowego w Płazie drugi od lewej inż. Władysław Detko,
obok dyrektor Wapiennika Piotr Chrząścik, druga połowa lat 40. XX wieku.
WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
3
2
1
4
1
43
2
Widok zakładu, druga połowa lat 40. XX wieku.
WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
Żołnierze podczas zwiedzania Wapiennika, ok. 1961 roku.
Podczas szkoleniowego pobytu zamieszkiwali na kwaterze u rodziny Kocotów. 
Ze zbiorów S. Garlickiego ©
Halina Kocot na tle budowy taśmociągu w Wapienniku w 1959 roku.
Ze zbiorów S. Garlickiego ©
Świetlica zakładowa w trakcie budowy ok. 1946 roku.
WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
1
2
3
4
Czyn społeczny na terenie Wapiennika,
obok budynku portierni, lata 60.-70. XX wieku.
WŁASNOŚĆ E. Łenyk.
Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
Zespół mandolinistów przy zakładzie
w Wapienniku pod koniec lat 50. XX wieku.
Ze zbiorów S. Garlickiego ©
1 Członkowie kółka teatralnego, działającego
przy zakładowej świetlicy, lata 60. XX wieku.
Ze zbiorów S. Garlickiego ©
2 Koncert zakładowej orkiestry podczas Święta Pracy
1 maja w Płazie. Na przodzie orkiestry z trąbką
– Julian Kocot, ok. 1950 roku.
Ze zbiorów S. Garlickiego ©
3
1
2
3
Komunizm upadł, a Wapiennik działa
nadal w nowych ­warunkach politycz-
nych, przeżywając kolejne wzloty i upad-
ki. Obecnie jego teren należy do firmy
­Kans-Pol. Zmieniło się także osiedle,
jego byt nie jest już zespojony z zakła-
dem. ­Pojawiają się nowi mieszkańcy,
a ci, których rodziny mieszkają tu od
kilku pokoleń, starają się zachować lo-
kalne dziedzictwo, gromadząc pamiąt-
ki i wciąż jeszcze żywe wspomnienia
o Wapienniku.
Wokół pieca kręgowego w Płazie powsta-
ją społeczne inicjatywy – na poddaszu
rodzinnego domu Stanisława ­Garlickiego
działa prywatne Muzeum Życia Codzien-
nego, od 2017 roku funkcjonuje Stowa-
rzyszenie Za Piecem.
Za sprawą ogromnej pasji członków sto-
warzyszenia poznajemy zarówno histo-
rię powstania zakładu, jak i typową prze-
strzeń mieszkalną osiedla. A bogactwo
zgromadzonych eksponatów w lokal-
nym muzeum i ich aranżacja okraszona
barwną opowieścią właścicieli sprawiają,
że doświadczamy klimatu Wapiennika
sprzed wielu dekad…Wnętrza Muzeum Życia Codziennego w Płazie.
fot. J. Nowostawska-Gyalókay, MIK 2017, CC BY-SA 3.0

More Related Content

What's hot

Ulica jaracza
Ulica jaraczaUlica jaracza
Ulica jaraczaAgata
 
Patroni naszych ulic raj. rembieliński (1)
Patroni naszych ulic   raj. rembieliński (1)Patroni naszych ulic   raj. rembieliński (1)
Patroni naszych ulic raj. rembieliński (1)Agata
 
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
A guidebook about Krosno. Przewodnik po Krośnie.
A guidebook about Krosno. Przewodnik po Krośnie.A guidebook about Krosno. Przewodnik po Krośnie.
A guidebook about Krosno. Przewodnik po Krośnie.
gosia_p
 
ZAMEK W ZATORZE: "Dawni mieszkańcy zamku w Zatorze" (wystawa)
ZAMEK W ZATORZE: "Dawni mieszkańcy zamku w Zatorze" (wystawa)ZAMEK W ZATORZE: "Dawni mieszkańcy zamku w Zatorze" (wystawa)
ZAMEK W ZATORZE: "Dawni mieszkańcy zamku w Zatorze" (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)
Małopolski Instytut Kultury
 
Wizerunek i rola Bydgoszczy w powieści "Obóz wszystkich świętych" T. Nowakows...
Wizerunek i rola Bydgoszczy w powieści "Obóz wszystkich świętych" T. Nowakows...Wizerunek i rola Bydgoszczy w powieści "Obóz wszystkich świętych" T. Nowakows...
Wizerunek i rola Bydgoszczy w powieści "Obóz wszystkich świętych" T. Nowakows...
Damian Skawiński
 
PAŁAC THETSCHLÓW W JASZCZUROWEJ - „Powidoki” (wystawa)
PAŁAC THETSCHLÓW W JASZCZUROWEJ - „Powidoki” (wystawa)PAŁAC THETSCHLÓW W JASZCZUROWEJ - „Powidoki” (wystawa)
PAŁAC THETSCHLÓW W JASZCZUROWEJ - „Powidoki” (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
Dwór i park w Mogilanach (prezentacja)
Dwór i park w Mogilanach (prezentacja)Dwór i park w Mogilanach (prezentacja)
Dwór i park w Mogilanach (prezentacja)
Małopolski Instytut Kultury
 
Prezentacja maria skłodowska curie patroni naszych ulic mscpnu
Prezentacja maria skłodowska   curie patroni naszych ulic mscpnuPrezentacja maria skłodowska   curie patroni naszych ulic mscpnu
Prezentacja maria skłodowska curie patroni naszych ulic mscpnumanteska
 
Architektura Publiczna
Architektura PublicznaArchitektura Publiczna
Architektura Publicznaj.zwolski
 
Tuwim pokaz filip marczak
Tuwim pokaz filip marczakTuwim pokaz filip marczak
Tuwim pokaz filip marczakmanteska
 
Malarstwo historyczne juliusza kossaka2
Malarstwo historyczne juliusza kossaka2Malarstwo historyczne juliusza kossaka2
Malarstwo historyczne juliusza kossaka2
Wscieklepsy
 
DWOREK RUTKOWSKICH W KRAKOWIE "Dobrze skrojony dwór dla chirurga" (wystawa)
DWOREK RUTKOWSKICH W KRAKOWIE "Dobrze skrojony dwór dla chirurga" (wystawa)DWOREK RUTKOWSKICH W KRAKOWIE "Dobrze skrojony dwór dla chirurga" (wystawa)
DWOREK RUTKOWSKICH W KRAKOWIE "Dobrze skrojony dwór dla chirurga" (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
KLASZTOR DUCHACZEK Z KOŚCIOŁEM PW. ŚW. TOMASZA W KRAKOWIE "800 lat historii k...
KLASZTOR DUCHACZEK Z KOŚCIOŁEM PW. ŚW. TOMASZA W KRAKOWIE "800 lat historii k...KLASZTOR DUCHACZEK Z KOŚCIOŁEM PW. ŚW. TOMASZA W KRAKOWIE "800 lat historii k...
KLASZTOR DUCHACZEK Z KOŚCIOŁEM PW. ŚW. TOMASZA W KRAKOWIE "800 lat historii k...
Małopolski Instytut Kultury
 
Prezentacja Miasta Olkusz
Prezentacja Miasta OlkuszPrezentacja Miasta Olkusz
Prezentacja Miasta Olkuszmsowula
 
Prezentacja czeladź
Prezentacja czeladźPrezentacja czeladź
Prezentacja czeladź
Mateusz Zub
 
łUkasz stypa
łUkasz stypałUkasz stypa
łUkasz stypa
lukasz121
 
DWÓR W KWIATONOWICACH: "Z Kwiatonowic dookoła świata" (wystawa)
DWÓR W KWIATONOWICACH: "Z Kwiatonowic dookoła świata" (wystawa)DWÓR W KWIATONOWICACH: "Z Kwiatonowic dookoła świata" (wystawa)
DWÓR W KWIATONOWICACH: "Z Kwiatonowic dookoła świata" (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
Prezentacja olkusz.
Prezentacja olkusz.Prezentacja olkusz.
Prezentacja olkusz.
msowula
 

What's hot (20)

Ulica jaracza
Ulica jaraczaUlica jaracza
Ulica jaracza
 
Patroni naszych ulic raj. rembieliński (1)
Patroni naszych ulic   raj. rembieliński (1)Patroni naszych ulic   raj. rembieliński (1)
Patroni naszych ulic raj. rembieliński (1)
 
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE"Tajemnice willi na Wesołej" (wystawa)
 
A guidebook about Krosno. Przewodnik po Krośnie.
A guidebook about Krosno. Przewodnik po Krośnie.A guidebook about Krosno. Przewodnik po Krośnie.
A guidebook about Krosno. Przewodnik po Krośnie.
 
ZAMEK W ZATORZE: "Dawni mieszkańcy zamku w Zatorze" (wystawa)
ZAMEK W ZATORZE: "Dawni mieszkańcy zamku w Zatorze" (wystawa)ZAMEK W ZATORZE: "Dawni mieszkańcy zamku w Zatorze" (wystawa)
ZAMEK W ZATORZE: "Dawni mieszkańcy zamku w Zatorze" (wystawa)
 
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE "Tajemnice pałacu na Wesołej" (prezentacja)
 
Wizerunek i rola Bydgoszczy w powieści "Obóz wszystkich świętych" T. Nowakows...
Wizerunek i rola Bydgoszczy w powieści "Obóz wszystkich świętych" T. Nowakows...Wizerunek i rola Bydgoszczy w powieści "Obóz wszystkich świętych" T. Nowakows...
Wizerunek i rola Bydgoszczy w powieści "Obóz wszystkich świętych" T. Nowakows...
 
PAŁAC THETSCHLÓW W JASZCZUROWEJ - „Powidoki” (wystawa)
PAŁAC THETSCHLÓW W JASZCZUROWEJ - „Powidoki” (wystawa)PAŁAC THETSCHLÓW W JASZCZUROWEJ - „Powidoki” (wystawa)
PAŁAC THETSCHLÓW W JASZCZUROWEJ - „Powidoki” (wystawa)
 
Dwór i park w Mogilanach (prezentacja)
Dwór i park w Mogilanach (prezentacja)Dwór i park w Mogilanach (prezentacja)
Dwór i park w Mogilanach (prezentacja)
 
Prezentacja maria skłodowska curie patroni naszych ulic mscpnu
Prezentacja maria skłodowska   curie patroni naszych ulic mscpnuPrezentacja maria skłodowska   curie patroni naszych ulic mscpnu
Prezentacja maria skłodowska curie patroni naszych ulic mscpnu
 
Architektura Publiczna
Architektura PublicznaArchitektura Publiczna
Architektura Publiczna
 
Tuwim pokaz filip marczak
Tuwim pokaz filip marczakTuwim pokaz filip marczak
Tuwim pokaz filip marczak
 
Malarstwo historyczne juliusza kossaka2
Malarstwo historyczne juliusza kossaka2Malarstwo historyczne juliusza kossaka2
Malarstwo historyczne juliusza kossaka2
 
DWOREK RUTKOWSKICH W KRAKOWIE "Dobrze skrojony dwór dla chirurga" (wystawa)
DWOREK RUTKOWSKICH W KRAKOWIE "Dobrze skrojony dwór dla chirurga" (wystawa)DWOREK RUTKOWSKICH W KRAKOWIE "Dobrze skrojony dwór dla chirurga" (wystawa)
DWOREK RUTKOWSKICH W KRAKOWIE "Dobrze skrojony dwór dla chirurga" (wystawa)
 
KLASZTOR DUCHACZEK Z KOŚCIOŁEM PW. ŚW. TOMASZA W KRAKOWIE "800 lat historii k...
KLASZTOR DUCHACZEK Z KOŚCIOŁEM PW. ŚW. TOMASZA W KRAKOWIE "800 lat historii k...KLASZTOR DUCHACZEK Z KOŚCIOŁEM PW. ŚW. TOMASZA W KRAKOWIE "800 lat historii k...
KLASZTOR DUCHACZEK Z KOŚCIOŁEM PW. ŚW. TOMASZA W KRAKOWIE "800 lat historii k...
 
Prezentacja Miasta Olkusz
Prezentacja Miasta OlkuszPrezentacja Miasta Olkusz
Prezentacja Miasta Olkusz
 
Prezentacja czeladź
Prezentacja czeladźPrezentacja czeladź
Prezentacja czeladź
 
łUkasz stypa
łUkasz stypałUkasz stypa
łUkasz stypa
 
DWÓR W KWIATONOWICACH: "Z Kwiatonowic dookoła świata" (wystawa)
DWÓR W KWIATONOWICACH: "Z Kwiatonowic dookoła świata" (wystawa)DWÓR W KWIATONOWICACH: "Z Kwiatonowic dookoła świata" (wystawa)
DWÓR W KWIATONOWICACH: "Z Kwiatonowic dookoła świata" (wystawa)
 
Prezentacja olkusz.
Prezentacja olkusz.Prezentacja olkusz.
Prezentacja olkusz.
 

Similar to PIEC KRĘGOWY W PŁAZIE "Wokół pieca w Płazie" (wystawa)

MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni" (prezen...
MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni"  (prezen...MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni"  (prezen...
MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni" (prezen...
Małopolski Instytut Kultury
 
Zerwikaptur
ZerwikapturZerwikaptur
Zerwikaptur
Beata Wójcik
 
Bogatynia - przeszłość i teraźniejszość
Bogatynia - przeszłość i teraźniejszośćBogatynia - przeszłość i teraźniejszość
Bogatynia - przeszłość i teraźniejszośćEwa Gajek
 
KOŚCIÓŁ PW. NAWIEDZENIA NMP W IWKOWEJ "Pamiątki z przeszłości" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. NAWIEDZENIA NMP W IWKOWEJ "Pamiątki z przeszłości" (wystawa)KOŚCIÓŁ PW. NAWIEDZENIA NMP W IWKOWEJ "Pamiątki z przeszłości" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. NAWIEDZENIA NMP W IWKOWEJ "Pamiątki z przeszłości" (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
Pasjonaci na tropie historii gminy Mykanów
Pasjonaci na tropie historii gminy MykanówPasjonaci na tropie historii gminy Mykanów
Pasjonaci na tropie historii gminy Mykanów
gok_mykanow
 
Bol Sara
Bol SaraBol Sara
Bol SaraTeresa
 
Boleslawiec
BoleslawiecBoleslawiec
Boleslawiec
Teresa
 
XIV Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego (2012). Prezentacja dla wolontari...
XIV Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego (2012). Prezentacja dla wolontari...XIV Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego (2012). Prezentacja dla wolontari...
XIV Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego (2012). Prezentacja dla wolontari...
Małopolski Instytut Kultury
 
Italy in Cracow
Italy in CracowItaly in Cracow
Italy in Cracow
Michał Wszołek
 
OSIEDLE DOMÓW GÓRNICZYCH – STARA KOLONIA W BRZESZCZACH (przewodnik)
OSIEDLE DOMÓW GÓRNICZYCH – STARA KOLONIA W BRZESZCZACH (przewodnik)OSIEDLE DOMÓW GÓRNICZYCH – STARA KOLONIA W BRZESZCZACH (przewodnik)
OSIEDLE DOMÓW GÓRNICZYCH – STARA KOLONIA W BRZESZCZACH (przewodnik)
Małopolski Instytut Kultury
 
Jakub Puchalski, "Na krakowskim rynku". Anna Budzałek, "Sukiennice", Przestrz...
Jakub Puchalski, "Na krakowskim rynku". Anna Budzałek, "Sukiennice", Przestrz...Jakub Puchalski, "Na krakowskim rynku". Anna Budzałek, "Sukiennice", Przestrz...
Jakub Puchalski, "Na krakowskim rynku". Anna Budzałek, "Sukiennice", Przestrz...Małopolski Instytut Kultury
 
DWÓR ŻABÓW W ZBYLITOWSKIEJ GÓRZE "Dworska rozsypanka" (wystawa)
DWÓR ŻABÓW W ZBYLITOWSKIEJ GÓRZE "Dworska rozsypanka" (wystawa)DWÓR ŻABÓW W ZBYLITOWSKIEJ GÓRZE "Dworska rozsypanka" (wystawa)
DWÓR ŻABÓW W ZBYLITOWSKIEJ GÓRZE "Dworska rozsypanka" (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
POSUL - wyklad 27.01.2014 r.
POSUL - wyklad 27.01.2014 r.POSUL - wyklad 27.01.2014 r.
POSUL - wyklad 27.01.2014 r.Michalow
 
Prelekcja teznie20 cz1_w5
Prelekcja teznie20 cz1_w5Prelekcja teznie20 cz1_w5
Prelekcja teznie20 cz1_w5
Piotr Rościszewski
 
Prezentacja CzęStochowa
Prezentacja CzęStochowaPrezentacja CzęStochowa
Prezentacja CzęStochowasuper138
 
WILLA E. KWIATKOWSKIEGO W TARNOWIE-MOŚCICACH "Świat w Mościcach zaczyna się i...
WILLA E. KWIATKOWSKIEGO W TARNOWIE-MOŚCICACH "Świat w Mościcach zaczyna się i...WILLA E. KWIATKOWSKIEGO W TARNOWIE-MOŚCICACH "Świat w Mościcach zaczyna się i...
WILLA E. KWIATKOWSKIEGO W TARNOWIE-MOŚCICACH "Świat w Mościcach zaczyna się i...
Małopolski Instytut Kultury
 

Similar to PIEC KRĘGOWY W PŁAZIE "Wokół pieca w Płazie" (wystawa) (20)

MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni" (prezen...
MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni"  (prezen...MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni"  (prezen...
MUZEUM PRZYRODNICZE ISEZ PAN W KRAKOWIE "Nosorożec i zwłoki w łaźni" (prezen...
 
Zerwikaptur
ZerwikapturZerwikaptur
Zerwikaptur
 
Bogatynia - przeszłość i teraźniejszość
Bogatynia - przeszłość i teraźniejszośćBogatynia - przeszłość i teraźniejszość
Bogatynia - przeszłość i teraźniejszość
 
KOŚCIÓŁ PW. NAWIEDZENIA NMP W IWKOWEJ "Pamiątki z przeszłości" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. NAWIEDZENIA NMP W IWKOWEJ "Pamiątki z przeszłości" (wystawa)KOŚCIÓŁ PW. NAWIEDZENIA NMP W IWKOWEJ "Pamiątki z przeszłości" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. NAWIEDZENIA NMP W IWKOWEJ "Pamiątki z przeszłości" (wystawa)
 
Powiat Staszowski - Zaprasza
Powiat  Staszowski - ZapraszaPowiat  Staszowski - Zaprasza
Powiat Staszowski - Zaprasza
 
Powiat Staszowski Zaprasza
Powiat Staszowski ZapraszaPowiat Staszowski Zaprasza
Powiat Staszowski Zaprasza
 
Miejski spacerowy szlak obiektów zabytkowych
Miejski spacerowy szlak obiektów zabytkowychMiejski spacerowy szlak obiektów zabytkowych
Miejski spacerowy szlak obiektów zabytkowych
 
Pasjonaci na tropie historii gminy Mykanów
Pasjonaci na tropie historii gminy MykanówPasjonaci na tropie historii gminy Mykanów
Pasjonaci na tropie historii gminy Mykanów
 
Bol Sara
Bol SaraBol Sara
Bol Sara
 
Boleslawiec
BoleslawiecBoleslawiec
Boleslawiec
 
XIV Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego (2012). Prezentacja dla wolontari...
XIV Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego (2012). Prezentacja dla wolontari...XIV Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego (2012). Prezentacja dla wolontari...
XIV Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego (2012). Prezentacja dla wolontari...
 
Italy in Cracow
Italy in CracowItaly in Cracow
Italy in Cracow
 
OSIEDLE DOMÓW GÓRNICZYCH – STARA KOLONIA W BRZESZCZACH (przewodnik)
OSIEDLE DOMÓW GÓRNICZYCH – STARA KOLONIA W BRZESZCZACH (przewodnik)OSIEDLE DOMÓW GÓRNICZYCH – STARA KOLONIA W BRZESZCZACH (przewodnik)
OSIEDLE DOMÓW GÓRNICZYCH – STARA KOLONIA W BRZESZCZACH (przewodnik)
 
Jakub Puchalski, "Na krakowskim rynku". Anna Budzałek, "Sukiennice", Przestrz...
Jakub Puchalski, "Na krakowskim rynku". Anna Budzałek, "Sukiennice", Przestrz...Jakub Puchalski, "Na krakowskim rynku". Anna Budzałek, "Sukiennice", Przestrz...
Jakub Puchalski, "Na krakowskim rynku". Anna Budzałek, "Sukiennice", Przestrz...
 
DWÓR ŻABÓW W ZBYLITOWSKIEJ GÓRZE "Dworska rozsypanka" (wystawa)
DWÓR ŻABÓW W ZBYLITOWSKIEJ GÓRZE "Dworska rozsypanka" (wystawa)DWÓR ŻABÓW W ZBYLITOWSKIEJ GÓRZE "Dworska rozsypanka" (wystawa)
DWÓR ŻABÓW W ZBYLITOWSKIEJ GÓRZE "Dworska rozsypanka" (wystawa)
 
POSUL - wyklad 27.01.2014 r.
POSUL - wyklad 27.01.2014 r.POSUL - wyklad 27.01.2014 r.
POSUL - wyklad 27.01.2014 r.
 
Prelekcja teznie20 cz1_w5
Prelekcja teznie20 cz1_w5Prelekcja teznie20 cz1_w5
Prelekcja teznie20 cz1_w5
 
Prezentacja CzęStochowa
Prezentacja CzęStochowaPrezentacja CzęStochowa
Prezentacja CzęStochowa
 
przewodnik_7 cudow_36
przewodnik_7 cudow_36przewodnik_7 cudow_36
przewodnik_7 cudow_36
 
WILLA E. KWIATKOWSKIEGO W TARNOWIE-MOŚCICACH "Świat w Mościcach zaczyna się i...
WILLA E. KWIATKOWSKIEGO W TARNOWIE-MOŚCICACH "Świat w Mościcach zaczyna się i...WILLA E. KWIATKOWSKIEGO W TARNOWIE-MOŚCICACH "Świat w Mościcach zaczyna się i...
WILLA E. KWIATKOWSKIEGO W TARNOWIE-MOŚCICACH "Świat w Mościcach zaczyna się i...
 

More from Małopolski Instytut Kultury

Oficyna Raczków- przewodnik.pdf
Oficyna Raczków- przewodnik.pdfOficyna Raczków- przewodnik.pdf
Oficyna Raczków- przewodnik.pdf
Małopolski Instytut Kultury
 
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)
KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)
KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)
Małopolski Instytut Kultury
 
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)
Małopolski Instytut Kultury
 
PRACOWNIA LUTNICZA MARDUŁÓW W ZAKOPANEM - "Instrument z duszą" (wystawa)
PRACOWNIA LUTNICZA MARDUŁÓW W ZAKOPANEM - "Instrument z duszą" (wystawa)PRACOWNIA LUTNICZA MARDUŁÓW W ZAKOPANEM - "Instrument z duszą" (wystawa)
PRACOWNIA LUTNICZA MARDUŁÓW W ZAKOPANEM - "Instrument z duszą" (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...
Małopolski Instytut Kultury
 
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...
Małopolski Instytut Kultury
 
BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)
BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)
BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)
Małopolski Instytut Kultury
 
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)
Małopolski Instytut Kultury
 
ZAMEK W CZCHOWIE (baner)
ZAMEK W CZCHOWIE (baner)ZAMEK W CZCHOWIE (baner)
ZAMEK W CZCHOWIE (baner)
Małopolski Instytut Kultury
 
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
Małopolski Instytut Kultury
 
ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)
Małopolski Instytut Kultury
 
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
Małopolski Instytut Kultury
 
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)
Małopolski Instytut Kultury
 
BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)
BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)
BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)
Małopolski Instytut Kultury
 
ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)
Małopolski Instytut Kultury
 
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)
Małopolski Instytut Kultury
 
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)
Małopolski Instytut Kultury
 

More from Małopolski Instytut Kultury (20)

Oficyna Raczków- przewodnik.pdf
Oficyna Raczków- przewodnik.pdfOficyna Raczków- przewodnik.pdf
Oficyna Raczków- przewodnik.pdf
 
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)
PARK IM. DRA H. JORDANA W KRAKOWIE - „Ogród zabaw ruchowych” (wystawa)
 
KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)
KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)
KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA - „Oszczędność i dobrobyt” (wystawa)
 
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)
FABRYKA LOKOMOTYW „FABLOK” W CHRZANOWIE - „Szlakiem Fabloku” (przewodnik)
 
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR PIJARÓW W KRAKOWIE (pocztówka)
 
PRACOWNIA LUTNICZA MARDUŁÓW W ZAKOPANEM - "Instrument z duszą" (wystawa)
PRACOWNIA LUTNICZA MARDUŁÓW W ZAKOPANEM - "Instrument z duszą" (wystawa)PRACOWNIA LUTNICZA MARDUŁÓW W ZAKOPANEM - "Instrument z duszą" (wystawa)
PRACOWNIA LUTNICZA MARDUŁÓW W ZAKOPANEM - "Instrument z duszą" (wystawa)
 
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)
ZAŁOŻENIE OO. PAULINÓW NA SKAŁCE W KRAKOWIE - "Bracia w bieli" (wystawa)
 
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...
ZESPÓŁ SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. ANTONIEGO KENARA W ZAKOPANEM - "Szkoła pełna pa...
 
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...
DWÓR I.J. PADEREWSKIEGO W KĄŚNEJ DOLNEJ "Paderewski - geniusz i charyzma" (wy...
 
BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)
BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)
BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)
 
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)
KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BARTŁOMIEJA W NIEDZICY "Kościół u stóp zamku" (wystawa)
 
ZAMEK W CZCHOWIE (baner)
ZAMEK W CZCHOWIE (baner)ZAMEK W CZCHOWIE (baner)
ZAMEK W CZCHOWIE (baner)
 
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
 
ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pocztówka)
 
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
PAŁAC POTOCKICH W KRAKOWIE (pocztówka)
 
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)
KOŚCIÓŁ PW. NARODZENIA NMP W CZCHOWIE (pieczątka)
 
BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)
BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)
BELUARD W ROŻNOWIE (pieczątka)
 
ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)
ZAMEK W CZCHOWIE (pieczątka)
 
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)
ORGANY WŁADYSŁAWA HASIORA NA PRZEŁĘCZY SNOZKA (pieczątka)
 
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)
PAŁAC PUSŁOWSKICH W KRAKOWIE(pieczątka)
 

PIEC KRĘGOWY W PŁAZIE "Wokół pieca w Płazie" (wystawa)

  • 1. Wokół pieca w Płazie Mapa terenu Wapiennika z przełomu XIX i XX wieku. Archiwum Narodowe w Krakowie, SYGN. 29/280/0/4.1/602 Wystawa powstała w ramach XX Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego Wolność krzepi Opracowanie tekstów i koncepcja wystawy na podstawie publikacji Garlicki S., Wapiennik. Krótka historia osiedla, Płaza 2017: Paulina Kasprzycka Opracowanie graficzne: Maciej Grochot Korekta: Adam Wencel dnidziedzictwa.plOrganizator: Patronat: Stowarzyszenie Za Piecem Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie Gmina Chrzanów Kans-Pol Sp. z o.o. Ochotnicza Straż Pożarna w Płazie Powiat chrzanowski Stowarzyszenie KCH Stowarzyszenie „Stacja Chrzanów” Zajazd Rowerowy Nawsie Gospodarz: Współorganizator: Partnerzy: Partnerzy wystawy:
  • 2. Początki. Gustaw Baruch i Spółka W XIX wieku na miejscu obecnego ­zakładu rośnie iglasty las, poprzetyka- ny gdzieniegdzie pastwiskami i pola- mi uprawnymi. Przez las biegnie dro- ga z Płazy do Chrzanowa, przy której ­istnieją pojedyncze zabudowania go- spodarcze. Taki stan rzeczy utrzymuje się do lat 90. XiX wieku, kiedy to krakow- ski adwokat Józef Stanisław Retinger ­(1848–1897) oraz przedsiębiorca i radny z Podgórza Gustaw Baruch (1838­–1907) postanawiają uruchomić w tym miej- scu profesjonalny kamieniołom. Geo- logiczne położenie Płazy powodowało, że wydobycie kamienia wapiennego ma tu swoją długą tradycję. Firma ­Gustaw Baruch i Spółka wprowadza jednak to wydobycie na zupełnie nowe tory. Akt poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę Wapiennika z 1890 roku. Archiwum zakładowe wapiennika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego ©
  • 3. 1 3 4 Pełny rozruch zakładu następuje w maju 1891 roku, zaś jego sercem staje się piec kręgowy typu Hoffmann. ­Nazwa pieca pochodzi od nazwiska niemieckiego budowniczego Eduarda ­Hoffmanna, który opatentował ten typ pieca jeszcze w połowie XIX wieku. Jak dowia- dujemy się z dokumentacji technicznej, pracami przy budowie kie- ruje krakowski inżynier Adam Boznański herbu Nowina (1836–1906), ­ojciec wybitnej malarki Olgi Boznańskiej. Istniejący do dziś piec do wypału wapna na pierwszy rzut oka swym wyglądem przy- pomina sporych rozmiarów stodołę. By zrozumieć, jak działał, trzeba zajrzeć do jego wnętrza. Za wyjątko- wością płaziańskiego pieca przemawia też fakt, że możemy oglądać go w jego naturalnym oto- czeniu – wśród nadal użytkowanych wyrobisk. Piec typu Hoffmann 2 Portret Adama Boznańskiego autorstwa jego córki Olgi, około 1903 roku. Muzeum Narodowe w Krakowie, CC-BY 3.0 Reklama Wapiennika w Płazie z 1893 roku. Gazeta codzienna Czas, nr 76 Przekrój pionowy pieca typu Hoffmann, 1949. Archiwum zakładowe Wapiennika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © Adam Boznański herbu Nowina (pierwszy od prawej) z żoną Eugenią i córką Olgą (pierwsza od lewej) przed drzwiami rodzinnego domu na ul. Wolskiej 21 w Krakowie (obecnie ul. Piłsudskiego), przełom XIX i XX wieku. Z archiwum Polskiej Akademii Umiejętności, PAUart © DOMENA PUBLICZNA 1 2 3 4
  • 4. 1 2 Od początku swego istnienia Wapiennik w Płazie dostarcza wysokiej jakości wapna, wykorzystywanego głównie w budownictwie. O jego jakości świadczy fakt, że używa się go m.in. do wykonania stiuków w ówczesnym Teatrze Miejskim w Krakowie, budowy ­domów ­według projektów Teodora Talowskiego, Tadeusza Stryjeńskiego czy do rozbu- dowy Twierdzy Przemyśl. Pod koniec XIX wieku wapno z Płazy według opinii Muzeum Przemysłowego w Wiedniu jest najlepszym w Galicji. W 1900 roku teren Wapiennika wzbogaca się o linię kolejową wiodą- cą z Jaworzna do Piły. Przed I wojną światową produkcja wapna sięga nawet 300 ton rocznie. Jak na zakład niedużych rozmiarów, zatrudnia- jący około 40 pracowników, jest to całkiem niezły ­wynik. Znaczący spa- dek produkcji następuje wraz z wybuchem ­wielkiej wojny. Budownic- two zamiera, a wapno tylko w ograniczonym zakresie potrzebne jest w wojsku i do dezynfekcji. Najlepsze wapno w Galicji Reklamy wapna z Płazy. 1 Tygodnik Rolniczy, 1914, nr 8 2 Czasopismo Towarzystwa Technicznego Krakowskiego, 1892, nr 1
  • 5. Wraz z odzyskaniem niepodległości przez Polskę w 1918 roku nadchodzi czas odbudowy zniszczeń i tworzenia struktur nowego państwa. Pierw- sze trzy lata podnoszenia się kraju z porozbiorowej i wojennej traumy to przede wszystkim „czas wojen na wschodzie oraz plebiscytów o granice na zachodzie”, a także doraźne zaspokajanie najpilniejszych codziennych potrzeb. Prawdziwe ożywienie w branży budowlanej roz- poczyna się dopiero po 1921 roku, wtedy też otwiera się nowy rozdział historii Wapiennika w Płazie. W 1922 roku zakład zostaje kupiony przez Towarzystwo Dla Przedsię- biorstw Górniczych TEPEGE s.a. w Krakowie, które rozpoczyna jego szybką modernizację. Rozbudowuje zaplecze, pojawiają się nowoczesne urządze- nia, nowy piec szybowy, powiększa się załoga. Praca nie jest już sezono- wa jak przed wojną, ale całoroczna. Wszystko to sprawia, że w 1928 roku ­Wapiennik produkuje 50 000 ton wapna, głównie dla branż budow- lanej, chemicznej i na potrzeby rolnictwa. Wapiennik tętni życiem, pojawiają się ludzie związani z biznesem, naukowcy – jak choćby inżynier Jan Naturski, pracownik Akademii Górniczej w Krakowie, projektant ładunków wybuchowych. Jednak gospodarczy kryzys światowy z przełomu lat 20. i 30., którego skutki dosię- gają także Polskę, przerywa intensywny rozwój ­zakładu. Nieznaczną poprawę przynosi dopiero druga połowa lat 30., ale nie trwa ona zbyt długo… Wapiennik tętniący życiem W tle budynek administracyjny, dwudziestolecie międzywojenne. WŁASNOŚĆ P. Olszowskiego. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © Widok Wapiennika w Płazie, dwudzie- stolecie międzywo- jenne. WŁASNOŚĆ P. Olszowskiego. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © Inżynier Jan Naturski. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego ©
  • 6. Wapiennik w Płazie to nie tylko zakład, to także niewielkie osiedle pracownicze, zbudowane w myśl howardowskiej idei miasta ogrodu. Pod- stawą tego osiedla są dwie komfortowe „kamie- niczki” (nr 41, 45) z ogródkami, przeznaczone dla kadry zarządzającej, i dwa jednopiętrowe budynki mieszkalne nr 33 i 35 – o nieco niższym standardzie – dla robotników. Z czasem na osie- dlu zaczynają także powstawać prywatne domy. Warunki pracy i życia w przedwojennym Wapien- niku przyciągały ludzi z różnych małopolskich wsi. Życie na styku miasta i wsi sprawiało, że czuli się tu „swojsko”, ale jednocześnie podwyższali swój ­status społeczny i ekonomiczny. Projekt elewacji kamienicy nr 41 z lat 20. XX wieku. Archiwum zakładowe wapiennika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © Kamienica nr 45 w międzywojniu. WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © Zakładowa kamienica nr 41 ok. 1960 roku. Ze zbiorów S. Garlickiego © Budowa zakładowych bloków pod koniec lat 50. XX wieku. WŁASNOŚĆ E. Łenyk. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © Zakładowe budynki mieszkalne nr 33 i 35 (obecnie nieistniejące), lata 40. XX wieku. WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
  • 7. Po II wojnie światowej znów nadchodzi czas ­odbudowy i kolejnej modernizacji zakładu. W tzw. czynie społecznym powstaje zakłado- wa świetlica, w której przez lata toczy się bujne ­życie ­kulturalno-rozrywkowe całej Płazy. To tu przychodzi Dziadek Mróz, to tu huczne bale trwają do białego rana, to w niej świętu- je się Dzień Górnika, Budowlańca czy Wojska Polskiego – ten głównie za sprawą bliskiego sąsiedztwa jednostki wojskowej. W czasach ­PRL-u kamieniołom rozrasta się i mechanizuje, pracę ludzkich mięśni zastępują maszyny. Roz- budowuje się też osiedle robotnicze. Powstają duże bloki, już nie tak komfortowe jak te przed- wojenne, za to pojemne. Pojawiają się zakłado- wy basen, przedszkole, przychodnia, oczyszczal- nia ścieków. W miarę trwającej modernizacji wykorzystanie pieca kręgowego odchodzi do przeszłości. Ostatni wypał wapna odbywa się w nim w 1963 roku. W użytku pozostają już tylko automatyczne piece szybowe. Ostatni wypał Piece szybowe oraz młyn do przemiału kamienia, lata 60.-70. XX wieku. Ze zbiorów S. Garlickiego © Wciągarka wózków do przewozu kamienia, druga połowa lat 40. XX wieku. WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © 2 1 34 Budynek warsztatów na terenie Wapiennika, druga połowa lat 40. XX wieku. WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © Na tle pieca kręgowego w Płazie drugi od lewej inż. Władysław Detko, obok dyrektor Wapiennika Piotr Chrząścik, druga połowa lat 40. XX wieku. WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © 3 2 1 4
  • 8. 1 43 2 Widok zakładu, druga połowa lat 40. XX wieku. WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © Żołnierze podczas zwiedzania Wapiennika, ok. 1961 roku. Podczas szkoleniowego pobytu zamieszkiwali na kwaterze u rodziny Kocotów.  Ze zbiorów S. Garlickiego © Halina Kocot na tle budowy taśmociągu w Wapienniku w 1959 roku. Ze zbiorów S. Garlickiego © Świetlica zakładowa w trakcie budowy ok. 1946 roku. WŁASNOŚĆ Z. Chrząścika. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © 1 2 3 4
  • 9. Czyn społeczny na terenie Wapiennika, obok budynku portierni, lata 60.-70. XX wieku. WŁASNOŚĆ E. Łenyk. Kopia ze zbiorów S. Garlickiego © Zespół mandolinistów przy zakładzie w Wapienniku pod koniec lat 50. XX wieku. Ze zbiorów S. Garlickiego © 1 Członkowie kółka teatralnego, działającego przy zakładowej świetlicy, lata 60. XX wieku. Ze zbiorów S. Garlickiego © 2 Koncert zakładowej orkiestry podczas Święta Pracy 1 maja w Płazie. Na przodzie orkiestry z trąbką – Julian Kocot, ok. 1950 roku. Ze zbiorów S. Garlickiego © 3 1 2 3
  • 10. Komunizm upadł, a Wapiennik działa nadal w nowych ­warunkach politycz- nych, przeżywając kolejne wzloty i upad- ki. Obecnie jego teren należy do firmy ­Kans-Pol. Zmieniło się także osiedle, jego byt nie jest już zespojony z zakła- dem. ­Pojawiają się nowi mieszkańcy, a ci, których rodziny mieszkają tu od kilku pokoleń, starają się zachować lo- kalne dziedzictwo, gromadząc pamiąt- ki i wciąż jeszcze żywe wspomnienia o Wapienniku. Wokół pieca kręgowego w Płazie powsta- ją społeczne inicjatywy – na poddaszu rodzinnego domu Stanisława ­Garlickiego działa prywatne Muzeum Życia Codzien- nego, od 2017 roku funkcjonuje Stowa- rzyszenie Za Piecem. Za sprawą ogromnej pasji członków sto- warzyszenia poznajemy zarówno histo- rię powstania zakładu, jak i typową prze- strzeń mieszkalną osiedla. A bogactwo zgromadzonych eksponatów w lokal- nym muzeum i ich aranżacja okraszona barwną opowieścią właścicieli sprawiają, że doświadczamy klimatu Wapiennika sprzed wielu dekad…Wnętrza Muzeum Życia Codziennego w Płazie. fot. J. Nowostawska-Gyalókay, MIK 2017, CC BY-SA 3.0